Sustatu.eus - Aktualitatea

TOKI elkarteak bere lehen jokoak aurkeztuko ditu

Mon, 05 Oct 2026 09:48:47 +0000

TOKI elkartea sortu da euskaraz mahai jokoak sustatzeko. Itsulapikoa plataformaren bidez crowdfunding diru-bilketa egin dute, eta horrekin lehen jokoak prest dituzte abiatzeko. Horien aurkezpena bihar urriak 6 asteartearekin egingo dute Donostian, Aquariumean 18.00etatik aurrera.

Ekitaldia Itsulapikoa bidez beren proiektua babestu duten pertsonei eskerrak emateko antolatu dute, baina batez ere TOKIren proiektua aurkezteko, lehen bi jokoak erakusteko eta jendearekin jolasteko izango da.

Lehenengo zatian TOKI zer den, aurten egin duten ibilbidea eta etorkizunerako ditugun proiektuak aurkeztuko dituzte. Ondoren, LATXA, 1901 AZKEN BALEA eta GEZURTI jokoak probatzeko aukera izango da, eta giro lasai batean elkarrekin jolastu eta hitz egiteko tartea ere izango dugu. Aipaturiko lehen biak karta-joko fisikoak dira, eta Gezurti joko digitala. Gainera, zerbait jateko eta edateko ere izango dute. Ekitaldi honetan izena emateko formularioa hemen.

Duela aste batzuk Irutxuloko Hitzan azaldu zutenez, mahai jokoen alorrean merkatuan euskarazko zenbait joko dauden arren, gehienak beste hizkuntza batzuetatik itzulitakoak dira. Horregatik, haien asmoa ez da dagoena euskaratzea, baizik eta hasieratik euskal kulturatik eta euskaraz pentsatutako proposamenak sortzea.

TOKI ezagutzeko: Tokijolasak.eus/

Euskaldunon Egunkariaren itxiera

Sun, 04 Oct 2026 08:04:53 +0000

2003an jarrita gure begirada Sustaturen 25 urteen ariketa memoristiko honetan, urte hartako gertaera batek markatu zuen euskaldunon komunikazioa, kultura, hizkuntza eta nazioaren esparrua: Euskaldunon Egunkariaren itxieran, 2003ko otsailaren 20an. Polizia operazioa itxiera zela jakin baino lehenago argitaratu zuen Sustatuk: "Egunkaria Guardia Zibilak hartuta, eta hainbat lagun atxilotuta". Zurrunbilo bat izan zen hura goiz hartatik aurrera, ordura arte agekari honek izan zuen trafiko eta jarduera handieneko egunean.

Sustatuko artxiboko 2002ko otsail eta martxoari erreparatuta, Egunkariaren itxiera izan zen gai ia monografikoa. Ale batzuk nabarmentzearren:

Egunero kaleratu zela biharamunean.
Torturatu egin zituztela atxilotuak, Martxelo Otamendik berak baieztatua zuzenean.
Bernardo Atxagak gazteleraz argitaratu zuen idazki latz baten itzulpena euskaraz: Bazterrean goxo? Garai baten amaiera.
Pello Zubiriaren egoera larria.
Interneteko ekimenen artean: Egunero.info (hila orain, baina argitaratu genuena hemen)
Elkartasun ekintzak, hemen, han, nonahi.

Orduan gertatu zen beste gauza bat izan zen Fermin Muguruzak nola salatu zuen Madrilen Egunkariaren itxiera 2003ko Espainiako musika sari batzuetan. Sustatuk ez zuen orduan bideo edo irudirik argitaratzen, baina gogorakizuna hemen dago, urte batzuen buruan gordea: Fermin Muguruzak Madrilen Egunkariaren itxiera salatu zuenekoa... eta txistuka hartu zutenekoa.

Urte batzuen buruan, baita ere, kasuaren epaiketa gertatu bezperatan Imanol Murua Uria kazetariak artikulu sorta bat egin zuen, FAQ baten eran, 14 galdera auzi hura azaltzeko.

14. atalean, azpian, daukazue FAQ hori.

“Emakume zientzialarien argitan” solasaldi-zikloa Donostian

Sat, 03 Oct 2026 10:24:20 +0000

“Emakume zientzialarien argitan” solasaldi-zikloa antolatu dute ayurten ere Elhuyarrek eta Donostia Kulturak elkarlanean. Aurtengo edizioan hiru saio eskainiko dituzte urria eta abendua bitartean.

Ez dira hitzaldiak, baizik eta aurrez aurreko elkarrizketa eran garatuko diren saioak, Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia-komunikatzailearen eskutik. Eta hauxe da egutegia:

Urriaren 6an: Miren Berasategi Zeberio, “Adimen artifiziala auzitan”.
Azaroaren 3an: Garbiñe Elizegi Narbarte. “Emakume eta genero ez-normatibo euskaldunak osasungintzan”
Abenduaren 1ean: Estitxu Villamor Lomas. “Trantsizio energetikoaz hausnartzen”.

Saioak Ernest Lluch Kultur Etxeko areto nagusian 19:00etan

‘Gladysen haritik’ bideopodcasta, emakume teknologoak lehen planoan

Fri, 02 Oct 2026 14:14:48 +0000

Elene Mendizabal informatikari eta eduki-sortzaileak gidatutako saioa bat da ‘Gladysen haritik’ bideopodcasta, emakume teknologoak lehen planoan jarriko dituena ekoizpena. Lehen atala dagoeneko ikusgai eta entzungai dago EITBko GUAU plataforman zein gainerako audio-kanaletan.

Ikusgai eta entzungai dago ‘Gladysen haritik’ bideopodcast berriaren lehen atala. EITBk, PUNTUEUSek eta EHUko Informatika Fakultateak sustatutako egitasmo honek emakumeek teknologiaren zein ingurune digitalaren esparruan duten funtsezko papera jarri du lehen planoan, protagonisten ahotsetik bertatik. Ikus-entzuneko formatu arin, gertuko eta ikusle ororentzat gozagarria den entretenimendu-produktu gisa aurkezten da saioa.

Curriculumetatik haratago: pertsona poliedrikoak sofa baten bueltan

Gaurtik aurrera gozatu daitekeen saio honek euskal emakume teknologoak aurkezpen formaletatik zein curriculum-zerrendetatik aldenduta erakusteko bokazioa du. Elene Mendizabal, informatikari zumaiarrak gidatutako solasaldiek gonbidatuek zer egiten duten azalduko dute; baina, batez ere, nor diren, zerk mugiarazten dituen, haien zaletasunak eta nola iritsi diren dauden lekura, sofa baten bueltan eta giro gertuko zein entretenigarrian.

Lorea Arakistain PUNTUEUSeko marketin eta komunikazio zuzendariak azaldu duenez, bideopodcastaren hazia ‘Gladys Saria’ bera da: «Gladys sariketak emakume bakarra saritzen du urtero, eta asko dira zer kontatua dutenak». Horiek guztiak gure etxeko egongelan egongo balira bezala ezagutzeko aukera izango dugu, elkarrizketa patxadatsu eta entretenigarrien bidez.

Maite Goñi EITBko irrati eta audio zuzendariaren hitzetan, berriz, saioak «emakumeen presentzia eta aniztasuna ingurune digitalean ikusarazteko eta gizarteari zein gazteei erreferente hurbilak eskaintzeko balio izatea» du helburu.

Lehen atala

EITBren GUAU plataforman eta gainerako audio-kanal nagusietan entzun eta ikus daitekeen lehen ataleko gonbidatua Eire Salegi da. Salegik profil anitz eta aberatsa dakar ‘Gladysen haritik’-en sofara: telekomunikazio-ingeniaria da, kriptografia kuantikoko ikertzailea eta, aldi berean, EIRE musika-talde ezagunaren sortzaileetako bat. Zientzia, sormena eta kultura digitala elkartzen dituen elkarrizketa fresko eta erakargarri batekin irekiko da denboraldia.

Urte amaierara bitartean, 6 izango dira emitituko diren atalak.

Ikusi denbora errealean Flood Hub, uholdeak aurrikusteko Googleren AA sistema

Fri, 02 Oct 2026 06:20:23 +0000

Martxoan iragarri zuen Googlek Flood Hub martxan jarri zuela, uholde eta ekaitz handiak aurrikusteko adimen artifizialeko sistema. Gaur ematen duen irudian Herri Katalanetako kostaldean meterologia agentziak ematen dutenaren berdintsua ematen du.

Hau da duela minutu batzuk AEMET Espainiako eguraldi zerbitzuak zabaldu duena:

Eta hau da Flood Hub-en URL-ean ikusten duguna, euskaraz bide batez.

Ez dirudi muturrekoa markatzen duenik, baina arriskua bai.

Googleren Gemini adimen artifizialean oinarritzen omen da Flood Hub, Groundsource deitu dute eredu baten bidez. Eredu hiru libreki zabaldu duela dio Googlek eta 2.6 milioi gertaera meteorologiko historikoz hornitua dago (martxoan esan zutenez, ikus albistea, getaerak 5 milioi albistetarik atera zituztelarik).

Meteorologia zerbitzuen datu errealak jasotzen dituen arren, Flood Hubek ez omen ditu euri-radar lokalak erabiltzen (AEMETek ez bezala: ikusi zuenean radar hori hemen) eta zehaztasunari dagokionez 20 kilometro koadroko areak dira bere iragarpen unitateak. Hortaz, agian Espainiako Mediterraneoa bezalako eskualde garatu batean ez da meteorologia zerbitzu bat bezain ona, baina munduko eskualde batzuetan oso baliagarria dela diote Googlekoek.

Estekak:

Googleren informazioa, hemen.
Flood Hub: https://sites.research.google/floods/
Flood Hub Euskal Herrian zentratua. Ostiral goiz honetan arazorik ez hemen,

Euroeskualdean berrikuntza proiektuak egiteko deialdia

Wed, 30 Sep 2026 14:44:30 +0000

Euroeskualdea osatzen dute Akitania Berria Eskualdeak, Euskal Autonomia Erkidegoak eta Nafarroako Foru Erkidegoak eta kudeatzen dute hiru erakunde / gobernuek. Eremu horien artean eragileen arteko lankidetza-ekintzak sustatzeko finantzazio-laguntza kaleratu dute aurten ere. Epea irekita dago urriaren 9a arte.

Hiru eskualdeetako bazkide bana izango dute gutxienez onartuko diren proiektuek. Euroeskualdeko "ekonomia lehiakorra eta digitala garatzen laguntzea da helburua, hiru lurraldeetako osagarritasunen eta sinergien aprobetxamenduan oinarritutako kolekzio-proiektuak abian jarriz", deialdiko informazioaren arabera.

Proiektuak honako alorretara bideratu bejarko dira:

Biozientziak, osasuna, zilar ekonomia
Fabrikazio aurreratua, aeronautika, mugikortasun elektrikoa
Nekazaritza elikagaien industria
Energia berriztagarriak
Habitat jasangarria, basoa eta zura
Sormen eta kultur-industriak, ikus-entzunezko industria

Urriaren 9a arteko da epea, hemen informazio osoa.

Joxe Aranzabalek esan zigun minbizia zeukala

Wed, 30 Sep 2026 06:22:07 +0000

Sustatu 25 sortan urteurren biribiletatik aurrera goaz, 2002 urtera. Zera argitaratu zen goiz batean, Joxe Aranzabal Mondragon Unibertsitateko irakasleak sinatuta: "Medikuak esan dit minbizia dudala". 2002ko irailaren 11n esan zion medikuak hori, eta handik 4 egunera Sustatu bidez jende guztiari Aranzabalek.

Hartu genuen sustoa ez zen ezer izan Aranzabalek jasandakoarekin, baina gauzak aurreratuta esan dezagun 24 urte igarota Joxe erretiratuta dagoela, blogari eta sarelari dela orduan bezala, eta gaur albiste hau irakurriko duela. Ordutik hona bibotea galdua du (garai hartan moztu zuen), baina ez dakigu inork ile haiek faltan botatzen ote dituen.

Asmo terapeutikoz idatzi zuen, uste dugunez, lehen artikulu hura eta etorri zen segida ere, 18 ataleko tratamendu eta sendaketa prozesua, azken ale honetaraino (bi urteren buruan).

Blog sarrera edo artikulu horiek liburu batean bildu zituen Aranzabalek, eta Elkarrek argitaratu zuen. Lehen post-eko izenburua eman zion, jakitun inpaktua eragin zuela esaldi harekin Sustatun: Medikuak esan dit minbizia dudala (liburua).

Aranzabali balioko zion terapiaz gain, blog sarrera hark balio komunikatibo handi bat izan zuen. Mondragon Unibertsitatean komunikazioan irakasle zen orduan Aranzabalek, eta ikasgai bat ere egon zen hartan, denontzat. Koka gaitezen urtean: 2002, mende honen hasiera da oraindik, eta irudipena dago askoren artean gauza bat dela mundu "birtuala" eta beste bat "erreala". Termino horiek kontrajarrita erabiltzen ziren, Interneteko esperientzia birtuala balioz eskas, badaezpadako, faltsu-antzekoa balitz bezala, hotz eta inpertsonala informazioaren transmisio gaitasunari dagokionez.

Sustatuko sarrera hark demostratu zuen dikotomia hura okerra zela. Emozioa, enpatia, komunikazio zuzena eta informazio beroa posible ziren sareko espazioan. "Birtualaren" diskurtsoa tontakeria bat zen. Mundu errealean izan zuen minbizia Joxe Aranzabalek, eta mundu errealeko tresna baten bidez jakinarazi zigun guztioi, Sustaturen bitartez.

Mintzapraktika sarean egiteko aukera Tauparekin ikasturte honetan

Tue, 29 Sep 2026 06:34:51 +0000

Taupa euskaltzale mugimenduaren bazkide diren zenbait elkarte eta udaletan Mintzapraktika taldeetan izena emateko epea zabaldu zen joan den astean. Aurtengo ikasturte honetan hori online egiteko aukerarekin.

Mintzapraktikak, funtsean, euskara taldean eta aisialdian praktikatzea nahi duten pertsonak biltzen ditu. Egitasmo honetan parte hartzeko, gutxienez, euskara ondo menderatzen duen pertsona bat eta hizkuntza praktikatu nahi duen lagun talde bat elkartuko da, modu boluntarioan eta adostutako maiztasunarekin elkarrizketan aritzeko.

Mintzapraktika sarean egiteko aukera zabaldu dute ikasturte honetan. Horrela, bere herrian Mintzapraktika talderik ez duenak, aurrez aurre bertaratzeko zailtasunak dituenak edo atzerrian bizi den euskaltzaleak aukera izango du bere taldea sarean osatzeko, eta, nahi duenean, aurrez aurreko ekintzetara bertaratzeko.

Mintzapraktika talde batean izena eman nahi duen orok bere herriko euskara elkartean informazioa eskatu dezake edo sarean izena eman dezake hemen.

Egin zure izozmendia ikusteko nola flotatzen duen

Mon, 28 Sep 2026 10:33:46 +0000

Marraztu izeberg edo izozmendi bat pantailan eta ikusi nola flotatzen duen. Internet horretarako tontakerietarako asmatu zuten, eta hau (Iceberger) zoragarria da. Probatu hemen.

Probatzeko Euskal Herri moduko bat marrazten saiatu gara (barkatu, ez zaigu ondoegi irten), eta doi-doi flotatzen du. Saiatu zuek beste edozer egiten.

Izozmendien fgauza hau Joshua Tauberer garatzaileak sortu du. Ez da, nagusiki behintzat, jolas edo denborapasen sortzailea, datu bisualizazioan zentratutako informatikaria baizik. Ekimen publiko eta ireki gisa AEBetako informazio publikoa modu erabilgarrian paketatzen duen Govtrack.us/ webgunearen sortzailea da.

Bere oraingo lana LARSA deritzon enpresa batean da. Zubien eta beste egitura konplexu batzuen diseinua eta ingeniaritzarako softwarea egiten dute. Printzipio fisikoak bisualizazioan (eta gero eraikuntzan noski) kontuan hartzen duen lan bat, eta zubiei dagokienez, uretatik gertu. Uste dugu izozmendi marraztuek printzipio fisiko horien formulazio programatiko sinple bat erabiltzen dutela.

Baina gure zalantza da... eta tenperatura zer?

Berdin flotatuko luke izozmendi batek ozeano artiko edo antartikoan, edo gaur egungo Bizkaiko golko epel-epelean?

Probatu Iceberger: Joshdata.me/iceberger.html

Bertsolariak sarean (25 urtez): bertsozale.com (.eus)

Sat, 26 Sep 2026 07:22:41 +0000

Sustatu 25 sortarekin jarraituz, 2001eko urrikoa hau ere: "Bertsolariak sarean: bertsozale.com / Pasa den astean aurkeztu zen Bertsozale Elkartearen webgunea http://www.bertsozale.com helbidean. Oraindik Xenpelar dokumentazio zentruko datuak ez dauden arren, laister jartzea espero da. Beste informazio batzuen artean, agenda eta informazio oharrak dauzkazue gunean. Era berean, orain martxan dagoen Txapelketa Nagusiaren informazioa ere bai."

Bertsozale Elkartearen webguneak ere Sustatuk bezala 25 urte betetzen baititu 2026 honetan. Zorionak!

Beharbada ez zen bertsozaleen komunitatea honekin oroitzen, orduan bezala orain ere txapelketa nagusiarekin ari baitira. Orduan Txapelketa Nagusia zeritzona (Andoni Egañak irabazi zuen Donostiako belodromoan), eta orain, 2026tik, Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa. Gaur bigarren saioa dute Altsasun, lehena joan den irailaren 19an izan zen Hazparnen.

Gauza bat aipagarri Bertsozale Elkarteak ireki zuen webguneaz: diseinuz eta azpiegituraz eguneratzen joan da, baina klik egin Sustatutik eta funtzionatzen jarraitzen du: bertsozale.com desbideratzen da Bertsozale.eus domeinura (Puntueusak 2014an aktibatu ziren), baina estekaren iraunkortasuna aipagarria da.

Sustaturen artxibo zahar hauetan duela 20-25 urteko albiste gehienetan klikatu eta ez doaz inora, esteka okerrak. Interneteko euskal historiaren arrastoa ezabatua dago ia guztiz. Ez guri dagokigunez gure artxiboan: Bertsozaleen albistea https://sustatu.com/1004380705 helbidean argitaratu zen 2001eko udazkenean, eta .eus-erako desbideraketarekin, hor dago oraindik.

Argazkia, Bertsolari Txapelketa Nagusia 2001, Bertsolari Aldizkaria.

Hizkuntza gutxituak eta teknologia: biltzarra Aran haranean azaroan

Fri, 25 Sep 2026 15:58:21 +0000

Komunikazio, Teknologia eta Hizkuntza Gutxituen II. Nazioarteko biltzarra antolatu dute azaroaren 26tik 27ra bitartean Vielhan (Aran haranean, okzitenariazko lurraldea Katalunian). Bertara komunikazioak aurkezteko urriaren 5a arte dago irekita

Topaketaren helburuetan adimen artifiziala jarri dute fokua antolatzaileek, hausnartzeko hizkuntza gutxituetako ikus-entzunezko eta kazetaritzako edukiak sortzearekin nola lotu daitekeen, aldi berean ahal bada espazio komunikatiboak indartzeko. Baina ez AA bakarrik, "beste teknologia batzuk! ere aipatzen ditu deialdiak.

Asmo akademiko bat du biltzarrak, ikertzaileek komunikazioak aurkez ditzaten, eta beste bat dibulgazioarekin lotuago, publiko orokorrago bati zuzendutako mahai-inguru eta hitzaldiekin.

Hizkuntza txikiak aipatzeaz gain, euskara handiagoen artean aipatzen du deialdiak (katalanarekin batera). Katalan eta euskaldunek "beren hizkuntza indartzeko komunikazio-politikak nola garatu dituzten jakiteko aukera aprobetxatu nahi dugu." Hortaz, Euskal Herriko komunikazioak ere esperoko dituzte.

Deialdiari eta biltzarrari buruzko informazioa, hemen.

Argazkia: Corsa Aran, aranes edo bertako okzitanieraren aldeko Korrika, Vielhan. Jordi Gili, cc-by, 4.0, Wikimedia Commons.

Ezagutu euskal fauna berria: ibisak

Fri, 25 Sep 2026 11:27:59 +0000

Euskal kostaldeari buruz sartu genuen atzoko albistean, anekdota gehigarri gisa jarri genuen ibis baten agerpena Urolako itsasadarrean. Lehen arraroa izango zen, baina jada ez. Txori hauen inguruan osatu dugu informazioa gaurko artikuluan.

Gonzalo Torre ekologista zumaiarrak erreportatu du albistetxoa astean: Urolaren itsasadarrean ibis bat ikusi dutela.

Ez da Euskal Herrian ikusi den lehen ibisa; azken urte hauetan Urdaibain, Txingudin, Salburuan, Kanpezun, Lekeition, Zarautzen, Lacorzanan, Leioan, Urrunagan, Orion, Gorlizen, Iruraitz-Gaunan, Pitillasen, Aturriko itsasadarrean Lapurdin edo Lasarten ikusi izan dituzte ibis beltzaran arrunt hauek.

Hain urrutikoa ere ez da Plegadis falcinellus delakoa. Ibisak eta beraien moko luze eta beherantz okertuak lotzen ditugu agian Afrikarekin eta Egipto antzinakoarekin (non jainko-aurpegien irudietan eta momifikatuta aurki daitezkeen), baina zenbait espezie daude, eta marroi-beltzaran den txori hau Espainia hegoaldean ezaguna da. Morito esaten diote gazteleraz. Mediterraneo frantsesean ere ikusten da erraz samar (argazkia, hangoa, Dominique Armange cc-by-sa Wikimedia Commons).

Orduan, ezaguna zen txorizaleen artean, baina ez ohikoa. Asier Sarasua ornitologoak dio: "Gure inguruan erabat ezohikoa zen duela gutxira arte (...) baina azkenaldian gero eta ohikoagoa da. Euskaldun askorentzat ezezaguna izan arren, hegazti kosmopolita, kolonizatzaile eta nahiko ugaria da beltzarana. Kontinente guztietan bizi da eta, jaitsiera historiko baten ostean, azken hamarkadetan hezegune artifizialetara egokitzen joan da (arroz-sailetara, adibidez) eta, oro har, ugaritzen ari da mundu guztian, eta bereziki Europa mendebaldean".

Hegaztia ikustea anekdotikoa ez dela erakusteko, beste datu bat eman digu Gonzalo Torrek: Bart arratsean 50 aleko taldea ikusi dutela, Oriotik Zarautz aldera.

Ez rara avis ez rara ibis: euskal fauna dira jada beltzaranak.

Sustatu 2001: iragarpen teknologikoak egiten hasi ginen

Fri, 25 Sep 2026 06:31:42 +0000

Sustatu duela 25 urte sortu zela ospatuko dugu udazken honetan. 2001eko azaroan egin zen publiko weblog hau (termino horrekin, albistegi izaera aldarrikatuz), baina ez zen izan ez prentsaurreko, iragarpen edo holakorik. Gure artxiboan ere ez dago 'Kaixo mundua' dioen artikulurik. 2001eko urri amaieran hasi ginen, Goiena eta CodeSyntax-en arteko elkarlanean, artikuluak idazten. Eta artxiboko lehen alea 2001eko urriaren 29koa da, Joxe Aranzabalek sinatua: 'Zenbait iragarpen datozen hamar urteotarako".

Iragarpen teknologiko haiek Walter S. Mossberg kazetariak egin zituen The Wall Street Journal egunkarian, eta euskarara ekarri zituen Aranzabalek. Sustaturen historiako lehen lerroak dira, Mossberg delako horrenak izatez:

Uste dut datozen hamar urteotan etorriko diren aurrerapen digitalik handienek zerikusi gutxi izango dutela ordenagailuekin (...). Eragingo dute ordenagailuekin, baina batez ere AOL, Palm eta haririk gabeko telefonia eta komunikazio enpresen aurrerapenekin egingo dute bat (...). Aparailu digital asko sortuko dira, elkarren artean lotuta eta baita Internetekin bat eginda. Azken honetatik denborapasak, filmak eta era askotako informazioa jasoko dute. Baina oztopo asko izango da. Teknologia superazkarrak indarrean egon bitartean, gauzak motel joango dira. Izan ere, aurrerapen hauek guztiak telefono eta kablearen industriaren pean egongo dira, bi industriarik motelen pean.

Hamar urteko epeak ez gaitu jartzen 2026 honetan baizik eta 2011n, eta hortaz, orduko enfokerarekin errepasatuta aurrikuspenak, gauza batzuetan ondo eta beste batzuetan ez hain ondo ibili zela ikusten dugu:

Haririk gabeko telefonia bai, baina Palm aparailuak telefonoak ordezkatu zituzten.
Aparailu gehiago bai, eta Internetekin bat eginda noski.
Internetetik "denborapasak, filmak eta era askotako informazioa" jasoko zela. Bai horixe.
Telefono eta kanlearen industria motelen pean garatuko zela gauza. Agian bai, baina azkenean garatu zen, moteltasunaren gainetik, eta handi bihurtu zirenak ez ziren telekomunikazio enpresa horiek izan, Internet hutsean hasi eta zentratu zirenak batez ere (Google, Amazon eta pixkanaka Facebook, hamarkada hartan).

Errepasotxo hau, abendua bitartean egingo dugu artikulu sorta baten lehena da. Gure artxiboari begiratuko diogu, euskarazko Interneteko historiaren mende laurden honi, eta artikulu jakin batzuk berreskuratuko ditugu egungo ikuspegiarekin berrirakurtzeko.

Gonbidatuta zaudete historiari begiratu eta Sustaturen 25. urteurrena ospatzera.

Gure itsasoa ia 28 gradutara iritsi zen udan (eta orain ibisak bizi dira Urolan)

Thu, 24 Sep 2026 10:17:17 +0000

Gonzalo Torre ekologista zumaiarra ibili da EuskOOS zerbitzuko datuak errepasatzen egunotan, eta itsasoko uraren tenperatura neurtzen duten buietan 25 gradutik gorako neurketak aurkitu ditu.

EuskOOS zerbitzu eta webgune publiko bat da. Euskalmeten euskal kostaldeko ozeanografia operazionaleko sistema da. AZTI zentro zientifiko eta teknologikoaren aholkularitzarekin kudeatzen du Euskalmetek eta honako datuak bildu eta erakusten ditu, Bizkaiko itsasoan (Kantauri), Bizkaiko eta Gipuzkoako kostari dagozkionak:

Kostaldeko itsasoaren egungo eta iraganeko egoeraren neurketa zehatzak.
Itsasoaren etorkizuneko baldintzen iragarpenak (3 egun arte).
Produktu ozeano-meteorologikoak (olatuak, haizea, itsas maila, tenperatura eta azaleko korronteak).

Tenperatura buien bidez neurtzen da, eta udan bildutako datuei begira egon da Gonzalo Torre. Uztaileko bigarren erdian Donostiako buian 27.91, 27.82 eta 27.73 gradu neurtu ziren.

Buia hauek beti ez dute emaitza zuzenik ematen, baina jarraikortasun bat igartzen bada, neurketa zuzenen seinale izan daiteke. Beste datu bat ere jaso du Torrek, abuztiaren 13an 26.5 gradu Mutrikuko buian. Torreren datuak Mastodoneko hari honetan.

Beste albisterik ere eman digu Gonzalo Torrek aste honetan: Urolaren itsasadarrean ibis bat ikusi dutela. Normala 2026an, epel epel egoten da orain Euskal Herrian udazkenean ere. Tira, ez da Euskal Herrian ikusi den lehen ibisa; azken urte hauetan Urdaibain, Txingudin, Salburuan, Kanpezun, Lekeition, Zarautzen, Lacorzanan, Leioan, Urrunagan, Orion, Gorlizen, Iruraitz-Gaunan edo Lasarten ikusi izan dituzte ibis beltzaran arrunt hauek.

Tenperaturaren kontura itzulita, goiko eta beheko irudia gaurko neurketa da, 21 gradu pasa Donostiako buian. EuskOOS kolore paletan hori gorri-gorri agertzen da mapan. Akaso kolore paleta moderatzeko garaia da...

III. Euskal Mundu Biltzarrerako ponentzia eske

Wed, 23 Sep 2026 12:26:04 +0000

III. Euskal Mundu Biltzarra datorren urtean (2027ko urrian) egingo da Bilbon. "From Basque to the World" leloarekin antolatuko den nazioarteko elkargune, hausnarketa eta elkarrizketa foroa izango da, euskararen eta hizkuntza gutxiagotuen etorkizunari buruz gogoeta egiteko. Orain da unea ordea komunikazioak eta posterrak proposatzekoa bertan aurkezteko, irailaren 30a arte.

Biltzarraren helburua da ikertzaileen, hezkuntza arloko profesionalen, arduradun politikoen eta komunitate-eragileen arteko topaketa eta elkarrizketa sustatzea, hizkuntza-aniztasuna eta hizkuntzen biziberritzea indartzeko. Bereziki nahi dituzte ikerketa akademikoa eta gizarte-praktikak uztartzen dituzten ekarpenak, baita esperientzia berritzaileak eta lankidetza-ekimenak ere.

Ahozko komunikazioek 15 eta 20 minutu arteko iraupena izango dute, eta saio paraleloetan aurkeztuko dira. Biltzarrak 60 minutuko poster-saioak ere izango ditu. Saio horietan, egileek bertan egon beharko dute beren lanak aurkezteko eta parte-hartzaileekin partekatzeko.

Proposamenek honako gai hauek jorratu ahal izango dituzte:

Hizkuntza gutxituei buruzko ikerketa.
Hizkuntza-politika eta hizkuntza-plangintza.
Ekologia linguistikoa, hizkuntza-aniztasuna eta politika publikoak.
Hezkuntza, hizkuntzen irakaskuntza eta belaunaldien arteko transmisioa.
Hizkuntzen sustapenerako komunitate-ekimenak eta jardunbide egokiak.
Hizkuntzaren erabilera gizartean eta testuinguru eleaniztunetan.
Kultura, komunikabideak eta sormen-adierazpenak.
Teknologia digitalak eta lineako espazioak hizkuntza gutxituentzat.
Etorkizuneko ahotsak: digitalizazioa eta berrikuntza hizkuntza gutxituen biziberritzean.
Hizkuntza-aktibismoa, identitatea eta hizkuntza-eskubideak.
Hizkuntza gutxituen modernizazioa.

Informazio gehiago:

Proposamenak aurkezteko (irailaren 30a arte)
Euskal Mundu Biltzarraren webgunea.

Multiverse, Donostiako adarbakar teknologikoa (AA eta kuantikaren artean)

Wed, 23 Sep 2026 07:36:12 +0000

2019an Donosrian sortutako enpresa da Multiverse Computing. Txiki hazi zen, baina 2026an "adarbakar" edo unicorn teknologiko bat da, balioz 1.000 milioi eurotik gora omen da, eta langilez 480 enplegatura iritsi da. Eta zer egiten dute? Konputazio kuantikoaren printzipioak aplikatu adimen artifizialaren garapenean, nonbait.

Miramongo teknologia parkean egoitza izateaz gain, bulegoak ditu Toronton (Kanada), San Frantziskon (AEB), Munichen (Alemania), Parisen (Frantzia), Londresen (Erresuma Batua), Milanen (Italia), Bartzelonan (Katalunia) eta Zaragozan (Espainia). Euskal erakundeen kutuna ere bihurtu da, eta aurten jaso du Torontoko bulegoan Gipuzkoako Ahaldun nagusiaren bisita, eta berriki Maria Ubarretxena Eusko Jaurlaritzaren bozeramailarena Donostian.

Goiko irudian Multiverseko lau exekutibo, Ubarretxenaren ezkerretara Enrique Lizaso eta eskumatara Roman Orus daudelarik, lau fundatzaileen artean bi (beste bi fundatzaileak dira Samuel Mugel eta Alfonso Rubio, baina ez daude argazki horretan, CC-by Irekia).

Exekutibo horien arteean Enrique Lizaso da CEO eta hain zuzen ere hitzaldia eman zuen joan den astean Donostian. Kurrikulum ikusgarriko enpresaria da Lizaso; bi doktoradutza medikuntzan eta filosofian, matematikan lizentziatura, MBA bat, eta hegazkinak pilotatzeko titulua ere bai. Multiverse Computing-en aurreko bere lana nagusiki finantza alorrean egin zuen.

Multiverseren produktua eta negozio eredua azaldu zuen Lizasok, ez detaile gehiegirekin, baina bai halako lerro honen inguruan: konputazio kuantikoan ari direla ikertzen, eta lerro horrek emaitza zuzen-zuzenik ematen ez duen arren, bertan ikasitakoarekin adimen artifizialren (AA) oinarri diren LLM edo hizkuntza eredu handietan konpresio modu berri eta efikazak ari direla aplikatzen. Honekin, LLMak ezar daitezke erakundeetan pisuz eramangarrtiagoak eta konputazio-gastuz merkeagoak, eta horiek merkaturatzen du negozioa Multiversek. Eredu eramangarriagoekin indarrean %1eko galera izan arren, beste aurrezpen batzuek konpentsatzen omen dute.

Ildo horretatik, joan den astean Quasar 1.1. 430B deritzon produktua aurkeztu zuten, LLM bat. Prentsa oharran diotenez, IBM Quantum ordenagailuarekin egindako lana erabili dute oinarrian, Donostian iaz ezarri den makina. Iragarpenak dio konputazio kuantikoa ez dela ereduaren parte, baina bai eredua eraikitzeko prozesuarena. "Inspirazio kuantikoko aditu-hautapena" aipatzen da, baita ere.

Hori zer ote den ez dute denek argi. Antonio Ortiz AA aditu espainiarra ez da bereziki fio: adibidez "Upgrade kuantikoa" berba aukera hutsala iruditzen zaio Ortizi (terminoa ez dago Multiverseren prentsa oharrean, baina bai txio batean). Halako definizioetan ibili baino gehiago, datu-konparaketak praktikan erakutsi beharko lituzketela dio Ortizek. Eta, bestalde, Multiversek aurkeztu duena "Europako eredu onena" dela esan arren, Ortizek zehazten du eredu txinatar ireki baten bertsio konprimitua dela azken finean (GLM 5.2 eredua, Z.ai edo Zhipu enpresaren garapen bat).

IEB 2026rako komunikazioak aurkezteko epea (gai ardatza: konputazio kuantikoa)

Tue, 22 Sep 2026 13:13:31 +0000

Bi urtean behin Udako Euskal Unibertsitatearen Informatika sailak Informatikari Euskaldunen Bilkura (IEB) antolatu ohi du. Aurten tokatzen da eta 2026ko azaroaren 12an izango da14. edizioa, Donostian. Jardunaldiak konputazio kuantikoa izango du gai nagusi. Komunikazioak aurkezteko epea zabalik dago urriaren 13a arte (ez dira derrigor kuantikaz izan behar).

Gai ardatz hau, konputazio kuantioarena, aurkezteko orduan zera azaldu du UEUk: Bilkuran "teknologia honen oinarri teorikoak, gaur egungo egoera eta informatikara dakartzan aldaketa sakonak aztertuko dituzte, bai eta datozen urteetan aurre egin beharreko erronkak eta aukera berriak ere."

Gai horietaz ez ezik, informatikan euskaraz jarduteak berezko dituen bestelako gorabeherek ere izango dute lekua jardunaldian, eta horretarako ohi bezala, komunikazio-deialdi bat ireki dute. Informatikari buruzko esperientziak, garapenak eta ekimenak aurkez daitezke.

Ikasleek ere beren proiektu eta gradu zein amaierako lanen berri emateko gonbita dute deialdian. Informatikaren adar desberdinetako ikasleek beren proiektu, Gradu Amaierako Lan (GRAL) edo Master Amaierako Lanen (MAL) berri eman dezakete ikasleek. Sariak banatuko dira lan hauen artean.

Informazio gehiago, hemen. Epea, urriaren 13a arte.

Irudia: iragan urrutiko IEB bateko kartela, joan den gizaldikoa, 1998ko 2. Informatikari Euskaldunen Bilkura, 'Euskara eta Internet' gaitzat izan zuena. UEUCc-by-2.0 Wikimedia Commons.

Euskarabildua 2026: Adimen artifiziala herriaren zerbitzura?

Tue, 22 Sep 2026 12:35:33 +0000

Euskarabildua topaketaren 15. edizioa izango da aurtengoa, urriaren 27an Donostian. Euskara, teknologia eta gizarte-bizitza ardatz izan ohi duen topaketaren izenburua eta gaia zera izango da aurten: "Adimen artifiziala herriaren zerbitzura? Nola eraiki ekosistema burujabe eta saretua?"

Jardunaldiaren aurkezpenean antolakuntzak adierazi duenez, "2026. urtean teknologiari buruz hitz egitea, hein handi batean, Adimen Artifizialari buruz hitz egitea da, LLM ereduei eta bestelako eredu neuronalei buruz. Eta testuinguru horretan galdera nagusi bat egin behar dugu: nola lortu teknologia burujabetza algoritmoen aro honetan?".

Topaketa Donostiako San Telmo museoan izango da, urriaren 27an, goizeko jardunaldi batean. Honakoa egitarua:

09:00 | Aurkezpen instituzionala

09:15 | Sarrera: 'AA ekosistema burujaberantz' (EUS)
Eli Pombo (Iametzako kudeatzaile orokorra)

09:25 | Hitzaldia: 'Deszentralizazioa Adimen Artifiziala burujabea izan ez dadin' (ENG)
Steen Rasmussen (Fisikaria, bizitza artifizialean eta sistema konplexuetan aditua)

09:50 | Mahai-ingurua: 'AAk beharrezkoa duen azpiegitura. Euskal Herrian zer baliabide ditugu?' (EUS)

Sarrera: 'Ikerketa, produkzioa eta AA Factory-ak' - German Rigau (Hitz zentroko zuzendariordea)
Alex Etxeberria (aDI Data Center Euskadiko zuzendaria)
Alexis Guirlé (Izarralde Taldeko zuzendaria)
Iratxe Montoya (EJIEko Eraldaketa eta Adimen Artifizialeko zuzendaria)
Aran Garcia Lekue (DIPCko proiektu estrategikoen zuzendaria)
Izaskun Echeverria (Nasertic-eko Banatutako Sistemen arloko arduraduna)

10:35 | Mahai-ingurua: 'Euskaratik sortutako AA eleanitza. Eredu libreak eta datuak' (EUS)

Eneko Agirre (Hitz Zentroko zuzendaria)
Itziar Cortes (Elhuyarreko Hizkuntza eta Teknologiako koordinatzailea)
Leire Barañano (Euskorporako zuzendaria)

11:20 | Atsedenaldia

12:00 | Aplikazioak eta erakusleihoak

'Euskarazko web sortzaile adimenduna' (EUS)
PuntuEus

'Barne dokumentazioaren kudeaketa Nextcloud eta AA baliatuta' (EUS)
Eñaut Tolosa (Bira Produkzioakeko kidea)
Naiara Garmendia (Ametzagaiña I+G-ko ikerlaria)

'Ilenia eta Alia proiektuetako erakusgarriak' (EUS)
EHUko Hitz Zentroa

'Euskal Herriko Online Lanbide Heziketan AA burujabea txertatzen' (EUS)
Mikel Aldalur (BirtLHko IKT teknikaria)

13:30 | Bukaera

Izena emateko: Euskarabildua.eus

Liburuak suntsitu AA elikatzeko (copyright lege absurdoak betez) bide batez

Tue, 22 Sep 2026 07:23:27 +0000

Udako albisteetako bat izan zen publiko egin zela Anthropic enpresak bere adimen artifiziala (AA) elikatzeko liburu fisikoak erosten ari zela milioika, eta gero liburu hhoriek txikitu eta desagarrarazi egiten dituela. Mundua suntsitzera badoaz, nonbaitetik hasi behar: liburuetatik adibidez. Hori bai, bitxia bada ere, copyright legeak zintzo betez nonbait.

Gauza jakina da AA sistemek dena kopiatzen dutela beren LLM edo hizkuntza eredu handiak elikatzeko. Testu, musika, eta irudi kantitate masiboak prozesatzen lortzen da testuak, musika edo irudiak sortzeko gaitasuna.

Internet kopiatzea aski ez, eta duela gutxira arte ezagutza kodifikatzeko medio nagusia liburuak izanik, horietara jo dute AA enpresek. Liburu fisikoak eskaneatu eta digitalizatzeaz gain, liburuak suntsitu egiten dituztela jakitea shock moduko bat izan da.

Ezagutu den proiektu zehatza Project Panama izenekoa da, eta Anthropic-ek berak barne dokumentuetan aipatu izan da nahi zutela sekretuan eduki. Baina ez da bakarrik Anthropic, liburu biltegi eta argitaldariek susmatzen dute jaso dituzten erosketa agindu handiak enpresa askorenak direla (albisteak ingelesez: bat, bi).

Liburu suntsiketak erraztu egiten du eskaneatze lana. Liburuak orriz orri zatikatzen dituzte makinek, eta eskaneatze sistema azkarrak elikatzen dituzte mekanikoki. Baina, horra bitxikeria, ez da hori motibo bakarra suntsiketarako. Anthropic-ek aplikatzen duen printzipioetan AEBetako copyright legeekin zintzo jokatzeko arrazonamendu bat dago (!). Zera da kontua, analisi honetan aipatua, epai baten ondorio dena: epaiak ontzat ematen du norbaitek erositako liburu baten kopia digitala egitea, ez baldin bada "ale" edo "kopia" berri bat gehiago egiten. Hau da, ordezkatzen duzu liburu fisikoa gauza digitalarekin eta nonbait ale bakarraren jabe zara. Liburua digitalizatzeaz aparte, fisikoki gordetzen baduzu, copyrighta puskatzen duen kopia gehiago sortzen ari zara.

Azken batean copyright legeen debeku absurdoen azken ondorioa da hau: dena da pirateria, erosi duzunaren kopiak egin eta partekatzea delitua da. Ezagutza publikoa den zientzia artxibo itxietatik askatzea, Aaron Swartzek egin zuena, urte askotarako kartzelarako motibo izan daiteke (suizidatu egin zen Swartz epaiketa iritsi aurretik), Baina munduko enpresa aberatsenek liburuak digitalizatu eta jarraian papera erretzea, copyright legeak zintzo betetzea da.

Irudia: Liburuak eta paper txikituak eraikin publiko abandonatu batean, Errusian. CC-by 4.0 Vyacheslav Argenberg, Wikimedia Commons.

Aste honetan da 'Bihar', hizkuntza-komunitateen nazioarteko biltzarra

Mon, 21 Sep 2026 12:39:27 +0000

'Bihar' izeneko biltzarra egongo da aste honetan, Bilbo, Irun eta Hendaia artean. Irailaren 23tik 26ra bitartean izango da biltzarra, eta 40 hizkuntza-komunitate ingururen ordezkariek parte hartuko dute,, hizkuntza komunitate gutxituen biziberritzeari buruzko nazioarteko topaketa baita.

Biharren bultzatzaileak dira Garabide, Soziolinguistika Klusterra, Taupa Euskaltzaleen Mugimendua eta Plazara. Zenbait erakunderen babesa ere badute: Eusko Jaurlaritzako Lankidetzarako eta Elkartasunerako Euskal Agentzia, Beasaingo Udala, Bilboko Udala, Bizkaiko Foru Aldundia, Euskal Kultur Erakundea, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Saila, Gipuzkoako Foru Aldundia eta Nafarroako Gobernua.

Bihar inflexio-puntu eta abiapuntu izatea nahi dute antolatzaileek, hizkuntzen biziberritzearen inguruko diskurtsoak berritzeko eta munduko komunitateen arteko elkarlana sendotzeko. Ez da kongresu soila izango, «prozesu baten parte baizik», azken bi urteetan garatutako nazioarteko prozesu partizipatibo baten emaitza eta hurrengo urratsa. Hiru fasetan egituratu dute egitasmoa: Lehenengoan, nazioarteko diagnostikoa landu zen; bigarrenean, diagnostiko hori Euskal Herrian sozializatu da eta Bihar Kongresua da hirugarren fasea.

Kongresuaren egitaraua hemen duzue, hiri hauetan banatuko da astean:

Irailak 23 — BILBO- EUSKALDUNA JAUREGIA: Kongresuaren hasiera ekitaldia.
Irailak 24-25 — FICOBA (Irun): Kongresuaren muina: hitzaldiak, mahai-inguruak, tailerrak.
Irailak 26 — HENDAIA: adierazpenaren aurkezpena eta itxiera ekitaldia