Sustatu.eus - Aktualitatea

Blocus deialdien slopolitika

Mon, 26 Oct 2026 09:16:55 +0000

Joan den larunbatean Bartzelonan egondako istilu batzuen harira, haien antolakuntzaren inguruko zalantzak agertu dira sareetan. Blocus eta beste marka edo izen batzuk erabiliz Tiktok bitartez ari dira zabaltzen mezuak, ezkerreko erreakzio militante bat bailitzan. Hego Euskal Herriko hirietarako ere egon dira dei batzuk, baina beraien estetika eta mezu-saldari begiratuta, argi dago hau AA bidez slopolitika jokaldi bat da (slop-a politikara aplikatua), auskalo zein interesek bultzatua

Ikus Bilboko Blocus horrek zer mezu zituen jarrita bere TikTokean joan den astean. Orain itxitako profila da, baina ematen du Bilbon ere egin nahi izan zuela norbaitek dei bat joan den larunbaterako (urriak 24), beste bat dagoela gaurko Vito Quiles propobakatzaile ultraeskuindar espainiarra datorrelako Deustuko Unibertsitatera, eta beste deialdi globalago bat dago Espainiarako, ikurrina eta bandera espainola nahastuta, azaroaren 30erako, non Hego Euskal Herriko beste hiriburuak ere aipatzen diren.

Azaroaren 30a baino lehenago, badirudi hurrengo astebururako, Halloween edo Animen Gauerako, berotu nahi dituztela kaleak. Hau Espainiako hegoalderako deialdi ustezko bat da, mozorro iradokizunekin.

Badirudi Joker eta V of Vendetta filmetako matxinada mozorrotu moduko bat piztea dela asmoa.

Mezuetan ezkerraren erreibindikazioak ikusten dira, hezkunta publikoaren alde, etxegabetzerik ez... Baina helburu praktikoa bandalismoa dela ematen du.

Blocus izena esanahirik gabea dela ematen du, baina beste profil batzuetan Generation Z edo Europe Revolution bezalako izenak dira. Izenak baino hobeto, agian markak. Eta izatez Europako beste herrialde batzuetan ere antzeko kanpainak ari dira zabaltzen.

Ikus Alemaniako adibide hauek, hurrengo asteburuko Halloweenen inguruko datekin baita ere:

Estetikarekin ez dago dudarik: AA sorkuntza da hau guztia, slop, eta mezularitza eta asmoa ere AA bidezkoa dela dirudi. Horregatik jarri dugu slopolitika izenburuan.

Irudi hauetarik batzuk eta iruzkin interesgarriak Carmela Ríos kazetariaren hari honetan aurkitu ditugu.

Mintzola mintegia 2026: euskaraz jarduteko erraztasunari buruzko ikerketak

Sun, 25 Oct 2026 08:52:46 +0000

Datorren azaroaren 5ean, 2026ko Mintzola Mintegia egingo da Donostiako Euskaltzaindiaren egoitzan (Luis Villasante Ikerketa Zentroa, Tolare baserria). Euskarazko ahozkotasunaren ikerketa egiten duen ekimena da Mintzola, Euskaltzaindiak sustatua. Aurtengo mintegian azken 12 hilabetotan ikerketan sarituak izan diren eta master-amaierako lanen ondorioak aurkeztuko dira.
Horiez gain, euskaraz jarduteko erraztasunari buruzko ikerketaren oinarri teoriko-metodologikoak ere bai.

Mintegia goiz osokoa izango da, eta doakoa, aurrez izena emanda (detaileak hemen).

Egitaraua

9.15: harrera.
Libe Miner | Euskararen erabilera eta hizkuntza-hautuak eskola-inguruneko ahozko interakzioetan: Haur Hezkuntzako 4 urteko gela bateko kasu-azterketa
Aidé Elustondo | Orioko euskararen bilakaera fonologikoaren azterketa
Camila Utrera | Aisialdi antolatuaren eta euskararen erabilera informalaren arteko elkarreragina: kasu-azterketa
Martin Lopez | Dokumentazioa eta deskribapena: Ahotsak.eus eta ikerlanak alderatzen Busturialdeko euskararen kasuan
11:00 - 11:30 Atsedenaldia
Izaro Urreta | Ahoskeraren lekua irakaskuntzan: euskara bigarren hizkuntza gisa helduaroan
Uxue Cárdenas | Hitzetik oholtzara: euskararen erabilera sustatzeko antzerkian oinarritutako proposamen didaktikoa
Maddi Ormazabal | Nola landu ahozkotasuna eskolan? Bilboko Miguel de Unamuno eskolako kasua
Unai Oiartzun (Siadeco) | Euskaraz jarduteko erraztasunari buruzko ikerketa: oinarri teoriko-metodologikoak

Hitzokei: gure meme beteranoena eta onenetakoa

Fri, 23 Oct 2026 10:20:41 +0000

Sustatu 25 urte sortan 2009ari begira, #Htzokei aurkitu dugu. Memea hazten zihoala eta haren inguruko post bat Hitzokei kontua asmatu zuen jeinuaren eskutik: Markos Gimenok sinatutako pieza hau. Gure meme zaharrenetakoa da. Politena agian; eta bizi da oraindik, ez dago ahaztua.

#Hitzokei hiztegi kreatibo bat da, euskaraz asmatutako hitz-joko edo txantxa berriak. Twitterren asmatu zuen traola eta jokoa Markos Gimenok, eta han bizi da oraindik memea, ez jardun handiarekin baina tartekako agerpenarekin. Akaso pixkat biziago dago traola Mastodonen.

Aurkitu dugun azken alea:

FIT-E: gorputzaldi sasoitsua azkar batean lortzeko app digitala

Urte hauetan asmakuntza ederrak eskaini dizkigu memeak. Garai batean biltegi bat ere bazebilen, Twiterrekoak automatikoki jasotzen zituena, eta jada ez dabil, baina urte batzuez bildutakoa kontsultagarri dago oraindik, hemen: https://hitzokei.tximinia.net/

Harrikada hau asmatu zuen sortzailea Markos Gimeno izan zen. 2018ko abenduan hil zen: bere buruaz beste egin zuen. Ez zen gizon neurotipikoa; sormenerakin gaitasun eta grina berezia zuen, eta buruak ziztada latzak ere ematen zizkion sarri. Hitzekin jolasten zekien gutako beste inork baino hobeto, #Hitzokei asmatu zuen eta hitzokeiak egiten zituen; euskarazko palindromo sortzaile eta sustatzaile handiena izan zen, hitz joko elebidunak ere asmatzen zitun, Skizopoziks ikuskizunean bezala... @Smuakr, @Markosgice do @Zerorajasoa izan zen sareetan, eta musikaria The Pepes, Julio Kageta, Dantzut eta Puto Amoak Matematiketan taldeetan.

Markos gogoan, edo zein izan zen jakin gabe ere, jarraitu dezagun #Hitzokei hauek sortzen.

SUSTATKAMON: Hedabide digital momia #Hitzokei

Ziber-segurtasun zuloen astean, PHP sistemen arazoa

Fri, 23 Oct 2026 06:48:17 +0000

Astean zibersegurtasun arazoen kateatze bat izan dugu, eta hemen beheko ilustrazioan Antonio Ortiz tekno-adituak bildu dituen batzuk, AA bidez geuk euskaratuak. Sustatun pare bat aipatu ditugu, eMudhra-rena eta auskalo zerekin lotuta egon zen Jaurlaritzaren web zerbitzuen erorketarena. Orain akaso larriena izan (izaten ari) dena komentatuko dugu, PHP programazio lengoaiaren zuloarena.

PHP programazio lengoaia bat da, informatikan oso erabilia eta bereziki Interneteko azpiegituretan. Proiektu informatiko oro bezala, doiketa eta hobekuntza ziklo batean bizi da PHP, software librea izanik modu publikoan banatzen direlarik doiketak eta erroreentzako zuzenketak.

Oraingoan, ikertzaile batzuek (diotenez AA tresnen laguntzarekin) bi ahulezia kritiko aurkitu zituzten, PHP2Shell izenarekin bataiatu zituztenak. "Kritikoak" dira zuloak, zeren ahalbidetzen dute sistema baten gaineko kontrola hartzea kudeaketa-pasahitzik gabe.

Partxe edo konponketa prestatu zen, baina noski, jakinarazi eta zabaldu behar da. Eta jakinaraztetik eta garatzaileek nork bere PHP instantzian ezartzeraino denbora tarte bat egon daiteke zeinean zuloa baliatu dezakete asmo gaiztokoek. Horregatik, izan dira erakundeak eta baita gobernuak ere Interneteko zerbitzu asko saretik kendu dituztenak apropos, une kritiko horretan zirrikiturik ez uzteko.

PHPren erabilera zabalak, gainera, arriskua handitzen du. Wikipediaren oinarria da PHP, eta baita Wordpress izeneko web-azpiegitura ezagunarena. Munduko webguneen %40 edo gehiago Wordpress dira; toki batzuetan gehiago (Errusian %90 direla irakurri dugu), eta Euskal Herrian ere askok erabiltzen dute. (argipena: Sustatun ez dabil ez PHP ez Wordpressekin, baizik eta Python programazio lengoaiarekin eta Django azpiegiturarekin).

Wikipedian erorketa zabaldu samarrak izan ziren asteazken eta ostegunean, eta une honetan, haren inguruko zenbait tresna osagarri dauzkate. Wordpressak dituztenen artean, bertsio eguneraketan ari dira hornitzaileak eta haiekin mantentze-kontratuak dituztenak; zerbitzu artesanalagoak pixkat larriago ibil daitezke.

Maddi Etxebarria Bilbao izango da Elhuyarreko koordinatzaile nagusi berria

Thu, 22 Oct 2026 13:56:09 +0000

Elhuyar fundazioaren patronatuak aho batez izendatu zuen atzo Maddi Etxebarria Bilbao Elhuyarreko koordinatzaile nagusi. Jon Abril Olaetxearen lekukoa hartuko du Etxebarriak, hark, ezbehar bat tarteko, kargua uztea erabaki baitu. Elhuyarreko kidea da Maddi Etxebarria Bilbao 1999az geroztik. Koordinazio-lanetan aritu da, eta zuzendaritzako kidea ere izan da; azkenaldian, euskararen alorrean aritu da lanean. Euskal gizarteak aurrean dituen erronkei adi jarraituko die Elhuyarrek aurrerantzean.

Maddi Etxebarria Bilbao, 1971n Gernikan jaioa, Komunikazio Zientzietan lizentziaduna da (Euskal Herriko Unibertsitatea). 1999az geroztik, Elhuyarren aritu da lanean: azken urteetan, euskararen alorreko aholkularitzako teknikari-lanetan, eta, aurretik, koordinazio-lanetan. Zuzendaritzako kidea ere izan da.

Euskararen alorrean, euskalgintzako hainbat erakundetan ordezkatu du Elhuyar, hala nola Euskalgintzaren Kontseiluko zuzendaritzan eta Soziolinguistika Klusterrean. Irakasle ere aritu da EHUko Euskararen jabekuntza, kudeaketa eta hizkuntza-praktikak XXI. mendean: hizkuntzen kudeaketa aro globalean izeneko aditu-tituluan eta UEUk antolatutako Euskara eta digitalitatea graduondokoan. Hainbat hitzaldi eta argitalpen ere eginak ditu; batez ere, euskara lan-munduan txertatzeko gaiei buruz. Horretaz gain, talde-gidaritzan eta -estrategian esperientzia eta formazio zabala du.

Euskal gizartearen erronkei adi egoteko beharra

Maddi Etxebarria Bilbaoren izendapenarekin, Elhuyarrek euskal gizarteak dituen erronkei erantzuten jarraitu nahi du, euskaratik gizarte kritiko, aktibo eta berdinzaleagoa eraikitzeko. Euskara erdigunean jarri nahi du, euskara alor eta sektore gehiagotara zabaltzeko eta euskararen esperientzia beste hizkuntza gutxiagotu batzuetara hedatzeko. Gainera, adimen artifizialaren aroan euskara lehen mailan kokatzeko lanetan jarraituko du, arreta jarriz erabilera arduratsuan.

Elhuyarrek erreferentzia izaten jarraitu nahi du kultura zientifikoaren euskarazko zabalpenean, zientziaren alorreko eragileekin elkarlanean eta zientziaren eta gizartearen arteko zubi-lanetan.

Hori guztia egiteko, Elhuyarrek ohiko bideari jarraituko dio: eraldaketa soziala jomugan, pertsonak eta komunitatea erdigunean jarriko ditu eta askotariko eragileekin elkarlanean jardungo du. Izan ere, sinetsita dago, gizarteak gaur egun dituen erronken aurrean, ikuspegi kritikoa eta berdinzalea gero eta beharrezkoagoak direla.

Agur Iker eta Ane, ongi etorri Oihan eta Laia

Thu, 22 Oct 2026 09:48:35 +0000

Sustatuko albisteak teknofiloak izan ohi dira sarri, baina ez beti. Anekdota jakingarriak ere interesgarriak suertatzen dira. Sustatu 25 errepasoan 2008ko alea aukeratu dugu gaur, eta halakoxea da: Iker eta Ane dira izen erabilienak EAEn. Orduan ziren. Gaur egunean, ez.

Eustat estatistika erakundearen datuak ziren. Orduko esteka ez dabil, baina laburpentxoa egin genuen Sustaturako. Hona taula batean 2007ko izen erabilienak (aurreko urteko datuak banatu ohi ditu datu hau ematen duenean Eustatek). Kontuan izan hiru probintziako jaiotzen datuak direla, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoakoak.

Neskak 2007	Mutilak 2007
Ane	Iker
Irati	Jon
Naroa	Unai
June	Ander
Uxue	Mikel
Leire	Oier
Nahia

Eustatek gaur egunean ere jarraitzen du datu hau ematen, eta aurtengo udan kaleratu zituzten azken zerrendak. Hona mutil izenena, eta hau neska izenena.

Tauletara ekarrita datu zaharra eta hamarkada honetako bi hemen dituzue.

Mutilak 2007	2022	2025
Iker	Martin	Oihan
Jon	Markel	Markel
Unai	Julen	Martin
Ander	Oihan	Julen
Mikel	Jon	Luken
Oier	Luka	Aimar

Neskak 2007	2022	2025
Ane	Ane	Laia
Irati	June	Ane
Naroa	Malen	June
June	Laia	Nora
Uxue	Nahia	Malen
Leire	Maddi	Sofia

Ikusten denez, Ane ez da jada ohikoena, baina ondo eutsi dio moda aldaketari. Ikerrek ez. 26. postuan dago 2025 honetan.

Zazpi Jauzi: dantza aldarrikatzailea zazpi hiriburuetan igandean

Thu, 22 Oct 2026 08:11:46 +0000

Gure Eskuk antolatuta, Zazpi Jauzi ekimena gauzatuko da igande honetan, 12:00etan, Euskal Herriko zazpi hiriburuetan: Maulen, Donibane Garazin, Baionan, Donostian, Iruñean, Gasteizen eta Bilbon."Zazpi Jauzi" deiturikoa dantza izango da, eta euskal lurraldeen arteko lotura sendotzeko eta "burujabetza osoaren bidean jauzi bat" aldarrikatzeko ekitaldi gisa planteatu dute.

Antolatzaileen ustez, "bizi dugun garai nahasian eta olatu erreakzionarioaren aurrean, ezinbestekoa da komunitate sena indartzea eta herritarren eskubideak nahiz kultura babestea." Horregatik, "etorkizunez beteriko jauzia" egin hai dute, eta herritarren parte-hartzea eskatzeaz gain, instituzio, alderdi eta eragileei bultzada eskatu dute.

Ikus sustapeneko bideoa hemen.

Ordua, igande eguerdian (urriak 25, 12.00etan); eta tokiak izango dira:

Gasteizko Andre Maria Zuriaren plaza
Bilboko Arriaga plazan
Donostiako Plaza Berria
Iruñeko San Jose plaza
Baionako Askatasunaren plaza
Donibane Garaziko merkatu estalia
eta Maule Gaineko Arrabotüa.

AAri euskaraz galdetzen badiozu nori bozkatu, PSOE gailenduko da agian

Wed, 21 Oct 2026 10:26:17 +0000

Adimen artifizialari galdetu nahi diozu aholku politikoa ea nori eman behar diozun bozka? Horren gaineko azterketa egiten aritu da Cristina Aced aditua azken hilabeteetan, eta AArekin nahastu beharrean, bere datu interesgarriei erreparatu diegu. Adibidez, segun zein hizkuntzatan galdetzen diozun, desberdin erantzuten dizute AA txatbotek. Euskaraz galdetuta, hauxe da bataz besteko gomendioen proportzioa: PSOE %16, EH Bildu %15, Sumar %14 (2026ean zehar egin da azterketa, orain mugimendu horren marka Frente Amplio da), eta EAJ %12. Oharra: Espainiako estatuaren kontestuan egin da azterketa.

Las Imperdibles izeneko buletin bat argitaratzen du Cristina Acedek, eta duela egun batzuetako alean zenbait hilabetez egin duen azterketaren datu bilketa bat eskaini du. Lan hori egun du Víctor Gil (Science4Insights) eta Ferran Laluezarekin (UOC) batera. Hizkuntzaren arabera gomendioak desberdinak direla da datu horietako bat, eta goian aipaturiko emaitzak euskarari dagozkionak.

Lehen argipen bat: izenbururakon gauza deigarria hautatu dugun arren, auzi politikoez galdetzean edo boto gomendio zuzena eskatzean, AA txatak oro har uzkur agertzen dira. Neutraltasun moduko batean dabiltza, eta ez dira bustitzen. Gainera, uzkurtasun edo ez-bustitze hori handitzen doa: urtarrilean erantzun politiko zuzenak ematen zituen adibidez ChatGPTk galderen %43an, baina urrian %14ra jaitsi da maila. Neurri ertaina txikiagoa da; %10 kasutan bakarrik busti da AA alderdi bat gomendatzean urrian. Hau egin dute orain ia 1.500 galdera zuzenduta sistema hauei: ChatGPT, Gemini, Grok, Claude, Google AI Mode eta Google AI Overview.

Hamarretik bederatzi kasutan, beraz, bustitzerik ez. Gehientsuen inplikatzen dena, nonbait, Grok da, Elon Musk-en sistema. Eta pixka bat eskuinerantz lerratuta (ez gara harritzen). Ikus eredu ekonomikoaz galdetzean, Clauderekin alderatuta:

Beste grafiko honetan, AA sistema desberdinen jokabidea. Ikusten den bezala, gutxien bustitzen direnak Gemini eta Claude dira, oso zuhurrak biak.

Txostena irakurtzeko, hemen.

Segurtasun ziurtagirien banatzaile baten pasahitza '4' denean

Wed, 21 Oct 2026 07:15:47 +0000

Interneteko segurtasun-ziurtagirien esparruan albiste harrigarri bat. Goi mailako ziurtagiriak ematen zituen erakunde batek bere ziurtagarietara sartzeko zeukan babeseko pasahitza '4' zen. Erabiltzaile askok '1234' erabiltzen dutela, barre egin izan dugu sarri, baina hara non mundu mailako hainbat erakunde erabiltzaile arruntok baino arduragabeagoak direla.

Ziurtagiri hauen kontua zera da: HTTPS Interneteko URL-etan sartzean ikusi ohi dugu giltzarrapo berde bat, ziurtatzeko komunikazioa segurua dela. Hau webguneen eta nabigatzaileen artean datu-truke zifratua eta pribatuan gertatzen delako garantia da. Sustatu.eus-ek badauka bere ziurtagiria, adibidez, eta zer esanik ez datu pribatuak eskatzen dituzten webguneetan (erosketak egiteko, izen-emateetan datuak emateko...).

Ziurtagirien segurtasunak modu hierarkiko batean funtzionatzen du. Goi mailako zerbitzu batzuk daude, non ziurtagiriak sortzen diren, eta handik behera, kate edo zuhaitz-adarren eran, beste hainbatek erabiltzen dituzte. Esate baterako Sustatuk Let's Encrypt izeneko erakundearen ziurtagiriak erabiltzen ditu: ziklikoki berrizten dira, eta CodeSyntax-ek, Sustaturen azpiegitura teknikoaren arduradunak, monitorizatzen du egunero Let's Encrypt-ekin konexio automatiko bat eginez ea ziurtagarietan arazorik edo nobedaderik izan den.

Astean azaleratu dena ez da Let's Encrypt-en arazoa izan, baizik eta eMudhra izeneko beste zerbitzu batean gertatua. Urriaren 17an ikertzaile batzuek ikusi zuten eMudhraren 8 ziurtagiritan gako oso ahulak erabiltzen zituztela, 256 karakteretik beherakoak, eta horietako bat karaktere bakar hori zen: 4.

Jakinarazpena pribatuan banatu zuten ikertzaileek eta nabigatzaileen arduradunek neurriak hartu zituzten. Mozilla, Apple edo Googlek (Firefox, Safari eta Chromez arduratzen direnez) blokeatu egin behar izan zituzten eMudhraren katearekin lotuta zeuden hainbat zerbitzuren ziurtagiriak, eta migratze lanei ekin. Dena ordu gutxitan, zeren ziurtagiri gako hauek asmatuz gero, mundu mailako zerbitzu ezagunen HTTPS komunikazio osoak interferitzeko erasoak hasiko ziren.

Esteka batzuk:

Goiko ilustrazioa meme sorta horretatik atera dugu. Erreferentzia egiten dio XKCD komikigile teknofiloari, zeinak Interneten ahultasun ezagun bat marraztu zuen behin: Interneteko gauza asko dependentzia tekniko oso zehatz eta ia pertsonalen baitan daudela.

Behekoa zen irudi originala. Goiko adibidean azpiegituraren hanka ahula '4' zenbakiak ordezkatu du.

Bestalde, kontuz pasahitzekin. Ez kontsolatu pentsatuz batzuek '4' erabiltzea aitzakia dela '1234' izateko norberak, edo gako jakin bat alde guztietan errepikatzeko. PwPush izeneko zerbitzua erabil dezakezu pasahitzak sortu eta modu seguruan beste batzuei jakinarazteko, eta euskaraz dago, Sustatun argitaratu genuen bezala.

Jaurlaritzaren webguneetan erorketa kateatua

Tue, 20 Oct 2026 10:37:19 +0000

Gaur goizean Eusko Jaurlatitzaren webgune nagusia (Euskadi.eus) eta beste sareko zenbait zerbitzu, tartean Osakideta, Euskalmet, trafiko webgunea, eta Izenpe, jausita egon dira. Ez omen da izan eraso informatikoa, beste era bateko barne-huts bat baizik Jaurlaritzaren 'hodeian', jakinarazi dutenez. Une honetan webguneak bisitatu daitezke baina poliki dabiltza kargatzen.

Osakidetza, Euskadi.eus, Izenpe eta Euskalmeten webguneak, besteak beste, erori dira intzidentzia informatiko baten ondorioz, Eusko Jaurlaritzak jakinarazi duenez.

Gertakaria Euskadi.eus-eko hodeian sortu da eta, domino efektuaren gisa, horren mende dauden beste webgune batzuei ere eragin die; hala nola Euskalmeti, Trafikoari, Osakidetzari eta Izenperi.

Gasteizko Gobernuko iturriek adierazi dutenez, ez da zibereraso bat izan, "arazo informatiko bat baizik". Teknikariak lanean ari dira intzidentzia konpontzeko, eta horrek ordu batzuk har ditzake.

Twitter, gogoan zaitugu

Sun, 18 Oct 2026 06:53:06 +0000

2007ko martxoan, Twitter aurkeztu genion Euskal Herriari, hemen, Sustatun: "Twitter, mikroblog, elkarrizketa edo komunitate modakoa". Beste hainbat tresna eta produktu aurkeztu ditugun bezalaxe, baina kasu honetan merezi du gure Sustatu 25 urte sortan agertzea, zeren gero Sustaturen historian, euskarazko komunikazio digitalean, eta Interneten bilakaeran sekulako garrantzia izan duen tresna izan da.

2007an hiru definizio lotu genituen tresnarekin, beraz, izenburu hark erakusten duen bezala: "mikroblog, elkarrizketa, komunitate". Ez genuen jarri "sare sozial". Gaur egungo kontzeptu oro-hartzaile hori ez zen bat-batean gailendu Interneteko konunikazioan, pixkanaka baizik, eta urte batzuez bi zerbitzu ziren eta kito: Facebook eta Twitter. Gerora mezularitza zuzeneko tresnak (Whatsapp eta Telegram, batik bat) eta beste sare batzuk (Instagram eta TikTok, batipat) gehitu ziren bagoi hartara. Tartean Fotolog edo Tuenti bezalakoak ere izan ziren. Horien artetik, Euskal Herrian nagusi Instagram da gaur egunean, euskaldunon lehen hedabidea.

Orain X deritzo Twitterri, Elon Musk aberats ultrak erosi ondoren izena aldatu baitzion, baina guretzat Twitter da oraindik.

Urte askoan izan zuen presentzua Sustatuk Twitterren, 2025 hasieran isil isilik utzi genuen arte. Orain Mastodonen gaude, eta kito: interakzio gutxi, euskaldun askorik ez, baina bake santua.

Baina Sustatu eta Twitterren arteko lotura beste bat ere izan zen. Urte askoan Saretik izeneko albistegi automatiko bat egon zen hemen integratuta. CodeSyntax-ek garatutako Umap zerbitzuaren bidez, euskarazko 250.000 inguru txio prozesatzen hilero Twitterren, esteka partekatuenak eta komentatuenak albiste bihurtzeko sistema bat izan genuen.

Saretik delako gauza hura artxibatuta dago Sustatun, egunez eguneko bistetan, 2012ko abuztuaren 5etik, 2023ko martxoaren 1era. Begiratuta duela 10 urte gaurko egunez, adibidez, https://sustatu.eus/artxiboa/2016-10-18/saretik , ikusi nola Altsasuko eskandalua zen gaia, Twiitereko traoletan edo automatikoki bildutako albistegian. Pantaila irudia gaurko oroitzapen horretarako hortik atera dugu hain zuzen, duela 10 urteko traol bilduma, Sustatun gordea.

Albistegi automatiko hori egiteko modua, eta Umap bera, 2023an ezabatua gertatu zen. Twitterrek kontsulta automatizatuak egiteko API bikain bat izan zuen urte askoan, baina Elon Muskek X izendatu baino lehenago ere hura moztu zuen, ordainpeko sistema garestiegi bat jarrita.

Umap ere desagertu zen, ondorioz, 2023an. Euskarazko Twitterreko jardunaren biltegi bikain bat izan zena. Baina haren arrastoa ere gorde da Sustatun: 2013ko apiriletik 2023ko otsailera, hilabetez hilabeteko erabilpen txostenak ditugu gure artxiboan.

2026 honetan Twitterren geratzen dira euskaldunak, Mastodonen baino gehiago. Komunitatea han dago oraindik? Mastodonen oso murritza da sentitzen den giroa, garai batean Twitterren egon zenarekin alderatuta. Nolanahi ere. Musk-izatutako eta Trump-izatutako esparru filofaxista horretatik urruti hobeto gaude.

HDEH jardunaldi/ikastaroa: euskarazko edukiak eta desinformazioa

Sat, 17 Oct 2026 10:27:36 +0000

UEU eta Badalab artean elkarlanean, Errenteriako Udalaren laguntzarekin, HDEH edo Humanitate Digitalak Euskal Herritik topaketak egin izan dira azken urteetan Errenteriako Torrekua gunean. Aurtengo azaroaren 27an izango da, eta izenburu hau jarri diote: "Gure kontsumo digitalak (zer jan hura izan)". Eta horretara lotuta, bi ardatzen gaineko hausnarketa egingo da: euskarazko edukiak eta desinformazioa. Matrikula epea irekita dago jada.

Azaroaren 27an izango da ikastaroa, 5 orduko goizeko jardunaldia Torrekuan, Errenterian.

Aipaturiko bi ardatz horien inguruan (euskarazko edukiak, desinformazioa), helburu hauek ditu topaketak:

Euskarazko ikus-entzunezko eduki digitalen panoramika garaikidea ezagutzea.
Desinformazio eta negazionismoek inguru digitaletan duten indar eta presentzia ezagutzea.
Gure eguneroko kontsumo digitalen inguruan elkarrekin hausnartzea.

Egitaraua, azaroak 27

09:00 - 09:15

Harrera eta dokumentazio banaketa.

09:15 - 09:30

Ongietorria eta jardunaldiaren aurkezpena.

UEUko ordezkaria.
Errenteriko udaleko ordezkaria.
Xabier Landabidea Urresti (HDgunea), jardunaldiaren antolatzailea.

09:30 - 11:00

Lehen blokea: euskarazko edukiak gure kontsumo digitalean.

Urtzi Urkizu Adrian (Berriako kazetaria. Streaming Aroa liburuaren egilea.)
Xumar Altzugarai (Ikus-entzunezko sortzailea eta Zer Non Ikusi eta Pantailak Euskaraz-eko kidea.)

Moderatzaile: Xabier Landabidea Urresti (HDGunea)

11:00 - 11:30

Atsedenaldia.

11:30 - 13:00

Bigarren blokea: desinformazioa, egia-ostea, negazionismoak eta kazetaritzaren aurkako erasoak.

Laida Arbizu Agirre (Filosofoa eta ikertzailea.)
Maider Eizmendi Iraola (Kazetaria eta ikertzailea.)

Moderatzailea: Ana Galarraga Aiestaran (Elhuyar)

13:00 - 14:00

Itxiera-saioa: aukerak, erronkak, ahultasunak, indarrak.

HDGunea, TEKS, Badalab.

14:00 - 15:00

Talde-bazkaria.

Bazkaria Badalaben patioan izango da.

*****

Informazio gehiago eta matrikula, hemen.

Waze euskaraz dago orain (kontuz: aplikazio israeldarra da)

Fri, 16 Oct 2026 10:06:37 +0000

Waze aplikazioa euskaraz dago orain, eta biderako instrukzioak ere euskarazko ahotsez emateko gauza da. Google Maps moduko bat da, nonbait trafikoaren eta unean uneko gorabeherei buruzko datu berriagoak ematen dituena (ez gaude hain seguru hala ote den Euskal Herrian). Gauzatxo bat kontuan hartzeko: Israelgo enpresa teknologikoa da, batzuek boikotatu beharrekoen zerrendan daukate, eta herrialde batzuetan debekatua omen dago, adibidez Iraken joan den asteko erabaki baten ondorioz.

Webgunea euskaraz dagoela ikusi dugu, goiko adibideak erakusten duen bezala.

Eta aplikazioa ere bai, txukun euskaratuta. Bidaia planifikatzeko orduan, ordainsarien informazioa ere bai:

Ezarpenen orri bat:

Ahots/soinu ikonoan klikatuta hizkuntza mintzatuaren zerrendara iristen gara. Hizkuntza zerrendan ez da agertzen euskara, baina bilaketa bidez topatzen ahal duzu, eta agertzen da 'Leire', euskarazko ahotsa, emakumezko batena. Autoan zoazela ondo aritzen da euskaraz. Beste hizkuntza batzuetan ahots aukera gehiago daude, mordo bat ingelesez adibidez, gizonezko zein emakumezkoenak.

Veleia: aurkikuntzak, zalantzak eta eztabaida anonimoak

Thu, 15 Oct 2026 06:51:53 +0000

2006. urtea polemika handi baten piztuera izan zen Euskal Herrian: Veleia afera. Eta Sustatu 25 urte sortan ere merezi lezake agerpena, ustezko euskarazko idazkunen gaineko susmoak agertzen hasi zireneko artikulu honekin adibidez: Veleia, aurkikuntzak eta zalantzak.

Gauza batek atentzioa deitzen du orduko mezu horretan, erantzun sorta nagusiki anonimo bat. Asier da izenpe bat, eta beste bat da Beste Asier bat. Eta hurrengo hilabeteetako mezuetan, berdintsu, gaia agertzen zen eta erantzun kateatu mordoa. Baita lau urteren buruan ere, adibidez, 2010eko honetan, Patxi Huarte Zaldieroak sinatutakoan edo Alberto Barandiaran kazetariak idatzi zuen liburu argigarriari egurra eman zioten honetan.

Erantzun kate haiek desagertu dira Sustatutik. Garaia aldatu da eta iritzi-emate eta eztabaida-erantzunak joan dira nagusiki sare sozialetara. Baina ez da hori arrazoi bakarra erantzunez eta eztabaidaz libre ikusteko Sustatu aspaldi honetan: anonimotasunaren kontrako arauak eta traba teknikoak ezarri ziren hemen 2010eko hamarkadan, eta horrek ere badu eragina.

Lehenago, formularioa bete, Marguerite Yourcenar sinatu, eta bidal zenezakeen artikulu bat. Gero, fase batean, Twitter edo Facebook identitateekin lotu zezakeen erabiltzaileak bere Sustatu profila, eta horrek balio zigun identatitate frogatxotzat. E-E-posta bidez sortu eta baieztatu behar zen bestela identitatea edo izenpea ; eta aski izan da hori eztabaidak kentzeko.

2020ko hamarkadan apenas erantzuten du inork Sustatun. Baina zaborra ebitatzen da, bederen.

Faltan botatzen duenak hori, aurki ditzake beste foro batzuk nahi duena botatzeko erantzunetan. Gazteleraz Vocentoko albisteen erantzun kateak daude edozer irakurtzeko; eta euskaraz kontrol gutxiko erantzunak eta eztabaida intensoak Zuzeun aurki daitezke. Han Veleiarekin dabiltza 2026an ere, adibidez artikulu honetan.

WaterWayMap, ibaien ibilguen mapa

Wed, 14 Oct 2026 14:27:42 +0000

Gauza sinplea da WaterWayMap Ibaien ibilguaren mapa grafiko bat, OpenStreetMap-eko kartografia librearen gainean eraikia. Amanda / Amandasaurus izeneko programatzaile eta kartografo saiatuaren garapen bat da, librea da, hemen dago bere kodea eskuragarria.

~~Luzeraren arabera (ez ur emariaren arabera)~~, ibaia handienak nabarmenago agertzen dira, baina zoom eginez gertu-gertura errekasto ugariren ibilguak agertzen dira (Euskal Herrian, adibidez). Ez dute bide osoa Euskal Herrian egiten, baina ondorioz potoloen ageri diren ibaiak Ebro eta Aturri dira geure herrian. ZUZENKETA, urriak 15: Ibaien marraren lodiera beste faktore batek definitzen duela esan digute, jasotzen dituzten emaileen arabera loditzen doazela, seguruenik Shreve faktoraren arabera edo.

Itsasoratzen den ibai bakoitzak kolore bat dauka, eta haren arroko ibaiadar guztiek kolore berdina dute. Horregatik, Euskal Herriko hego-isurialdeko ibaia guztiak urdin agertzen dira, beren ibilguak Ebrorantz doazelako azken batean. Atlantiar isurialdeko ibaietan kolore gehiago ageri dira. Euskal Herriko uren banalerroaren ondorioz kolore kontu hau, noski.

Gustatu zaigun gauza bat, zoom-a urrunduz gero agertzen den perspektiba 3D hori, Mercator proiekzio bi-dimentsional okerra hausten duena.

Ondo legoke Tagzania jokoan ere gauzatuko bagenu hori!, OpenStreetMap mapetan oinarritzen baita (oraingoz ez da hala). Baina tira, Tagzanian toponimia euskaraz erakusten da behintzat eta WaterWayMap-en ez. [Tagzania eta Sustatu enpresa berak egiten ditu, CodeSyntaxek)

Bisitatu eta esploratu Waterwaymap.org

Iruñaldiak euskarazko kultura garaikidez loratuko du Iruñea azaroaren 5etik 14ra

Wed, 14 Oct 2026 07:55:02 +0000

Iruñeko Udalak eta Loraldiak antolatuta, Iruñaldia jaialdiaren hirugarren edizioak musika, dantza, antzerkia, literatura, bertsolaritza, umorea, gastronomia, erakusketa eta ikus-entzunezko sorkuntza ekarriko ditu hiriko hainbat gunetara, azaroaren 5etik 14ra. Iruñea euskaraz sortutako kultura garaikidearen plaza bihurtuko da, “Euskarak edertzen du Iruñea” lelopean. Mezu horren inguruan, Iruñaldiak hamaika kultur hitzordu proposatzen ditu hiriko erdigunean, euskarazko sormenaren aniztasuna, kalitatea eta gaurkotasuna herritarrengana hurbiltzeko.

Iruñaldia bueltan da. Azaroaren 5etik 14ra, Iruñea euskaraz sortutako kultura garaikidearen plaza bihurtuko da, Iruñeko Udalak eta Loraldiak antolatutako jaialdiaren hirugarren edizioarekin, Euskarabidearen eta Laboral Kutxaren babesarekin.

Aurtengo edizioaren leloak argi adierazten du jaialdiaren espiritua: “Euskarak edertzen du Iruñea”. Mezu horren inguruan, Iruñaldiak hamaika kultur hitzordu proposatzen ditu hiriko erdigunean, euskarazko sormenaren aniztasuna, kalitatea eta gaurkotasuna herritarrengana hurbiltzeko.

Jaialdiak proposamen zabala eta diziplina anitzekoa eskainiko du: musika, dantza, antzerkia, literatura, bertsolaritza, umore bakarrizketa, gastronomia, musika erakusketa eta bideo DJ-mappinga. Artista gazteek eta erreferentziazko sortzaileek hartuko dute parte, tradizioaren eta abangoardiaren arteko elkarrizketa bizia sortuz.

Iruñaldiaren helburua ez da soilik euskarazko kultur programazio bat eskaintzea. Jaialdiak Iruñea euskarazko sormen garaikidearen bidez bizitzeko gonbidapena egin nahi dio herritar orori: euskaldunei, euskaltzaleei eta, baita euskara guztiz menderatu ez arren, euskal kulturaren kalitatezko proposamenak ezagutu eta gozatu nahi dituztenei ere.

Hirigunea zeharkatuko duen kultur egitaraua

Iruñaldia azaroaren 5ean abiatuko da, Euskalerria Irratian, bideo DJ eta bideo mappingaren inguruko solasaldi eta proiekzioekin. Egun berean, Irati Jimenezek Gau-pasa Kluba aurkeztuko du Katakraken, literatura eta ikus-entzunezkoak uztartzen dituen proposamenarekin.

Hurrengo egunetan, jaialdiak askotariko hitzorduak eskainiko ditu: Ane Lindaneren umore bakarrizketa eta dastaketa esperientzia Geltokin; Marie de Jongh konpainiaren Amour antzezlana Pompelo Civivoxen; Galbahe taldearen poesia eta musika proposamena Nafarroako Antzerki Eskolan; Olatz Salvador eta Alaia Martinen 1:1 Eskala Laban; Musika Bulegoaren erakusketaren zabalera Kondestablen; Maddi Etxebarria eta Txomin Hegiren Amaitasuna Karrikirin; Nogen taldearen 10. urteurreneko kontzertua Gayarre Antzokian; Kresala Dantza Taldearen Aztarnak kale-dantza Udal Plazan; eta Maddi Oihenart eta Juantxo Zeberioren Lur kontzertua Pompelo Civivoxen.

Programazioak agerian uzten du Iruñaldiaren nortasuna: diziplina ezberdinak gurutzatzen dituen jaialdia da, euskarazko kultur sorkuntzaren gaurkotasuna erakutsi nahi duena eta publiko mota desberdinentzako ateak irekitzen dituena.

Euskara, oztopo baino gehiago, esperientziaren abiapuntu

Iruñaldiak euskararen presentzia hiriko agenda kulturalean indartu nahi du, baina ikuspegi ireki eta atsegin batetik. Jaialdiaren xedea da euskara kultur esperientzia bizi baten abiapuntu bihurtzea: entzun, ikusi, sentitu eta gozatzeko aukera bat.

Horregatik, programazioan badira hitzik gabeko antzerki proposamenak, musika emanaldiak, dantza, ikus-entzunezko sorkuntza eta diziplina hibridoak. Horiek guztiek aukera ematen dute euskararen inguruko interesa duten herritarrei jaialdira hurbiltzeko, hizkuntza jakite-maila edozein dela ere.

Iruñaldiak, horrela, euskaldunentzako topagune izateaz gain, euskarazko kulturara lehen aldiz edo beste modu batean hurbildu nahi duten herritarrentzako gonbidapen irekia ere izan nahi du.

Programazio artistikoaren zehaztapenak

Iruñaldiaren hirugarren edizioak hamaika hitzordu bilduko ditu azaroaren 5etik 14ra, Iruñeko hainbat gunetan. Programazioak euskaraz sortutako kultura garaikidearen aniztasuna erakutsiko du, diziplina artistiko ezberdinak uztartuz: musika, dantza, teatroa, literatura, bertsolaritza, umore bakarrizketa, gastronomia, erakusketa eta bideo DJ-mappinga.

Azaroak 5, osteguna

DJ festa, musika eta irudia jauzika
Iker Oiz eta Martintxo Etxauri Txo, Ana Ventana Arsenyke eta Adriana Urmeneta
Euskalerria Irratia · 19:00 · Solasaldia, DJak eta proiekzioak · 50 min · Doan
Bideo DJaren eta bideo mappingaren inguruko solasaldi eta zuzeneko erakustaldiak, ikus-entzunezko sorkuntza digitalaren aukerak eta Nafarroako DJ euskaldunen presentzia uztartuz.

Azaroak 5, osteguna

Gau-pasa Kluba
Irati Jimenez
Katakrak · 20:00 · Literatura eta ikus-entzunezkoak · 60 min · Doan
Irati Jimenezen azken lanaren sormen-prozesutik abiatzen den proposamen eszeniko eta literarioa, gauaren, literaturaren eta sormenaren misterioetara hurbiltzeko.

Azaroak 6, ostirala

Ane Lindane
Umore bakarrizketa eta dastaketa esperientzia
Geltoki · 20:30 · Umore-bakarrizketa eta gastronomia · 120 min · 25 €
Ane Lindaneren umore garratz eta zorrotza Geltokiren dastaketa berezi batekin uztartuko duen esperientzia, barrea, kritika soziala, feminismoa eta gastronomia mahai berean jarriz.

Azaroak 7, larunbata

Amour
Marie de Jongh
Pompelo Civivox, Kutxa Sonora / Salón de Actos · 19:00 · Teatro familiarra · 60 min · 10 € / 8 € Lorazainak
Hitzik gabeko eta maskaradun antzerki familiarra, maitasunaren, aurreiritzien eta ezberdinari lekua egitearen inguruko kontakizun poetiko eta saritua.

Azaroak 8, igandea

Ez gara dena ahazteko nahikoa biziko
Galbahe: Gotzon Barandiaran, Lander Bilbao, Marina Blanco, Rafa Rueda, Urdin Baraiazarra eta Uxue Garcia
Nafarroako Antzerki Eskola · 19:00 · Poesia eta musika · 60 min · 10 € / 8 € Lorazainak
Gotzon Barandiaranen Galbahea liburuko poemak musikatzeko sortutako proiektua, hitzaren eta musikaren arteko elkarrizketa intimo eta zaindua proposatuz.

Azaroak 10, asteartea

1:1 Eskala
Olatz Salvador eta Alaia Martin
Laba · 19:30 · Musika eta bertsolaritza · 60 min · 10 € / 8 € Lorazainak
Erruaz, gorputzetan pilatzen den kulpaz eta emakumeen bizitzetan errepikatzen diren mandatu sozialez arituko den musika eta hitzaren arteko emanaldia.

Azaroak 11, asteazkena

Kanthoria eta auto-tunea. Euskaraz egindako musikaren ibilbidea
Musika Bulegoaren erakusketaren irekiera-ekitaldia
Xabier Erkizia, Verde Prato, Julen Goldarazena eta Zaldiko Maldikoko Kantu Tailerra
Kondestablea · 19:00 · Bisitaldi gidatuak eta musika · 90 min · Doan
Musika Bulegoaren hamargarren urteurreneko erakusketa ibiltariaren irekiera, euskaraz egindako musikaren jatorriak, bilakaera eta gaur egungo aniztasuna aztertzeko.

Azaroak 12, osteguna

Amaitasunaren lorratzak
Maddi Etxeberria eta Txomin Hegi
Karrikiri · 19:30 · Musika eta poesia · 90 min · 10 € / 8 € Lorazainak
Bi belaunaldi eta bi sormen-bide elkartuko dituen emanaldia: Txomin Hegiren poesia eta Maddi Etxeberriaren musika, Karrikiriren gertutasunean.

Azaroak 13, ostirala

Nogen. 10. urteurrena
Gayarre Antzokia · 20:00 · Musika · 90 min · 15 € / 12 € Lorazainak
Nøgen talde donostiarrak hamar urteko ibilbidea ospatuko du kontzertu berezi batekin, ahotsen, harmonien eta zuzeneko energiaren indarra Gayarre Antzokira eramanez.

Azaroak 14, larunbata

Aztarnak. Mihise gaineko dantza
Kresala Dantza Taldea
Udal Plaza · 12:30 · Dantza · 45 min · Doan
Dantza eta arte plastikoak uztartzen dituen kale-ekintza performatiboa, euskal dantza garaikidearen bidez memoria kolektiboa mihise baten gainean marrazteko.

Azaroak 14, larunbata

Lur
Maddi Oihenart eta Juantxo Zeberio
Pompelo Civivox · 19:30 · Musika · 90 min · 10 € / 8 € Lorazainak
Maddi Oihenarten ahots berezia eta Juantxo Zeberioren sorkuntza musikala berriz elkartuko dira, tradizioa eta garaikidetasuna uztartzen dituen proiektu intimo eta hunkigarrian.

Sarrerak eta informazioa

Iruñaldiaren egitarau osoa eta sarrerak eskuratzeko informazioa hemen dago:

irunaldia.eus

Jaialdiko zenbait ekitaldi doakoak izango dira, eta ordainpeko ikuskizunetan Lorazainek prezio bereziak izango dituzte.

Iruñaldiaren hirugarren edizioaren sustatzaileak

Esan bezala, Iruñaldia Iruñeko Udalaren eta Loraldiaren lankidetzari esker sortu da. Edizio honetan Nafarroako Gobernuko Euskarabidea – Euskararen Nafar Institutua eta Laboral Kutxa dira babesleak.

Eta, laguntzaile gisa, NAIZ hedabidea eta Iruñean euskalgintzan eta kulturgintzan diharduten lau eragilek ere lagundu dute: Euskalerria irratia, Katakrak, Karrikiri Iruñeko Euskaldunon Topagunea, Laba eta Geltoki.

Zabalik dago Elhuyar Zientzia Azokan izena emateko epea

Tue, 13 Oct 2026 15:05:00 +0000

Azokan parte hartu nahi dutenek webgunean eman behar dute izena.
2027ko maiatzaren 5etik 8ra egingo da azoka, Bilbon.
Ikasturtean zehar egindako zientzia- eta teknologia-proiektuak erakutsiko dituzte 12-18 urte bitarteko gazteek.

Zabalik da Elhuyar Zientzia Azokan izena emateko epea. Parte hartu nahi dutenek Elhuyar Zientzia Azokaren webgunearen bidez egin dezakete izen-ematea.

2027ko edizioa maiatzaren 5etik 8ra egingo da, Bilbon. Lau egunetan zehar, DBH eta Batxilergoko ikasleek ikasturtean zehar garatutako zientzia eta teknologiako proiektuak aurkeztuko dituzte azokan, eta Euskal Herriko ikastetxe guztietako gazteek parte hartu dezakete. Zientzia eta teknologiako proiektuak ezagutarazteaz gain, euskararen erabilera sustatzea ere bada Elhuyar Zientzia Azokaren asmoa.

Ikertzaileen laguntza, gazteen proiektuei bultzada emateko

Elhuyar Zientzia Azokak, beste urte batez, gazteak eta ikertzaileak elkartuko ditu zientzia- eta teknologia-proiektuak garatzeko. Dagoeneko Euskal Zientzia eta Teknologia Sareko 200 ikertzaile baino gehiagok eman dute izena, gazteei beren ideiak garatzen eta proiektuak gauzatzen laguntzeko, eta horietatik % 60 emakumeak dira. Gainera, oraindik ere badute ikertzaileek aurtengo edizioan izena emateko aukera.

Ikertzaileen ekarpena funtsezkoa da gazteek beren jakin-minetik abiatuta ikertu, esperimentatu eta proposamen berriak garatzeko. Hala, Elhuyar Zientzia Azokak ikasleen eta ikerketa-munduko profesionalen arteko zubi-lana egiten jarraitzen du, gazteek lehen eskutik ezagut dezaten zer den ikertzea eta zientzia eta teknologia eguneroko bizitzan aplikatzea.

15 urte zientzia eta teknologia sustatzen

Elhuyar Zientzia Azokak 15 urte beteko ditu aurten. 2013an lehen edizioa egin zenetik, gazteen ideiei eta zientziarako jakin-minari bidea ematen aritu da, eta 9.500 ikaslek baino gehiagok hartu dute parte ekimenean. Guztira, 2.500 ikerketa- eta teknologia-proiektu baino gehiago aurkeztu dituzte.

Urte hauetan, gainera, azokak gero eta parte-hartzaile gehiago eta askotarikoagoak bildu ditu. 2026an Bilbon egindako azken edizioan, 640 gaztek baino gehiagok 160 proiektu aurkeztu zituzten denera, eta nazioarteko parte-hartzaileak ere izan ziren. Zenbakiek erakusten dute Elhuyar Zientzia Azoka erreferente bihurtu dela gazteen artean zientziarekiko eta teknologiarekiko interesa sustatzeko eta haien proiektuak ezagutarazteko.

Aurreko edizioan saria lortu zutenek eta honako honetan saria lortzen dutenek aukera izango dute nazioarteko zenbait azoka bisitatzeko, bai eta Euskal Herriko ikerketa-zentroetara hurbiltzeko ere, benetako profesionalak gertutik ezagutzeko.

Elhuyar Zientzia Azokaren babesleak: Eusko Jaurlaritza, FECYT Zientzia eta Teknologiaren Espainiako Fundazioa - Zientzia, Berrikuntza eta Unibertsitateen Ministerioa, Bilboko Udala, Bizkaiko Foru Aldundia, Nafarroako Gobernua, Euskadiko Parke Teknologikoa eta Erabi.

Wikilasterketa: Wikipediako artikuluen artean bidea aurkitzeko joko berria

Tue, 13 Oct 2026 06:55:24 +0000

Euskal Wikilarien Kultur Elkarteak joko berria aurkeztu digu: Wikilasterketa. Beste hizkuntza batzuetan garatuak zeuden antzeko jokoak, eta orain euskarazko Wikipediarako bertsioa daukagu.

Eguneko erronka bat planteatzen da, eta Txikipediarako beste bat. Baina beste joko modu batzuk ere badaude. Hasi aurretiko parametroetan aukeratu dezakezu nola jokatu:

Goiko adibide honetan, Txikipedia botoia aukeratuta dago, eta eguneko erronka dugu (gaurkoa, urriaren 13koa). Ausazkoa emanez gero, Txikipediako beste bi elementu agertu zaizkigu, eta Neuk aukeratu ere bistan dago.

Erronka zehatza aukeratutakoa, hasi eman, eta bazoaz. Beheko pantaila honetan erakusten duguna ere gaurko erronka da, urriaren 13koa, baina orokorra, ez Txikipediakoa. Lotu behar dira Hemoglobina eta Errekonkista.

Jokatzen duzun bitartean ikusten duzuna Wikipedia da, hain zuzen, baina goian jokoaren datuak dituzu: nola iritsi behar zaren, zenbat denbora daramazu, zenbat urrats... Artikuluan esteketan klik egitea da aurrera egiteko modua.

Amore eman dezakezu, edo helmugara iritsi eta honelako zerbait partekatu:

Jokatu zuk ere: https://wikimedia.eus/wikilasterketa/

Qwen-Image-2.1, irudiak sortu eta editatzeko eredu ireki berria etxeko ordenagailuan dabil

Mon, 12 Oct 2026 07:19:40 +0000

Alibaba Interneteko erraldoi txinatarraren Qwen AA adarrak Qwen-Image-2.1 izeneko pisu irekiko irudi-eredu bat argitaratu du. 2026ko irailaren 20an jarri zituzten modeloaren pisuak eskuragarri, eta modelo bakarra bi gauza egiteko gai da: testutik abiatuta irudiak sortu eta lehendik dagoen argazki bat editatu. Eta onena: Etxean bertan erabil daiteke sareko zerbitzu bati ordaindu beharrik gabe, norberaren ordenagailu indartsu baina eskuragarri batean, eredu handienek baino tamaina askoz txikiagoa baitu. Hemen itsasitako AA irudi guztiak Sustatu egiten duen CodeSyntax-eko lantaldeko Urtzi Odriozolaren ordenagailu pertsonalean sortu dira.

Hitz gutxitan esanda, Qwen-Image-2.1, irudi-eredu bat da, eta bi gauza egiten ditu:

testu batetik abiatuta irudiak sortzen ditu, eta
lehendik dagoen argazki bat aldatzen du, erabiltzaileak esandakoari jarraituz. Berrikuntzarik handiena bigarran gauzatxo hau da, bi zereginak modelo berak egitea: orain arte ohikoena zen bat erabiltzea irudiak sortzeko eta beste bat hura zuzendu eta aldatzeko, eta hemen modelo bakar batek egiten ditu biak.

Bestalde, tamainaz eredu handiek baino askoz arinagoa da, eta horri esker ez du zertan hodeiko zerbitzari bat behar: etxeko ordenagailu batean erabili daiteke. Kalitateari dagokionez, 2K bereizmen arte lan egin dezake (2048 × 2048 pixel) eta formatu edo ratio ezberdinetako irudiak sor ditzake.

Hirugarren ezaugarri nabarmena edizioari dagokio: aldi berean hamar irudi arte har ditzake erreferentzia gisa, eta horiekin elementuak konbinatu, bat bestean txertatu edo irudi bateko piezak aldatu daitezke. Horrez gain, irudi barruan idatzitako testua ere ondo ulertu eta marrazten du, eta bertsio honetan erretratuen eta azalen xehetasunak hobetu dituzte.

Eredua Hugging Facen eta ModelScope-n dago eskuragarri, eta kodea GitHub-en.

Kalitatea: Nano Banana 2.0-ren parean

Argitaratzearekin batera zabaldu den daturik aipatuena Qwen-Image-Bench izeneko probaren emaitza da. Sailkapenean, eredu ireki honek 60,28 puntu lortu zituen; atzetik geratu ziren Nano Banana 2.0 eta Googleren zerbitzu itxia 59,82 punturekin eta GPT Image 1.5 OpenAIren eredua 59,65 punturekin. Hiru ereduak beraz, elkarren parean leudeke kalitateari dagokionez baina Qwen image 2.1 besteen aldean oso txikia da.

Hiru ereduen arteko aldea puntu batetik beherakoa da baina kontuan hartu behar da proba Qwen taldeak berak egina dela, ez hirugarren batek. Beraz, zuhur jokatuta esan daiteke tamaina txikiko eredu ireki bat tamaina handikoen maila bereko emaitzak ematen hasi dela dirudiela, baina honek ez duela esan nahi arlo guztietan besteen gainetik dagoenik. Hori bai, esan dugun moduan, eredu hau norberaren txartel grafiko bakarrean exekutatu daiteke doan eta ia inongo mugarik gabe.

Gainera tamainarekin batera, abiadura hobetzeko bideak ere landu dituzte. Erreferentzia-irudiak eta argibidea ez dira urrats bakoitzean aldatzen, beraz behin prozesatu eta gero emaitza hori aprobetxatzen dute, dena hasieratik berriz kalkulatu beharrean. Bestalde, testua eta irudia ere modu desberdinean prozesatzen dira, bakoitzak bere xehetasun-maila behar baitu. Irabazi nabariena irudi bat baino gehiago sartzen direnean nabaritzen da eta hori funtsezkoa da hamar irudi arte onartzen dituen modelo batean.

ComfyUI-rekin etxeko ordenagailuan

ComfyUI kode irekiko aplikazio bat da eta nodoz osatutako lan-fluxuak eraikiz irudiak sortzeko aukera ematen du. Qwenek argitaratu duen eredu berri honetarako hiru txantiloi ofizial eskeintzen ditu instalatu eta berehala erabiltzeko prest:

Text to Image txantiloia testutik abiatuta irudiak sortzeko da
Image Edit txantiloia argazki bat kargatu eta hura aldatzeko
Remove Background atzealdea kentzeko

Hirurek ezarpen mordoa dituzte irudia gure gustura sortu ahal izateko (xehetasunetan ez gara sartuko), baina ia ezer ukitu gabe ere, irudi sorkuntza prozesua oso sinplea da: prompta idatzi, behar izanez gero erreferentzia-irudiak erantsi eta prozesua exekutatu.

ComfyUI-ren Text to Image (Qwen Image 2.1) nodoa. Eskuineko nodoan sortutako irudia gordetzen da. Ezkerreko panelean modeloarekin batera sortutako lanak pilatzen dira.

Goiko pantaila-argazkian ikusten den promptaren emaitza: Hatz baten gainean dagoen miniaturazko Velociraptor kume baten makro argazki bat.

Zer GPU behar da?

ComfyUI-ren txantiloiek bertsio arin eta kuantizatuekin egiten dute lan eta horiek kaleko jende arruntak erabiltzen dituzten txartelentzat egokituta daude. 8 GB VRAM dituen txartel batekin nahikoa izan daiteke baina ez espero kalitate handiko irudirik, ez eta denbora azkarreko emaitzik ere. Aukera hori minimoa da eta irudiak editatzen hasita gauzak okertu egiten dira eta prozesuak memoria faltagatik huts egitea ohikoa da.

16 GB dituen txartel batean (RTX 5070 Ti bat adibidez) bertsio kuantizatu arruntak sartzen dira eta esperientzia askoz erosoagoa da. 24 GB-rekin modeloaren bertsio osoa sartzen da (RTX 3090, 4090 eta antzekoak) eta hori da erreferentziazko konfigurazioa. Eredu honen kalitate goreneko pisuekin berriz, 30 GB inguru behar dira eta 32 GB edo gehiago izanez gero, lasai ibili eta 2K bereizmeneko irudiak lortzeko tartea ere badago.

Eraduak 2K kalitateko irudiak sortzeko aukera ematen badu ere, kontuz. Tamaina horretako irudia sortzeko memoria izugarri behar baitu. Etxean, 1 megapixel ingururekin hasi eta pixkanaka igotzea da zentzuzkoena, batez ere erreferentzia-irudiak erabili behar ditugunean.

Eta Mac batean? Artikulu honetako irudi guztiak Mac mini M4 Pro batean sortu dira, 24 GB memoria bateratuarekin, ComfyUI erabilita. Funtzionatzen du, baina pazientzia behar da: irudi bakoitzeko 6 eta 10 minutu artean behar izan ditu sortzeak, eta 20 eta 30 minutu artean editatzeak. Apple makinetako txipek memoria bateratua dutenez, motelagoak direlako da hau. Orokorrean AA eredu txiki/ertainak martxan jartzeko arazorik ez da izaten, baina bideojokoetako ohiko txartel grafikoak baino motelagoak dira.

Argazki baten zati bat aldatu, beste guztia ukitu gabe

Testutik sortutako irudiez gain, eredu honek lehendik sortutakoak editatzeko aukera ematen du. Jatorrizko argazkia kargatu, promptean zer aldatu nahi den deskribatu, eta modeloak gainerakoa mantentzen du: argiztapena, perspektiba, aurpegia, testura etabar.

Tokiko edizioa egiteko aukera ematen du, eta ereduari editatu nahi duzuna dekribatuz edo eremu bat "paint" bidez borobil batean inguratuta aldatu nahi dena ulertzeko gai da, argazki edizioetan erabili ohi diren maskara konplexuak erabili beharrean.

Beheko adibidean, argazki bat hartu eta pertsonari arropa aldatzeaz gain, atzealdean dinosauroak sartu zaizkio argi natural eta jatorrizko argiztapena mantenduta. Edo horretan saiatu da behintzat.

Argazki erreal baten edizioa. Aldatu nahi dena deskribatuta, adimen artifizialeko ereduak berak aldatzen du.

Jatorrizko selfieari hainbat elementu aldatu zitzaizkion: dinosauroak dituen atzealde bat eta protagonistaren arropa. Aurpegia, perspektiba eta argiztapena, berriz, bere horretan uzten saiatu zen, naiz eta aurpegiarekin asmatu ez zuen.

Jatorrizko selfiea, hauxe:

Hamar irudi batera konbinatu daitezke

Edizio bakoitzean hamar erreferentzia-irudi arte onartzen ditu modeloak. ComfyUI tresnan irudiak kargatu eta promptean <image1>, <image2> moduko erreferentziak erabiliz irudiak editatzeko jarraibideak eman ahal zaizkio.

Horrek hiru erabilera nagusi ematen ditu, eta praktikan asko erabiltzen dira. Lehenengoa elementuak konbinatzea da: irudi bateko pertsonaiaren aurpegia, beste bateko produktua, hirugarren bateko atzealdea eta laugarren bateko estiloa hartu, eta guztiak irudi bakar batean batzea. Bigarrena elementu bat eszena batean txertatzea: objektu bat beste irudi batetik hartu eta konposizio berri batean jartzea, argiztapenera eta perspektibara egokituta. Eta hirugarrena, agian erabilgarriena: irudi bateko elementuak aldatzea, konposizioa bere horretan utzita eta bertako pieza bat beste bategatik ordezkatuta.

Elementu askotako eszena bat: astronauta, kupula geodesikoa, ibilgailua, dorrea eta atzealdeko mendikatea. Hau bezalako konposizioak erreferentzia-irudiak konbinatuz eraiki daitezke, baina prompt bakar batekin ere ateratzen dira.

Atzealde gardena

Hau da modelo honen berezitasunik nabarmenena. Irudia sortzen duenean, atzealdea zer den bereizten du, eta atzealde gardeneko irudia ematen du zuzenean. Horrela, ez da atzealdea kentzeko aparteko tresnarik behar. Beste inongo eredu ireki nagusi batek ere ez du hau egiten.

Prompt sinple batekin, ereduak berak erabakitzen du noiz atera irudi arrunta eta noiz gardena eta argazki erreal bat emanez gero, bertako subjektua zuzenean atera dezake atzealde gardeneko geruza gisa, ile-ertzak bezalako forma zailak atzealdetik erraztasunez bereizita adibidez.

ComfyUIren Remove Background txantiloia, argazki erreal batekin. Ezkerrean kargatutako irudia dago: etxebizitza bateko landare baten argazkia. Erdian Image Edit nodoa, prompt bakar batekin. Eskuinean emaitza: eta azpian, jatorrizko argazkia eta emaitza alderatzeko aukera ematen du.

Eta hau da aurreko pantaila-argazkiko emaitza: landare baten atzealde gabeko PNG bat.

Eredu irekia da baina ez da guztiz librea

Eredu honen pisuak irekiak dira baina Qwen Research License lizentziapean daude. Beraz, eredu hau ikerketarako eta ebaluaziorako erabil daiteke, baita aldatu eta birbanatu ere baina ezin zaio erabilera komertziala eman Apache 2.0 lizentziak uzten duen moduan adibidez. Horretarako Alibabarekin berariaz hitzartu behar da.

Lizentzia alde batera utzita, badago beste alderdi bat ere ordea. Eredua norberaren ordenagailuan exekutatzen denez, ez dago hornitzaile baten hodeiko iragazkirik tartean eta AEBetako zerbitzu itxi askok ukatuko lituzketen irudiak sortu daitezke (pertsonaia ezagunenak barne).

Noski, irudiak sortzea gauza bat da, baina erantzukizuna erabiltzailearena. Egile-eskubideak eta marka erregistratuak errespetatzea eta norbera bizi den herrialdeko araudia betetzea kontuz begiratu beharrekoa da.

Disneyren Stitch, marrazo baten gainean olatu baten barruan. AEBetako hodeiko zerbitzu itxi gehienek uko egingo liokete halako irudi bat sortzeari

Filme ezagun bateko dragoi bat eta bi haur edizioa erabiliz gerora txertatuta

Zer-nolako irudiak ateratzen dituen

Gaitasun teknikoak alde batera utzita, hauek dira eredu honek sortutako gai eta estilo desberdinetako beste adibide batzuk. Denak Mac mini M4 Pro batean (24 GB) sortu ziren, ComfyUI erabilita.

Paisaia naturalak: goizeko argia, behealdeko laino-itsasoa eta aurrealdeko loreak. Argazki-errealismora hurbiltzen da, eta argiaren tenperatura ondo jasotzen du.

Erretratu fantastikoa: izaki estralurtar bat, xehetasun handiz. Azalaren testura eta begirada ondo ateratzen zaizkio, eta hori izan da 2.1 bertsioan hobetu dutenetako bat.

Eszena zientifikoak: Marteko gainazala orbitatik ikusita, krater handiak eta atmosferaren argi-lerro fina. Ilustrazio zientifikorako baliagarria.

Espazioa: Saturno eta bere eraztunak. Atzealde beltzean, ertz zorrotzak eta itzal zuzenak.

Nola probatu

Kodea GitHuben dago QwenLM/Qwen-Image-2.1 errepositorioan, eta pisuak Hugging Facen: Qwen/Qwen-Image-2.1 bertsio originalean edota Comfy-Org/Qwen-Image-2.1 ComfyUIrako espreski prestatutako bertsio arinagoekin. Argitalpenaren xehetasunak eta egileek emandako argibideak berriz, ComfyUI-ren blogeko oharrean daude azalduta.

Hemen itsatsi ditugun pantaila-irudietan ikusiko duzue prompt edo aginduak ingelesez idatzi ditugula. Hori gomendatzen du Qwenek, baina zehaztasun gutxiagorekin eta geldoago ematen ditu irudiak euskarazko promptak sartuta ere.

Ezer instalatu nahi ez duenarentzat Hugging Faceko Space ofiziala dago eskura: https://huggingface.co/spaces/Qwen/Qwen-Image-2.1

Xuxen online, paradigma aldaketa 2005ean

Sun, 11 Oct 2026 08:18:25 +0000

Sustatu 25 urte sortan, 2005 da urtea, eta hau da albistea: Xuxen on-line kontsulta daiteke. Xuxen.com ireki zen 2005eko maiatzean, eta horretaz informatu genuen. Puntucom hura salgai dago orain, baina Xuxen.eus bizi da oraindik, Elhuyarren hizkuntza zerbitzuetan integratuta.

Paradigma aldaketa baten lekukotasun bat albiste hartakoa: 1990eko hamarkadan jaio zen euskarazko zuzentzailea, Xuxen, eta orduan disketeak banatzen ziren.

Sustatu hasi zenean 2001ean disketeak bizi ziren oraindik, baina beste banaketa bide bat ari zen hedatzen. eta Xuxen III bertsioa ere 2001ekoa da, gure webgunea bezala, baina hura CD-ROM bat zen: Apple ordeganagailuetako eta PC-etako Windows eta Mac sistema eragileetan zebiltzan Microsoften ofimatika paketeetan Word eta Powerpoint-ekin erabiltzeko balio zuen Xuxen hark.

2026an inork ez du disketerik edo CD-ROMik erabiltzen, eta ofimatika bezala mahaigaineko programa asko sareko zerbitzuak ordezkatu dituzte, edo sarearekin batera sinbiosian funtzionatzen dute.

Aldaketa hau pixkanaka gertatu zen, ez bat-batean, eta Xuxen.com-en 2005eko bertsio online hori mugarritzat jotzen dugu euskal esparruari dagokionez.

2026an, Xuxenen CD-Romak historia dira, eta ez nolanahikoa: Euskal Herriko Historia 100 Objekutan proiektuan, euskarazko Wikipediak bultzatutakoan, aukeratutako ehun elementuetako bat dira, eta handik atera dugu argazkia.