Sustatu.eus - Aktualitatea

'Pizkunderako Erronka 2036’ aurkeztu du Kontseiluak

Fri, 29 May 2026 17:47:07 +0000

Pizkundea deitu duten ekimenaren barruan, Euskaltzaleon Martxaren bezperetan (ekainaren 13an Iruñean), Euskalgintzaren Kontseiluak hamar urterako erronka bat proposatu du, erakundeei ez ezik, gizarte osoari zuzenduta, «Pizkunderako Erronka» izenburuarekin. Eman beharreko jauzi hau da erronka horren ardatza Kontseiluarentzat: Hamar urteko epean, urtero 30.000 euskaldun oso irabaztea, 300.000 beraz 2036rako. Bost alor estrategikotan eragin behar da horretarako, Kontseiluaren ustez.

Zenbakiak prestatu ditu Kontseiluak. Euskal Autonomia Erkidegoan gaur egun urtero sortzen diren 13.000 euskaldunen kopurua 25.000 izatera pasa beharko litzateke; Nafarroan, egungo 1.500etatik 3.700era; eta Ipar Euskal Herrian, 440etatik 1.300era.

Eta helburu hori lortzeko, bost arlo estrategikotan jardutea planteatzen du Kontseiluak:

Hezkuntza arautua. Helburua urtean 180.000 euskaldun oso gehiago lortzeko desafioari heltzea. EAEn horretarako tresna euskarazko ikasteredua orokortzea da, gaur egungo ereduen sistema gaindituz, eta euskara gutxien dutenek euskara gehiago jaso dezaten baliabide eta lanabesak eskainiz. Nafarroan, giltza murgiltze eredua % 40era hedatzea litzateke, eta horrekin batera, ikasle guztiek jasotzea, gutxienez, euskara ikasgai gisa. Ipar Euskal Herrian ere, Nafarroan bezala, euskarazko murgiltze ikastetxeen hedatzean dago gakoetako bat, eta, halaber, ikasle denen curriculumetan euskarazko ikasgaia txertatzean. Jakina, Iparraldeko kasuan ezin ahaztu ibilbide akademiko osoa, Batxoa azterketa barne, euskaraz egiteko bermea eskuratzearen garrantzia.
Helduen euskalduntze-alfabetatzea. Hamarkada batean 120.000 euskaldun oso gehiago sortzea da erronka: 100.000 EAEn, 14.800 Nafarroan eta 5.200 Ipar Euskal Herrian. Helburua lortzeko, ezinbestekoa izango da euskara-ikasketen doakotasuna, erakundeen eta gizarte-eragileen jarduna koordinatuko duen agentzia berri baten sorrera, pertsona migratuen harrera linguistikorako baliabide eta erraztasunak handitzea, eta lan munduan euskararen presentzia areagotzeko araudia eta plangintzak sustatzea.
Baliabideak. Euskararen normalizaziorako hizkuntza-politiketara bideratzen diren diruetan ere jauzi bat ezinbestekoa da, larrialditik indarraldirako bidea egingo bada. Egun, Euskal Herriko hiru administrazioetako gobernuek, batez beste, aurrekontuaren % 0,45 bideratzen dute hizkuntza-politikara. Hala, eta hizkuntza politikaren ardura maila guztietako erakunde publikoetara zabaldu asmoz, bai gobernu, aldundi, udal zein bestelako organismoetara, inbertsioa Euskal Herriko aurrekontu kontsolidatuaren % 2ra igotzea da proposamena.
Arkitektura juridikoa. Arlo honetan beharrezkoa da jauzia. Normalizazio eta biziberritze zikloa abiatuko duten hizkuntza-politikak bermez eta iraunkortasunez egin ahal izateko, euskarak ofizialtasun osoa behar du Euskal Herri guztian. EAEn egungo oldarraldi desofizializatzailea etetea ezinbestekoa da, eta arkitektura juridiko berriak saiatzea. Nafarroan, zonifikazioa gainditu eta euskara ofiziala eremu osoan izatea, eta Ipar Euskal Herrian ofizialtasun estatusa eskuratzea. Erronka handia dudarik gabe, baina euskaltzaletasun indartsu batek ekar dezakeena.
Euskarazko ekosistema oso bat. Euskaraz bizitzeko behar diren baldintza errealak modu integral eta zeharkakoz eratzea. Kulturan, aisialdian, ingurune digitalean, ehundura sozial osoan…Horretarako politika publikoez gaindi ezinbestekoa izango da euskaltzaletasun aktibo, indartsu eta antolatua; ezinbestekoa izango da euskaltzale bakoitza jabetzea, ahalduntzea eta antolatzea. Azken batean, euskaltzaletasun aktibo eta antolatu hori izango da erronka gauzatu ahal izateko funtsa.

Informazio gehiago, Kontseiluaren webgunean.

AA bidezko euskara errazagoko testuak Tokikom sareko agerkarietan

Fri, 29 May 2026 12:34:53 +0000

Testuak euskara errazagoan irakurtzeko sistema gehitu dute Tokikom elkarteko hainbat hedabidek beren webguneetan, Erraztu deitu duten funtzio bat, adimen artifizialean (AA) oinarritua. Helburu nagusia testuak sinplifikatzea da, baina, beti ere, informazioa galdu gabe. Martxan ikus daiteke jada Goiena edo Alea bezalako hedabideetan: azken honetan, elkarrizketa garapena egin duten teknologoekin, Vicometch enpresakoekin.

Besteak beste, euskara ikasten ari direnentzat edo irakurtzeko zailtasuna dutenei begira egindako tresna da, baina, garatzaileek ohartarazi duenez, aintzat hartu behar da sinplifikazio automatizatua dela eskaintzen den testua, gizaki baten gainbegiradarik gabekoa. Erraztu botoia sakatuta, irakurritakoaren balorazioa egin dezake irakurleak, eta feedbacka eskertuko du Tokikomek.

Hona pantaila irudi bat albiste jakin batena, eta beherago, erraztutako bertsioa.

Tresnak esaldi laburragoa ateratzen ditu oro har, iruditu zaigunez. Irakurketa erraz bat geratzen da horrela.

Klikatzen baduzu hedabide hauetako baten estekan, Erraztu aukera beste aukera automatizatu batzuen ondoan geratzen da:

Entzun; ahots sintesiaren bidezko irakurketa.
Itzuli, euskaratik bost helburu hizkuntzara aukera ematen duen tresna.

Aukera horiek ere automatizatuak dira.

Leon XIV Aita Santuaren entziklika teknologikoa

Thu, 28 May 2026 09:28:44 +0000

Leon XIV aita santuak bere lehen entziklika argitaratu du aste honetan. Saiakera erako testu landuak izaten dira entziklikak, eta izenburua ematen zaie latinezko bertsioaren lehen bi hitzekin. Magnifica Humanitas da hau beraz, baina latinez gain, beste hizkuntza batzuetan ere aurki dezakezue hemen, gure hurbileko erdaretan. Adimen artifizialari buruzkoa dela irakurriko zenuten hortik, eta badu aipu eta azterkerik (enpresa edo zerbitzu zehatzik izendatu barik) AAz, baina orokorrago joera teknologiko azeleratuen ingurukoa da. Gure analisitxoa jarraian.

Aita Santuak berak honela laburbildu du sare sozialetan 100 orritako muina:

"Gaur egunean, guztientzako izan beharko liratekeen ondasun unibertsaletan, jabetza forma berriak dauzkagu: patenteak, algoritmoak, plataforma digitalak, azpiegitura teknologikoak, datuak. Nazioen aberastasuna gero eta gehiago oinarritzen da ezagutzan eta teknologian, baina ondasun horiek gutxi batzuen eskuetan biltzen badira, partekatze eta sarbide egokirik gabe, eten handi bat zabal daiteke iraultza digitalean barneratutakoen eta bazterrean geratutakoen artean.

Fluxu ekonomiko, plataforma digital, datuen kudeaketa eta algoritmoen gaineko erabakietan, ezin daiteke prozesuen bidea eragile gutxi batzuek markatzen uztea. Elkarlan formak eraiki behar dira, mundu-komunitatearen maila desberdinak errespetatuz, eta denak ko-erantzul bihurtuz ondasun komunetan.

Garai digitaleko gizarte ordena bidezkoa izango da denei aukeretarako berdintasunezko sarbidea eskainiko diena, txiki eta ahulenak babestuko dituena, gorrotoa eta desinformazioa borrokatzen dituena, eta datuen eta teknologien kontrol publikora makurtzen dena; arrazoibidea ez dadin bakarrik mozkina izan, baizik eta pertsona bakoitzaren duintasuna eta herrientzako onura".

Sare sozial edo hedabideetako laburpentxo horretan AA zuzenean aipatu ez arren, entziklikan bai, zuzen eta gogor jo du aita santuak:

"Adimen artifiziala esaten zaien horiek ez dute esperientziarik, ez dute gorputzik, ez dute alaitasunik edo minik sentitzen, ez dira harremanen bidez heltzen, eta ez dakite barrutik zer esan nahi duten maitasunak, lanak, adiskidetasunak edo erantzukizunak. (...) Ez dute kontzientzia moralik, ez baitute ongia eta gaizkia epaitzen, ez dute egoeren azken zentzua atzematen, ez eta ondorioen erantzukizuna hartzen ere".

AAk jendearengan piztu ditzakeen esperantza faltsuez ere ohartarazten du entziklikak, eta gaitz batzuk aipatu: Kontzentrazio-gaitasunaren galera, gizarte-isolamendua, depresioa, antsietatea... Eta testuak aipatzen du baita AAren kontestu ekonomiko eta geopolitikoa ere bai: datu prozesamenduari lotutako energia xahutze handia, AA armen garapenean ezartzeak ekar dezakeen arrisku larria, eta enpresa batzuen kontzentrazio oligopolistikoaren ondorioz etor daitekeena: nazioen eta nazioartearen araudietatik kanpoko botere baten hegemonia.

Beste analisi gehigarri parea, gurea osatzeko balio izan dutenak, hemen: gaztelaniaz / ingelesez.

Argazkia: Edgar Beltrán, The Pillar, Wikimedia Commons, cc-by-sa.

'Bihar' biltzarra: euskara eta munduko hizkuntzak biziberritzerantz

Thu, 28 May 2026 06:42:18 +0000

Euskararen normalizazioan lanean diharduten zenbait eragileak BIHAR ekimena aurkeztu dute berriki. Zera da asmoa: munduko hizkuntza komunitate gutxituak erdigunean jarriz, hizkuntzen biziberritzearen inguruko kontakizunen eguneraketan jartzen du fokua. 2026ko irailaren 23tik 26ra lau eguneko Nazioarteko Kongresua antolatu da, Bilbo-Irun-Hendaia ardatzean. "Munduari begiratzeko aitzakia eta mundu mailan kokatzeko aukera izango da", antolatzaileen arabera.

BIHAR proiektua behar bikoitz batetik abiatzen da:

batetik, Hego Globaleko komunitateetatik sortzen ari diren diskurtso berriak ikusgarri egitea—non hizkuntza beste borroka sozial batzuekin uztartzen den (feminismoa, ekologismoa, migrazio-mugimenduak)—;
bestetik, ikuspegi berritzaile horiek euskal eragileengana hurbiltzea, esperientzia anitzen arteko elkartruke horizontala eta aberasgarria bultzatuz.

Kongresuaren egitaraua, labur:

Irailak 23 — BILBO- EUSKALDUNA JAUREGIA: Kongresuaren hasiera ekitaldia.
Irailak 24-25 — FICOBA (Irun): Kongresuaren muina: hitzaldiak, mahai-inguruak, tailerrak.
Irailak 26 — HENDAIA: adierazpenaren aurkezpena eta itxiera ekitaldia

Egitarau zehatzagoa eta izena emateko, hemen. Iraileko ekitaldi horretara begira informatua egoteko, buletina ere sortu dute, hemen harpidetu zaitezke.

Biharren bultzatzaileak dira Garabide, Soziolinguistika Klusterra, Taupa Euskaltzaleen Mugimendua eta Plazara. Zenbait erakunderen babesa ere badute: Eusko Jaurlaritzako Lankidetzarako eta Elkartasunerako Euskal Agentzia, Beasaingo Udala, Bilboko Udala, Bizkaiko Foru Aldundia, Euskal Kultur Erakundea, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Saila, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Nafarroako Gobernua.

Informazio gehiago: Bihar.eus

Baserri digitala 2.0

Wed, 27 May 2026 12:53:05 +0000

Maiatzaren 28an Baserri Digitala 2.0 proiektuaren ate irekiak antolatu dira. Zubigune Fundazioak, Ehnelur S. Coop., Eusko Ikaskuntzaren Asmoz Fundazioak eta Urkome Asociación Ruralek antolatu dute topaketa. Jardunaldiaren helburua, modu praktikoan nola digitalizazioak, automatizazioak eta hidroponiak nekazaritzako ekoizpen sistema tradizionalak osa ditzaketen erakustea da.

Ekitaldia maiatzaren 28an ZUBIORGANIC gunean: Nagusia kalea, 56 -1º · Lasarte-Oria, 15:00etatik 16:30etara izango da.

Bisitan zehar aurkeztuko dira:

Martxan dagoen sistema hidroponiko erakusgarria
Ureztapen eta mantenugaien kontrol automatizatua
pH eta eroankortasun elektrikoaren monitorizazioa
SmartFarming-aren aplikazio praktikoak
Ekoizpen dibertsifikaziorako aukerak

Jardunaldia honako kolektiboei zuzenduta dago:

Nekazariak eta ekoizleak
Kooperatibak eta nekazaritza-elkarteak
Sektoreko teknikariak
Landa-garapeneko agentziak
Nekazaritzarekin lotutako erakunde publikoak

Mesedez, baieztatu zure parte-hartzea email honi erantzunez edo esteka honetan.

Loiuko Lego-bideoa The Brick Observerrek egin du Kimi AA erabiliz

Wed, 27 May 2026 08:46:12 +0000

Irango Lego-bideolariek Loiuko gertaerak (ertzainak Sumud flotillako euskal boluntarioak jotzen eta atxilotzen) erretratatu dituztela? Hori ematen du, baina kasu honetan jatorria ez dago duela egun batzuk aipatu genituen Irango iturrietan eta Explosive Media faktoriaren sareetan, baizik eta The Brick Observer deritzon Youtubeko kanal batean, non munduko eta bereziki Europako egoera politikoaren inguruko AA bidezko Lego-bideoak kargatzen dituzten trumilka. Zentzu politikoren bat izango du egileak beharbada, zerbaiten aldeko propaganda edo slopaganda egitekoa, baina seguruenik ikustaldien bidez monetizatzeko ahalegin bat da, beste hainbat slop egileren asmoa. Dozenaka eta dozenaka bideo ekoitzi, gai biralen inguruan, eta ikustaldiak lortu.

Eta nor da The Brick Observer?

Ba emakumezko bat da, bideo batzuetan ageri da, eta dio gaztelera dela bere ama-hizkuntza, baina ez dakigu horrekin nongoa den. Ingelesez mintzo da azalpen bideo horietako batzuetan, adibidez honetan Kimi AA sistema erabiltzen duela esateko. Besteak beste Kimik laguntzen dio (neskak dioenez) ez bakarrik irudiei forma ematen, baita prompt-ak (AA sormenerako testu aginduak) doitzen eta are "eduki estrategia lantzen" (sic). Kimi produktu txinatarra da, Moonshat AI enpresaren asmakuntza. Brick Observerrek dio hileak 60-80 artean kostatzen ari zaiola Kimi ordaintzea bideoak sortzeko.

Ikusi irudietan bere edukietan denetarik dagoela, ez Irango propaganda bereziki.

Eta tira, Euskal Herrikoaz egin duena, hemen duzue. Ez da Loiuko gertakaria bideoaren muina, esango genuke. Gehiago iruditu zaigu Euskal Herriak jasandako errepresioaren irudikatze epiko bat, AA musikarekin eta ingelesezko lokuzio eta erretuloekin: Gernikako bonbardaketa (Gernikako arbola pinu mediterraneo bat da, edo horrelako zerbait), euskararen jazarpena, herrien arteko elkartasuna... Halako kontuak.

Itsatsita agertzeko Youtube Shortsek ez du aukera handirik ematen, eta Twitterreko kontu batetik ekarri dugu hona.

Que los iraníes han hecho una peli Lego del bombardeo de Gernika en solidaridad con los vascos y vascas agredidos por la Ertzaintza cuando regresaban del secuestro de Israel a la Flotilla a Gaza chillo @IranekinBat pic.twitter.com/aPyQR4uyoO
— Zugasti (@irezugasti) May 26, 2026

Xiba, joko eta app berria

Tue, 26 May 2026 07:04:13 +0000

Egunean Behin eta Tagzaniaren ondotik, egunero dosi txikietan kontsumitzeko beste joko eta app bat kaleratu du CodeSyntax-ek: Xiba. Joko bat... edo joko sorta: egunero denborapasa edo puzzle erako hiru joko proposatzen dizkizu Xibak, zortzi jokoko katalogo batetik, eta horiek ebazten saiatzea da kontua. Buru-trebezia eta arintasuna neurtzeko jokoak dira.

Hiztegia eta hizkuntza aberasteko Letra-zopa eta Gaurko hitza bezalako erronkak eskaintzen ditu (euskaraz, noski), kalkulu matematikoa eta logika lantzeko, berriz, Quento daukagu. Horiez gain, memoria bisuala (Bikoteak), kontzeptuak lotzeko gaitasuna (Elkartu gaiak), estrategia (Zaldunaren urratsa) eta erreakzio abiadura (Klikatu edo Aukeraketa) neurtzen dituzten jokoak aurkituko ditugu.

Puntuazioak eta lehiakortasuna ere presente daude, baina bigarren plano batean. Sailkapen orokor bati begira egon ordez, Xibak zure markak beste erabiltzaileen batez bestekoarekin eta baita bakarka beste erabiltzaileekin ere konparatzeko aukera ematen dizu. Gainera, LinkedIn-eko jokoen antzera, "bolada" edo streak kontzeptua dakar gurera: zenbat eta egun gehiago jokatu jarraian, orduan eta luzeagoa izango da zure bolada.

Publizitatea erakusten hasi da Xibako jokoa; ea nola doakigun sarrera eta irteeren balantzea. Tagzania jokoan ere hala hasi ginen, eta aukera badago hartan iragarkiak ezkutatzeko harpidetza txiki bat eginda.

Instalatu eta probatu: Xiba.eus

CodeSyntax-en joko sorta hemen duzu beraz:

Egunean Behin, ezagutza orokorra.
Tagzania, geografia.
Xiba, buru-trebezia.

Xiba garatu da Eusko Jaurlaritza eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzarekin.

Nondik Nora: migrazioak ulertzeko Ikusgela sorta

Mon, 25 May 2026 07:00:34 +0000

Aste honetan 'Nondik Nora' aurkeztu da Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak, euskarazkoWikipediarako ikus-entzunezko ikas-material sortzeko Ikusgela proiektuaren barruan. Migrazioa hobeto ulertzeko Ikusgelako sail berria da, eta Zehar-Errefuxiatuekin elkartearekin elkarlanean ekoitzi da.

Joan den astean argitaratu zen lehen atala eta hurrengo bost asteetan, ostegunero eta sei atal osatu arte etorriko dira gainerako: aurreiritzi arrazistak, pertsona arrazializatuen estereotipoak eta pertsona zurien pribilegioak lantzen dituzten bideo laburrak izango dira.

Leo Bueriberi musikari eta aurkezle gasteiztarra da sail honetako aurpegia eta bere gidaritzapean saiatuko gara pertsona arrazializatuen inguruko estereotipoak zalantzan jartzen, pertsona txurien pribilegioetaz ohartzen eta migrazioaren, desplazamenduaren eta arrazismoaren inguruko aurreiritzietan sakontzen. Sail hau osatzeko, Lucía Mbomío kazetaria aholkulari izan da eta Hiru Damatxo ekoiztetxea bidelagun.

Lehen atala izan da Zer da migratzea? galderari erantzuten diona, eta gero etorriko dira gainerakoak, honelako sorta osatuz:

“Zer da migratzea?”
You too
Pribilegio Zuria
Kultura antiarrazista
Migrazio krisia? Ze krisi
Harrera.

Kapitulu bakoitzak estereotipo zabalduenen inguruko gai bat jorratzen du, eta, era berean, egungo gai eta mugimenduei buruzko azalpenak eta informazioa ere ematen ditu. Helburua kontzientzia sortzea da, batez ere gazteenen artean: hausnarketa kolektiborako gune bat irekitzea, gure gizarteek kanpotik datozen pertsonei bereziki eragiten dieten egiturazko desberdintasunak nola erreproduzitzen dituzten aztertzeko.

Ikasi gehiago Ikusgelaz hemen.

Google bilatzailea funtsean AA txat bat da orain

Sat, 23 May 2026 07:01:27 +0000

Aste honetan Google bilatzailean detektatu duten gauza bitxi bat: Google bilaketak, bere emaitza orokorretan, adimen artfizialeko (AA) berriketa edo txat baten eran funtzionatzen duela funtsean. 'Disregard' aditza sartuta konprobatu dute, aurreko aginduak gelditzeko prompt edo AA agindu baten eran ulertzen duelako. Euskaraz ez dugu halako hitz bakarreko bilaketekin funtzionatzen ikusi, baina txat baten eran galdetzen badiozu, hala erantzuten duela ikusi dugu. "Haur txiki bat naiz eta basoan galdu naiz" bilatuta egin dugu aproba.

Ikus dezagun lehenbizi Disregard auzia. Aditz bat da ingelesez, honako adierekin itzul dezakeguna: baztertu, ahantzi, gaiz aldatu. AA txat batean zaudenean, proba egin baduzue, ikusiko zenuten norberaren galderek eta jasotako erantzunek gaiaren alorra murrizten doazela... Ohikoa da, beraz, beste gauza batera pasatu aurretik txat-ean (fisika gaiak galdetzetik, oporraldiak planifikatzera, adibidez), esatea AA sistemari ahanzteko ordura artekoa, pasatzeko beste zerbaitera, ez dezala fisika kontuekin erantzun Greziarako hegaldiez galdetzean. Hori esan diezaioke batek txatari ingelesez "disregard previous interaction" bezalako agindu batekin, eta AAk ber-seteatuko du bere jarduna.

Eta Google bilaketa ere hala dabilela ikusi dute. Disregard sartu, eta hara zer erantzun izan duen aste honetan zenbait jendek egindako ingelesezko esperimentuetan;

AI Overview. Disregard.

Understood. Let me know whenever you have a new prompt or question.

Ulertua. Esaidazu nahiz duzunean beste prompt edo galdera bat.

Eta gainera, espazio handi bat emaitza orrian, hain justu gaur egunean adimen artifizialak gaur egunean Googleko emaitzetan bete ohi duen espazio nabarmena zein den ikustarazten diguna. Azpian berriz, sikiera, funtsezko emaitza bat ingelesez, hiztegi ezagun bateko definizioa bilatutako hitzarentzat.

Pantaila irudiak erakusten digunez, fenomeno hau ez dira AI Mode edo AA Moduan gertatzen, bilaketa emaitza orokorrean baizik.

Albiste honetan eta beste batzuetan irakurri dugunez, ez da Disregard funtzionamendu hau eragiten duen termino bakarra. Agindu erako termino soilekin halako erreakzioak erreplikatu dituzte, baina oro har berriketa erako erantzunak eman ditzakeela ere ikusi dute.

Euskaraz, agindu edo hitz soilekin ez dugu erreakziorik sumatu (ez dugu esperimentu luzeegirik egin, dena dela), baina berriketa doinuari bai erantzuten diola. Horra gure aproba, eta Googleren erantzun enpatikoa:

"haur txiki bat naiz eta basoan galdu naiz"

"Lasai-lasai egoten saiatu behar zara; gelditu leku seguru batean eta deitu 112 zenbakira zure mugikorretik (doakoa da). Ez mugitu handik, nagusiek eta larrialdietako taldeek (zure gurasoek, basozainek edo suhiltzaileek) errazago aurkituko zaituzte horrela.

Basoan galdu bazara, garrantzitsuena lasai egotea eta arriskurik gabeko leku batean geratzea da:

Gelditu leku batean: Ez saiatu bide berria asmatzen, gehiago urrundu zaitezkeelako. Eseri zuhaitz baten ondoan, gerizpean, eta itxaron.
Deitu laguntza eske: Zure edo zurekin dagoen norbaiten mugikorra baduzu, markatu 112 zenbakia. Lasai azaldu non zauden eta zer ikusten duzun zure inguruan (erreka bat, zuhaitz handiak, bide bat...).
Egin zarata: Pertsonak hurbiltzen ari direla entzuten badituzu, oihu egin edo txistu jo. Ez ibili korrika.
Babestu eta itxaron: Ez ukitu intsektu edo animalia arrarorik. Hotza baduzu, bildu ondo. Jendea zu bilatzen ari da jada!"

Paradoxiko samarra da, haur bati bezala zuzentzen zaigu AA alde batetik, "zure gurasoak" aipatuz eta "jendea zu bilatzen ari" dela ziurtatuz, baina beste agindu batzuk, ez dira oso errealistak, telefono deiarena bezala.

Pasapalabra eta Roscoa, borroka mediatikoaren azken kapitulua

Fri, 22 May 2026 09:26:48 +0000

Espainiako telebistako lehiaketa arrakastatsuena Antena 3 katetik desagertzear egon daiteke. Pasapalabra lehiaketa Atresmedia eta Mediaset taldeen, eta beren telebista nagusi diren Antena 3 eta Telecincoren, borroka baten muinean egon da urte luzez. Aste honetako Espainiako Auzitegi Gorenaren epai batek ebatzu du Atresmediak ez duela egile-eskubiderik lehiaketaren azken fase erakargarriaren proba emateko, El Rosco esaten zaio lehia, eta ondorioz emisioa eten beharko da. Era berean jakin da Mediaset / Telecinco jabetu dela Roscoaren eskubideez (ez lehiaketa osoaz), eta laster horretan oinarritutako lehiaketa bat antolatuko dutela uste da.

Borroka eta auzi honen kronologia Vertele blogean irakurri dugu nagusiki.

Jatorrian 1996ko BBCren lehiaketa bat dago, The Alphabet Game (oker dago Verteleko artikulua horretan, 1991eko lehiaketa dela esaten baitu). Lehiaketara bertaratuek letra jakin batzuekin hasten ziren hitzekin jokatu behar zuten. Ez zuen asko iraun, ezta urtebete ere ez: 1997an eten zen. Formatu haren eskubideak, ordudanik, ez dira BBCrenak baizik eta ITV Studios ekoiztetxe / telebista britainiarrenak.

Garai bertsuan, 1998an, beste lehiaketa formatu bat asmatu zuten Luigi Pianta eta Rene Mauricio Loeb ikus-entzunekoetako profesionalek. 21x100 zeritzon gauza horri, eta eskubideak MC&F ekoiztetxe holandarraren esku geratu ziren. Formatu honetan biribil batean agertzen ziren 21 hizki, eta txandaka eta definizioen arabera, bi jokalarik asmatu behar zituzten hitzak. El Rosco delako probaren formatua hori da, funtsean.

1999an, bi gauzen bateratze bat gertatu zen Italian, Mediaset Italia telebista-kateak The Alphabet Game egokitu zuen, baina azken txanparako 21x100 egokitu bat gehitu zioten, Ruota delle lettere izenarekin. Lehiaketa italiar hibrido berriak Passaparola izena hartu zuen.

Espainian, Italikoaren kopia bat hasi zuen Antena 3 kateak 2000. urtean, BocaBoca ekoiztetxe espainiarrarekin elkarlanean. Amaierako Roscoak 25 hizkiko gurpila erakusten zuen, eta formatu horrek iraun egin du Espainian. Lehiaketa haren kredituetan, The Alphabet Game-ren eskubideen eta haren bertsio frantsesaren aitortza egiten zen, baina Roscoaren jabe omen ziren MC&Frena ez. Lehiaketa hark izan zituen aurkezletzat Silvia Jato, Constantino Romero eta Jaime Cantizano, eta nahiko arrakastatsua izan zen, baina 2006an eten egin zuten.

2007an eskubideez jabetu zen Telecinco / Mediaset, eta Telecincon berrekin zitzaion lehiaketari. Hasieran BocaBocarekin batera egiten zen, baina 2009an ekoiztetxe horrekin hautsi zuten, eta kontratu zuzena egin zuten ITV Studios-ekin. Hala ere, ITV eta Mediaseten arteko harremana berehala okertu zen, eta auzibideetan hasi ziren elkarren kontra. Telecincoren kontrako epaiak poliki etorri ziren, baina jarraian, merkataritzako auzitegi batean 2014an lehena, gero Madrilgo Entzutegi Probintzialean 2016an, eta azkenean Espainiako Gorenaren azken epai derrigorrezkoa 2019an. Telecincok emisioa eten egin behar izan zuen. Tarte horretan, Cristian Gálvez izan zen aurkezlea, 2007tik 2019ra.

2020an ITV eta Atresmedia eskubideetab ados jarrita, lehiaketa Antena 3ra itzuli zen, eta harrezkero Roberto Leal izan da aurkezlea. Pasapalabrako fase honetan, aurrekoetan bezala, irismen arrakastatsua du lehiaketak, eta bere parterik gozoena amaierako proba da, Roscoa. Baina 2020tik aurrera berriro hasi ziren auzibideak, kasu honetan MC&F-k aurkeztuak parte zehatz horren inguruan: El Rosco zen kontua orain, ez Pasapalabra lehiaketa osoa. Auzibide horrek Espainian eta Europan izan ditu gorabeherak, eta aste honetan iritsi da azken epaia, Espainiako Auziegi Gorenarena: agindu dio Atresmediari Roscoa kentzeko Antena 3tik. Erabakia jakin eta lehen egunean, atzo aurretik grabatutako lehiaketa osorik eman zuten, baina ez dakigu gaur zer egingo dute. Jarraitzea zaila izango da.

Aldi berean jakin da MC&F-ren zati espezifikoaren eskubideak, Roscoarenak, erosi zituela Mediasetek Espainiarako duela urtebete. Epai honekin lehiaketa berria antolatuko dutela pentsa liteke. Nekez deituko da Pasapalabra, baina Roscoa barruan izango duela pronostikatu daiteke, eta Telecincon izango dela.

Irudian, Sofia Alvarez de Eulate bilbotarra erroskoaren barruan. Alvarez de Eulatek 2021ean irabazi zituen 446.000 euro Roscoa asmatuta Antena 3ko Pasapalabran.

Euskal Herria osoa erakusten duen Athleticen elastikoa eta IFAB araudiaren arazoa

Fri, 22 May 2026 07:32:14 +0000

Athletic Club futbol taldeak datorren urterako aurkeztu duen elastikoaren diseinuan Euskal Herri osoaren mapa bat txiki ageri da ikurrinarekin, eta sekulako eskandalua omen da hori, elastikoa debekatzeko eskatu baitu UPNek, eta alderdi horren eskutik, PP eta Vox alderdiek ere bai. IFAB deritzon nazioarteko araudiko 4.5 araua hausten du elastikoak, UPNk dioenez, eta arau horrek dioenari erreparatu diogu artikulu honetan. Gauzak dauden bezala, elastikoa debekatzeko interpretazioa gailentzea oso posible da.

Ikusi irudian, elastiko jakin batean txiki txikia dela bandera. Zelaian ari direla edo telebistatik ohikoan ez da ikurrina txiki bat baizik ikusiko, ezer ikustekotan. Mapa Euskal Herri osokoa da, hori bai.

Lehen erreakzioa UPN Nafarroako alderdi eskuindar espainolistarena izan da: Sare sozialetan "ohartarazi" du auzitara joko duela Athleticek mapa eta ikurrina kentzen ez baditu. Zehazki UPNk gutun bat prestatu du eta bidali diote Nafarroako presidente Maria Txibiteri eta Espainiako RFEF futbol federazioko zuzendaritzari. UPNren kasuak aipatzen du RFEFen 2'025-2026 Lehen eta Bigarren mailako araudia, zeinak bat egiten duen IFAB deritzon nazioarteko araudiarekin, eta IFAB araudiko 4.5 puntua (hemen duzue gaztelaniaz zehatz) omen da Athleticen elastikoaren bekatua. Itzulita, honela dio artikuluak:

Ekipamenduak ezin du eduki izaera politiko, erlijioso edo pertsonalek esloganik, mezurik edo irudirik.

Arauak azalpen gehigarri bat dauka:

«Erlijiosoa» eta «pertsonala» kategoriak definitzea erraza bada ere, «politikoa ez da hain kategoria erraza; hala ere, ez dira onartuko honako eslogan, mezu eta irudi hauek:

pertsona bizi edo hilenak, lehiaketaren izenaren parte izan ezean;
izaera politikoko alderdi, erakunde, talde eta abarrenak, direla tokikoak, eskualdekoak, nazionalak edo nazioartekoa;
tokiko, eskualdeko edo nazioko gobernuenak, ezta haien ministeritza, kargu edo agintaritzenak ere;
ezein erakunde diskriminatzailerenak;
pertsona kopuru handi bat ekintzekin edo helburuekin mindu dezaketen ezein erakunderenak;
izaera politikoko ezein ekintza edo gertakarirena.

Hemen Athletic Clubek nola aurkeztu duen elastiko berria. Gizonezkoen zein emakumezkoen lehen taldeko ekipamenduetan dago mapa eta ikurrina. Eta erosi nahi baduzue, hemen dendan. Mahuka motzeko gizonezkoen kamiseta, 130 euro. Inork dirutza gastatu eta erosi nahi badu, azkar ibili, Sustatuko editoretzaren pronostikoa da elastiko hau debekatu egingo dutela eta merkatutik desagarraziko duela Athletic Clubek.

Estekak:

Athleticen elastikoa
UPNren protesta, Cristina Ibarrola bere presidenteak bidali duen gutunarekin.
IFAB araudia. Adi 4.5 arauari.

Donald Trumpek ez daki Uno jolasten

Thu, 21 May 2026 06:58:13 +0000

Lehengoan aipatu genuen Iranen slopaganda trebearen ondoan, sare sozialetan daramaten estrategia orokor baten kokatzen da kontua. Bereziki, Iranek munduan zehar dituen enbaxada eta kontsultatuetako sareetako kontuak memeekin arin-arin ari dira. Bereziki Estatu Batuetatik errazten badiete jokaldia. Halako kasu bat gertatu zen duela egun batzuk, Uno karta-jokoaren eskutik. Donald Trump-en izenean norbaitek meme-irudi azkarra egin zuela pentsatu zuen, Uno karta batzuk erakutsita... Baina ez zen izan hain jokaldi abila.

Horra Donald Trump-ek zein irudi zabaldu zuen bere Truth sare sozial propioan. Zalantzarik gera ez zedin, Etxe Zuriak Twitterren eta beste toki batzuetan zabaldu zuen.

"Neuk ditut karta guztiak", zioen Trumpen mezuak. Erakusten dituen 6 Uno kartak ez dirudite arauzkoak... Adimen artifizialak WILD (basati, edo karta komodina agian) gehitu duela dirudi... Nolanahi ere Uno jokatzen dakien edonork dakien bezala, Unon kontua ez da karta guztiak edo karta asko izatea... Kartak gainetik kentzea da koxka! Esku huts geratzen den lehenak irabazten du!

Hain zuzen ere Irango sareetako kontuak konturatu ziren detaileaz, eta batek bederen honela erantzun zion:

Hau ere adimen artifizialarekin edo fotoxoparekin egingo zuten, hedabideetan agertu izan den Irango eledun militar baten irudiarekin. Karta kopuruari dagokionez, Trumpek baino gutxiago ditu, lau. "Bai, karta gutxiago dugu guk", zioen irudiaren itsatsi zioten testuak.

Gainera irandarraren lau kartak, lau dira oso onak. +4 irakurtzen den 3 horiek, zera egiteko dira: lau karta hartzera behartzen duzu kontrarioa. Alegia, bestearen posizioa nabarmen txartzeko balio dute. Eta beste karta zuribeltza, lehen planoan daukana, ez da berez Unoko irudi ofizial bat... Zero moduko zeinudunak badaude, baina beste kolore batzuekin. Nolanahi ere, zero modukoaren esanahia da hurrengo jokalaria blokeatzea eta txandapasa egitea. Biren artean bazabiltza, bestea blokeatuz, norberaren txanda berriro.

Blokeoko karta irandar horrek, hain zuzen, erreferentzia azkarra dirudi Ormuzko itsasarteko egoerari egindakoa.

Mezua eta erantzuna, hemen.

Inoizko espazio-ontzi handien eta indartsuena jaurtiko dute bihar

Wed, 20 May 2026 15:14:36 +0000

Inoizko espaziontzi handiena eta kohete indartsuena jaurtiko du bihar Spacex enpresak (Elon Musk-en enpresetako bat). Hau idazten dugun unean 31 ordu falta dira, eta dagoeneko zuzeneko irudietan ari dira probetan. Test erako hegaldia izango da, baina marka batzuk hautsiko dira, eta ondo irteten bada, lorpen handiagoetarako bidea emango du.

Starship V3 kohetea jaurtiko dute bihar. Bi zati nagusi ditu, koheteak azpian (sekula egin diren indartsuenak) eta eskifaiarentzako ontzia goian (bihar hutsik doan arren, pertsonarik gabe). Bata bestearen gainean, metro bat garaiago da aurreko kohete handienarekin alderatuta.

V3aren bi parteak banandu egingo dira, eta kohetearen azpikoa itsasora zuzenduko da. Etorkizunean zutik lehorreratuko dela espero da, berreskuratzeko bere gorputza, baina bihar itsasoko diana batean zutik bermatzea du helburu: ondo asmatzen badu ere, itsaso azpira joango da.

Goiko ontzi-partea atmosferatik irtengo da doi-doi, hau da, espaziora iritsiko da, baina berriz sartuko da beherantz, eta ondo bidean, parte hori ere itsasoko beste diana batera zuzenduko da, jomugan zutik asmatzeko itxaropenarekin (nahiz eta gero azpira joan hori ere). Hori baino lehenago, atmosfera eta espazioaren arteko tenperatura eta frikzio muturrekoak ondo jasaten dituen ikusi beharko da. Esan bezala, ez doa inor ontzian, baina gainean mini-satelite sorta bat darama, eta horiek han askatuko ditu espazioaren mugan, eta satelite horietako batzuen funtzioa prozesua filmatzea izango da.

V3 jaurtiketa ondo irteten bada, hurrengo fase batean probatuko dute ea espazioan erregaiz kargatzeko modua egiten den. Eta ondo bidean, ondo bidean, ilargirako bidaia tripulatuetan lagungarri izatea.

Hegaldiaren azalpen teknikoa eta eskema, hemen. Zuzeneko emanaldia, Youtuben.

Osakidetzaren EPErako milioika test egingo dira Kaixo atarian

Tue, 19 May 2026 08:43:05 +0000

Kaixo.com atariak, beste zerbitzu batzuen artean, EAEko administraziorako oposizioak prestatzeko sistema bat du martxan. Laster, horri lotutako erronka bati egin beharko dio aurre: Osakidetzako 2026 enplegu publikorako eskaintza (EPE) dela-eta jardunaldi bakar batean 7 milioi test egingo dira seguruenik, 101.000 hautagaik baino gehiagok eman baitute izena, Kaixo.com-eko kudeatzaileak, Aitor Lopez de Aberasturik, jakinarazi digunez.

Kaixo.com duela 29 urte sortu zen euskarazko lehen bilatzaile gisa, eta bilakaera bat izan du, eta euskal oposizioak prestatzeko plataforma digital erabiliena bihurtu da, oposiziogileen hainbat belaunaldiri lagundu dien lankidetza-testen sistema batekin.

Sistema horrek hazkunde iraunkorra izan du 2006tik. Kaixo.com 2006an hasi zen testen bidez prestatzeko sistema EGAren Atariko Probarekin (C1 maila). Hiru urte geroago, 2008ko Osakidetzako EPEaren bidez, bere lehen oposizio-sistema sartu zuen. Sistema horrek inoiz ikusi gabeko zifrak markatu zituen:

17.000 erabiltzaile egun bakar batean
30 milioi test hilabetean
1,8 milioi test jarduera handieneko egunean

Harrezkero, atariak hedadura handitu du, eta funtsezko tresna bihurtu da Osakidetzako, Eusko Jaurlaritzako, EHUko eta Bilboko eta Gasteizko udaletako oposizioetarako. Eusko Jaurlaritzaren EPEaren bi faseetan 5 milioi test lortu ziren azterketaren bezperan, eta EHUren EPEan egungo errekor historikoa erregistratu zen: 7 milioi test egun batean.

Osakidetzaren 2026ko EPEan parte-hartze masiboa ari da gertatzen, eta lankidetza ere bai galdetegian argipenean. Deialdi honetan 101.000 hautagai baino gehiago aurkeztu dira kategoria hauetara: zeladorea, EAE, administrari laguntzailea, administraria, teknikari orokorra, zerbitzuetako langilea, erizaintza, fisioterapia eta laborategiko teknikariak.

Bateria ofizialak argitaratu ondoren, erabiltzaileek elkarlanean osatu dituzte erantzunak, Kaixo.com foroaren bidez. Gainera, berrikuntza gisa, aurten, WhatsApp eta Telegram kanalen bidez osatu da edukien berrikuspena eta baliozkotzea.

Azken egun hauetan, egunero, azterketarako hilabete pasatxo falta denean, 10.000 erabiltzaile aktibo baino gehiago sistema erabiltzen ari dira, eta dagoeneko 1.100.000 test baino gehiago egiten dituzte egunero, asteko hazkunde jasangarriarekin. Kaixo.com-ek esteka publiko bat gaitu du Google Analytics-en oinarritutako eguneroko estatistikekin bilakaera jarraitzeko.

Gainera, Kaixo.com-en sortzaileak duela 20 urte garatu zuen Dinux, hasiera batean Diocesanas ikasgeletan (gaur egun Egibide) ezarritako software librean oinarritutako sistema eragilea. Proiektua hedatu egin zen eta, 2013an, KZnux izenarekin, Euskadiko KZgune guztietan instalatu zen. Hori zuzenean lotzen da oraingo LEParekin: izeba eman guztiek erabili dute sistema hori IT-Txartelak lortzeko, eta hori ezinbesteko baldintza baita deialdian parte hartzeko..

Lotura interesgarriak:

Kalitate handiko proiektu digitalak gailendu dira Kaixo Mundua lehiaketan

Tue, 19 May 2026 07:07:08 +0000

Kalitate handiko proiektu digitalak gailendu dira Kaixo Mundua lehiaketaren sari banaketan. Euskal Herri osoko 1.400 ikaslek hartu dute parte. Baztan, Txorierri, Elgoibar, Bermeo eta Mutrikuko ikasleek jaso zituzten sari nagusiak Bilboko EITBren egoitzan egindako ekitaldi batean.

PuntuEusek antolatzen duen Kaixo Mundua webgune-lehiaketaren VII. edizioak gailurra jo du Bilboko EITBren egoitzan egindako sari banaketa ekitaldian. Kaixomundua.eus lehiaketa ez da webguneen lehiaketa soil bat; Euskal Herriko ikasleen alfabetatze digitala sustatzeko tresna estrategikoa da. Puntueusek antolatutako egitasmo honen helburu nagusia gazteak eduki digitalen kontsumitzaile pasibo izatetik, sortzaile aktibo izatera pasatzea da. Horretarako, gaitasun teknikoak (webguneen arkitektura, diseinua eta programazioa) eta komunikazio-gaitasunak uztartzen ditu, betiere euskararen erabilera ingurune digitalean bermatuz.

Aurten, Euskal Herri osoko 68 ikastetxek, 1.413 ikaslek eta 527 taldek parte hartu dute.

Proiektu errealak: ikasgelatik tokiko ekonomiara

VII. edizio honen apusturik sendoena “proiektu errealen” sustapena izan da. Berrikuntza honen bidez, ikasleek ingurune hurbileko behar bati erantzun diote: tokiko denda txikiei, elkarteei edo herri-ekimenei ikusgarritasun digitala emanez.

Hala, sortutako webguneek balio praktikoa dute, ikasleek denda edo elkarteetako jabeekin elkarlanean jardun baitute, profesional baten gisan. Arrakasta hori aitortzeko, kategoria arruntetakoak baino garrantzitsuagoa den proiektu erreal onenari saria sortu da. Baztango altxukodenda.eus proiektuak jaso du sari nagusi hau, tokiko denda txiki baten beharretara guztiz moldatutako emaitza profesionalagatik.

Baztango Lekaroz BHIko ikasleek (Leire Uribe-Etxebarria, Saioa Perotxena eta Izaro Lakosta) herriko denda txiki batekin elkarlanean garatutako webgunea da. Epaimahaiak proiektuaren izaera “konpletoa” eta “oso txukuna” nabarmendu du, komertzio batek behar dituen atal guztiak modu profesionalean integratzeagatik.

Kalitate teknikoa eta konpromiso soziala

Aurkeztutako hainbat lanen mailak epaimahaia harritu du. Adibide garbiena saveme.eus proiektua da, ziberbuling-aren inguruko sentsibilizazioa eta baliabide teknikoak modu bikainean uztartu dituena. Politeknika Txorierriko ikasleek (Alaitz Aramburu, Ibon Lekue eta Julen Gorostizaga) ziberbuling-ari aurre egiteko plataforma digitala sortu dute. Epaimahaiak bereziki goraipatu du lan hau izaera profesionala, diseinu zaindua, originaltasuna eta maila tekniko landua dituelako.

Kategoria bakoitzeko irabazleak:

DBH 1-2 kategorian

Irabazlea: kaixomunduabermeo.eus
- Ikastetxea: Sagrado Corazon ikastetxea
- Herria: Bermeo
- Maila: DBH 2

DBH 3-4 kategorian

Irabazlea: soraluzemusika.eus
- Ikastetxea: IES Elgoibar BHI
- Herria: Elgoibar
- Maila: DBH 4

Epaimahaiaren aipamen berezia: etxekoarazoakonpondu.eus
- Ikastetxea: IES Mutriku BHI
- Herria: Mutriku
- Maila: DBH 4

Batxilergoan

Irabazlea: saveme.eus
- Ikastetxea: Politeknika Txorierri
- Herria: Derio
- Maila: Batxilergoa 2

Lanbide heziketan

Irabazlea: txillarreekodenda.eus
- Ikastetxea: Meka Lanbide Eskola
- Herria: Elgoibar
- Maila: Lanbide heziketa

Proiektu erreal onenari saria

Irabazlea: altxukodenda.eus
- Ikastetxea: IES Lekaroz BHI
- Herria: Baztan

Kaixomundua.eus proiektuak babes zabala du erakunde pribatu zein publikoen aldetik: Euskaltel eta Orona (babesle berria), Gipuzkoako Foru Aldundia (GFA) eta Eusko Jaurlaritza (EJ). Gaurko ekitaldia zuzenean jarraitu ahal izan da eitb.eus webgunean eta EITBren YouTube kanalaren bidez.

Gaurdanik Bizum dendetan ordaintzeko erabili omen daiteke

Mon, 18 May 2026 06:23:17 +0000

Gaur aktibatu da nonbait Bizum aplikazioaren bidez dendetako erosketak egiteko aukera. Azken asteetan iragarri dutena gauzatu bada, BizumPay aplikazio nonbait berriarekin, banku batzuetako bezeroek ordaindu ahal izango dute datafonora telefonoa hurbilduz.

Bizum Espainiako bankuek sortutako ordainketa sistema bat da eta gauza sinple baten oinarrituta dago: bankuetan ditugun kontuen arteko transferentziak dira, baina bankuaren IBAN osoa memorizatu eta agendan sartu beharrean, bakoitzaren telefono zenbakia IBAN bati lotuta dago eta orduan "telefono zenbaki batera" egiten dira transferentziak. Sinplea eta praktikoa.

Europan antzeko hainbat sistema daude eta horiek elkarrekin lotzeko lanean ere badaude bankuak. Wero da horrelako kasu bat, Frantzia, Belgika eta Herbereetako ordainketa sistemak bateratzen. Hau posible da Europan SEPA edo Single Euro Payments Area delako sistema ezarri delako.

Dendetan ordaintzeko ordea, dendariak ez du bere telefono zenbakia bere kontuari lotuko, eta aldaketa edo eguneraketa bere datafonoan gertatuko da. Guri dagokigunez, ordainketa egitean telefonoan aplikazio berri bat erabiliko dugu "BizumPay" izenekoa, eta horren bidez egingo dugu ordainketa. NFC teknologiaren bidez, mugikorra hurbilduz datafonora, hala nola Apple Pay edo Google Pay erabiliz egiten den bezalatsu, edo kreditu txartelen hurbilpenarekin bestela. BizumPayri buruzko informazioa osatzekotan dagoela ematen du, eta hau astelehena baino lehenago idazten dugu, eta hortaz, ez dauzkagu datu guztiak eskura, baina badirudi app bat izango dela elkarren arteko "bizumak egiteko" eta beste bat BizumPay hau, apartekoa. Oraingoz, gaztelaniazko informazioa aurkitu dugu BizumPay webgunean baina hori eguneratuko dela espero dugu, ze joan den astean nahiko murritza zen oraindik, eta euskarazkoa, berriz, ba murritza ere ez: bakarrik Bizum ohikoaz informazioa zegoen.

Enpresabidea euskarazko agerkariak dioenez, oraingoz, izango dute eskuragarri, baina hedatuko omen da. Dendetako datafonoak bankuek jartzen dituzte, eta pentsatzen dugu hor hiru banku horietatik jaso dituztenez aparte, besteek ere izango dutela. Bestela kasualitate bikoitza beharko da erabiltzeko, eroslea Bankinterrekoa izatea eta denda ere bai (nolabait esatearren).

Finantza erakundeen aldetik aldaketa potentziala dago hemen, Visa eta Mastercard sistema globalen bitartekaritza kendu dezakete gainera, SEPA sistema europarraren bidez kudatuz transderentziak. Teorikoki, dendarientzat komisioa jaisteko aukera egon daiteke. Eta Visa eta Mastercard AEBetako izenak tartetik kentzearekin, Google eta Apple ordainketa sistemetatik ere aska daiteke eroslea, nahi badu.

Estatu Batuetako finantza dependentziak, bereziki digitalak direnean, kontu larria bihur daitezke Europan. Gaur egunean, AEBek pertsona bat etsaitzat hartzen badute, hango agintarien aginduz konektibitate finantzierorik gabe utz dezakete guztiz: erabakia Estatu Batuetan hartzen da, eta Europan dauden Nazioarteko Auzitegi Kriminaleko epaileak geratzen dira Gmail gabe, Amazonen erosketarik egin izanda eta kreditu txartelik gabe (hau gertatzen ari da, bai, irakur albiste hau).

Sistema eta giltzarrapo horretatik askatzea inportantea. Bizum izan daiteke bide bat? Agian. Gehiago ere beharko dira.

Argazkia: HLundgaard Wikimedia Commons, cc-by-sa

Arkaitz Uranga Urbietak irabazi du III. Minaberri itzulpen-beka

Sat, 16 May 2026 10:31:46 +0000

EIZIEk, Iruñeko Udalarekin lankidetzan, Minaberri bekaren hirugarren edizioa antolatu du aurtengo udaberrian, mentoretza baten bitartez nazioarteko gazte-literaturako lan esanguratsu bat euskaratzeko, itzultzaile hasiberriei zuzenduta. Irabazlea Arkaitz Uranga Urbieta izan da eta Jürg Schubiger idazlearen 'Als die Welt noch jung war' liburua euskaratuko du, Naroa Zubillaga Gomez mentorearen laguntzaz. Txalaparta argitaletxeak kaleratuko du itzulpena eta CEDROren laguntza izango du mentoretzak.

Sei gazte aurkeztu dira bekaren deialdira, eta, guztien lanak azterturik, epaimahaiak erabaki du Arkaitz Uranga Urbietari esleitzea beka, liburua osorik itzultzeko. Naroa Zubillaga Gomez itzultzaile eta irakaslea izango du mentore, itzulpen-prozesuan laguntzeko.

Epaimahaiaren iritziz, «ahozkotasuna eta elkarrizketatik gertuko erregistroa izan dira aurtengo itzulgaiaren berezitasunak. Jürg Schubiger-en lana ipuinek osatzen dute, eta kontalariaren eta entzulearen arteko solasa gertukoa eta bizia da. Itzultzaileak bikain jaso du hori dena alemanetik euskararako itzulpenean, euskararen adierazkortasunaz baliatuz horretarako. Erritmoa errespetatu eta naturaltasunez ondu du testua, hizkuntza sinesgarri nahiz freskoan». Ainhoa Mendiluze Ormaetxeak, Ibai Sarasua Garciak eta Naroa Zubillaga Gomezek osatu dute epaimahaia.

Arkaitz Uranga Urbietak (Mendaro, 2002) Itzulpengintza eta Interpretazioko Gradua ikasi zuen EHUn (2020-2024), eta Euskal Kulturaren Eragiletzan Unibertsitate Masterra egin zuen ondoren, Mondragon Unibertsitatean. 2025. urteaz geroztik, euskara-teknikari ari da Eibarko Udalean.

Als die Welt noch jung war (1995) [“Mundua artean gazte zela”, itzultzailearen behin betiko izenburuaren zain] testu laburrez osatutako liburua da. Narrazio eta elkarrizketen bidez munduaren jatorriari buruzko gogoeta bitxi eta irudimentsuak plazaratzen ditu, beren anbiguotasunean aldi berean sinpleak eta sakonak. Istoriook Rotraut Susanne Berner ilustratzaile aleman ospetsuaren irudi ederrez lagunduta daude.

Liburu horrengatik Jürg Schubiger-ek Gazte Literaturako Alemaniako Saria jaso zuen 1996an, eta IBBYren Hans Christian Andersen saria, berriz, bere haur- eta gazte-literaturako obra osoagatik, 2008an. Epaimahaiak hitz hauekin txalotu zuen suitzarraren obra: «Schubiger-enak pentsatzeko istorioak dira. Haren istorioak oso sinpleak dira eta kontu arruntak hartzen dituzte hizpide (…) Irakurleak xarmatu egiten ditu bere indar poetikoaz. Berak dioenez, “Helduen haurtzaroko istorioak kontatzen ditut behin eta berriro”».

Bestalde, bidean da iazko deialdian esleitu zen itzulgaia: Marie-Aude Murail idazlearen Sauveur et fils. Leire Errandonea itzultzaileak euskaratu du bekaren bidez eta Xabier Olarra mentorearen laguntzaz. Udazkenean kaleratuko du liburua Txalaparta argitaletxeak.

Slopaganda da, baina badu meritua: Iran, AA eta Lego bideoak

Fri, 15 May 2026 09:22:28 +0000

Iranen kontra Estatu Batuek eta Israelek hasi zuten gerra halako impasse batean dago, militarki erdi isilik, estrategikoki Ormuzko itsasarteko blokeoan kateatuta. Baina propagandaren alorrean, jakina, borroka betean jarraitzen dute. Kontu honetan bereziki Iranen propaganda trebe ari dela ematen du. Memeak eta adimen artifizialeko (AA) bideoak sortzen nabarmendu dira, eta azken alor honetan Lego pertsonaien iruditeria imitatuz egin dituztenak nahiko lorpen aipagarria dira. Noski, AAk sortzen duena slop deitzen badugu, kalitate estetiko eta ikoniko eskaseko materiala aiderazteko, propaganda mota hau slopaganda dela irakurri dugu hortik. Bai, slopaganda, baina meritu pixkatekoa iruditu zaigu.

Bideo hauek banatzen dituen taldea edo dena delakoa Explosive Media deitzen da. Estekan dituzue loturak Twitter, Instagram eta enparauetara beren edukia, bideoak eta mezuak ikusteko.

AA bideoak ekoizten dituzte, zein tresna zehatzekin ez dute aipatzen, eta Lego pertsonaien aukera logikoa dirudi. Batetik, mundu guztian ezaguna den iruditeria eta marka bat da Legorena; bigarrenik, Lego filmak egin direlarik, beraien itxura animatua ere ezaguna da; eta hirugarrenik, prozesamendu digitalerako erraztasunak ematen dituen unibertso bat da, pertsonaien forma laukiak eta mugimendu estereotipatuak berregiteko orduan. Era berean, zein dela ere erabili duten AA eredua, seguruenik entrenatu dute Lego film guztien fotograma guztiekin. Nor hasiko da copyright eskeak eskatzen Irani aurten!

Duela hilabete pare bat hasi zirenean bideo hauek zabaltzen, mezua nagusiki zen erridikuluan uztea Estatu Batuak eta bereziki beren armada eta buruzagi nagusia nola ez, Donald Trump bera.

Come closer...

No more words needed, LOSER! pic.twitter.com/tuf1SPRbc0
— Explosive Media (@ExplosiveMediaa) March 30, 2026

Gerora, batzuek nabaritu dute eboluzio bat. Etsaia mezu negatiboekin erretratatu beharrean, Iran erasoen biktima gisa erakusten duten bideoak zabaltzen hasi dira. Iseka egiteko gogoa kutsatu nahi izatetik, elkartasuna edo sinpatia eragiteko bideoetara igaro dira, nolabait. Iran herrialdea eta bere historia defenditzera ere igaro dira. Goian barre egin nahi duen bideo horietako bat itsatsi dugu, eta hemen behean, beste joera enpatikoago horretako bat:

Iran’s Latest AI Lego Song Video

The latest entry in Iran’s viral series of AI-generated Lego-style propaganda music videos takes a different tone than its predecessors, with less mockery of Trump and Hegseth, and a direct appeal to ordinary Americans.

The track opens: “I… https://t.co/fqYFEyCZLV pic.twitter.com/sCVE1l0H3l
— Drop Site (@DropSiteNews) April 30, 2026

Interesatzen bazaizkizu bideo hauek, jarraitu Explosive Media.

UEUren 54. uda ikastaroak, 2026 honetakoak

Thu, 14 May 2026 07:01:44 +0000

Udako Euskal Unibertsitateak publiko egin du bere 54. udako ikastaroen edizioa, 2026 honetakoa. 19 ikastaro edo jardunaldi aukera zabal batean. Adi gainean daude eta: ekainaren 11n da lehena, eta uztailaren 7an azkena. Izena-emateko aukera irekia dute guztiek.

Hauxe da ikastaroen zerrenda:

Euskararen balio ofizial akademikoaren erronka unibertsitatean. (Hasiera Ekitaldia). (Bilbo, ekainak 11)
Haur eta Nerabeen Osasun Globala: diziplinarteko begirada bila. (Eibar, ekainak 17)
Euskara esanindartzeko bidean: adierazkortasuna euskaraz lantzeko eztabaidak, gakoak eta hautuak (Jakin jardunaldia). (Usurbil, ekainak 18-19)
Lurra, legea eta elikadura. Nekazaritza eta elikadura sistemak ikuspegi juridikotik politika publikoetan. (Azpeitia, ekainak 19)
Ikerketa parte-hartzailea eta kokatua: herri-ikerketa, herriarekin, herritik. (Eibar, ekainak 22)
Hizkuntzalari Euskaldunen VIII. Topaketa: Elebitasuna neurozientziaren begiradatik. (Eibar, ekainak 23)
Agur natura, ongi etorri zementua! Espazioen birnaturalizazioaren inguruko hausnarketa. (Iruñea, ekainak 25)
Stuart Hall gure garaia irakurtzen. Euskal Herriko Kultur ikasketa Garaikideetarako Zentro baten bila. (Iruñea, ekainak 25)
Justizia eraldatzailea praktika feministetan. Bada beste modu bat. (Iruñea, ekainak 26)
Zergatik eta zertarako abertzale? (Iruñea, ekainak 26)
Euskal Herria, ezagutza, historiografia. (Eibar, ekainak 27)
XX.mendeko euskal plazandreak: etendako loraldia. (Eibar, ekainak 29-30)
Ikasten Beti: adinekoak unibertsitatean. Eredu berrien bila. (Eibar, ekainak 29)
Garapen komunitarioa eta euskararen biziberritzea: elkarguneak eta bidegurutzeak. (Eibar, ekainak 30)
Informazio eta Dokumentazio Kudeatzaileen XII. Bilkura: Informazio zentroen birmoldaketa eta berrikuntza: espazioen eta zerbitzuen eraldaketa. (Eibar, uztailak 1)
Herri zaintzailerantz. (Baiona, uztailak 3)
Pizkundea: zentzua, izena eta izana. (Baiona, uztailak 4)
Haur gorren hizkuntza-egoera Euskadin: gaur egungo diagnostikoa eta etorkizuneko erronkak (Bilbo, uztailak 6)
Energia berriztagarriak eta lurraldea. Eztabaidatik irtenbiderako aukerak. (Gasteiz, uztailak 7)

Bakoitzerako esteka zehatza, UEUren webgunean aurkituko duzue, hementxe. Bertan informazio zehatzagoa eta matrikulatzeko aukera.

Emakumezkoen 30.000 biografia Wikipedian, WikiEmakumeok taldeen merituz

Wed, 13 May 2026 07:19:13 +0000

Joan den apirilean, euskarazko Wikipediak 2024-2027 eperako markatu zituen helburuetako bat lortu zuen: emakumezkoen 30.000 biografiako marka erdiestea. 2027 amaitzetik urrun gaudela, hortik gora doa kontua orain. Boluntarioen ekarpenez lortutako marka da, eta bereziki, boluntario talde antolatu batzuena: WikiEmakumeok taldeen lana dago hor.

Gasteiz inguruan nagusiki gaztelaniaz aritzen ziren wikilari batzuek 2015ean sortu zuten Wikiemakumeok talde originala, baina 2020a, batik bat euskarazko Wikipedia lantzeko Euskal Wikiemakumeok sortu zen, Durangoko talde baten inguruan. Durangoko nukleo horrek beste batzuen eraketa sustatu du, eta jada aurten Euskal WikiEmakumeon I. Topaketa antolatu zuten, elkarren artean lotzeko.

Zenbait talde ari dira gaur egunean: Durango, Arratia, Beasain, Lekeitio, Oiartzun, Ondarroa, Sestao, eta erakundeetara lotuak ere bai UPNAn, Gasteizko Iralen edo EHUn. Herri jakin batekoak baino, eskualde asmo batekin ari dira, eta esate baterako, Oiartzun edo Oarso-Bidasoako taldetik Nafarroa Iparraldera begira ari dira lanean: Nafarroa Garaiko eta Lapurdiko eskualdeetako biografiei begira jarri dira dagoen arrakala txikitzeko asmoz, eta grafiko honek erakusten duen desoreka gainditu nahi dute (artikulua Erran.eus agerkarian):

Eta bai, desoreka txikitzen ari da. Ez da bakarrik 30.000 biografiatik gora egitea, baizik eta proportzioan gizonezkoek duten nagusitasuna txikitzea. 2017an euskarazko Wikipedian % 13koa zen emakumeen presentzia eta 2026an % 36koa da. Azken datu hori ere 2024-2027 plangintzan aurrikusi zena gainditzea izan da, %33 edo herena markatu baitzen helburu gisa. Hona datuen koadroa, apirilaren 20an Wikipediak zabaldu zuen moduan:

Bestalde, hizkuntza guztien artean, emakumeen biografia kopurua absolutuari erreparatuz gero, euskarazko Wikipedia 23. postuan dago.

Gehiago jakiteko eta kontaktatzeko: WikiEmakumeok