ประชาไท

‘พัฒนาชีวิตคนเกาะรัตนโกสินทร์’ ชื่อหรูปฏิบัติการฟ้าผ่า ‘ย้ายคนไร้บ้าน’ ‘ไม่มีงานทำ’ แกนปัญหาที่ไม่เคยแก้ได้

See Think — Fri, 25 Sep 2026 05:34:32 +0000

‘พัฒนาชีวิตคนเกาะรัตนโกสินทร์’ ชื่อหรูปฏิบัติการฟ้าผ่า ‘ย้ายคนไร้บ้าน’ ‘ไม่มีงานทำ’ แกนปัญหาที่ไม่เคยแก้ได้

เรื่อง: ศศิธร อักษรวิลัย

ภาพปกถ่ายโดย ภัทรภร ผ่องอําไพ

See Think Fri, 2026-09-25 - 12:34

‘เกาะรัตนโกสินทร์’ สถานที่สำคัญอันเป็นหัวใจสำคัญทางเศรษฐกิจและอัตลักษณ์ของกรุงเทพมหานคร กำลังเดินทางสู่จุดเปลี่ยนผ่านสำคัญ ทั้งการปรับภูมิทัศน์ครั้งใหญ่ เปลี่ยนแปลงรูปแบบตึก สร้างรถไฟฟ้าใต้ดิน ไหนจะงานสำคัญงานใหญ่ที่สนามหลวง ซึ่งนั่นยังส่งผลต่อชีวิตของผู้คน(ไร้บ้าน)บริเวณนั้นอีกด้วย

“ที่ผ่านมาเป็นช่วงที่มีงานที่สนามหลวง ถ้าไม่อยู่ข้างใน (บ้านอิ่มใจ) ก็โดนจับ โดนไล่ไปไกลๆ ถ้าไม่จับก็อยู่ข้างนอก ถ้าเขาจัดระเบียบก็อยู่ข้างใน” พงศ์ คนไร้บ้านที่อาศัยแบบรายวันในบ้านอิ่มใจ กล่าว

ไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา ปรากฏภาพจากเพจของ กทม. ที่มีเทศกิจ เจ้าหน้าที่ทหารและตำรวจจำนวนมาก ลงพื้นที่รอบเกาะรัตนโกสินทร์ โดยเฉพาะถนนราชดำเนิน ซึ่งกลายเป็นข่าวใหญ่ในหน้าสื่อ โดยสื่อหลายสำนักพาดหัวว่าเป็นการ “จัดระเบียบคนไร้บ้าน”

กทม. ลงพื้นที่เชิงรุก รับฟังความต้องการของคนไร้บ้าน-คนไร้ที่พึ่ง เพื่อเชื่อมต่อการช่วยเหลือ-พร้อมสร้างโอกาสด้านอาชีพ ควบคู่จัดการพื้นที่สาธารณะอย่างเป็นระบบ (ภาพเมื่อ 30 ส.ค. 2569 จากเพจเฟซบุ๊ก กรุงเทพมหานคร)

จากนั้นโลกออนไลน์ก็เกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างมากเรื่องการนำเจ้าหน้าที่ความมั่นคงมาด้วย อีกทั้งหลายฝ่ายก็มองว่าเป็นการซุกปัญหาการจัดระเบียบแบบนี้ไม่เคยแก้ปัญหาคนไร้บ้านในที่สาธารณะได้จริงๆ กลับเป็นแค่เป็นการไล่ให้คนไร้บ้านไปอยู่ที่อื่นแทน

ปฏิบัติการในครั้งนี้กทม.ระบุว่าเป็นการร่วมมือจากหลายภาคส่วน ได้แก่ กทม. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ตำรวจ ทหาร และทีมแพทย์ ลงพื้นที่คัดกรอง ช่วยเหลือและส่งต่อคนไร้บ้าน โดยยึดความสมัครใจ ด้านผู้ว่า กทม. ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ย้ำว่าเป้าหมายไม่ใช่การจับกุม แต่คือการช่วยให้ประชาชนเข้าสู่ระบบการดูแล และมีโอกาสกลับมาใช้ชีวิตอย่างมีศักดิ์ศรี

ภาพจำยังชัดเจน

ภาพของตำรวจทหารที่ลงพื้นที่เช่นนี้ เป็นภาพที่สร้างความเข็ดขยาดให้กับคนไร้บ้านอย่างมาก เพราะเมื่อช่วงประมาณ 20 ปีก่อน ก็มีเจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงในเครื่องแบบลงพื้นที่ไล่จับ กวาดต้อน คนไร้บ้านให้เข้าไปอยู่สถานสงเคราะห์

“เขามาเราก็วิ่งหนี ถ้าไม่หนีก็โดนจับ ของที่ซื้อมาขาย (เจ้าหน้าที่) ก็เอาไป ดิฉันวิ่งหนี เพื่อนก็โดน (เจ้าหน้าที่เอาตัวไป) ไม่รู้ว่าเขาเอาไปไว้ที่ไหน เขาหายไปเลย” อ้อย อดีตคนไร้บ้านผู้ประสบภัยจากการจัดระเบียบคนไร้บ้านเมื่อปี 2551 เล่า

ส่วนป๋อง บอกว่าอยู่บริเวณสนามหลวงมาตั้งแต่ปี 2525 สมัยก่อนเป็นการไล่จับแบบจู่โจม ป๋องไม่เคยถูกจับเพราะหนีไปก่อน แต่พอหยุดกวาดล้างก็กลับมาอยู่ที่เดิม

“เขาพาไปที่อยู่ที่กินก็จริง แต่มันไม่มีงานทำ มันต้องมีงานทำ มีที่อาศัย มีที่รักษาโรค” ป๋องว่า

นี่คือภาพจำ ‘การจัดระเบียบคนไร้บ้าน’ ซึ่งไม่มีใครคาดคิดว่าจะเกิดภาพเช่นนี้ขึ้นอีกครั้งในปี 2569

ไม่ได้จัดระเบียบ แต่ ‘พัฒนาชีวิตคนเกาะรัตนโกสินทร์’ ?

“การใช้เจ้าหน้าที่นอกจาก พม. (กระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์) หรือ กทม.ที่เป็นเจ้าของพื้นที่ มันเป็นการลิดรอนสิทธิศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของเขา พี่น้องคนไร้บ้านเขาไม่ได้ผิดอะไร เพียงแต่เขาเป็นคนจนที่ไม่รู้จะไปไหน” สมพร หาญพรม หัวหน้าโครงการคนไร้บ้าน มูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัยกล่าว

สมพรชี้ว่านี่เป็นการตีตราว่าคนไร้บ้านต้องถูกจัดการ ยิ่งในสังคมที่ไม่เข้าใจคนไร้บ้านก็ยิ่งทำให้เกิดความไม่เข้าใจมากขึ้น การสร้างมุมมองแบบนี้ทำให้สังคมมองคนไร้บ้านว่าเป็นปัญหา สุดท้ายจะเป็นการสร้างความหวาดระแวงคนไร้บ้านแทน

สมพรยังเล่าถึงการกระจายตัวของคนไร้บ้านว่า คนที่พอมีกำลังก็เคลื่อนย้ายไปอยู่ที่อื่น

ฐาปนีย์ ศิริสมบูรณ์ ผอ.ศูนย์คุ้มครองและเสริมสร้างคุณภาพชีวิต กทม. กระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) ระบุว่า ที่จริงแล้วปฏิบัติการนี้ชื่อว่า ‘การยกระดับคุณภาพชีวิตคนในเกาะรัตนโกสินทร์’ และย้ำว่านี่ไม่ใช่ ‘การจัดระเบียบ’ ซึ่งเป็นคำที่รุนแรง ปฏิบัติการนี้เป็นส่วนหนึ่งของนโยบายที่เกี่ยวเนื่องกับ ‘การปรับภูมิทัศน์เกาะรัตนโกสินทร์’ เพื่อให้เอื้อต่อการเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่ถือเป็นหน้าเป็นตาของประเทศ และแถวถนนราชดำเนินก็เป็นบริเวณที่มีคนไร้บ้านอยู่จำนวนมาก

ฐาปนีย์กล่าวถึงรูปแบบการทำงานว่า แต่ละส่วนมีอำนาจแบบไหนก็ดำเนินการไปตามนั้น เรื่องของการจัดระเบียบพื้นที่เป็นความรับผิดชอบของ กทม. ส่วนการคุ้มครองคนไร้บ้านจะเป็นหน้าที่ของ พม. ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง เทศกิจจะดำเนินการตาม พ.ร.บ.รักษาความสะอาดฯ และหากคนไร้บ้านยินยอมที่จะได้รับความคุ้มครองก็จะเป็นการส่งต่อให้ พม.ต่อไป

ตั้งแต่ช่วงปลายเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา มีคนไร้บ้านเข้าสู่ระบบคัดกรองแล้ว 97 ราย ฐาปนีย์ว่า ตัวเลขดังกล่าวถือว่ายังน้อย ครั้งนี้เป็น ‘การเชิญชวน’ ให้คนไร้บ้านเข้าสู่กระบวนการคุ้มครองที่มีให้เลือกทั้ง ‘บ้านอิ่มใจ’ และศูนย์คุ้มครองของ พม. ส่วนใหญ่คนไร้บ้านเลือกไปอยู่บ้านอิ่มใจ แต่เนื่องจากว่าปฏิบัติการมีหลายหน่วยงานรวมทั้งทั้งทหารและตำรวจในเครื่องแบบ ภาพที่ออกมาจึงดูน่ากลัวและสื่อไปในทางบังคับ ใช้ความรุนแรง

“ปลายทางคือเราต้องการให้คนไร้บ้านหลุดพ้นจากการเป็นคนไร้บ้าน ความเป็นระเบียบเรียบร้อยก็ส่วนหนึ่งในเชิงพื้นที่ แต่เรามองเรื่องการให้โอกาส สร้างโอกาสในการพัฒนาคุณภาพชีวิตเพื่อกลับไปสู่สังคมมากกว่าจะกลับไปเป็นคนไร้บ้าน” ตัวแทนจาก พม.กล่าว

‘โครงการบ้านอิ่มใจ’ รองรับการเข้าพักได้วันละ 200 คน ผู้ที่จะเข้าพักต้องเข้าฝึกอาชีพและการออมเงินเป็นเวลา 7 วัน โดยจะอาศัยอยู่ที่นี่ได้สูงสุดเพียง 2 เดือน ส่วนผู้ที่ไม่ต้องการเข้าฝึกอาชีพก็จะอยู่ได้ชั่วคราวเป็นรายวัน

เปิดโครงการครั้งแรกวันที่ 10 พฤศจิกายน 2555 ต่อมา 14 มีนาคม 2562 ในสมัยที่ พล.ต.อ.อัศวิน ขวัญเมือง เป็นผู้ว่าฯ มีมติให้คืนพื้นที่ประปาแม้นศรี(เดิม) ให้กับสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ ในเดือนกันยายน 2562 เนื่องจาก กทม. เช่าพื้นที่ดังกล่าวในอัตราปีละ 28 ล้านบาท ตั้งแต่ปี 2555 – 2562 แต่กลับใช้พื้นที่ไม่คุ้มค่าประกอบกับคนไร้ที่พึ่งเข้าพักอาศัยอยู่ไม่มาก ในครั้งนั้น กทม. กำหนดให้คนไร้ที่พึ่งออกภายในเดือนมิถุนายน 2562

จนกระทั่ง 29 กุมภาพันธ์ 2567 ปรากฏข่าวเกี่ยวกับโครงการบ้านอิ่มใจอีกครั้ง โดยชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าฯ กทม.คนปัจจุบัน มีแผนจะเปิดให้บริการโดยกลับไปเช่าพื้นที่สำนักการประปาสาขาแม้นศรี(เดิม) กับสำนักงานทรัพย์สินฯ อีกครั้งเป็นสัญญาเช่า 30 ปี ภายหลังได้กลับมาดำเนินการอีกครั้งภายใต้ กทม.และองค์กรภาคีที่ทำงานกับคนไร้บ้าน เช่น มูลนิธิอิสรชน มูลนิธิกระจกเงา มูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัย เป็นต้น มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ที่พักและดูแลคนไร้บ้าน/ไร้ที่พึ่งอย่างเป็นระบบ โดยเพิ่งกลับมาเปิดให้บริการเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา

ภาพจากเพจเฟซบุ๊ก บ้านอิ่มใจ สำนักพัฒนาสังคม กรุงเทพมหานคร

ตั้งทีมแก้ปัญหา แต่ (ยัง) ไร้เจ้าภาพ

ศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าฯกทม. ชี้แจงว่า กทม. ไม่ได้ใช้คำว่า ‘จัดระเบียบ’ การจัดระเบียบเดียวที่ กทม.ใช้คือการจัดระเบียบการแจกอาหาร ซึ่งพูดมาก่อนหน้านี้แล้วว่าไม่อยากให้แจกในที่สาธารณะ แต่อยากให้แจกอาหารในพื้นที่ที่จัดเตรียมไว้ให้

“ต้องบอกว่าการดูแลพื้นที่สาธารณะ ทางเทศกิจนำโดย กทม.ก็ทำปกติอยู่แล้ว” ศานนท์กล่าวต่ออีกว่าตนไม่รู้ว่าที่ผ่านมาเกิดอะไรขึ้นเพราะมีกรณีของการทะเลาะวิวาทเยอะมากผิดปกติ ทำให้เจ้าหน้าที่เวลาต้องเดินไปตรวจ 2-3 คน รู้สึกไม่ปลอดภัย จึงเป็นที่มาของการที่มีเจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงมาช่วย

รองผู้ว่าฯ กทม. มองว่าถ้าการลงมือทำตอนนี้ถือเป็นโอกาสที่ดี ไม่อย่างนั้นก็ไม่รู้จะทำตอนไหน อีกทั้งตอนนี้ยังมีการตั้งทีมสหวิชาชีพ (MDT) ที่มีหลายหน่วยหลายองค์กรมาร่วม กทม.ก็ต้องรับผิดชอบเรื่องการปรับปรุงพื้นที่ให้เหมาะสมมากขึ้น และต้องหาทางออกระยะยาว

MDT คือทีมสหวิชาชีพที่ตั้งขึ้นมาช่วยเหลือเคส และกำลังอยู่ในช่วงตั้งไข่ ในทีมประกอบด้วยนักสังคมสงเคราะห์ จาก พม. นักอนามัยจากสำนักการแพทย์ กทม. และเจ้าหน้าที่ด้านสุขภาพจิตจากกรมสุขภาพจิต รวมถึงนักกฎหมาย มาประชุมร่วมกัน

ความท้าทายที่สุดก็คือ ‘ไม่มีใครเป็นเจ้าภาพ’ ศานนท์ระบุว่าหากจะให้ กทม.เป็นเจ้าภาพเลยก็จะเป็นการดำเนินการมากกว่าที่ กทม.มีอำนาจทำได้ ส่วนทีมสหวิชาชีพก็ยังถือว่าเป็นเฉพาะกิจ โดยธรรมชาติแล้วงานที่รวมหลายภาคส่วน มักจะไม่มีเจ้าภาพ พอเริ่มลงมือทำเลยเป็นลักษณะดำเนินงานตามวาระเป็นครั้งๆ ไป จึงควรมีการออกแบบกลไกให้ชัดเจนว่าใครรับผิดชอบส่วนไหน

สั่งลงมาแล้วปฏิบัติเลย?

ภาพของปฏิบัติการดังกล่าว ไม่เพียงแต่สร้างความตกใจให้สาธารณชน แต่ยังรวมไปถึงองค์กรเอกชนที่ดูแลและทำงานกับคนไร้บ้านด้วย ราวกับว่าครั้งนี้มีการสั่งการลงมาแล้วลงมือปฏิบัติเลยอย่างไรอย่างนั้น

อัจฉรา สรวารี เลขาธิการมูลนิธิอิสรชน ซึ่งทำงานกับคนไร้บ้านบริเวณถนนราชดำเนิน ระบุว่า เรื่องนี้ไม่ได้มีการพูดคุยมาก่อนหน้า และไม่คิดว่าในวันแรกของการจัดระเบียบจะมีตำรวจทหาร 10-20 นาย ลงพื้นที่เดินตามตรอกซอกซอย

“ไม่ต้องเดินไปหรอก แค่ตั้งแถว พี่น้องคนไร้บ้านที่พอลุกขยับได้เขาก็จะออกจากพื้นที่ด้วยความกลัวแล้ว ภาพนั้นมันเป็นการทำลายการทำงานร่วมกันในอดีต ไม่ว่าภาครัฐหรือเอกชน ที่เราพยายามมาหลายๆ ปีหลังโควิด ในการชวนพี่น้องคนไร้บ้านเข้าสู่ระบบ”

อัจฉราระบุว่า การจัดระเบียบครั้งนี้ราวกับว่ามีหน่วยงานหนึ่งสั่งการมา ส่วนอีกหน่วยงานหนึ่งก็ยังไม่รู้ว่ามีการสั่งการไปแล้ว และในช่วงที่มีการจัดระเบียบ อัจฉราระบุว่า เต็นท์จุดดร็อปอินของมูลนิธิอิสรชนในตรอกสาเกที่เป็นจุดช่วยเหลือคนไร้บ้านมาหลายปีถูกสั่งรื้อไปด้วย แต่ต่อมากลับมีการให้หน่วยงานอื่นมาตั้งเต็นท์ขายของในพื้นที่เดิมแทน ซึ่งรองผู้ว่าฯ เผยภายหลังว่าตนก็ยังไม่ทราบเรื่องนี้

“วันแรกนึกว่าผู้ก่อการร้ายเกิดขึ้นที่ตรอกสาเก แค่ไม่มีอาวุธปืน” อัจฉราให้สัมภาษณ์เพิ่มเติมกับประชาไทถึงวันที่มีการจัดระเบียบเริ่มต้นที่ตรอกสาเก พร้อมย้ำว่าเมื่อเอาคนไร้บ้านออกจากพื้นที่สาธารณะแล้ว ต้องมีคำตอบให้ด้วยว่าจะไปทางไหนต่อ แต่ตอนนี้ไม่มีกลไกให้ไปไหนได้เลย พูดง่าย ๆ ว่า “ตัน”

เนื่องจากว่าทางเครือข่ายไม่ได้รับความชัดเจนเรื่องกรอบเวลาและพื้นที่ในการปฏิบัติการ มีแค่การระบุกว้างๆ ว่าจะทำไปเรื่อยๆ ทั่วกรุงเทพฯ ซึ่งในตอนนี้เขตอื่นนอกเกาะรัตนโกสินทร์ เช่น บางพลัด ก็เริ่มทำแบบเดียวกันแล้ว อัจฉราแสดงความกังวลว่า ถ้าพื้นที่อื่นๆ ไม่ว่าจะในกรุงเทพฯ หรือต่างจังหวัด เห็นว่าโมเดลนี้ได้ผล ก็อาจจะทำตาม สุดท้ายจะเป็นการทำลายความพยายามที่จะสู้ให้เกิดระบบสวัสดิการ ระบบช่วยเหลือ

เมื่อทางการให้เหตุผลว่าการจัดระเบียบพื้นที่ในกรุงเทพฯ เป็นหน้าที่ตามปกติของ กทม.อยู่แล้ว จึงเกิดคำถามว่าในการปรับภูมิทัศน์รอบนี้มีความเร่งด่วนมากน้อยเพียงใดจึงทำให้ต้องมีกระบวนการรวบรัดเช่นนี้ เพราะปฏิบัติการครั้งนี้ไม่ได้ประสานไปทางเครือข่ายภาคเอกชน

ด้านศานนท์ระบุว่า ตนก็ไม่ทราบถึงเหตุผลของความเร่งด่วนเช่นกัน ก่อนจะอธิบายว่าตอนนี้มีหลายภารกิจที่ต้องทำช่วงนี้อยู่ด้วย จึงต้องมีฝ่ายอื่นมาช่วยสนับสนุน แต่อย่างไรก็ตาม อยากให้มองเป็นโอกาส เพราะงานนี้ไม่เคยสำเร็จได้ด้วยองค์กรเดียวอยู่แล้ว นี่จึงเป็นโอกาสที่จะทำให้งานไปถึงฝั่งได้เร็วที่สุด

ส่วนเรื่องประเด็นการจัดระเบียบพื้นที่สาธารณะจนก่อให้เกิดภาพเช่นนั้นออกมาก็ต้องรับข้อห่วงใยไป แม้ตนไม่ทราบเรื่องวันที่แน่ชัด รวมถึงความเข้มข้นของปฏิบัติการนี้ด้วย เมื่อมีคำถามว่าจะทำแบบนี้ต่ออีกกี่วัน รองผู้ว่าฯ กทม.รับอย่างติดตลกว่า ไม่สามารถตอบแน่ชัดได้ พร้อมระบุว่าพื้นที่สาธารณะเป็นสิ่งที่ต้องดูแลอยู่แล้ว ต้องทำไปต่อเนื่อง

หัวใจสำคัญคือ มีงานทำ

ปลายทางของปฏิบัติการนี้คือ ‘การเชิญชวน’ คนไร้บ้านเข้าสู่สถานคุ้มครองที่จัดไว้ให้เพื่อ ‘ยกระดับคุณภาพชีวิต’ ฟังดูเป็นเรื่องที่ดีที่คนไร้บ้านจะได้ไม่ต้องอยู่ข้างนอก แต่สังคมไม่ได้เข้าใจกระบวนการข้างในนั้น ไม่เข้าใจว่า เมื่อมีบ้านอุ่นใจให้เข้าไปอยู่แล้ว จะออกมานอนข้างนอกอีกทำไม นั่นก็เพราะแท้จริงแล้ว มันไม่มีต้นทุนให้ไปต่อ ไม่ต่างจากการถูกทิ้งไว้กลางทางแบบงงๆ

สิทธิพล ชูประจง หัวหน้าโครงการ ‘จ้างวานข้า’ มูลนิธิกระจกเงา กล่าวว่า กลไกในบ้านอิ่มใจตอนนี้เน้นไปที่การฝึกอาชีพที่ไม่นำไปสู่การถูกจ้างงาน ไม่มีตลาดงานรองรับ คนไร้บ้านก็รู้ว่าฝึกไปก็ไม่ได้อะไร แต่ก็ต้องยอมรับเงื่อนไขการฝึกอาชีพ เพราะเป็นเงื่อนไขการเข้าบ้านอิ่มใจ ส่วนคนที่ไม่ฝึกอาชีพก็ต้องลงทะเบียนเข้าพักรายวันไป

สิทธิพลเล่าว่า การจัดระเบียบล่าสุด คนไร้บ้านส่วนมากเลือกไปบ้านอิ่มใจ แม้มีที่พัก อาหาร ห้องอาบน้ำ แต่พอเข้าไปจริงๆ ก็วุ่ยวายพอสมควร เพราะการจัดระเบียบครั้งนี้ไม่สามารถทำให้คนได้เข้าถึงที่นอนที่เหมาะสมได้ ส่วนหนึ่งต้องออกมานอนภายนอกอาคาร นอนพื้น เหมือนคนไร้บ้านปกติที่อาศัยอยู่ข้างนอก ซึ่งเป็นภาพที่แทบจะกลายเป็นความปกติของสถานคุ้มครอง

จากสถิติปัจจุบัน สถานคุ้มครองคนไร้บ้าน/ไร้ที่พึ่งมี 11 แห่งทั่วประเทศ เพดานสูงสุดที่แต่ละที่รับได้คือประมาณ 300 แต่มีคนไปอยู่จริงประมาณ 500 คน ทำให้ต้องมีการเฉลี่ยทรัพยากร ถ้าหากต้องรับคนไร้บ้านเข้าไปอยู่ ก็ต้องคำนึงถึงเรื่องคุณภาพชีวิตที่ดีด้วย คนที่เข้าไปอยู่ในสถานคุ้มครองมีหลากหลายมาก อีกทั้งนิยมของคำว่า ‘คนไร้ที่พึ่ง’ มีความหมายกว้าง สุดท้ายแล้วไม่ว่าจะเป็นผู้สูงอายุ ผู้ป่วย หรือคนพิการก็ไหลไปสู่สถานคุ้มครองหมด

สิทธิพลระบุว่า 80% ของ 11 แห่งทั่วประเทศ เป็นผู้ป่วยจิตเวชที่ต้องถูกฟื้นฟู ซึ่งคนปกติที่เป็นคนไร้บ้านก็ไม่อยากอยู่ร่วมกับผู้ป่วย ประกอบกับสถานคุ้มครองไม่มีกลไกที่จะพัฒนาคุณภาพชีวิตพวกเขาได้จริง ในปีๆ หนึ่ง คนที่ได้ออกจากสถานคุ้มครองแบบมีอาชีพ มีงานทำ แต่ละแห่งนั้นมีไม่เกิน 10 คน ส่วนคนที่เป็นผู้ป่วยจิตเวชมักจะเป็นการอยู่ระยะยาว เพราะไม่สามารถออกมาใช้ชีวิตข้างนอกได้

ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง ต้องมีการส่งต่อคนเพื่อไปยังกลุ่มที่ตรงตามเป้าหมาย เช่น คนพิการก็ต้องถูกโอนย้ายไปสถานสงเคราะห์ของคนพิการ แต่ประเด็นสำคัญของ พม. คือไม่สามารถถ่ายโอนไปได้ ซึ่งนี่เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นภายในในกระทรวง

จากที่สิทธิพลเล่ามา พงศ์เป็นตัวอย่างที่ฉายให้เห็นภาพชัดที่สุดของชีวิตในบ้านอิ่มใจ เขาเล่าว่าเลือกนอนตรงแท็งก์น้ำข้างนอกอาคาร เป็นการลงทะเบียนรายวัน เพราะไม่อยากลงเรียนฝึกอาชีพ 7 วันตามเงื่อนไข ส่วนการนอนก็นอนตามมีตามเกิด ไม่มีที่นอนให้ ต้องเอาเสื่อปู มีหมอนของตัวเองมา ส่วนห้องน้ำก็มีรถห้องน้ำของ กทม.

พอฝนตกก็เข้าหลบฝนใต้อาคาร ฝนหยุดค่อยออกมาใหม่

แม้สถานการณ์จะไม่ต่างจากนอนข้างนอกมากนัก แต่พงศ์เล่าว่าในบ้านอิ่มใจมีข้าวแจก ถ้าอยู่ข้างนอกก็อาจจะเสี่ยงโดนเทศกิจหรือทหารมาจับ

ด้านสมพร จากมูลนิธิพัฒนาที่อยู่อาศัย ระบุว่าคนไร้บ้านไม่ได้ต้องการที่อยู่ไปวันๆ แต่ต้องการงานที่มีรายได้มากพอเพื่อเข้าถึงที่อยู่อาศัยเองได้ เพราะนั่นคือทางที่จะทำให้พวกเขารู้สึกว่าตนเองมีศักดิ์ศรี

เมื่อมีรายได้แล้วคนไร้บ้านก็จะคิดต่อได้เองว่าจะไปทางไหนต่อ ส่วนการจัดหาที่อยู่อาศัยให้ก็จำเป็น ในแง่ของที่พักชั่วคราวเพื่อช่วยเหลือเบื้องต้น เช่น ที่พักฉุกเฉิน สำหรับคนที่มีความพร้อมขยับขยาย ตอนนี้มีโครงการที่เริ่มทำบ้างแล้ว คือโครงการอุดหนุนที่อยู่อาศัยที่เป็นห้องเช่าคนละครึ่ง สมพรชี้ว่าโครงการแบบนี้จะเป็นสิ่งที่ตอบโจทย์กว่า

โดยสรุปคือ ต้องทำให้คนไร้บ้านเห็นทางที่จะไปต่อ ดีกว่าเราไปบอกแค่ว่าต้องมาอยู่ที่นี่

แก้ทีไรเจอทางตัน (ทุกรอบ)

ในวันนี้ หลายฝ่ายเห็นตรงกันว่าสิ่งที่ต้องยอมรับก็คือกลัดกระดุมผิดตั้งแต่เม็ดแรก สิ่งที่สำคัญที่สุดคือก่อนมีปฏิบัติการเช่นนี้ ควรเตรียมกลไกให้พร้อมไว้ก่อน ไม่ใช่พอจัดระเบียบเสร็จแล้วก็ไม่รู้ว่าจะไปทางไหนต่อ และนี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่จัดระเบียบคนไร้บ้านแล้วเจอทางตัน

สุดท้ายแล้วการจัดระเบียบครั้งนี้ก็คือการเอาคนไร้บ้านออกจากพื้นที่ (เพื่อเข้าสถานคุ้มครอง)

ในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่งอาจเห็นผล แต่จะเห็นได้ว่าถ้าไม่มีรัฐสวัสดิการหรือกลไกเพื่อสนับสนุนให้คนไร้บ้านมีหนทางไปต่อ สุดท้ายการแก้ปัญหาก็ไม่ยั่งยืน คนที่ถูกเลิกจ้างตอนอายุ 40-50 ปีแล้วไม่มีรายได้ หรือเจ็บป่วย หรือแม้แต่คนไร้บ้านหน้าเก่าที่เคยหลุดจากความเป็นคนไร้บ้านไปแล้ว ก็อาจจะจบลงอยู่ข้างถนนได้เหมือนกัน

*เนื้อหาส่วนหนึ่งมาจากงานเสวนา “จัดระเบียบคนไร้บ้าน การปฏิบัติและทางเลือก” จัดโดยคณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ข่าว

ฟังเพลง อ่านวรรณกรรม ภาพแทนผู้ให้บริการทางเพศ | หมายเหตุประเพทไทย EP.645

user8 — Sun, 20 Sep 2026 08:41:27 +0000

ฟังเพลง อ่านวรรณกรรม ภาพแทนผู้ให้บริการทางเพศ | หมายเหตุประเพทไทย EP.645 user8 Sun, 2026-09-20 - 15:41

หมายเหตุประเพทไทย [Live] EP นี้ ชวนอ่านงานวิจัย “Representation of prostitutes in Thai songs, 2019–2024” (2025) โดยจุฑาคภัสติ์ รัตนพันธ์, กวินสรา สุดใจ และกฤษฎา กันติชล ซึ่งวิเคราะห์เพลงไทย 8 เพลงระหว่างปี 2562–2567 ได้แก่ ชีวิตเมียเช่า, กระดังงาเกรียมไฟ, ผู้หญิงขายตัวไม่ได้ชั่วทุกคน, โสเภณีราคาถูก, อยากเป็นโสเภณี, หญิงขายบริการ, จากใจกะหรี่ และ โสเภณีหม้าย เพื่อสำรวจว่าเพลงสร้างภาพ “ผู้หญิงขายบริการ” อย่างไร ตั้งแต่ภาพของเหยื่อความยากจน ผู้ถูกตีตรา และสินค้าทางเพศ ไปจนถึงผู้หญิงที่สามารถต่อรอง ต่อต้าน และช่วงชิงความหมายของตัวเองกลับคืน ท่ามกลางการเคลื่อนไหวเรียกร้องสิทธิและการปฏิรูปกฎหมายเกี่ยวกับงานบริการทางเพศในสังคมไทย

งานศึกษาชิ้นคือ “Prostitution in Thailand: Representations in Fiction and Narrative Non-Fiction” (2015) ของ Lisa Lines ซึ่งศึกษาว่านักเขียนตะวันตกสร้างภาพผู้หญิงไทยที่ทำงานค้าบริการทางเพศอย่างไร ผ่านนิยายและสารคดีเชิงเรื่องเล่า โดยพบว่านิยายมีแนวโน้มทำให้การค้าบริการทางเพศดูโรแมนติก ลดทอนปัญหาการแสวงประโยชน์ และสร้างภาพผู้หญิงไทยผ่าน stereotype มากกว่า ขณะที่งาน non-fiction ให้ภาพที่ซับซ้อนและมีมิติมากกว่า

ภาพเหมารวมสำคัญมีทั้ง “Femme Fatale” ผู้หญิงสวย เซ็กซี่ เจ้าเล่ห์ เห็นแก่เงิน และหลอกผู้ชายตะวันตก กับ “Cinderella” ผู้หญิงยากจน เปราะบาง ไร้อำนาจ และรอชายต่างชาติผู้ร่ำรวยมาช่วยชีวิต แม้สองภาพจะดูตรงข้ามกัน แต่ต่างก็ลดทอนผู้หญิงให้เหลือเป็นตัวละครในจินตนาการของผู้ชายตะวันตก มากกว่าจะเป็นมนุษย์ที่มีชีวิตและความคิดซับซ้อน

เมื่อพิจารณางานศึกษาทั้งสอง ทำให้เกิดคำถามว่าใครเป็นผู้มีอำนาจในการสร้างความหมายของ “ผู้ให้บริการทางเพศ” จากภาพผู้หญิงไทยในสายตาตะวันตก มาถึงเพลงไทยร่วมสมัยที่ยังคงมีทั้งภาพเหยื่อ ความจน การเป็นสินค้า และตราบาป แต่ขณะเดียวกันก็เริ่มมีพื้นที่ให้ผู้หญิงต่อรอง ต่อต้าน และนิยามตัวเองมากขึ้น ทั้งหมดนี้ติดตามได้ใน #หมายเหตุประเพทไทย

ข่าว

วัฒนธรรม

โฉมหน้า ‘อนุรักษนิยมไทย’ มองผ่าน 3 มุมนักรัฐศาสตร์ สิริพรรณ-นครินทร์-ศุภมิตร

See Think — Fri, 18 Sep 2026 06:41:01 +0000

โฉมหน้า ‘อนุรักษนิยมไทย’ มองผ่าน 3 มุมนักรัฐศาสตร์ สิริพรรณ-นครินทร์-ศุภมิตร See Think Fri, 2026-09-18 - 13:41

ในวาระครบรอบ 77 ปีของการก่อตั้งคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มีการจัดงานเสวนาเรื่อง “อนุรักษนิยมไทย: อะไรคืออนุรักษนิยม” เพื่อทำความเข้าใจ “อนุรักษนิยมไทย" จากหลากหลายแง่มุม โดยมีผู้ร่วมพูดคุยได้แก่ รศ.ดร.ศุภมิตร ปิติพัฒน์, ศ.ดร.สิริพรรณ นกสวน สวัสดี, ศ.ดร.นครินทร์ เมฆไตรรัตน์, ศ.ดร.สมเกียรติ วันทะนะ เมื่อวันที่ 14 ก.ย. 2569 ณ ห้อง ร.103 คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์

ประเด็นสำคัญในการพูดคุย ได้แก่ "อนุรักษนิยมไทย" เหมือนหรือต่างจากอนุรักษนิยมในตะวันตกอย่างไร และอนุรักษนิยมไทยเจอความท้าทายแบบไหน ประชาไทสรุปใจความสำคัญของเสวนาครั้งนี้ไว้ด้านล่าง

อะไรคือโฉมหน้า-กายวิภาคของอนุรักษนิยมไทย

สิริพรรณ อาจารย์รัฐศาสตร์ จุฬาฯ กล่าวว่า จะมาพูดในฐานะที่ตนไม่เคยถูกนับว่าเป็นอนุรักษนิยม และที่สำคัญยังเป็นผู้ประสบภัยจากกลุ่มที่เรียกตัวเองว่าอนุรักษนิยม ดังนั้นจะมาเติมในประเด็นที่ว่าจะมองอนุรักษนิยมในเชิงการเมืองสังคมไทยอย่างไร ขอเริ่มด้วย 3 คำถามคือ 1) เวลาเราพูดถึงอนุรักษนิยม อนุรักษ์อะไร 2) อนุรักษ์จากใคร 3) อนุรักษ์ด้วยวิธีการใด สามคำถามนี้จะร้อยรัดการวิเคราะห์ต่อไป

ย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์ แนวคิดอนุรักษนิยมไม่ได้ก่อกำเนิดมาจากสังคมไทย แต่ก่อกำเนิดมาในสังคมตะวันตก เริ่มต้นมาจากยุคที่เรียกว่า Enlightenment (ยุคแสงสว่างทางปัญญา) มีนักปรัชญาดังๆ อย่าง จอห์น ล็อก, มงแต็สกีเยอ ,ฌอง ฌากส์ รุสโซ, วอลแตร์, อิมมานูเอล คานต์ ท่านทั้งหลายตั้งคำถามที่ว่า สิทธิธรรมของผู้ปกครองคืออะไร, ประชาชนมีสิทธิอะไรบ้าง คำถามเหล่านี้ทำให้เกิดความรู้สึกว่าเราจะรื้อถอนระเบียบเก่า ฐานันดร ศักดินาทั้งหลายอย่างไร อันนี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เกิดการปฏิวัติฝรั่งเศส ปี 1789 ที่รื้อถอนโครงสร้างศักดินา ระเบียบเดิม ฐานันดร รวมถึงสถาบันกษัตริย์ นอกจากนั้นช่วงเวลาเดียวกัน ศตวรรษที่ 17-18 เกิดตลาดโลกและทุนนิยมที่ขยายตัวอย่างกว้างขวางจนไปสั่นคลอนระเบียบเดิม อย่างเช่น ครอบครัว ชุมชน สังคม ชาติ

ในช่วง 1790 เอ็ดมันด์ เบิร์ก ซึ่งเป็นบิดาของอนุรักษนิยมในเชิงอุดมการณ์ตั้งคำถามสำคัญว่า

เรามั่นใจได้แค่ไหนว่าเรามีความรู้มากพอรอบด้านที่จะรื้อโครงสร้างใหม่ทั้งหมด? อย่างเช่นที่เกิดขึ้นในการปฏิวัติฝรั่งเศส 1789 อันนี้คือรากเหง้าความคิดอนุรักษนิยมแบบยุโรป
สิ่งใดบ้างที่จะถูกทำลายลงไปโดยไม่อาจหวนคืนกลับมาได้
คนรุ่นหลังจะต้องแบกรับผลกระทบอะไรบ้างจากการรื้อถอนโครงสร้างนั้น

ถ้าเราพูดโดยภาพรวม อาจบอกได้ว่า แนวคิดอนุรักษนิยม (Conservatism) คือ บุตรของการปฏิวัติ ไม่ได้เกิดขึ้นมาเพราะว่าคนจำนวนหนึ่งหลงรักอดีตแล้วอยากย้อนกลับไป เหมือนอยากไปเป็น “แม่พลอย” แต่เป็นเพราะว่าแนวคิดอนุรักษนิยมเชื่อว่าเราออกแบบระบบระเบียบของสังคมได้โดยที่ไม่ต้องรื้อถอนทั้งยวง

การจะเข้าใจแนวคิดอนุรักษนิยมบางทีจะต้องเข้าใจแนวคิดที่เป็นขั้วตรงข้ามสักเล็กน้อย สิ่งที่เป็นขั้วตรงข้ามเป็นอะไรได้บ้าง

อนุรักษนิยมจะตรงข้ามกับการรื้อถอนอย่างรวดเร็ว คือ Revolution
ในขณะเดียวกันอนุรักษนิยมอาจตรงข้ามกับเสรีนิยมในบางประเด็น ถ้าพูดถึง “ขอบเขตอำนาจ” เช่น การเคารพสิทธิประชาชน
อนุรักษนิยมอาจตรงข้ามกับฝ่ายก้าวหน้า ถ้ามองถึงทิศทางการเปลี่ยนแปลง
อนุรักษนิยมอาจตรงข้ามฝ่ายซ้าย ถ้าเป็นคำถามเรื่องการมองความเหลื่อมล้ำในสังคม

ขั้วตรงข้ามเหล่านี้บางส่วนมันทับซ้อนกันอยู่ ยกตัวอย่างในสังคมไทยที่มีแนวคิดราชาชาตินิยม คนที่มีความคิดแบบชาตินิยมอาจไม่เห็นด้วยกับรัฐประหาร คนที่เป็นอนุรักษนิยมทางวัฒนธรรมอาจเห็นด้วยกับรัฐสวัสดิการก็ได้ ดังนั้นจะเห็นได้ว่าพื้นที่หรืออาณาบริเวณของอนุรักษนิยมค่อนข้างกว้าง ซ้อนทับ และลื่นไหลในแต่ละช่วงเวลา

กายวิภาคของอนุรักษนิยมไทย มี 4 อย่าง

ในเชิงความคิด สิ่งที่อนุรักษนิยมไทยรักษามีอะไรบ้าง? ระเบียบ ลำดับชั้น ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และในสังคมไทยเรามีเรื่อง “คนดี” ด้วย

ถามว่าอนุรักษนิยมยอมรับการเปลี่ยนแปลงได้ไหม อย่างของตะวันตก การเปลี่ยนแปลงคือค่อยเป็นค่อยไป แต่ของไทยค่อยเป็นค่อยไปหรือเปล่า เรื่องนี้ยังขอทิ้งเครื่องหมายคำถามไว้ แต่การเปลี่ยนแปลงที่อนุรักษนิยมไทยยอมรับ “ต้องเป็นการเปลี่ยนแปลงภายใต้การกำกับควบคุมได้”

ใครบ้างที่เป็นแนวร่วม? ทหาร ระบบราชการบางส่วน ปัญญาชน นักกฎหมายบางส่วน ทุนนิยมซึ่งเป็นพวกพ้องและผูกขาดเป็นหลัก สื่อมวลชน เครือข่ายนักการเมืองท้องถิ่นบางส่วน
สถาปัตยกรรมของอนุรักษนิยมออกมาในรูปแบบไหน? รัฐธรรมนูญ องค์กรอิสระ วุฒิสภาที่มาจากการเลือกกันเอง รวมถึงวุฒิสภาในยุคที่มาจากการเลือกคนละครึ่ง
ปฏิบัติการ (operation)

สิ่งที่น่าสนใจคือ ปฏิบัติการของอนุรักษนิยมไทย มองว่าประสบความสำเร็จอย่างลึกล้ำมายาวนาน ผ่านการปลูกฝังความรู้ ความเชื่อ ความศรัทธา ผ่านประวัติศาสตร์ คนแรกๆ ที่นึกถึงคือพระองค์เจ้าธานีนิวัต หรือถ้าร่วมสมัยมาหน่อยคือ หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช หรือแม้แต่ภาพยนตร์ ละคร ข่าว เหล่านี้คือปฏิบัติการของอนุรักษนิยมที่ผลิตออกมาอย่างต่อเนื่อง

อนุรักษนิยมไทยยังอาศัยยุทธวิธีในการสร้างศัตรูทางการเมืองมาอย่างต่อเนื่องด้วย เช่น ยุค 6 ตุลา และ 14 ตุลา การบอกว่าฝ่ายตรงข้ามคือคอมมิวนิสต์ การสร้างกลุ่มนวพล-กระทิงแดง มาจนถึงวาทกรรม “นักการเมืองเลว”, การซื้อเสียง, โง่ จน เจ็บ ถ้าในยุคปัจจุบันอาจจะเป็น “พวกล้มเจ้า” และเครื่องมือที่สำคัญที่สุดคือการระดมมวลชนนำไปสู่รัฐประหาร

4 ข้อที่ "อนุรักษนิยมไทย" ย้อนแย้งกับแนวคิดตั้งต้นจากตะวันตก

สิริพรรณ กล่าวว่าถ้ามองปฏิบัติการของอนุรักษนิยมไทยจะเห็นว่ามีหลายอย่างที่เป็นความย้อนแย้งและตรงข้ามกับหลายประเด็นที่เป็นรากเหง้าของอนุรักษนิยมตะวันตก

หนึ่ง — เอ็ดมันด์ เบิร์ก ต้องการอนุรักษ์ระเบียบและความแน่นอนไว้ให้มากที่สุด

“แต่อนุรักษนิยมไทย ผลิตซ้ำความไม่แน่นอนซ้ำแล้วซ้ำเล่าด้วยการยุบพรรค ตัดสิทธินักการเมือง การยุบพรรคแต่ละครั้ง มันไม่เคยทำลายพรรคได้อย่างสิ้นเชิง เพราะพรรคก็จะกลับมา การยุบพรรค ตัดสิทธินักการเมืองทำให้หัวหายไป แต่ตัวฐานเสียงยังอยู่”

สอง — รากเหง้าของอนุรักษนิยมตะวันตกคือการเปลี่ยนแปลงแบบค่อยเป็นค่อยไป “แต่อนุรักษนิยมไทยไม่ลังเลเลยที่จะเปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลันด้วยการรัฐประหาร”
สาม -– เอ็ดมันด์ เบิร์ก เคยตั้งคำถามว่าเรามั่นใจได้อย่างไรว่าเรามีความรู้พอที่จะออกแบบกฎกติกาใหม่ทั้งหลายทั้งปวงในทันที

“แต่อนุรักษนิยมไทยมั่นหน้ามาก สามารถร่างรัฐธรรมนูญใหม่ คือฉีกของเก่า และร่างใหม่ได้ตลอดเวลา โดยไม่เคยตั้งคำถามว่าเรามีความรู้มากพอหรือระมัดระวังแค่ไหนในการออกแบบกฎกติกาใหม่ นี่คือความย้อนแย้งอย่างถึงที่สุดของอนุรักษนิยมไทย”

สี่ — รากฐานของอนุรักษนิยมตะวันตกคือยอมรับการเปลี่ยนแปลงได้ ยอมรับการเลือกตั้งได้ แม้จะแพ้ แต่ขอให้กติกาดำรงอยู่

“แต่อนุรักษนิยมไทย ยอมรับการเลือกตั้งได้ถ้าชนะ แต่ถ้าแพ้ จะใช้วิธีอื่น และไม่ลังเลที่จะใช้วิธีการเปลี่ยนแปลงแบบฉับพลันทันใด และอาจเป็นความรุนแรงด้วย”

สิริพรรณกล่าวด้วยว่า โดยส่วนตัวมองว่าชนชั้นนำไทยและอนุรักษนิยมไทยไม่ได้มีความเป็นเอกภาพหนึ่งเดียว operation ใดๆ ไม่ได้มีสายการบังคับบัญชาเป็น single command แต่ว่าสามารถเปลี่ยนแปลงไปตามการรับรู้ของภัยคุกคามที่เกิดขึ้นในแต่ละช่วงเวลา

จึงนำมาสู่ประเด็นว่า ถ้ามองโฉมหน้าอนุรักษนิยมไทยในทางการเมือง อาจจำแนกได้เป็น 3 กลุ่ม

อนุรักษนิยมเชิงหลักการ กลุ่มนี้ยอมเสียอำนาจเพื่อรักษากติกา-รักษาความต่อเนื่องของสิ่งที่เขาเห็นคุณค่า
อนุรักษนิยม “การละคร” ฉวยใช้แนวคิดอนุรักษนิยมเพื่ออ้างว่าต้องการปกป้องสิ่งที่มีคุณค่า แต่จริงๆ แล้วใช้เป็นเครื่องมือเข้าสู่อำนาจ ไม่สนใจว่ากติกาจะเป็นแบบไหน พร้อมเข้าไปยึดกุมอำนาจ แม้แต่ทำลายกติกาเพื่อให้อำนาจอยู่ในกลุ่มของตัวเอง
อนุรักษนิยมแบบอำนาจนิยม กลุ่มนี้เชื่อเรื่องการเป็นผู้พิทักษ์ระเบียบคุณค่า ลำดับชั้นทางอำนาจ ระเบียบอำนาจ แต่กลุ่มนี้เลือกใช้วิธีการที่ไม่เป็นประชาธิปไตย ไม่ลังเลที่จะใช้การเปลี่ยนแปลงแบบเฉียบพลัน-ใช้ความรุนแรง

สิริพรรณทิ้งท้ายด้วยว่าอยากให้ทุกท่านเช็กว่าตัวเองเป็นแบบไหน ด้วยคำถาม 4 ข้อ

ถ้าแพ้เลือกตั้ง ยังเคารพกติกาไหม ?
เราใช้มาตรฐานเดียวกันกับทั้งคนฝ่ายเดียวกันและฝ่ายตรงข้ามหรือไม่ ไม่ว่าใครก็ตามทำผิด ตัดสินใจบนกฎหมายเดียวกันหรือไม่
เราสนับสนุนการเปลี่ยนแปลงแบบฉับพลัน เมื่อตนเสียอำนาจหรือไม่
ผู้พิทักษ์ หรือที่เรียกว่า “คนดี” สามารถถูกตรวจสอบได้ไหม

ภูมิใจไทยชนะเลือกตั้ง คือชัยชนะของอนุรักษนิยมไทยหรือไม่ ?

ในช่วงท้าย สิริพรรณ กล่าวว่าถ้าให้สะท้อนออกมาโดยภาพรวม จะพบว่าตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันอนุรักษนิยมไทยพยายามมาอย่างยาวนานในการรักษาโครงสร้างอำนาจนี้อย่างละมุนละม่อม แยบยล อย่างมีเสน่ห์

สิริพรรณกล่าวว่า ช่วงหลังการปฏิวัติ 2475 เป็นต้นมา อนุรักษนิยมไทยเผชิญความท้าทายอย่างชัดเจนมากขึ้น โดยส่วนตัวมองว่าความเป็นอนุรักษนิยมชัดเจนขึ้น มองชัดว่าตัวเองเป็นใคร-มียุทธศาสตร์อย่างไร หลังจากนั้นเป็นต้นมา อนุรักษนิยมไทยก็ใช้วิธีรักษาอำนาจอย่างไม่เป็นธรรมชาติ ท้าทายแม้สิ่งที่ตัวเองต้องการจะรักษาไว้

“แก่นแกนของอนุรักษนิยมควรจะถามว่า เราจะอยู่กับการเปลี่ยนแปลงในโลกโดยที่ไม่ทำลายสถาบันที่เราอยากพิทักษ์เอาไว้อย่างไร แต่อนุรักษนิยมไทยกลับถามว่า ใครมีอำนาจอนุญาตให้เปลี่ยนแปลง แล้วเราก็มองหาสัญญาณตลอดเวลาว่าอนุญาตให้เปลี่ยนจากไหน ถ้ามองในแง่นี้ อนุรักษนิยมไทยในช่วงหลัง ใช้วิธีการที่ไม่ละมุนละม่อม หักด้ามพร้าด้วยเข่า ขาดเสน่ห์”

“ทุกครั้งที่มีการเปลี่ยนแปลง พันธมิตรทั้งหลายของอนุรักษนิยม จินตนาการไม่เห็นว่าสิ่งที่อยู่นอกเหนือแผนจะทำให้เกิดผลอะไรได้บ้าง การจัดระเบียบสถาบันทางการเมืองแบบใหม่ถึงได้ผลลัพธ์ที่คาดไม่ถึง เปลี่ยนแปลงแบบมั่นหน้ามั่นใจมาก ผลกระทบที่เกิดขึ้นมหาศาลมันถูกลักพาตัวไปโดยอนุรักษนิยมการละคร”

สิริพรรณกล่าวว่า จากที่ได้อ่านงานวิชาการที่นักวิชาการไทยพยายามตั้งคำถามว่า “ชัยชนะของพรรคภูมิใจไทยในการเลือกตั้งปี 2569 เป็นชัยชนะของอนุรักษนิยมหรือไม่” ภูมิใจไทยเป็นพรรคที่ชูธงความคิดอนุรักษนิยมแน่ๆ แต่โดยส่วนตัวมองว่า “ไม่ใช่ชัยชนะของอนุรักษนิยมไทยโดยแท้” แต่อาจบอกได้ว่าเป็นชัยชนะของแนวร่วมพันธมิตรอนุรักษนิยมที่ประกอบด้วยกลไกระบบราชการบางส่วน, ทหาร (ผลจากปัญหาชายแดนไทย-กัมพูชา), การยึดกุมอำนาจรัฐฝ่ายปกครอง และเครือข่ายนักการเมืองท้องถิ่น

สิริพรรณกล่าวว่า เราอาจมองได้ว่าชัยชนะของภูมิใจไทยมีไว้เพื่อปกป้องระเบียบอำนาจอนุรักษนิยม ซึ่งระเบียบอำนาจนี้ก็สะท้อนถึง “แนวร่วม” แต่ไม่ได้สะท้อนอุดมการณ์หรือแนวคิดอนุรักษนิยมว่ามันเป็นที่ยอมรับ นอกจากนี้ ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างเรื่องการฮั้ว สว. หลังจากนี้อาจทำให้เราได้เห็นและแยกได้ชัดขึ้นว่าอนุรักษนิยมในเชิงหลักการ อนุรักษนิยมการละคร อนุรักษนิยมไทยอำนาจนิยม จะมีปฏิกิริยาระหว่างกันอย่างไร

‘นครินทร์’ ชี้จุดอ่อนวงการรัฐศาสตร์

“สอนความคิดทางการเมืองไทยน้อยเกินไป”

นครินทร์ ในฐานะอดีตอาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ กล่าวถึง 3 ส่วนหลักๆ ได้แก่ ส่วนที่โยงกับคณะรัฐศาสตร์, ความอ่อนแอในวงการวิชารัฐศาสตร์ และสิ่งที่ตนได้ทำ โดยเริ่มต้นเล่าว่าตนเข้าเรียนที่คณะรัฐศาสตร์ในปี 2520 ในช่วงนั้นไม่มีวิชาความคิดทางการเมืองไทย และเป็นความยากสำหรับนักศึกษาในการนำเสนอรายงานที่เกี่ยวกับความคิดทางการเมืองไทย

“(ในปี 2520) ตอนนั้นวงการรัฐศาสตร์ไม่สอนเรื่องความคิดทางการเมืองไทย แต่วิชาความคิดทางการเมืองไปอยู่ในบริบททางสังคม ไปอยู่ในความคิดศักดินา ความคิดของพรรคคอมมิวนิสต์ การเคลื่อนไหวของนิสิต-นักศึกษา”

นครินทร์เล่าต่อไปว่า เรื่องความคิดทางการเมืองไทย เข้าใจว่ามีงานเขียนของนักเขียนสารคดีทางการเมืองจำนวนหนึ่งที่เขียนออกมา เช่น ความคิดของปรีดี พนมยงค์ และอันที่จริงคนที่วิจัยเรื่องแนวพระราชดำริทางการเมืองของรัชกาลที่ 4 ของรัชกาลที่ 5 ก็อยู่ในวงการประวัติศาสตร์หมด แต่รัฐศาสตร์ไม่มีการสอนความคิดทางการเมืองในช่วง 2520-2530

“ผมว่ามันน่าตลกนะครับ วิชาความคิดทางการเมืองไทยไม่มี แต่เราเรียนความคิดทางการเมืองตะวันตกสบายมาก”

นครินทร์เล่าต่อไปว่า คนที่สอนตนเรื่องความคิดทางการเมืองตะวันตกคือ อาจารย์เสน่ห์ จามริก ด้วยความเคารพอาจารย์ รวมทั้งอาจารย์สมบัติ จันทรวงศ์ ด้วย ใครเรียนกับสองท่านนี้จะต้องคุ้นเคยกับความคิดทางการเมืองตะวันตก

นครินทร์เล่าต่อไปว่า เมื่อตนกลับมาเป็นอาจารย์ที่คณะรัฐศาสตร์ ปี 2532 มีการบรรจุวิชาเรื่องประวัติความคิดทางการเมืองไทยแล้ว เข้าใจว่าน่าจะเป็นการปรับปรุงหลักสูตรครั้งใหญ่ที่เป็นผลงานของคณาจารย์ในยุคนั้น และมีการเปลี่ยนวิชาการปกครองท้องถิ่นมาเป็น “การเมืองการปกครองท้องถิ่น” ในยุคนั้น เล่าให้ฟังสนุกๆ ว่า อาจารย์ชูศักดิ์ เที่ยงตรง บอกตนว่า “นครินทร์ นี่มันบ้า ผมสอนการปกครองท้องถิ่นได้ แต่สอนการเมืองการปกครองท้องถิ่นไม่ได้ เพราะว่าเป็นสิ่งที่เขาไม่คุ้นเคยเลย” อาจารย์ชูศักดิ์ก็เลยบอกให้ตนรับสอนวิชานี้ เพราะอาจารย์สอนไม่ได้

นครินทร์เล่าต่อไปว่า ตนเข้ามาปี 2532 ก็เห็นวิชาประวัติความคิดทางการเมืองไทยเป็นวิชาเลือก ไม่ใช่ตัวบังคับ ก็ถามตัวเองว่าจะสอนวิชานี้อย่างไร และได้สอนวิชานี้อยู่ประมาณ 5-6 ปี นับตั้งแต่ปี 2533 เป็นต้นมา ในตอนนั้นลูกศิษย์มีหลายคนอย่างเช่น ศิโรตม์ คล้ามไพบูลย์, อาจารย์ประจักษ์ ก้องกีรติ, อาจารย์ชัยวัฒน์ ม่านศรีสุข, อาจารย์ณัฐพล ใจจริง, อาจารย์มาลินี คุ้มสุภา ตนก็ยังนึกว่าจะสอนอย่างไรดีวิชานี้ ต่อมาก็ได้ไปสอนวิชาสัมมนาการเมืองไทยที่จุฬาฯ ให้นักศึกษาปริญญาเอก ก็มีลูกศิษย์ลูกหาอีก 7-8 ปี จากประสบการณ์ที่กล่าวมาทำให้ได้รู้ว่าการสอนวิชาความคิดทางการเมืองไทยอาจทำได้อยู่ 3 แบบ ดังนี้

หนึ่ง – สอนเกี่ยวกับ “ใคร” และต้องมี “ตัวบท” เกี่ยวกับบุคคลนั้นที่มีการบันทึกไว้ เช่น สุนทรพจน์ การบรรยายในที่สาธารณะ ปาฐกถา ฯลฯ
สอง – สอนเกี่ยวกับ “กลุ่มแนวคิด” เช่น อนุรักษนิยม สังคมนิยม อำนาจนิยม ประชาธิปไตย

“ผมพบว่า พอเราได้ (สอน) แบบที่หนึ่งน้อย แบบที่สองเลยเบลอไปหมด”

“ถ้าถามว่าใครเป็นนักคิดชาตินิยม…พอลงไปในรายละเอียดแล้ว คนคนหนึ่งอาจเป็นได้ทั้ง 2-3 อย่างในเวลาเดียวกัน ไม่มีใครในประเทศไทยที่มีแนวคิดอย่างหนึ่งอย่างเดียวแบบเด็ดขาด พอถึงช่วงสมัยหนึ่งก็เปลี่ยนได้ตลอดเวลา เช่น หลวงวิจิตรวาทการ เราชอบคิดว่าหลวงวิจิตรวาทการชาตินิยมใช่ไหม อนุรักษนิยมหรือเปล่า ซึ่งการจะมองว่าเป็นอะไรก็ต้องดูที่เวลาด้วย เพราะมันก็เปลี่ยนไปได้ตามเงื่อนไขเวลา”

สาม — สอนเกี่ยวกับ “แนวคิดตามช่วงเวลา”

“ถ้าจะทำเรื่องความคิดชาตินิยม คือชาตินิยมช่วงไหน ชาตินิยมก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง หรือหลังสงครามเย็น ซึ่งผมคิดว่าตัวบทและตัวแสดงในแต่ละช่วงเวลานั้นไม่เหมือนกันเลย นักคิดที่มีบทบาทก็ไม่เหมือนกันด้วย”

หลังกล่าวถึงปัญหาการสอนในแวดวงรัฐศาสตร์ นครินทร์เข้าสู่ประเด็นเรื่องอนุรักษนิยม โดยมองว่า อนุรักษนิยมเป็น “ปฏิกิริยาตอบสนอง”

“ผมชอบงานของคนที่ชื่อว่า Russell Kirk (รัสเซล เคิร์ก) คือ อนุรักษนิยมไม่มีอย่างอื่น เป็นแค่ความรู้สึกตอบสนอง เป็นปฏิกิริยาตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงถอนรากถอนโคนเท่านั้น เอาเข้าจริง ถ้าเป็นความคิดทางการเมืองจริงๆ ต้องมีหลักการ มีคำอธิบายคุณค่า ซึ่งผมกลับคิดว่านักคิดอนุรักษนิยมในประเทศไทยที่จะทำแบบนี้ได้มันน้อยมาก”

นครินทร์อธิบายด้วยว่า ความคิดอนุรักษนิยมซึ่งเป็นปฏิกิริยาต่อการเปลี่ยนแปลงแบบถอนรากถอนโคน หรือฉับพลัน มีการปรับเปลี่ยนไปตามภาวะเหตุการณ์และยุคสมัยทางการเมืองการปกครอง

“สมมติแบบนี้ดีกว่า นักอนุรักษนิยมสมัย ร.5 มีไหมครับ สมัยต้น ร.5 คือสมัยแห่งการปฏิรูปครั้งใหญ่ มีไหม? (อาจารย์สมเกียรติ วันทะนะ ตอบว่า คือ ร.5 เอง) นักอนุรักษนิยมสมัยปฏิวัติ 2475 มีไหมครับ มี…มันไม่ต่อเนื่องกันเลยครับ ใครมีปฏิกิริยาต่อการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 มากที่สุด ตอนนั้นเราก็ไม่เรียกว่าอนุรักษนิยมนะครับ เราเรียกว่า “คณะเจ้า” แล้วไม่ใช่เจ้าทุกคนด้วย บางคนเอากับคณะราษฎร บางคนก็ต่อต้าน”

นครินทร์กล่าวทิ้งท้ายว่า เมื่อความคิดทางการเมืองไทยมีความลื่นไหลตามแต่ละช่วงเวลา จึงเป็นความจำเป็นของคณะรัฐศาสตร์ในการจัดสรรทรัพยากร-บุคลากรมาสอนในวิชาความคิดทางการเมืองไทยกันใหม่

“เราไม่ควรที่จะอยู่กับความคิดทางการเมืองตะวันตก แล้วเอาหลักการของตะวันตกมาอธิบายสังคมไทยแบบครอบจักรวาล แต่เราต้องลงไปหาเหตุการณ์จริงๆ ว่าอนุรักษนิยมในช่วง 2475 คือใคร อนุรักษนิยมในสมัยจอมพล ป.สมัยที่ 1 กับสมัยที่ 2 คือใคร เอาเข้าจริงความคิดอนุรักษนิยมในยุครัฐบาลจอมพล ป. สมัยที่ 2 ซึ่งเป็นช่วงที่แกต่อต้านการเปลี่ยนแปลงเยอะ ยุคนั้นก็เป็นยุคที่อนุรักษนิยมเติบโต ในขณะเดียวกันอำนาจนิยมก็เติบโตด้วย สังคมนิยมก็เติบโตด้วย สองถึงสามกระแสแนวคิดเติบโตไปพร้อมๆ กัน ไม่ใช่แนวคิดใดเพียงอย่างเดียวที่จะเติบโตในกระแสหลักแล้วครอบงำทั้งหมด”

ช่วงหนึ่งของการเสวนา รศ.ดร. ภูริ ฟูวงศ์เจริญ คณบดีคณะรัฐศาสตร์ ในฐานะผู้ดำเนินรายการได้ถามนครินทร์ตอนหนึ่งว่า อนุรักษนิยมเป็นเพียงรีแอคชัน (ปฏิกิริยา) ต่อสิ่งที่เกิดขึ้นเพียงเท่านั้นหรือ

นครินทร์อธิบายว่า อนุรักษนิยมเป็นปฏิกิริยา และอาจเป็น “mindset” ด้วยเช่นกัน โดยนครินทร์ได้เล่าย้อนไปถึง ชัยวัฒน์ สถาอานันท์ อาจารย์รัฐศาสตร์ผู้ล่วงลับซึ่งเคยบอกว่าอยากให้ตนทำงานเพื่ออธิบายว่าอนุรักษนิยมคืออะไร

“เราอยู่กับแนวคิดบางเรื่องที่บางทีเราอธิบายเชิงคุณค่าได้ยาก เช่น คำว่า “บ้านเมือง” คืออะไร ซึ่งไม่ใช่คำธรรมดาถ้าอยู่ในระบบคุณค่าของไทย นักรัฐศาสตร์ชอบพูดคำว่า “รัฐไทย” แต่มันมีคำอื่นอีกเช่นคำว่า “บ้านเมือง” “แผ่นดิน” ถ้าไปเปิดพจนานุกรมดูความหมายก็จะเฉยๆ แต่ถ้าเป็นความหมายที่อยู่ในตัวบทก็เป็นอีกเรื่อง นอกจากนี้ยังมีคำอื่นๆ เช่น “ราชอาณาจักร” “รัชสมัย” “พสกนิกร” คำพวกนี้ก่อรูปอยู่กับอนุรักษนิยม คำเหล่านี้ควรจะมีคนทำคำอธิบายในแบบที่ไม่เหมือนกับที่ราชบัณทิตทำ แต่ต้องเขียนเป็น text จริงๆ ว่าคำแต่ละคำถูกใช้ในที่ต่างๆ อย่างไร”

“อนุรักษนิยมอาจไม่ใช่ปฏิกิริยา แต่มันเป็น mindset อย่างหนึ่งของเรา ฝังรากลึกอยู่ในภาษา คำสอนทางศาสนาของเรา…ของผมด้วย ไม่อยากโทษคนอื่น เพราะก็ไม่สามารถจะใช้ภาษาใหม่ขึ้นมาทดแทน และคงเป็นไปได้ยากในการใช้ “รัฐ” แค่คำเดียว”

ย้อนรากเหง้าความคิดอนุรักษนิยมตะวันตก

ศุภมิตร อาจารย์รัฐศาสตร์ จุฬาฯ เริ่มต้นอธิบายเรื่องอนุรักษนิยม โดยอ้างอิงข้อวิจารณ์ของ ศาสตราจารย์ นิธิ เอียวศรีวงศ์ ที่วิจารณ์ปัญญาชนอนุรักษนิยมว่าคนกลุ่มนี้หมดพลัง เพราะหันไปใกล้ชิดกับอำนาจ แทนที่จะต่อสู้ด้วยเหตุผลในพื้นที่สาธารณะ ทำให้ความสามารถในการอธิบายอะไรให้จับใจคนได้นั้นลดน้อยลง และจากข้อวิจารณ์ของอาจารย์นิธิ จึงเป็นสิ่งที่น่าคิดว่า “การเสื่อมของสมรรถนะทางปัญญา” เป็นปัญหาเฉพาะกระแสความคิดอนุรักษนิยมไทยหรือเปล่า

ศุภมิตรกล่าวต่อไปว่า แต่ถ้ามองประเทศอื่นก็จะพบว่าเป็นปรากฏการณ์ร่วมของกระแสความคิดอื่นด้วย ตัวอย่าง ปัญญาชนฝรั่งเศสที่เคยมีพลังอย่างสูงในยุคปี 1968 สูญเสียพลังในการเชื่อมความคิดกับการเปลี่ยนแปลงในสังคมของตน หรือในสหรัฐฯ ปัญญาชนเสรีนิยมเองก็เริ่มมีช่องว่างในการสื่อสารกับสังคมมากขึ้นเรื่อยๆ

ถ้าจะยกอนุรักษนิยมขึ้นมาศึกษาวิจารณ์ ควรต้องแยกเป็น 4 ระดับชั้นในการวิเคราะห์ เพื่อให้มองได้ชัดขึ้นว่าเรากำลังพิจารณาศึกษาในส่วนใดอยู่

ชั้นแรก คือ ปัญญาชน & เทคโนแครต (ซึ่งเป็นชั้นที่อาจารย์นิธิวิจารณ์) หมายถึง ผู้สร้างคำอธิบาย ผู้วินิจฉัย และผู้แปลงเจตจำนงทางการเมืองเป็นสถาบัน นโยบาย หรือกฎหมาย
ชั้นที่สอง คือ กลุ่มพลัง & เกมการเมือง หมายถึง พรรคการเมือง, การจัดแนวร่วม (Coalition)
ชั้นที่สาม คือ ฐานทางสังคม & วัฒนธรรม

ความสัมพันธ์ แบบแผนปฏิบัติ ความคุ้นชิน ความทรงจำร่วมในวิถีชีวิตจริง เหล่านี้หล่อเลี้ยงวิธีมองโลก

ชั้นที่ 4 คือ ผลผลิตทางสถาบัน

เหล่านี้เป็นสิ่งที่ถูกส่งมอบจากชั้นที่ 1-3 ได้แก่ กฎหมาย รัฐธรรมนูญ และองค์กรที่ถูกออกแบบขึ้น (แยกออกจากตัวผู้ผลิต)

สำหรับผู้ติดตาม-สังเกต-ศึกษา อาจแยกได้เป็น 3 ส่วนใหญ่ๆ คือ

Political Alignment: ใครอยู่ฝ่ายไหน สู้กับใคร-ปกป้องสถาบันใดอยู่ สัมพันธ์กับอำนาจ ทรัพยากรและยุทธศาสตร์ทางการเมือง มีพลวัตร เปลี่ยนได้ตามบริบทและผลประโยชน์
Ideology/Doctrine: ประกาศยึดหลักอะไร ชุดความคิดและคำอธิบายต่อสาธารณะเพื่อมาให้ความชอบธรรมกับอุดมการณ์
Sensibility (Grammar of Judgment): อะไรเลื่อนขึ้นมาให้เห็นก่อน อะไรที่ดูเป็นภัยหรือมีคุณค่า และนำมาชั่งน้ำหนักก่อนตัดสิน

คำว่า Sensibility จะขอแปลเป็นไทยว่า “วิสัยสำนึก” ซึ่งหมายถึงการมองว่าเห็นอะไรสำคัญ ไม่ใช่เหตุผลล้วน หรือพุทธปัญญาล้วน แต่มีอารมณ์ปะปนอยู่

ศุภมิตรกล่าวต่อไปว่า คนหนึ่งคนอาจมีหลากหลาย Sensibility ตัวอย่างเช่น คนที่เป็นอนุรักษนิยมที่อินกับการใช้ภาษาไทยให้ถูก เมื่อเจอใครก็ตามที่สะกด คะ ค่ะ ไม่ถูก เรื่องนี้ก็จะแล่นขึ้นมาในหัวไวมาก แต่เขาอาจเป็นเสรีนิยมในวิถีชีวิตเรื่องอื่นๆ เช่น เปิดกว้างต่อเพศสภาพที่หลากหลาย

สิ่งที่อยู่ในวิสัยสำนึกของอนุรักษนิยมมีอะไรบ้าง

ศุภมิตรอธิบายว่าเรื่องนี้ตนประมวลและสังเคราะห์ต่อมาจากฐานความคิดของ Edmund Burke และ Michael Oakeshott อีกที โดยอาจถอดวิธีมองออกมาได้เป็น 3 ส่วนหลัก ดังนี้

คุ้น (Familiarity) :

เนื่องจากมนุษย์เกิดมาท่ามกลางเหตุการณ์ที่กำลังเคลื่อนตัวไปอยู่ตลอดเวลา และดังนั้นเมื่อมนุษย์ไม่ได้เกิดมาโดยปราศจากเงื่อนไขทางสังคมวัฒนธรรม จึงรับความคุ้นที่อดีตส่งต่อมาไว้ในวิธีคิด เช่น ถ้าเป็นอนุรักษนิยมเรื่องการแต่งกาย จะไวมากกับการจำแนกว่าใครที่แต่งตัวผิดกาลเทศะ มันคล้ายๆ ว่าสายตาเราถูกเทรนมาให้เห็นอะไรเด่นชัด อะไรที่เลื่อนขึ้นมาก่อน

เค้า (Intimations):

มรดก-จารีต-อดีต ที่ถูกถ่ายทอดมาเป็นเค้าความคิด-แบบแผนในการตัดสินใจ

ควร (Prudence): การชั่งน้ำหนักว่าก้าวต่อไปแบบใดที่จะรักษาแก่นคุณค่าเดิมไว้

รากฐานความคิด เอ็ดมันด์ เบิร์ก และ ไมเคิล โอ๊คช็อตต์

เอ็ดมันด์ เบิร์ก (Edmund Burke) บอกว่า สังคมคือพันธสัญญาระหว่างรุ่น สังคมมิใช้วัตถุที่สร้างใหม่ทั้งหมด แต่เป็น Partnership (หุ้นส่วน/พันธกรณี) ระหว่างอดีต ปัจจุบัน และอนาคต “รัฐที่ไร้หนทางเปลี่ยนแปลง ย่อมไร้หนทางรักษาตนเอง”

“ประเด็นอยู่ตรงนี้ว่า เรื่องความเปลี่ยนแปลง เราควรพิจารณาอย่างไร เพราะเราไม่เปลี่ยนไม่ได้ สิ่งที่สำคัญคือการรักษาตัวเองท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เราควรมีวิธีมองอย่างไร”

ไมเคิล โอ๊คช็อตต์ (Michael Oakeshott) บอกว่ามนุษย์เกิดกลางเรื่อง ความรู้ไม่ได้มีแค่ Technical Knowledge ที่เขียนเป็นคู่มือ เป็นพิมพ์เขียว แต่เราควรจะรวม Practical Knowledge ที่สะสมจากอดีต ที่พิสูจน์แล้วว่าปฏิบัติได้ ที่คนทั่วไปคุ้นชินกับมัน แล้วค่อยดูว่าตรงไหนที่ควรเปลี่ยนแปลง ไม่ใช่การรีบทุบทำลายสถาบันเดิมแล้วตั้งใหม่
นอกจากนี้ ไมเคิล โอ๊คช็อตต์ ยังเสนอให้รู้ข้อจำกัดของความสามารถในการใช้เหตุผลของตัวเราเองก่อน

สำหรับประเด็นที่ว่า Sensibility ของอนุรักษนิยมทำงานอย่างไร ตัวอย่างหนึ่งที่อาจารย์รัฐศาสตร์ จุฬาฯ รายนี้ยกมาอธิบาย คือ “รัฐธรรมนูญ 2560”

รัฐธรรมนูญฉบับดังกล่าวถูกมองว่าเป็นมรดกของฝ่ายอนุรักษนิยมไทย ทว่าจริงๆ แล้ว ถ้าเรามองรัฐธรรมนูญนี้ด้วย “วินัยสำนึกแบบอนุรักษนิยม” จะมีข้อสังเกตและข้อวิจารณ์บางอย่าง

“เพราะรัฐธรรมนูญปี 2560 ได้ออกแบบโดยคนที่เชื่อว่า เราสามารถสร้างสิ่งใหม่ๆ หรือกลไกใหม่ๆ ที่ไม่เคยทดลองที่ไหนมาก่อน และคิดว่าด้วยวิธีคิดที่มีเหตุมีผลของตัวเองจะสามารถออกแบบกลไก สถาบันแบบนี้มากำกับอนาคตให้การเมืองไทยอยู่ในร่องรอยที่ตัวเองอยากได้ขึ้นมา

“คนที่เป็นอนุรักษนิยมแบบที่มีวิสัยสำนึกอนุรักนิยมจะบอกว่า มันไม่น่าจะเป็นอย่างนั้น มันเป็นไปไม่ได้ที่เธอจะออกแบบทางวิศวกรรมสถาบันแล้วคิดว่ากลไกแบบนี้จะทำงาน ตะล่อมให้ทุกคนมาอยู่ในแถวในแนวที่เธอคิดเอาไว้ได้”

“คนออกแบบ (กลไก กติกา สถาบัน) อาจจะไม่ใช่ใช้ sensibility แบบอนุรักษนิยม แต่เขาอาจจะใช้วิธีคิดแบบวิศวกรสังคม”

ศุภมิตร อาจารย์รัฐศาสตร์ จุฬาฯ อธิบายต่อไปว่า วิสัยสำนึกแบบอนุรักษนิยมสามารถเสื่อมลงได้ ดังต่อไปนี้

เมื่อความคุ้นกลายเป็นจุดบอด: การรักษาของเดิมไว้โดยไม่ทำความเข้าใจว่าของเดิมสร้างปัญหายังไง มองข้ามต้นทุนของผู้ที่อยากจะเปลี่ยนแปลงและถูกโครงสร้างเดิมกดทับ
เมื่อความกลัวทำให้ความเห็นต่างเป็นภัยคุกคามจนละทิ้งเหตุผล
เมื่อการหาพันธมิตร-จัดฝักฝ่ายทางการเมือง ล็อกคำตอบไว้ล่วงหน้าก่อนการสังเกตข้อเท็จจริง
เมื่อคำว่า “ค่อยเป็นค่อยไป” (Prudence) กลายเป็นข้ออ้างชะลอการเปลี่ยนแปลงเพื่อรักษาอภิสิทธิ

“สำหรับผู้ที่นับตัวเองเป็นอนุรักษนิยม เคารพฐานคิดอนุรักษนิยมที่อยู่ในสำนึกวิสัยของตัวเอง ก็คือว่า conservative identity การมีอัตลักษณ์อนุรักษนิยมไม่รับประกันว่าบุคคลที่นับตัวเองเป็นอนุรักษนนิยมจะใช้วิสัยสำนึกแบบอนุรักษนิยมอยู่ตลอดเวลา”

“conservative identity ไม่เท่ากับ conservative sensibility อัตลักษณ์ที่ประกาศออกไปว่าฉันอยู่ฝ่ายอนุรักษนิยมอาจจะเป็นคนละส่วนกับวิสัยสำนึกที่เราใช้ ถ้าเราไม่ใช้วิสัยสำนึกในการจัดการความเปลี่ยนแปลง เราอาจจะอ้างอนุรักษนิยมแต่เพียงในนาม เพื่อผลประโยชน์ทางการเมืองบางอย่าง”

“การรักษามรดกจึงไม่ใช่การกอดคำตอบเดิม ไม่ใช่การกอดโครงสร้างเดิม แต่ว่าคือการรักษาแบบแผนวิถีปฏิบัติในการวินิจฉัยความสมเหตุสมผลในการเปลี่ยนแปลง และอยู่ใกล้โลกจริงพอที่จะให้โลกทำความประหลาดใจให้แก่เราได้

ในการที่จะรักษาวิสัยสำนึกแบบอนุรักษนิยมไว้ อาจารย์จุฬาฯ รายนี้ทิ้งท้ายด้วยคำถามที่ควรคำนึง 2 ข้อ คือ

อะไรจำเป็นต้องเปลี่ยน เพื่อให้สิ่งที่มีคุณค่าสามารถดำรงอยู่ไปได้อย่างมีความชอบธรรมในโลกสมัยใหม่
ใครกำลังแบกรับต้นทุนของสิ่งที่เราเลือกจะอนุรักษ์ไว้ และพวกเขาพึงมีส่วนร่วมในการวินิจฉัยและกำหนดอนาคตเพียงใด

ทำไมอนุรักษนิยมไทยแตกต่างจากความคิดรากเหง้าอย่างมาก

ภูริ คณบดีคณะรัฐศาสตร์ ในฐานะผู้ดำเนินรายการถามว่า ทำไมอนุรักษนิยมไทยจึงต่างกับตะวันตกอย่างมาก ศุภมิตรตอบว่า ส่วนหนึ่งอาจกล่าวได้ว่าเป็นความล้มเหลวของอนุรักษนิยมไทยรุ่นแรกๆ ที่เรียกว่า “ฝ่ายราชานุภาพ” ที่ล้มเหลวในการปลูกฝังความเข้าใจฐานคิดอนุรักษนิยม พวกเขาเข้าใจฐานคิดอนุรักษนิยมตะวันตก แต่ไม่ได้ถ่ายทอดความคิดนั้นลงในอนุรักษนิยมไทย ผลลัพธ์คือจึงเกิดความสับสนในวิธีคิด

เหตุผลอีกส่วนที่ทำให้อนุรักษนิยมไทยต่างจากอนุรักษนิยมตะวันตก ศุภมิตรมองว่า เป็นเพราะอนุรักษนิยมไทยรุ่นแรกๆ ได้อำนาจกลับมาเร็วเกินไป

“เมื่อมีการปฏิวัติฝรั่งเศส อนุรักษนิยมตะวันตกซึ่งเป็นฝ่ายสูญเสียจึงถูกบังคับให้คิดว่า ทำไมระเบียบเดิมจึงพัง ทำไมส่วนใดของระเบียบเดิมจึงรักษาไว้ไม่ได้ ส่วนไหนที่ต้องตัดออกไปเพราะเป็นอภิสิทธิ์ ส่วนไหนที่มีคุณค่าจริงๆ และควรจะต้องรับหลักการ อย่างเช่น เสรีภาพ เสมอภาพ ความเป็นพลเมือง นั่นเป็นจุดที่อนุรักษนิยมตะวันตกรับมาจากฝรั่งเศส”

ศุภมิตรกล่าวต่อไปว่า อนุรักษนิยมไทยต่างออกไป หลังจากเหตุการณ์ปฏิวัติ 2475 กลุ่มอำนาจเดิม ปัญญาชนฝ่ายราชานุภาพ เครือข่ายที่สัมพันธ์กับระเบียบเดิม ถูกผลักออกจากศูนย์กลางอำนาจ แต่ต่อมาประมาณ 15-20 ปี แล้วแต่ว่าใครจะนับช่วงเวลาอย่างไร โครงสร้างอำนาจก็เปิดทางให้กลุ่มอำนาจอนุรักษนิยมกลับคืนสู่อำนาจพร้อมกับพันธมิตร และมีบทบาทสำคัญใน Critical Juncture (ช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อ) สำคัญๆ

ศุภมิตรกล่าวต่อไปว่า ช่วง Critical Juncture ที่สำคัญที่สุดน่าจะเป็นช่วง 14 ตุลา ถึง 6 ตุลา ซึ่งนำเอาทางแพร่ง 2 แบบ หนึ่งคือ การหักลงของเส้นทางการปฏิวัติคอมมิวนิสต์ อีกเส้นทางหนึ่งก็คือถ้าไม่ใช่คอมมิวนิสต์แล้วจะไปทางไหน การปฏิวัติอินโดจีนล้มไปเป็นลำดับ อนุรักษนิยมไทยจะรับมือกับสิ่งเหล่านี้ไหวหรือเปล่า เพราะมันคือการพังทลายลงอย่างสิ้นเชิง Critical Juncture ที่เกิดขึ้นในทุกๆ รอบ ตั้งแต่หลังรัชกาลที่ 7 สละราชสมบัติ ปี 2477 ไปจนถึง 14 ตุลา 2516 จนถึง 6 ตุลา 2519 ตนคิดว่าอนุรักษนิยมไทยค่อยๆ ฟื้นพลังกลับมา แต่ไม่ใช่การฟื้นพลังในทางความคิด-ทางภูมิปัญญา ซึ่งอาจไม่จำเป็น แต่ว่าพวกได้เข้าไปสู่ในสมการอำนาจเรียบร้อยแล้ว ชัยชนะตรงนั้น อนุรักษนิยมไทยจึงจำเป็นจะต้องหาการควบรวม หรือขยายแนวร่วม การดึงพลังแผ่นดินมา ผนึกกลไกหลายอย่างทั้งการปราบปราม การปลุกกระแสชาตินิยม หรือใช้การขยายตัวทางเศรษฐกิจเข้ามาทำงานเพื่อสร้างแนวร่วมในการต้านทานกับกระแสใหญ่ของการปฏิวัติได้สำเร็จ ผลความสำเร็จอันนี้จึงนำไปสู่การคละปะปนคนหลายกลุ่มเข้ามาในโครงสร้างอำนาจ

ศุภมิตรกล่าวต่อไปว่า ในแต่ละยุคสมัย ขั้วอำนาจในตอนนั้นต่างพยายามเข้ามากุมอำนาจผ่านระบบราชการ

“เขาแชร์การใช้อำนาจกันที่โครงสร้างระบบราชการ ไม่ว่าจะเป็นปฏิวัติสยาม 2475 หรือการรัฐประหารครั้งล่าสุด เป็นสิ่งที่กลุ่มอำนาจไม่ว่าสายคณะราษฎรที่กีดกันอำนาจเก่าออก หรือฝ่ายอนุรักษนิยมที่ดึงพลังแผ่นดินมารวมกันได้ในช่วงหลัง 6 ตุลาจะเข้ามายึดกุมใช้อำนาจ รัฐราชการไทยจึงถูกรักษา-ขยาย-ปรับแต่งด้วยกลไกใหม่ๆ องค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญเข้ามารองรับการแชร์อำนาจเช่นนี้”

“ดังนั้น รัฐราชการไทยจึงคือพื้นที่พบกันของฝ่ายตรงข้าม แม้คณะราษฎรกับฝ่ายอนุรักษนิยมจะขัดแย้งกันเรื่องที่มาของความชอบธรรมอะไรก็แล้วแต่ แต่ทั้งสองฝ่ายกลับเข้ายึดกุม-ขยายเครื่องมือชุดเดียวกัน” ผ่าน 1.การรวมศูนย์อำนาจ 2.ลำดับชั้นการบังคับบัญชา 3.อำนาจดุลยพินิจของผู้ดำรงตำแหน่ง 4.การปกครองผ่านกฎหมายและคำสั่ง 5.การนิยามประชาชนเป็นผู้รับการบริการบริหารแผ่นดิน และ 6.การแก้ปัญหาโดยการไซโล

“ด้วยเหตุนี้รัฐราชการไทยจึงไม่ใช่มรดกสมบูรณาญาสิทธิราชย์ และไม่ใช่ผลผลิตของอนุรักษนิยมฝ่ายเดียว แต่เป็นโครงสร้างร่วมที่ผู้ชนะต่างเข้ามายึดกุม-ปรับแต่ง และสั่งสมขั้นอำนาจเข้าไปเพิ่มเติมโดยลำดับ”

ศุภมิตรกล่าวต่อไปว่า ถ้าจะบอกว่ารัฐราชการไทย คือ “คุ้น” และ “เค้า” ผลผลิตที่อดีตส่งมา ก็น่าจะมีการใช้ “วินิจฉัยสำนึกของอนุรักษนิยม” เข้าไปตั้งประเด็นกับรัฐราชการด้วยว่า เราควรจะรักษาหรือเปลี่ยนแปลงมันที่ตรงไหนกันแน่

ศุภมิตรกล่าวทิ้งท้ายว่า ถ้าจะใช้วิสัยสำนึกแบบอนุรักษนิยมเข้าไปตั้งคำถามกับรัฐราชการ ควรจะเปิดประเด็นดังต่อไปนี้

เค้า: โครงสร้างรัฐราชการไทยเติบโตมาในประสบการณ์-ปัญหาแบบไหน ทำให้แต่ละฝ่ายที่เป็นผู้ชนะ พยายามจะใช้กลไกอำนาจรัฐนี้เข้าไปรักษาอำนาจตัวเองต่อ
คุ้น: เหตุใดผู้ปกครอง ข้าราชการ ประชาชนจึงเคยชินกับระบบรัฐรวมศูนย์เช่นนี้ ลำดับชั้น การการฝากดุลยพินิจไว้ให้รัฐแก้ปัญหาให้แก่เรา
ควร: ส่วนใดที่ยังเป็นเงื่อนไขจำเป็นของการบริหารงานส่วนรวม ส่วนใดกลายเป็นอภิสิทธิ ส่วนใดเป็นการกีดขวางการเรียนรู้ของสังคม

ข่าว

การเมือง

ไรเดอร์สุดผิดหวัง 'ลาลามูฟ' ไม่เพิ่มค่ารอบ อ้างศึกษาอยู่ DE เผยไม่มี กม.บังคับ ได้แค่ขอความร่วมมือ

XmasUser — Thu, 17 Sep 2026 17:30:50 +0000

ไรเดอร์สุดผิดหวัง 'ลาลามูฟ' ไม่เพิ่มค่ารอบ อ้างศึกษาอยู่ DE เผยไม่มี กม.บังคับ ได้แค่ขอความร่วมมือ

รายงาน: ณัฐพล เมฆโสภณ

ภาพประกอบ: แมวส้ม ประชาไท

XmasUser Fri, 2026-09-18 - 00:30

วงถก ETDA กร่อย ไรเดอร์สุดผิดหวัง หลังผู้บริหารลาลามูฟ ไม่รับปากปรับเพิ่มค่ารอบหรือไม่ อ้างกำลังศึกษา ด้านดีอี เผยทำได้แค่ขอความร่วมมือ เพราะยังไม่มีกฎหมายบังคับ แต่มองมีความคืบหน้า บริษัทเริ่มปรับนโยบายหลายอย่าง

17 ก.ย. 2569 ผู้สื่อข่าวรายงานวันนี้ (17 ก.ย.) ตั้งแต่เวลา 13.57 น. ที่กระทรวงดิจิทัลเศรษฐกิจและสังคม ศูนย์ราชการแจ้งวัฒนะ อาคาร C สำนักงานพัฒนาธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) นัดตัวแทนแกนนำไรเดอร์ และบริษัท ลาลามูฟ อีซีแวน ประเทศไทย จำกัด (บริษัทลาลามูฟ) เพื่อนำเสนอผลการศึกษา และรวบรวมข้อมูลค่าบริการรับ-ส่งพัสดุของคนทำงานผ่านแพลตฟอร์ม 'ลาลามูฟ' โดยมี ไชยชนก ขิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) เป็นประธานการประชุม

การประชุมวันนี้สืบเนื่องจากเมื่อ 27 ส.ค.ที่ผ่านมา มีการประชุมหารือกัน ได้แก่ ไรเดอร์-ไดรเวอร์ลาลามูฟ บริษัทลาลามูฟ และมีกระทรวงดีอี เป็นคนกลาง โดยประเด็นการหารือจะเกี่ยวข้องกับข้อเรียกร้องของไรเดอร์ ซึ่งมีทั้งหมด 3 ข้อ ประกอบด้วย

เพิ่มรอบไรเดอร์ เป็น 10 บาทต่อ กม. และไดรเวอร์ เป็น 12 บาทต่อ กม. (จากเดิมที่บางรอบลดต่ำลงมามากสุดที่ 2 บาทกว่า)
ลดการเก็บค่าธรรมเนียม หรือค่าคอมมิชชันไรเดอร์-ไดรเวอร์ จากประมาณ 20% ให้เหลือ 15%
แก้ปัญหาลงโทษไม่เป็นธรรม ในกรณีที่ไรเดอร์ หรือไดรเวอร์ ถูกยกเลิกงาน แต่เมื่อรับงานที่วิ่งกลับไปทางเดิม จะถูกระบบแบนบัญชี 3 วัน เนื่องจากระบบอัลกอริธึมมองว่า ไรเดอร์ และไดรเวอร์ รับงานนอกแอปพลิเคชัน

ผลสรุปการประชุมเมื่อ 27 ส.ค. ทาง รมว.ดีอี มอบหมายให้ ETDA ทำการศึกษา การกำหนดราคาค่ารอบให้ไรเดอร์ลาลามูฟ โดยการรวบรวมข้อมูล ปัญหา และข้อเสนอแนะจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ภายใน 15 วันหลังจากวันประชุม และตอนนี้ทาง ETDA ดำเนินการเสร็จสิ้นแล้ว จึงนัดทุกฝ่ายมาฟังการนำเสนอผลการศึกษาสูตรคำนวณค่ารอบกลาง ซึ่งจะเป็นมาตรฐานขั้นต่ำสำหรับทุกแอปฯ ในวันนี้

ไม่มีใครค้านสูตรคำนวณค่ารอบกลางของ ETDA

การประชุมใช้เวลาถึงประมาณ 15.30 น. ทางไชยชนก ชิดชอบ ในฐานะประธานการประชุม ได้ออกมาชี้แจงผลการหารือวันนี้ว่า เบื้องต้น เขาชี้แจงบทบาทหน้าที่กระทรวงดีอี มี 2 ส่วนด้วยกัน คือ

1. หาสูตรคำนวณราคากลาง ซึ่งจะเป็นมาตรฐานขั้นต่ำสำหรับทุกแอปฯ

ในประเด็นนี้ทั้ง 2 ฝ่ายยังไม่มีข้อติดใจอะไร ซึ่งทางกระทรวงดีอี จะไปหารือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องไม่ว่าจะเป็น กระทรวงคมนาคม กระทรวงแรงงาน บริษัทแพลตฟอร์มต่างๆ ไปจนถึงไรเดอร์ เพื่อหาตัวเลขที่เหมาะสมมาคำนวณต่อไป ซึ่งทางกระทรวงดีอี หวังว่า สูตรราคากลางตัวนี้จะนำมาเป็นส่วนเสริมของ พ.ร.บ.แรงงานอิสระ ซึ่งเคยเสนอตั้งแต่รัฐบาลชุดที่แล้ว (อนุทิน 1) แต่มีการยุบสภาฯ เสียก่อน ปัจจุบัน ร่างกฎหมายต้องส่งกลับมาให้ ครม.พิจารณาอีกครั้ง

2. การเป็นตัวกลางจัดวงประชุมให้กับไรเดอร์-ไดรเวอร์ และฝ่ายบริหารของลาลามูฟ

ไชยชนก ระบุว่า การพูดคุยและการแก้ไขปัญหาให้ไรเดอร์มีความคืบหน้าหลายส่วน เช่น การลดระยะเวลาการลงโทษระงับบัญชีทำงานจากเดิม 3 วัน เหลือเพียง 1 วัน การตั้งหน่วยงานรับเรื่องราวอุทธรณ์ของไรเดอร์ บริเวณในการรับงานจากลูกค้าที่ไรเดอร์มองว่ากว้างเกินไป ทางบริษัทก็ปรับลดลงมาเหลือไม่เกิน 10 กม. และตัวไรเดอร์สามารถเลือกได้ด้วยว่าจะรับงานห่างจากจุดที่ตัวเองอยู่ 5 กม. หรือ 10 กม.ก็ได้

ไชยชนก ชิดชอบ

อย่างไรก็ตาม เรื่องหลักที่ไรเดอร์เรียกร้องคือการขึ้นค่ารอบสำหรับไรเดอร์ 10 บาทต่อ กม. และเพิ่มค่ารอบไดรเวอร์ 12 บาทต่อ กม. ทางบริษัทลาลามูฟ ไม่ได้มีการรับปาก แต่ยืนยันว่ากำลังศึกษาอยู่

ไชยชนก เผยว่า ตัวของกระทรวงดีอี ไม่ได้มีอำนาจที่จะไปดำเนินการบังคับให้บริษัทลาลามูฟ ต้องขึ้นค่ารอบ ทำได้แค่เพียงขอความร่วมมือเท่านั้น

หลังจากนี้ ไชยชนก ระบุว่า จะมีวงคุยแยกอีกครั้ง โดยตัวเขาจะเข้าฟังด้วยตัวเองจากทั้งบริษัท ลาลามูฟ และไรเดอร์ เพราะมองว่าทั้ง 2 ฝ่ายมีข้อมูลเพิ่มเติม ที่จะเป็นประโยชน์ในการออกแบบสูตรคำนวณราคากลางที่เป็นธรรมกับทุกฝ่ายด้วย โดยเขาคาดว่าวงคุยจะเกิดขึ้น หลังจากกลับมาจากการประชุมของ UNGA (ประชุมสมัชชาสหประชาชาติ) ที่สหรัฐฯ

รมว.ดีอี ยืนยันว่า การกำหนดราคากลางให้แพลตฟอร์มต้องดำเนินการตาม มองว่าสามารถทำได้ ซึ่งส่วนที่เหลือคือการหาสูตร และตัวเลขที่จะใช้คำนวณที่เหมาะสม เพื่อที่จะเอาเข้าไปเสริมใน พ.ร.บ.แรงงานอิสระ

ข้อเรียกร้องเรื่องค่ารอบล่ม

‘เอก’ ศิริพงศ์ (สงวนามสกุล) แกนนำไรเดอร์ อายุ 54 ปี คนในกลุ่มเรียกน้าเอก กล่าวถึงผลการประชุมว่า สืบเนื่องจากการประชุมคราวที่แล้วเมื่อ 27 ส.ค.ที่ผ่านมา ทาง รมว.ไชยชนก ชิดชอบ ได้มีการกำหนดว่าให้แต่ละฝ่ายจัดทำต้นทุนมานำเสนอร่วมกัน ซึ่งต้นทุนในทีนี้คือการคิดต้นทุนของไรเดอร์ ฝ่ายไรเดอร์ได้มีการไปคำนวณต้นทุนของไรเดอร์มานำเสนอ ซึ่งจากการคำนวณของฝั่งไรเดอร์จะอยู่ที่ 6.69 บาทต่อ กม. โดยคำนวณจากทั้งค่าแรง ค่าเสื่อมสภาพของรถ ค่าสึกหรอ ค่าน้ำมัน ค่าอินเทอร์เน็ต และอื่นๆ แต่ทางบริษัทลาลามูฟ ไม่มีการเอาค่ารอบมาชี้แจงเลย และไม่ยอมรับข้อเรียกร้องของไรเดอร์ว่าจะมีการปรับค่ารอบของไรเดอร์หรือไดรเวอร์ให้หรือไม่ บอกแค่ว่าจะทำตามกฎหมาย หากมีการกำหนดราคากลางโดยรัฐออกมา

ศิริพงศ์ กล่าวต่อว่า พอเป็นแบบนี้การเจรจาก็ไปต่อไม่ได้ เพราะไรเดอร์คำนวณต้นทุนมาให้ 6.69 บาทต่อ กม. แต่บริษัทไม่ได้มีการนำเสนออะไรมาเลย บริษัทไม่ได้มีการเอาข้อมูลมาเทียบกับฝั่งไรเดอร์ และมาพูดคุยกันว่าค่ารอบที่เป็นธรรมควรเป็นอย่างไร

“คุณควรทำข้อมูลออกมาเพื่อเอามาชี้แจงกัน เพื่อที่จะหาราคาตรงกลางระหว่างบริษัทกับไรเดอร์ เพื่อที่ราคามันจะได้เพียงพอต่อต้นทุนที่ไรเดอร์เจอ ณ ปัจจุบัน” เอก กล่าว

ขณะที่ เกศศิริ ภูษิตธนานันท์ ตัวแทนไรเดอร์ลาลามูฟ ยอมรับว่าส่วนตัวผิดหวังกับทั้งบริษัท และ รมว.ดีอีวันนี้ เนื่องจากทางกระทรวงดีอี แม้ว่าจะบอกว่าค่ารอบไม่ควรต่ำกว่าต้นทุนการทำงานของไรเดอร์ แต่วันนี้บริษัทลาลามูฟ ไม่มีท่าทีตอบรับข้อเสนอของไรเดอร์ที่ให้ขึ้นค่ารอบ ให้เพียงพอต่อการใช้ชีวิต ทาง รมว.ดีอี กลับไม่ได้ช่วยดำเนินการอะไรในเรื่องนี้ บอกแต่เพียงว่าไม่มีกฎหมายรองรับ

“ผิดหวังกับหลายอย่าง พวกเราแบกมานาน ทุกคนวิ่งงานหนักมากขึ้น แต่ไม่ได้เงินเท่าเดิม สิ่งที่เราต้องการมีเพียงแค่เราทำงาน เราได้ค่ารอบที่คุ้มค่า ไม่ต้องได้จนโอเวอร์ (เกินไป) เพราะว่าเราไม่ได้เรียกจนโอเวอร์ และมันควรแก้ไขได้ทันที” เกศศิริ กล่าว

เกศศิริ ภูษิตธนานันท์

เร่งรัฐรีบออกกฎหมายราคากลาง

เอก แกนนำไรเดอร์ลาลามูฟ กล่าวว่า เขาอยากเรียกร้องให้รัฐบาลเข้ามากำหนดราคากลางให้ไรเดอร์ ทั้งส่งอาหาร (ไรเดอร์ฟู้ด) และเอ็กซ์เพลส อยากให้เข้ามาช่วยดูแลกำหนดราคากลางตรงนี้เป็นมาตรฐานขั้นต่ำ ไม่ให้ราคาต่ำกว่ามาตรฐาน ให้ไรเดอร์ใช้ชีวิตได้ ส่วนที่เหลือแอปฯ จะไปแข่งขันด้านราคา ตั้งราคาสู้ราคายังไง ให้แต่ละแพลตฟอร์มตัดสินใจกันเอง แต่ห้ามต่ำกว่าราคากลาง อยากให้รัฐบาลตั้งราคากลางที่เป็นธรรม

ต่อมา ข้อเรียกร้องถึงรัฐบาล คือการคุ้มครองสภาพการจ้างงานของไรเดอร์ การให้แพลตฟอร์มมาบอกว่า การจ้างงานไรเดอร์ไม่ใช่แรงงานสัมพันธ์แบบนายจ้าง-ลูกจ้าง แต่แพลตฟอร์มใช้อำนาจสั่งงานเรา แบบนี้ไม่โอเค ซึ่งอยากให้รัฐบาลมาดูแลไม่ให้มันล้ำเส้นตรงนี้ ต่อมา ก็อยากให้ไรเดอร์มีสิทธิประโยชน์เพิ่มมากขึ้นกว่านี้ เทียบเท่ากับลูกจ้างทั่วไป มีประกันสังคม สิทธิการรักษา หรือกองทุนเงินทดแทน

“สำหรับเราถ้าไปทำงานอย่างอื่นได้ คงทำไปแล้ว ตอนนี้ผมอายุ 54 ปี สมัครงานที่ไหนก็ลำบากแล้ว อยากให้รัฐบาลเข้ามาดูแล” เอก กล่าว

หลังจากนี้ ‘เอก’ ศิริพงศ์ เผยว่า เขาคงเข้ามาพูดคุยเพื่อผลักดันกฎหมายกับทางภาครัฐ เพราะเขาตระหนักว่าเขาไม่ได้ทำเพื่อตัวเองอย่างเดียว แต่ไรเดอร์ก็ได้ตรงนี้ด้วย

สำหรับเอก เขาอยากฝากทิ้งท้ายถึงบริษัทว่า เขาอยากให้บริษัทเห็นใจไรเดอร์บ้าง เพราะว่าบริษัทมีกำไรมีรายได้ เพราะคนทำงานไรเดอร์

"ไรเดอร์เป็นคนหารายได้ให้กับบริษัท ส่วนที่คุณประกอบกิจการได้อยู่ทุกวันนี้ คุณมีเงินจ้างเจ้าหน้าที่ฝ่ายต่างๆ ในบริษัท มันมาจากน้ำพักน้ำแรงของไรเดอร์ อยากให้เห็นใจไรเดอร์บ้าง" ศิริพงศ์ กล่าว

เกศศิริ กล่าวว่า หลังจากนี้ เธอจะพยายามขับเคลื่อนกฎหมาย เรื่องราคากลางให้ออกมาเร็วที่สุด มันไม่สมควรที่ไรเดอร์ทำงาน แต่ได้ค่ารอบต่ำกว่าต้นทุนการทำงานของตัวเอง ไม่ใช่เรื่องที่ไรเดอร์จะต้องแบกรับภาระตรงนี้ กฎหมายควรมองเห็นหัวแรงงานแพลตฟอร์มได้แล้ว ดีอีบอกว่า มีแพลตฟอร์ม 2,000 แพลตฟอร์มจดทะเบียนกับดีอี แต่ไม่มีกฎหมายฉบับไหนควบคุมแพลตฟอร์มได้เลย ไม่มีกฎหมายที่ลงโทษแพลตฟอร์มที่ละเมิดสิทธิแรงงานได้เลย

"ทำไมแอปพลิเคชันพวกนี้มีมาในประเทศไทย 10 กว่าปีแล้ว แต่ทำไมยังไม่ผลักดันกฎหมายที่สมบูรณ์เพื่อที่ว่าไรเดอร์จะได้ไม่ต้องออกมาเรียกร้องอะไรแบบนี้อีก" เกศศิริ กล่าว

ข่าว

6 ความท้าทาย เมื่อไทยต้อนรับแรงงานศรีลังกา ถึงเวลามียุทธศาสตร์ระยะยาว

XmasUser — Wed, 16 Sep 2026 14:07:40 +0000

6 ความท้าทาย เมื่อไทยต้อนรับแรงงานศรีลังกา ถึงเวลามียุทธศาสตร์ระยะยาว

รายงาน : ณัฐพล เมฆโสภณ

XmasUser Wed, 2026-09-16 - 21:07

เมื่อวันที่ 8 ก.ย. 2569 คณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบ บันทึกความเข้าใจ (MOU) ว่าด้วยความร่วมมือด้านแรงงานระหว่างรัฐบาลไทยกับรัฐบาลแห่งสาธารณรัฐสังคมนิยมประชาธิปไตยศรีลังกา และบันทึกข้อตกลงด้านการจ้างแรงงานชาวศรีลังกาในประเทศไทย โดยกำหนดเป้าหมายเบื้องต้น นำเข้าแรงงานศรีลังกา จำนวน 10,000 คนเข้ามาแก้ไขปัญหาขาดแคลนแรงงานในประเทศไทย

ปัญหาการขาดแคลนแรงงานในประเทศไทยหนักขึ้น หลังความสัมพันธ์ระหว่างไทย-กัมพูชาย่ำแย่ลงมาตั้งแต่กลางปี 2568 เป็นผลให้รัฐบาลไทยออกนโยบายไม่เปิดขึ้นทะเบียน และต่ออายุใบอนุญาตทำงานของแรงงานกัมพูชา เมื่อใบอนุญาตทำงานสิ้นสุดลง แรงงานกัมพูชาก็ต้องเดินทางกลับประเทศต้นทาง

ข้อมูลจาก ดร. ธนิต โสรัตน์ รองประธานสภาองค์การนายจ้างผู้ประกอบการค้าและอุตสาหกรรมไทย ให้สัมภาษณ์กับ The Standard เมื่อ 25 ส.ค.ที่ผ่านมา เผยว่า คนงานกัมพูชาเหลืออยู่ในประเทศไทย เพียง 2.5 แสนคน ลดลงครึ่งหนึ่งจากเดิมที่เคยมีประมาณ 5 แสนคน ก่อนเกิดปัญหาความขัดแย้งระหว่างไทยกับกัมพูชา

ผลกระทบจากการเดินทางกลับของแรงงานกัมพูชาทำให้ผู้ประกอบธุรกิจในประเทศไทย ไม่ว่าจะเป็น การก่อสร้าง ภาคการประมง หรือภาคการเกษตร ขาดแคลนแรงงานอย่างหนัก ทำให้รัฐบาลไทยเริ่มมองหาแรงงานข้ามชาติกลุ่มใหม่ เพื่อแก้ไขปัญหาการขาดแคลนแรงงาน ซึ่งหนึ่งในนั้นคือ ประเทศศรีลังกา

บันทึกข้อตกลงการจ้างแรงงานศรีลังกา จะมีการกำหนดการจ้างงานอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การสรรหาและคัดเลือกแรงงาน กำหนดข้อมูลของนายจ้าง จำนวนและคุณสมบัติของแรงงาน ไปจนถึงเงื่อนไขการจ้างงานและค่าตอบแทน โดยแรงงานศรีลังกาที่ได้รับคัดเลือกจะได้รับสัญญาจ้างก่อนเดินทางมายังประเทศไทย และสัญญาจ้างจะต้องทำโดยตรงระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง

สำหรับข้อกำหนดเรื่องการคุ้มครองสิทธิ รัฐบาลไทยยืนยันว่า แรงงานจะได้รับการคุ้มครองอย่างเป็นธรรม ไม่มีการเลือกปฏิบัติ ได้รับสิทธิประโยชน์ตามสัญญาจ้างและกฎหมายไทย รวมถึงแรงงานมีสิทธิเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม หากกรณีเกิดข้อพิพาทจากการจ้างงาน

ข้อกำหนดยังระบุด้วยว่า สัญญาจ้างคนงานศรีลังกา มีระยะเวลา 2 ปี และต่ออายุได้อีก 2 ปี เมื่อสัญญาสิ้นสุดลง แรงงานต้องเดินทางกลับศรีลังกา และเริ่มขั้นตอนกระบวนการจ้างงานใหม่อีกครั้ง เพื่อกลับมาทำงานในประเทศไทย และนายจ้างต้องเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายเดินทางกลับให้แรงงาน หากคนงานทำงานครบสัญญา

อย่างไรก็ดี บางคนอาจสงสัยการนำเข้าแรงงานศรีลังกา มีข้อดี-ข้อเสีย หรือจุดที่ต้องกังวลหรือไม่

เพื่อไปหาคำตอบดังกล่าว ประชาไทสัมภาษณ์ อดิศร เกิดมงคล ผู้ประสานงาน เครือข่ายองค์กรด้านประชากรข้ามชาติ (MWG) ต่อกรณีการนำเข้าแรงงานข้ามชาติศรีลังกา ทั้งเหตุผลที่รัฐบาลเลือกนำเข้าคนงานจากศรีลังกา มากกว่าเปิดจดทะเบียนใหม่แรงงานข้ามชาติ 4 สัญชาติ ทั้งลาว เมียนมา กัมพูชา และเวียดนาม ประเมินปัญหาและข้อกังวลเรื่องการปรับตัวของแรงงานจากเอเชียใต้ และข้อเสนอจัดทำแผนยุทธศาสตร์แรงงาน เพื่อเป็นเข็มทิศนำทางในการออกแบบนโยบายการนำเข้าแรงงานในอนาคต

อดิศร เกิดมงคล

ทำไมต้องเป็นแรงงานศรีลังกา

อดิศร มองเหตุผลที่รัฐบาลไทยเลือกนำเข้าแรงงานจากศรีลังกาว่า อาจจะเพื่อหลีกเลี่ยงผลกระทบ หากเกิดกรณีการกระทบกระทั่งด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ อย่างกรณีของไทย-กัมพูชา ทำให้รัฐบาลเริ่มมองหาแรงงานที่ไม่ได้มาจากประเทศเพื่อนบ้านของไทย เพื่อเข้ามาแก้ไขปัญหาขาดแคลนแรงงาน

อดิศร กล่าวต่อว่า เดิมรัฐบาลเล็งนำเข้าแรงงานข้ามชาติหลายประเทศ มีทั้งศรีลังกา เนปาล อินโดนีเซีย และฟิลิปปินส์ แต่ที่เลือกศรีลังกา น่าจะเพราะเอเชียใต้เป็นตลาดแรงงานขนาดใหญ่ ซึ่งกำลังหาพื้นที่ใหม่ๆ ในการส่งแรงงานไปทำงาน ประจวบเหมาะกับที่ประเทศไทยกำลังขาดแคลนแรงงานพอดิบพอดี ทำให้เกิดการเจรจาและตกลงนำเข้าแรงงาน

ทั้งนี้ เอเชียใต้เป็นตลาดแรงงานที่ใหญ่ และเดินทางไปทำงานในหลายประเทศ โดยประเทศที่ส่วนใหญ่คนเอเชียใต้มักเดินทางไปทำงานจะมีทั้งเอเชียตะวันออก อย่างเกาหลีใต้ และไต้หวัน ส่วนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จะเป็นประเทศมาเลเซีย และสิงคโปร์

6 ข้อกังวลที่อาจเกิดจากการนำเข้าแรงงานศรีลังกา

สมาชิกจากกลุ่ม MWG ประเมินปัญหาจากการนำเข้าแรงงานจากศรีลังกาทั้งหมด 6 ประเด็นด้วยกัน คือ

ค่าใช้จ่ายในการจ้างและจัดหาแรงงานจะสูงขึ้น เนื่องจากต้นทุนการนำเข้า และการเดินทางของแรงงานศรีลังกา ซึ่งแตกต่างจากแรงงานข้ามชาติ 4 สัญชาติ ที่จะเข้ามาผ่านด่านชายแดน
ปัญหาเรื่องการปรับตัว เนื่องจากนายจ้างไม่เคยจ้างคนงานกลุ่มนี้มาก่อน และลูกจ้างก็ไม่คุ้นเคยกับวัฒนธรรมไทย อาจจะต้องใช้เวลาปรับตัว แม้ว่าคนศรีลังกาจะมีความเชื่อมโยงกันในด้านภาษา และศาสนาพุทธก็ตาม แต่เรื่องอื่นๆ อาจจะมีปัญหา
ปัญหาเรื่องของกระบวนการนำเข้า ซึ่งภาคประชาสังคมยังไม่ทราบชัดเจนว่า รูปแบบการเตรียมความพร้อมคนงานศรีลังกา ก่อนเข้ามาทำงานในประเทศไทย เป็นอย่างไร หรือใครมีหน้าที่รับผิดชอบเรื่องนี้ กรณีนี้จะแตกต่างจากคนงานจากพม่า ลาว และกัมพูชา ซึ่งทั้ง 3 ชาติมีชุมชนแรงงานในประเทศไทยอยู่แล้ว ทำให้การปรับตัวในประเทศไทย มีคนที่คอยช่วยเหลือ ให้คำปรึกษา และแนะนำ แต่กับคนงานศรีลังกา แม้ว่าคนศรีลังกาจะอยู่ในประเทศจำนวนหนึ่ง แต่พวกเขาก็ไม่ได้มีสถานะเป็นแรงงาน ถ้าให้ประเมินการปรับตัวของคนศรีลังกาน่าจะยากและท้าทายกว่า
นอกจากการปรับตัวในการใช้ชีวิตแล้ว ความคุ้นเคยกับกฎหมายของประเทศไทย กระบวนการนี้เราจะเตรียมความพร้อมให้กับคนงานศรีลังกาได้อย่างไร
พวกเขาจะมาทำงานในกิจการใด มาแบบไหน เพราะว่ามันยังไม่ได้มีการคุยกันชัด มันจะตอบโจทย์จริงหรือไม่ ถ้าคนงานเขาไม่ได้ทำงานในเซ็กเตอร์ที่เรายังขาดแรงงานอยู่ มันก็จะไม่ได้ตอบโจทย์ความต้องการของเรา
ท้ายสุด ปัญหาการออกแบบกระบวนการส่งตัวคนงานศรีลังกากลับประเทศเป็นอย่างไร ต้องรอดูในบันทึกข้อตกลงร่วมว่าจะมีการระบุเงื่อนไขอย่างไร ระยะเวลาสัญญาจ้างงานมากน้อยแค่ไหน ทำงานในกิจการไหน แม้ว่ารัฐบาลไทยจะบอกว่าอิงตามกฎหมายไทย แต่ว่าจริงๆ มันอาจจะมีเงื่อนไขหรือข้อจำกัดบางอย่างที่เราอาจต้องพิจารณาเพิ่ม ยกตัวอย่าง เรื่องสิทธิและสวัสดิการในประกันสังคม ถ้าเกิดกรณีการเสียชีวิตของคนงาน เรื่องเอกสารหลักฐาน หรือญาติพี่น้องที่เข้ามารับเงินชดเชย มันจะเป็นภาระกับพวกเขามากขนาดไหน ต้องมีการปรับภาษาการคุยกัน ประเทศไทยมีล่ามศรีลังกาในไทยมากน้อยแค่ไหน ซึ่งเราประเมินว่านายจ้างต้องปรับเยอะแน่นอน

“มันต้องเตรียมพร้อมเยอะ มันต้องเทรนแบบคนไปทำงานที่เกาหลี ต้องมีการทดสอบทักษะความรู้ด้านภาษา และเราต้องคุยกันให้ดีว่าแรงงานศรีลังกาจะทดแทนได้มากน้อยขนาดไหนในระยะยาว” อดิศร กล่าว

ต้องมียุทธศาสตร์นำเข้าแรงงานระยะยาว

อดิศร มองว่า ประเทศไทยต้องมีแผนยุทธศาสตร์ที่ชัดเจนในการนำเข้าแรงงาน ที่ประเมินว่า ประเทศไทยจะนำเข้าแรงงานข้ามชาติจำนวนมากเท่าไร หรือแรงงานข้ามชาติ 4 สัญชาติ ถ้าเกิดไม่เพียงพอ เราจะทำอย่างไร ทิศทางเศรษฐกิจประเทศไทยจะไปในแนวทางไหน เราประเมินเพื่อที่จะบอกว่า ถ้าเราเอาแรงงานศรีลังกาเข้ามา เราจะเอาเขาเข้ามาทำงานอะไร เซ็กเตอร์ไหน ตรงที่ไหนที่ยังขาดเพื่อทำให้กระบวนการคัดสรรหรือการพัฒนาทักษะจะได้สอดคล้องตรงนั้นมากขึ้น ซึ่งตอนนี้แผนยุทธศาสตร์เรายังไม่มี ทำให้การนำเข้าแรงงานศรีลังกาเป็นการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าเท่านั้น ฝั่งราชการอาจจะมองว่าเอาคนงานเข้ามาทำงานก่อน และค่อยมาปรับแก้ไขเป็นระยะๆ

ประเด็นคำถามที่ว่า ช่วงที่ผ่านมาก็มีเสียงเรียกร้องจากภาคการเกษตร อย่างเจ้าของไร่อ้อย และอุตสาหกรรมประมงว่ายังอยากจ้างแรงงานกัมพูชาทำงาน เป็นไปได้หรือไม่ที่รัฐบาลไทยจะกลับมาอนุญาตให้แรงงานกัมพูชาขึ้นทะเบียน หรือต่ออายุใบอนุญาตทำงานอีกครั้ง อย่างน้อยเพื่อบรรเทาปัญหาขาดแคลนแรงงาน สมาชิก MWG เผยว่า เขายังไม่รู้ว่าเมื่อไรจะกลับมาเปิดให้นายจ้างคนไทยใช้แรงงานกัมพูชาอีกครั้ง เพราะว่ามันขึ้นอยู่กับการเจรจาระหว่างไทย-กัมพูชา

นอกจากนี้ อดิศร ประเมินด้วยว่า แรงงานจากค่ายผู้ลี้ภัย 9 ค่ายตามตะเข็บชายแดนไทย จะยังไม่สามารถเข้ามาทดแทนแรงงานข้ามชาติได้ในเวลานี้ เนื่องจากทักษะอาชีพที่ผู้ลี้ภัยได้ร่ำเรียน จะไม่เหมาะกับงานที่เราขาดแคลนอยู่ตอนนี้อย่างพวกภาคการก่อสร้าง ภาคการเกษตร หรือภาคประมง ซึ่งเป็นงานใช้แรงอย่างเข้มข้น เพราะฉะนั้น ผู้ลี้ภัยที่ได้เรียนภาษาอังกฤษมาจากในค่าย ถ้าให้เขาทำงานในอุตสาหกรรมท่องเที่ยวได้ น่าจะดีกว่า

ทำไมเราถึงไม่เอาแรงงานข้ามชาติที่หลุดออกจากระบบขึ้นมาบนดินก่อน แล้วจึงนำเข้าแรงงานศรีลังกาเข้ามาทำงานในไทย อดิศร มองว่า ภาครัฐเล็งเปิดขึ้นทะเบียนแรงงานข้ามชาติที่หลุดออกจากระบบหรือเป็นแรงงานผิดกฎหมายไว้อยู่เหมือนกัน แต่กระแสต่อต้านแรงงานข้ามชาติมาแรงพอสมควร และพอมันมีจังหวะการเลือกตั้ง สส. (ปี 2569) พอดี เลยทำให้ตัวข้อเสนอนี้ถูกพับลงไป แต่ยังไงภาครัฐยังจะแก้ไขปัญหาโดยการเปิดจดทะเบียนแรงงานใหม่เป็นเรื่องหลัก ส่วนการนำเข้าแรงงานศรีลังกา อาจจะเป็นทางเลือกใหม่ที่ภาครัฐอยากทดลองดู ไม่ได้เป็นกลุ่มหลักที่จะเอาเข้ามาแก้ไขปัญหาขาดแคลนแรงงาน

ต่อคำถามว่ามีความเป็นไปได้หรือไม่ที่จะมีการนำเข้าแรงงานศรีลังกาเข้ามาเยอะขึ้น อดิศร มองว่า เป็นไปได้ที่จะนำเข้ามาเพิ่ม เพื่อมาแก้ไขปัญหาขาดแคลนแรงงานในระยะยาว แต่ว่ามันต้องวางอยู่บนแผนยุทธศาสตร์ ไม่ใช่ทำแบบเร่งด่วน ต้องมีกรอบนโยบายที่ชัดเจนกว่านี้

“ระยะยาว ผมคิดว่ากลุ่มนี้อาจจะเป็นทางเลือกหนึ่ง ใช้ผสมระยะยาวกับประเทศเพื่อนบ้าน และก็มาทดแทนในภาคส่วน อย่างเช่น โรงงานอุตสาหกรรมบางส่วน หรืองานภาคบริการบางส่วนได้ แต่ให้มาทดแทนเลย น่าจะไม่ขนาดนั้น น่าจะใช้ปนๆ กันไป” อดิศร กล่าว

สมาชิก MWG เสนอว่า รัฐบาลต้องวางระบบการเตรียมความพร้อมก่อนทำงานให้ชัดเจน และทำแผนยุทธศาสตร์การนำเข้าแรงงาน เช่น เรายังขาดแคลนแรงงานในส่วนไหน ความพร้อมของนายจ้างที่จะรองรับแรงงานกลุ่มนี้ เพราะว่ามันต้องทำความเข้าใจการจ้างงาน ต้องอบรมก่อนทำงาน หรืออื่นๆ และในระยะยาว ถ้าเราต้องการแรงงานกึ่งฝีมือ เราต้องมาดูว่าแรงงานศรีลังกาตอบโจทย์ตรงนี้ได้หรือไม่

ออกแบบยุทธศาสตร์ต้องร่วมกันหลายฝ่าย

ต่อคำถามว่าภาคประชาสังคมเคยเสนอให้กระทรวงแรงงานจัดทำแผนยุทธศาสตร์การนำเข้าแรงงานมีมานานแล้ว ไม่ทราบว่ามีความคืบหน้าในเรื่องนี้หรือไม่

สมาชิก MWG ระบุว่า ล่าสุด รัฐมนตรีแรงงานมอบหมายให้กองเศรษฐกิจการแรงงานเป็นคนทำแผนยุทธศาสตร์ ซึ่งเราแย้งไปว่าถ้าให้ข้าราชการเป็นคนทำฝ่ายเดียวจะเกิดปัญหาว่าแผนยุทธศาสตร์จะไม่รอบด้าน และใช้ปฏิบัติจริงไม่ได้ แต่อย่างไรก็ตาม ทางรัฐมนตรีมองว่าให้ทางกองเศรษฐกิจการแรงงานเป็นเจ้าภาพรับผิดชอบ ส่วนกระบวนการจัดรับฟังความคิดเห็นจะเชิญใครมาหารือบ้างขอดูอีกทีหนึ่ง

“เราย้ำว่า หากทำ ควรทำบนฐานการมีส่วนร่วมแต่แรกเลยดีกว่า เลยยังไม่มีความชัดเจนจากกระทรวงแรงงานเท่าไรว่าเรื่องแผนจะเป็นอย่างไร

“เราเสนอเขาว่า มันเป็นหน้าที่กรรมการนโยบายการบริหารจัดการคนต่างด้าว รัฐมนตรีเป็นประธานเอง อาจจะให้คณะกรรมการเป็นคนตั้งอนุฯ ศึกษาเรื่องนี้ และนั่งทำแผนยุทธศาสตร์ออกมา และให้ กองเศรษฐกิจการแรงงาน เป็นกองเลขาฯ แก (รมว.แรงงาน) ก็รับไป แต่ยังไม่ชัดเจนว่าจะเริ่มยังไง เมื่อไร” สมาชิก MWG ระบุ

อดิศร กล่าวว่า ปัญหาของการออกแบบจากมุมมองราชการเพียงฝ่ายเดียว เขาจะคิดบนฐานราชการ มันเหมือนการออกแบบตัวระบบ E-Work Permit (ระบบการต่ออายุใบอนุญาตทำงานออนไลน์) เขาจะเอาตัวกฎหมายมาจับอย่างเดียว แต่พอเริ่มใช้จริงกลับมีปัญหาเยอะมาก ไม่สอดคล้องกับความต้องการของคนใช้ หรือมีบางเรื่อง เช่น การประเมินทิศทางเศรษฐกิจไทย มันไม่ควรมาจากฝ่ายข้าราชการอย่างเดียว ควรจะรวมทุกฝ่ายมาร่วมกันออกแบบ เพื่อให้แผนสามารถใช้ปฏิบัติได้จริง

สัมภาษณ์

ฝ่าวิกฤตศรัทธา สมณศักดิ์ คณะสงฆ์ | หมายเหตุประเพทไทย EP.644

user8 — Sun, 13 Sep 2026 16:45:34 +0000

ฝ่าวิกฤตศรัทธา สมณศักดิ์ คณะสงฆ์ | หมายเหตุประเพทไทย EP.644 user8 Sun, 2026-09-13 - 23:45

หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ต่อศักดิ์ จินดาสุขศรี และ ชานันท์ ยอดหงษ์ แนะนำบทความ “‘พรานเบ็ดผ้าเหลือง’: มายาคติ ความหลง และสมณศักดิ์ที่ครอบงำ—การวิเคราะห์วิกฤตศรัทธาในสถาบันสงฆ์ไทย” โดย กฤต พิริยธัชกุล วิทยาลัยศาสนศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล เผยแพร่ใน วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ปีที่ 26 ฉบับที่ 2 (พฤษภาคม–สิงหาคม 2569) ซึ่งศึกษาวิกฤตศรัทธาต่อสถาบันสงฆ์ไทย ผ่านโครงสร้างสมณศักดิ์ ระบบทุนทางศาสนา และปัจจัยเชิงเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองที่ส่งผลต่อความน่าเชื่อถือของคณะสงฆ์ในยุคร่วมสมัย

ข้อค้นพบสำคัญของงานคือมโนทัศน์ “พรานเบ็ดผ้าเหลือง” หรือการใช้ผ้าเหลืองเป็นเครื่องมือดึงดูดศรัทธาและทุน ผ่านกระบวนการผลิตซ้ำความศักดิ์สิทธิ์ 4 ระดับ ได้แก่ การใช้วาทกรรมยกย่องตำแหน่งมากกว่าการปฏิบัติ การแปรสมณศักดิ์เป็นเครื่องผลิตทุน การใช้ตัวชี้วัดเชิงปริมาณแทนคุณภาพทางธรรม และการดัดแปลงหลักธรรมให้กลายเป็นสินค้า ขณะเดียวกัน วิกฤตศรัทธายังเกิดจาก “วงจรอุบาทว์” ที่เชื่อมโยงปัจจัยทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองเข้าด้วยกัน

บทความยังวิพากษ์การเปลี่ยนแปลงของการสื่อสารทางศาสนา จากการถ่ายทอดธรรมะไปสู่การประชาสัมพันธ์เพื่อธำรงสถานะ การสร้างภาพลักษณ์ และการสร้างตราสินค้าทางศาสนา รวมถึงการใช้วาทกรรมบางแบบเพื่อปิดกั้นการตั้งคำถามต่อโครงสร้างอำนาจภายในคณะสงฆ์

โดยงานวิจัยเสนอว่าปัญหานี้ไม่ใช่เพียงความบกพร่องของพระสงฆ์เป็นรายบุคคล แต่เป็น วิกฤตเชิงโครงสร้าง ที่ต้องอาศัยการปฏิรูปทั้งระบบ ตั้งแต่การจัดตั้งกลไกตรวจสอบอิสระ การปฏิรูประบบสมณศักดิ์ การจัดการทรัพย์สินอย่างโปร่งใส การบริหารวัดในฐานะองค์กรสาธารณะ การรื้อมายาคติเรื่อง “ห้ามแตะต้องศาสนา” เพื่อเปิดพื้นที่ให้เกิดการวิพากษ์อย่างสร้างสรรค์ ไปจนถึงการปฏิรูปการศึกษาของพระสงฆ์ เพื่อรับมือกับวิกฤตศรัทธาที่กำลังเกิดขึ้นในสถาบันสงฆ์ไทยร่วมสมัย #หมายเหตุประเพทไทย #คณะสงฆ์

ข่าว

วัฒนธรรม

“วิกฤติศรัทธา(สภา)สูง” วงเสวนาเรียกร้อง กกต. ส่งสำนวนคดีทุจริตเลือก สว. ให้ศาลพิจารณา

user8 — Sun, 13 Sep 2026 11:41:21 +0000

“วิกฤติศรัทธา(สภา)สูง” วงเสวนาเรียกร้อง กกต. ส่งสำนวนคดีทุจริตเลือก สว. ให้ศาลพิจารณา user8 Sun, 2026-09-13 - 18:41

11 ก.ย. 2569 คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การสื่อสารมวลชน และการมีส่วนร่วมของประชาชน สภาผู้แทนราษฎร ร่วมกับเครือข่ายรณรงค์รัฐธรรมนูญ จัดเสวนา “วิกฤติศรัทธา(สภา)สูง: โอกาสและความท้าทายในการเมืองไทย” ณ อาคารรัฐสภา โดยมีชยพล สท้อนดี สส. พรรคประชาชน, โคทม อารียา อดีต กกต., สฤณี อาชวานันทกุล นักวิชาการอิสระ และมุนินทร์ พงศาปาน อาจารย์คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ร่วมอภิปรายข้อกล่าวหาทุจริตการเลือก สว. ซึ่ง กกต. เตรียมแถลงปิดคดีว่าจะส่งฟ้องศาลหรือไม่ ในวันที่ 14 ก.ย. นี้

มุนินทร์ระบุว่า กกต. มีหน้าที่ชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานเบื้องต้นเพื่อชี้มูล ส่วนการตัดสินความผิดเป็นอำนาจของศาลฎีกา พร้อมตั้งข้อสังเกตต่อการตั้งคณะอนุกรรมการชุดที่ 36 และการตีความกฎหมายที่อาจจำกัดผู้กระทำผิดไว้เฉพาะผู้สมัคร ทั้งที่ผู้มีส่วนร่วมทุจริตอาจเป็นบุคคลอื่นได้

สฤณีเห็นว่า พยานหลักฐานเส้นทางการเงินมีน้ำหนักเพียงพอที่จะส่งเรื่องให้ศาลฎีกาพิจารณา พร้อมมองว่าพฤติการณ์ดังกล่าวสะท้อนความพยายามยึดโครงสร้างอำนาจรัฐผ่านวุฒิสภาเพื่อเอื้อประโยชน์แก่กลุ่มผลประโยชน์

ชยพล เสนอให้ กกต. ส่งเรื่องผู้ถูกกล่าวหาทุจริตการเลือก สว. ทั้ง 229 คนให้ศาลฎีกาพิจารณา โดยเห็นว่ามีพยานหลักฐานเกี่ยวกับการจัดตั้งเครือข่าย การนัดแนะ และการสัญญาให้ผลประโยชน์มากเพียงพอที่จะดำเนินการต่อ พร้อมย้ำว่าประชาชนต้องการกระบวนการสอบสวนที่โปร่งใสและตรวจสอบได้ หาก กกต. ไม่ส่งฟ้องหรือส่งฟ้องไม่ครบ เขาจะเปิดเผยหลักฐานต่อสาธารณะอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เห็นข้อสงสัยต่อการตัดสินใจของ กกต.

ทั้งนี้เขายอมรับว่าลึกๆ แล้วรู้สึกว่า กกต. อาจจะไม่ส่งฟ้องเลยทั้ง 229 คน เพราะหากนำคนกลุ่มหนึ่งมาสังเวยเข้าสู่กระบวนการ คนเหล่านั้นอาจทนแรงกดดันไม่ได้และเปิดเผยข้อมูล ซึ่งเป็นความเสี่ยงต่อผู้เกี่ยวข้อง จึงมีความเป็นไปได้สูงที่จะไม่ส่งใครเลย แต่อาจยอมสังเวย กกต. ให้สังคมวิพากษ์วิจารณ์แทน

ด้านโคทมวิจารณ์ว่า กกต. ยังอธิบายเหตุผลต่อสาธารณะไม่ชัดเจน โดยเสนอให้ส่งสำนวนให้ศาลพิจารณา พร้อมสนับสนุนให้คงองค์กร กกต. ไว้ แต่ปรับปรุงกระบวนการสรรหาและกลไกตรวจสอบให้รัดกุม เพื่อคุ้มครองประโยชน์ประชาชน

ข่าว

การเมือง

‘สว.’ เช่นนี้ท่านได้แต่ใดมา? เปิดบทสนทนา ‘มีชัย’ และคณะร่างรัฐธรรมนูญ 60

See Think — Fri, 11 Sep 2026 08:50:39 +0000

‘สว.’ เช่นนี้ท่านได้แต่ใดมา? เปิดบทสนทนา ‘มีชัย’ และคณะร่างรัฐธรรมนูญ 60

ทีมข่าวการเมือง

See Think Fri, 2026-09-11 - 15:50

สัปดาห์ที่ผ่านมามีข้อถกเถียงกันว่า ‘มีชัย ฤชุพันธุ์’ หัวเรือยกร่างรัฐธรรมนูญรู้สึก ‘เสียใจ’ หรือไม่ที่เขาและคณะออกแบบการเลือกตั้ง สว. เช่นนี้? สืบเนื่องจากนครินทร์ เมฆไตรรัตน์ ออกแย้มถึงความเสียใจขณะที่คนใกล้ชิดและมีชัยเองบอกว่าไม่เคยพูด

สั้นๆ แค่นั้น…จึงไม่มีใครรู้ว่าพวกเขาสรุปบทเรียน ‘กับตัวเอง’ อย่างไร?

ก่อน 14 กันยายน เดดไลน์ที่ กกต.ตัดสินใจคดีฮั้ว สว. ประชาไทชวนพักเบรคด้วยการท่องเที่ยวไปใน ‘บทสนทนาบางส่วน’ ของผู้ให้กำเนิด สว.ชุดนี้ ย้อนไปเมื่อปี 2559 หลัง คสช.แต่งตั้ง ‘ทีมอรหันต์ปั้นรัฐธรรมนูญ’ ขึ้นมา พวกเขาปิดห้องคุยอะไรกันบ้าง คาดหวังอะไรกับ สว. และออกแบบกันอีท่าไหนจนออกมาเป็น ‘วุฒิสภาสีน้ำเงิน’ ตั้งใจหรือไม่ ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น

มีชัย ฤชุพันธุ์ คือประธานกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ หรือ กรธ. ซึ่งประกอบด้วยสมาชิกรวมเป็น 20 คน และมีที่ปรึกษาอีก 7 คน (รายชื่อในล้อมกรอบด้านล่าง) เราจะดูบทสนทนาผ่านเอกสาร ‘รายงานการประชุมคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ’ ซึ่งมีการจดเป็นเชาวเลขทำให้เห็นว่าใครพูดอย่างไรบ้างโดยละเอียด การประชุมตอนยกร่างนั้นประชุมกันกว่า 501 ครั้ง (ในเวลา 6 เดือน) จากนั้นมีการยกร่างกฎหมายระดับพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ 10 ฉบับ หนึ่งในนั้นว่าด้วยการเลือกตั้ง สว. เราไม่สามารถล่วงรู้ได้ว่ากรรมการพูดอะไรกันเนื่องจากที่ประชุมมีมติมิให้บันทึกแบบเชาวเลข

ต้องกล่าวก่อนว่า การยกร่างรัฐธรรมนูญ 2560 ไม่ได้มีการศึกษาวิจัยรองรับเป็นเรื่องเป็นราวเหมือนตอนร่างรัฐธรรมนูญ 2540 เป็นแต่เพียงการปิดห้องถกกันตามประสบการณ์และความเห็นส่วนตัวล้วนๆ โดยมีประธานผู้มากประสบการณ์คอย ‘ถือหางเสือ’ ไม่ให้ออกทะเล ผู้ที่ให้ความเห็นหลักๆ ในเรื่อง สว.มีอยู่ราว 7-8 คน และยังมี ‘เจษฎ์ โทณะวณิก’ ที่ปรึกษาผู้แอคทีฟคอยเสริมข้อมูลประเทศต่างๆ อยู่คนเดียว

หากอ่านระหว่างบรรทัดในรายงานการประชุม จะพบว่าโจทย์ตั้งต้นของกลุ่มผู้ยกร่างฯ คือ กีดกันนักการเมืองออกจากสภาสูงให้มากที่สุดเพราะเชื่อว่าพวกนี้ซื้อเสียงเข้ามาและฉลาดล้ำในการแทรกแซงระบบถ่วงดุล แม้ไม่มีการเอ่ยชื่อสักครั้งในที่ประชุม แต่ไม่ต้องเดาเลยว่าในบริบทตอนนั้น โจทย์ในใจผู้ยกร่างฯ ทุกคนคือใคร

คำอธิบายตอนหนึ่งของประธานในที่ประชุม น่าจะสะท้อนได้ดีถึงเจตนาที่ต้องการหาทางออกจาก ‘ฝันร้าย’ นั้นอย่างชัดเจน

“สิ่งที่เรากังวลกันมาที่สุดก็คือ เราหวังให้วุฒิสภานี้เป็นกลางในการที่จะ protect อะไรต่ออะไรบางอย่าง หรือช่วยถ่วงดุลอำนาจนิติบัญญัติในตัวมันเอง นอกเหนือไปจากการที่มีองค์กรข้างนอกเข้ามาถ่วงดุล องค์กรข้างนอกถ่วงดุลตอนที่ทำผิด แต่ไม่ได้ถ่วงดุลดุลยพินิจในนิติบัญญัติ

“ประเทศเรามันเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ไม่ได้เป็นมลรัฐเหมือนสหรัฐอเมริกา เพราะฉะนั้น ที่มาของของวุฒิสภาจึงต้องไม่ใช่เป็นใครก็ได้ที่ไปลงเลือกตั้ง อย่างที่ชอบพูดกันว่า มันต้องเลือกตั้งแต่เพียงอย่างเดียว เพราะถ้าเมื่อไรไปลงเลือกตั้งปั๊บ มันก็จะตกอยู่ภายใต้อาณัติของพรรคการเมืองอย่างแน่แท้ เพราะคนที่ไปสมัครรับเลือกตั้งไม่มีทางที่จะไปทำอะไรลำพังตัวเองโดยไม่ยึดโยงกับพรรคการเมืองได้ เพราะฉะนั้นมันก็จะเสียหลักตรงนั้นไปตั้งแต่ต้น

“แต่ครั้นจะให้แต่งตั้งมาโดยตรง จะโดยฝ่ายบริหารหรือโดยคณะกรรมการอะไรก็แล้วแต่ มันก็ยากที่จะทำให้คนเชื่อว่าไม่ได้เอาคนที่เป็นพรรคพวกของตัวเข้ามา ซึ่งอย่างนั้นมันก็อันตราย แล้วเราก็พบแล้วว่า วุฒิสภาที่มาจากการสรรหาอย่างสองคราวที่แล้วนั้น พอมีคณะกรรมการเลือกตั้งมันก็ขึ้นอยู่กับกรรมการการเลือกตั้งว่าคนไหนเป็นคนซึ่ง active ในคณะกรรมการนั้น คนนั้นก็จะมีตัวคนวิ่งเข้าไปหา....ถึงแม้ว่าบังเอิญจะได้คนดีมาไม่น้อยก็ตาม แต่ผมก็คิดว่าวิธีนั้นไม่ใช่วิธีที่ดี แล้วมันก็ตอบโจทย์อะไรไม่ได้ มันมีหนทางใดที่จะใช้วิธีเลือกทางอ้อมที่ไปตามวิชาชีพหรืออะไรก็แล้วแต่ ช่วยกันคิดดูว่ามีทางใดไหมที่ 1.ไม่ต้องเลือกตั้งโดยตรง 2.ไม่ใช่วิธีการสรรหาแบบคณะกรรมการสรรหา แล้วตรง in Between มีอะไร ช่วยกันคิดหน่อยเถอะครับ”

ใช่แล้ว โจทย์ตั้งต้นในการออกแบบการได้มาซึ่ง สว.คือ ไม่เอาเลือกตั้ง+ไม่อยากสรรหา โดยประธานกรุยทางมาหน่อยหนึ่งแล้วว่า น่าจะเป็น ‘การเลือกโดยอ้อม’

กรรมการในห้องทอยแสดงความเห็นด้วยกับ ‘ความล้มเหลวของการเลือกตั้งโดยประชาชน’ แม้จะมีน้ำหนักแตกต่างกันไป พร้อมเสนอไอเดียคร่าวๆ ว่าควรจะไปทางไหน เช่น

กีระณา สุมาวงศ์ (อดีตนายกสมาคมบัณฑิตสตรีทางกฎหมาย, อดีต สนช., อดีต ส.ว.)

เห็นว่า เลือกตั้งทั้งหมดนั้นไม่เหมาะ เพราะต้องหาเสียง จะใช้เงินหาเสียงก็ต้องไปยึดโยงกับพรรคการเมือง ทำให้ตกอยู่ภายในการครอบงำของพรรคการเมือง แล้วก็มีประสบการณ์ว่าเขาซิกแนวกันในการโหวต พ.ร.บ.สำคัญๆ พวกเป็น สว.ที่มาจากท้องถิ่นก็อยากไปสู่การเป็น สส. เพราะมีผลประโยชน์มากกว่า แต่ สว.สรรหาก็ไม่ใช่ดีทุกคน ตอนหลังก็เอนเอียง ไม่มีความเป็นกลาง แล้วยังไปวิ่งเป็น สส.ตอนหลัง

สุพจน์ ไข่มุกด์ (อดีตเอกอัครราชทูต,อดีต กรธ.2550, อดีตตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ)

กล่าวว่า “ถ้าเราดูจากบริบท แล้วก็ความเจ็บปวดที่เราได้รับจาก สว.เลือกตั้งนะครับ เราคงให้มีการเลือกตั้งทั้งหมดไม่ได้ ก็ต้องแบ่งๆ กันไป” พร้อมเสนอว่า ควรเป็นการสรรหาผู้แทนองค์กร ข้าราชการ องค์กรวิชาชีพ บวกกับเลือกตั้งทางอ้อม โดยทำเป็นช็อตลิสต์ (รายชื่อผู้เข้ารอบสุดท้าย) มาจากกรรมการกลั่นกรองที่คัดเลือกผู้ทรงคุณวุฒิด้านต่างๆ มาทั่วประเทศ แล้วให้ประชาชนแต่ละจังหวัดเลือกมา ถือเป็นการเลือกตั้งทางอ้อม

อัชพร จารุจินดา (อดีตเลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา, อดีตรองเลขานุการ กรธ.2550, กรรมการร่างกฎหมาย คณะกรรมการกฤษฎีกา)

กล่าวว่า “เราถูกโฆษณามานานว่า การเลือกตั้ง สว.เป็นสิทธิของประชาชน ถ้าตัดจะลำบาก ถ้าแปลงสักหน่อยเป็นเลือกตั้งทางอ้อม เข้าใจว่าประชาชนรับได้ ถ้ากรรมการสรรหาผ่านประชาชนเสียหน่อย เขาจะยอมรับได้” พร้อมเสนอว่า นักการเมืองพรรคการเมืองยังจ้องอยู่ เพราะ สว.ยังมีฟังก์ชั่นหลายอย่าง ดังนั้น ควรมีกระบวนการกลั่นกรอง คือ 1. สว.ต้องมีคุณวุฒิสูงกว่า สส. 2. ต้องห้ามเป็น สส.ตลอดชีวิต จะได้ไม่กระโดดไปมา

อภิชาติ สุขัคคานนท์ (อดีตประธาน กกต. อดีตประธานแผนกคดีสิ่งแวดล้อมในศาลฎีกา ที่ปรึกษากฎหมายประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ)

กล่าวในฐานะอดีต กกต.ที่ได้ร่วมสรรหา สว.ชุดที่แล้วว่า ตอนที่ทำหน้าที่สรรหาไม่รู้จักตัวจริง ยากเหมือนกัน เพราะดูจากเอกสารเท่านั้น ตอนนั้นก็พยายามเลือกให้ดีที่สุด รัฐธรรมนูญเก่ากำหนดให้เลือกตั้ง 76 คน สรรหา 74 คน เมื่อเทียบคุณภาพแล้วเห็นว่า สว.สรรหาดีกว่า ดังนั้น คิดว่าวิธีการเก่านั้นดีแล้ว เป็นการผสมทั้งสองแบบ

ภัทระ คำพิทักษ์ (อดีต บก.หนังสือพิมพ์โพสต์ทูเดย์ อดีตประธานสภาการหนังสือพิมพ์แห่งชาติ)

เห็นว่า เรื่องยึดโยงประชาชนเป็นสิ่งชอบพูดกัน แต่ไชยันต์ ไชยพร อาจารย์ปรัชญาการเมืองจากรั้วจุฬาฯ บอกเลยว่า ไม่จำเป็น เพราะวุฒิสภาเป็นสภากลั่นกรอง ไม่ได้มีฟังก์ชั่นแบบสภาผู้แทนราษฎร ดังนั้น หรือเราจะเอาจากศาลสัก 100 คนไหม แล้วให้พรรคการเมืองหรือฝ่ายค้านเลือกมาในส่วนนิติบัญญัติสัก 100 คน ที่ไม่ใช่อดีตพรรค ส่วนกลุ่มอาชีพก็อยากให้มี โดยมีบัญชีรายชื่อแล้วให้คนจำนวนหนึ่งไปเลือก หรือให้เลือกตั้งโดยอ้อมให้ประชาชนไปเลือกก็ได้

ชาติชาย ณ เชียงใหม่ (อาจารย์ประจำสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์-นิด้า)

กล่าวว่า บทบาทหน้าที่ของ สว.ไม่เหมือน สส.ที่ต้องแข่งขันเอาชนะกัน แต่ สว.เป็น concept ของการชักชวนคนดี คนอยากทำประโยชน์ให้บ้านเมืองมาดูแลภาพรวมและมองไปข้างหน้า สส.จะห่วงว่าสมัยหน้าจะได้รับเลือกอีกหรือเปล่า ส่วน สว.เราให้เขาเป็นหนเดียว ไม่ต้องห่วงเรื่องนี้ มาทำอะไรเป็นสิ่งที่เรียกว่าคุณงามความดี เป็นคุณค่าของตัวเอง

เลือกตั้งทางอ้อม อาจใช้โมเดลให้กรรมการสรรหามาจากองค์กรต่างๆ ที่มีการจดแจ้ง น่าเชื่อถือในพื้นที่ กลั่นกรองคนสมัครที่ปลอดพรรคการเมือง จากสายอาชีพต่างๆ แล้วทำ shortlist (รายชื่อผู้เข้ารอบสุดท้าย) เอาลิสต์นั้นให้ประชาชนเลือก 2 คน จากทั้งหมด 5 หรือ 10 คน ใส่เงื่อนไขด้วยว่าไม่สามารถเป็น สส.ได้ในอนาคต

“ถ้าพรรคการเมืองไหนจะครอบงำ.... มันจะจ่ายสัก 3-4 เด้ง มีสตางค์ ก็ปล่อยมันจ่ายไปเถอะครับ คิดว่ามันก็ทอนกำลัง ได้ไม่คุ้มเสีย ถ้าเรามองในแง่ตลาดการเมือง ถ้าดู cost ของการลงทุนเพื่อได้ สว.มามันสูงเกินกว่าประโยชน์ที่จะได้ มนุษย์มนามันก็ไม่ลงทุนใช่ไหมครับ” ชาติชายกล่าว

ศุภชัย ยาวะประภาษ (อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย)

เสนอให้เลือกกันเองดีกว่าเราไปตั้งอรหันต์มาเลือก และเริ่มจำลองภาพว่า ถ้าพรรคการเมืองขนคนมาสมัครกลุ่ม A กำหนด Max ที่ 100 ถ้าจับมือกัน 3 พรรคได้สัก 60 คนก็คุมทุกอย่างได้หมด เขาจะเป็นคนกำหนด shortlist เลย

เจษฎ์ โทณะวณิก (นักวิชาการอิสระ อาจารย์พิเศษด้านกฎหมาย)

ให้ข้อมูลว่า ร่างรัฐธรรมนูญฉบับบวรศักดิ์ อุวรรณโณ กำหนดให้เลือก สว.คล้ายกับที่ กรธ.บางคนนำเสนอ จังหวัดละ 10 คนใช้วิธีการเดียวกัน ใครอยากสมัครเดินมาสมัคร ใครอยากเป็นกรรมการสรรหาเดินมาสมัคร แล้วกำหนดคุณสมบัติว่าสมัคร สว.กลุ่มไหนได้บ้าง คนเป็นกรรมการสรรหาต้องเป็นอย่างไร พอเสนอออกไปสังคมส่วนใหญ่บอกว่านี่เป็น ‘การฆ่าตัดตอนผู้สมัคร’ และไปจำกัดสิทธิประชาชนที่จะเลือกได้อย่างเสรี โดยมีคำโจมตีระบบกรรมการสรรหาว่า “ให้เทวดามาเลือกคนให้ประชาชนเลือก”

ประธาน (มีชัย)

กล่าวว่า อาจต้องผสมผสานกันระหว่างเลือกตั้งทางอ้อมกับกลุ่มอาชีพให้มันหลากหลาย ยกตัวอย่างเช่น เวลานี้เรามีสภาวิชาชีพทางกฎหมาย มีสหกรณ์การเกษตร มีกลุ่มเกษตรกร มีองค์กรชุมชน มีสภาหอการค้า สภาอุตสาหกรรม สภาทนายความ สมาคมลูกจ้าง สมาคมนายจ้าง ผู้บริโภค ผู้พิการ สภาเกษตร ถามว่าทั้งหมดนี้ cover (ครอบคลุม) คนทั้งประเทศหรือยัง ถ้ามัน cover คนทั้งประเทศ เราก็สามารถหยิบเอามาให้เขาเป็นคนเลือกตัวแทนของเขาขึ้นมาในระดับจังหวัด แล้วก็ขึ้นมารวมกันแล้วก็ให้เขาเลือกกันเอง แต่ว่าต้องสร้างกลไกวิธีที่จะป้องกันการฮั้ว ซึ่งตรงนี้ต้องไปคิดวิธี”

ภัทระ

ไม่เห็นด้วยกับวิธีการเลือกโดยกลุ่มอาชีพ เขาพบว่าร่างบวรศักดิ์ ‘เละเป็นโจ๊ก’ และการเมืองจะไปทำลายองค์กรวิชาชีพ หากให้แต่ละอาชีพเลือกกันเอง และอธิบายถึงวิธีการจับสลากของศาลเจ้า

ประพันธ์ นัยโกวิท (อดีตรองอัยการสูงสุด, อดีตกรรมการการเลือกตั้ง, อดีต ส.ส.ร, อดีต กรธ.2550)

โต้แย้งให้เห็นถึงข้อดีของการเลือกตั้ง และย้ำว่าหากตัดการเลือกตั้งออกไปเลยจะชี้แจงเหนื่อย จึงควรเป็นเลือกตั้งในกลุ่มอาชีพ อย่างน้อยยังได้เลือกในกลุ่มกันเอง รัฐธรรมนูญ 2550 แบ่งที่มา สว.สรรหาเป็น 5 กลุ่มใหญ่ คือ ภาควิชาการ ภาครัฐ ภาคเอกชน ภาควิชาชีพ ภาคอื่นเราจะเพิ่มเข้าไปก็ได้ อย่างไรก็ตาม เขาเห็นว่าเลือกตั้งในกลุ่มอาชีพต้องยอมรับว่าอาจมีฮั้วเหมือนกัน

“เราต้องยอมรับสภาพเหมือนกัน ก็อาจจะต้องมีการฮั้วมีอะไร ก็เหมือนกับการเลือกตั้งลงพื้นที่ก็มีซื้อเสียง ก็มีจุดอ่อน จุดด้อย เราก็คงต้องปล่อยให้ระบบในกลไกเขาเดินไป” ประพันธ์กล่าว

…..นี่แค่เพียง ‘น้ำจิ้ม’ ของกระบวนการ brainstorming (ระดมสมอง) ของกรรมการร่างรัฐธรรมนูญที่หารือกันอินุงตุงนังและวกวนพอสมควร เราคัดสรรจากการประชุม 3-4 ครั้งหลัก (ครั้งที่ 29,30,31,41) เพียงบางส่วนและลำดับใหม่ให้เข้าใจง่ายเพื่อสะท้อนวิธีคิดของผู้ร่าง

แต่หากให้สรุปภาพรวมโดยย่นย่อ ข้อเสนอในตอนต้นๆ นั้นหลากหลาย มีความเห็นแย้งกันไปมา แต่ก็เริ่มมีเค้าลางของการเลือกในกลุ่มอาชีพ โดยในเบื้องต้นหลายเสียงอยากให้มี ‘กรรมการสรรหา’ เข้ามามีส่วนร่วมกรองคนด้วยภัทระ คำพิทักษ์ คือผู้ที่พยายามผลักดันแนวคิดนี้อยู่หลายครั้ง แต่เมื่อถกเถียงกันไปพักใหญ่ ประธานสรุปว่า ไม่เอากรรมการสรรหา

“มันไปไม่รอดหรอก ในระบบอย่างนี้ถ้าเอากรรมการสรรหา คนไปสรรหาจะถูกครหานินทา ที่สรรหากันมายังถูกนินทาอยู่จนทุกวันนี้ เลือกก็ได้ไม่ดี …เอาองค์กรอิสระมาใช้มากๆ มันก็เปลืองตัวเหมือนกัน เดี๋ยวพอถึงตอนจะหาองค์กรอิสระก็จะใช้พวกนั้นไม่ได้ ถูกตียับเยินเสียแล้ว คือผมคิดว่าทางเดียวที่จะทำได้คือ เขาเลือกกันเองจะกี่ขั้นตอนก็แล้วแต่” ประธานกล่าว

มีการถกเถียงกันอีกมากมายว่า จะจัดประเภทกลุ่มอย่างไร, มีจำนวนกี่กลุ่มจึงจะครอบคลุม, เปิดกว้างให้ใครๆ สมัครได้แค่มีคนรับรอง หรือจะต้องให้คนในวิชาชีพไปตกลงกันเพื่อเสนอชื่อมา ฯลฯ จนเหมือนว่าจะได้ตุ๊กตาว่าแบ่งเป็น 20 กลุ่ม และเลือกในระดับพื้นที่มาก่อนจะรวมในระดับประเทศ

ประธานเสนอวิธีการเลือกด้วยว่า น่าจะต้องกำหนดให้เลือกกันในแต่ละกลุ่มก่อน แล้วให้เลือกข้ามกลุ่มในตอนท้าย ด้วยวิธีนี้เชื่อว่าจะฮั้วกันไม่ได้แล้วเพราะทุกคนจะถูกแยก

ธิติพันธุ์ เชื้อบุญชัย (อดีตอาจารย์คณะนิติศาสตร์ จุฬาฯ, ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยกฎหมายการพัฒนา คณะนิติศาสตร์ จุฬาฯ) แย้งว่า ถ้าใช้ระบบอำเภอหรือจังหวัดจะมีประเด็นเรื่องพรรคการเมืองจ้างคนไปสมัครหรือไม่ สมมติอำเภอหนึ่งจ้างสัก 200 คนให้ไปสมัครในอาชีพนี้ แล้วก็บอกว่าในอำเภอนี้ให้เลือกคนนี้

ศุภชัย ก็ตั้งข้อสังเกตว่า “พรรคการเมืองจ้างคนสมัครได้ทั้ง 20 กลุ่ม ให้ได้ใช้ sizable (ใหญ่มากพอสมควร) สักนิดหนึ่ง พอ sizable ปุ๊บ เขาก็บล็อคโหวตได้หมด จะแก้อย่างไรนึกยากเหมือนกัน”

อีกประเด็นหนึ่งที่น่าสนใจและเกี่ยวพันกับการกำหนด ‘วิธีการเลือก สว.’ ก็คือ การมองว่าจริงๆ แล้ว สว.ควรเป็น ‘ผู้เชี่ยวชาญ’ โดยเฉพาะด้านกฎหมาย หรือควรเป็นตัวแทนของกลุ่มผลประโยชน์ต่างๆ กันแน่ ผู้ที่จุดประเด็นนี้อย่างสำคัญก็คือ ปกรณ์ นิลประพันธ์ ซึ่งเป็นกฤษฎีกาและเป็นเลขานุการ กรธ.ด้วย

ปกรณ์ (กรรมการด้านกฎหมาย สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา)

กล่าวว่า “วุฒิสภาที่เรากำลังออกแบบนะครับ เรากำลังออกแบบให้วุฒิสภาทำหน้าที่หลักคือ ทำหน้าที่เป็นสภาที่ทำหน้าที่กลั่นกรองกฎหมาย แล้วก็ไม่ได้ทำหน้าที่ในการควบคุมเหมือนเมื่อก่อน (ไม่มีอำนาจถอดถอน) เพราะฉะนั้นสิ่งจำเป็นที่สุดในทัศนะของผมก็คือว่า คนจะมาเป็นสมาชิกวุฒิสภาจะต้องเป็นผู้ที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญแล้วก็ประสบการณ์ในระดับที่สามารถที่จะมาร่วมกันตรวจสอบแล้วก็พิจารณากฎหมายได้ ฐานนี้จะแตกต่างจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรซึ่งเป็นอีกลักษณะหนึ่ง นั่นคือเป็นผู้แทนของกลุ่ม กลุ่มปวงชนต่างๆ

“ในขณะเดียวกันเราก็ต้องให้เขามี integrity (ความซื่อสัตย์-มีคุณธรรม) พอสมควร ว่าเขาต้องให้ความเห็นชอบองค์กรอิสระด้วย ผมติดใจอยู่อันหนึ่งก็คือว่า โลกยุคใหม่นี่มันเปลี่ยนแปลงเร็วมาก สถานการณ์เปลี่ยนแปลงเร็วมาก ถ้าสมมติว่าเราไปยึดติดอยู่กับอาชีพเดิมๆ ผมเกรงว่ารัฐธรรมนูญเราจะใช้ได้ไม่กี่ปีแล้วมันก็จะ outdated เพราะมันจะไม่สอดรับกับสถานการร์ที่เปลี่ยนแปลงไป วุฒิสภาเราจะกลายเป็นวุฒิสภาที่ conservative มาก และมันจะทำให้กฎหมายของเรามีปัญหาในอนาคต

“เนื่องจากหน้าที่ของวุฒิสภามีความสำคัญมากขึ้น เรายกระดับแล้ว ในขณะเดียวกันก็ไม่ต้องไปยุ่งกับการเมืองมาก และเราก็มีองค์กรอิสระซึ่งเราพยายามสร้างให้เข้มแข็ง..ผมจึงคิดว่าจำเป็นหรือไม่ที่จะต้องเปิด open มากมายขนาดนั้น จริงอยู่มันอาจะสะท้อนความต้องการของประชาธิปไตยได้นะครับว่า มันเปิดกว้าง แต่ถามว่ามันสอดรับกับอำนาจหน้าที่ขององค์กรที่เรากำลังจะสร้างหรือไม่ ผมคิดว่ามันยังไม่ได้ไปด้วยกัน เพราะฉะนั้นยิ่งฐานมันยิ่งกว้างเท่าไร ผมคิดว่าความสามารถในการกลั่นกรองกฎหมายของสภาจะยิ่งน้อยลงเท่านั้น”

กรรมการหลายคนแสดงความเห็นด้วยกับปกรณ์ อย่าง สุพจน์ ไข่มุกด์ ก็เห็นควรให้ put the right man in the right job แต่ประธานดูจะไม่เห็นเช่นนั้น

ประธานโต้แย้งวิธีคิดนี้ตรงๆ

“เราไปติดยึดอยู่กับคำว่า สว.มีหน้าที่กลั่นกรองกฎหมาย แล้วเราก็เลยนึกว่าเราจะต้องหาคนที่มีความรู้ ความสามารถสูงๆ มาเพื่อกลั่นกรองกฎหมาย ผมบอกตรงๆ ว่า ถ้าจะทำหน้าที่กลั่นกรองกฎหมายไม่ต้องไปหาใคร ไปที่กฤษฎีกาเขาทำมาตลอดชีวิต ไม่ต้องไปเอาใครหรอก

“แต่คำว่า กลั่นกรองกฎหมายในที่นี้ ไม่ได้หมายถึงในทางเทคนิค เทคนิคนี่มีเจ้าหน้าที่ทำ กลั่นกรองกฎหมายในที่นี้หมายถึงการมองในแง่มุมที่แตกต่างไปจากสภาผู้แทนราษฎรเขามอง เพราะสภาผู้แทนราษฎรเขามองตามนโยบายพรรค มองตามคำสัญญาที่ให้กับประชาชน แต่อาจไม่ได้มองในแง่มุมของคนซึ่งไม่ได้มีส่วนเลือกเขา ที่เรามีวุฒิสภาเพื่อกลั่นกรองก็เพื่อให้มองในทุกแง่ทุกมมุม เพราะฉะนั้นเวลาคนที่เราจะเอามา มันจึงต้องเอามาจาก all walks of life (ทุกชนชั้นทางสังคม-เศรษฐกิจ) เพื่อให้เขาได้มองในหลากหลายมิติ ไม่ใช่จะมองแต่มิติในเชิงการเมืองหรือมิติในทางที่ต้องการบรรลุผลจากผู้แทนราษฎร ก็ไม่ใช่เป็นความผิดของสภาผู้แทนราษฎร เขาก็มีคำมั่นสัญญาของเขา เขาก็ทำ แต่ว่ากลั่นกรองนี่ก็กลั่นกรองแต่เพียงว่าลองคิดด้านนี้ดูสิ อันนี้มันจะกระทบพวกนี้ไหม ก็เป็นแต่เพียงการตักเตือนหรือมองอีกแง่มุมหนึ่ง

“เราจะสังเกตเห็นว่าในระบบรัฐสภาเรานี่ เราไม่เคยให้วุฒิสภามีอำนาจเด็ดขาดในการสกัดกฎหมายได้เลย นั่นบอกอะไร บอกว่าเสียงของวุฒิสภาเป็นเสียงเตือนสติให้รู้ว่า นี่นะ ถ้ามองอีกแง่มุมหนึ่งแล้วมันจะเกิดผลอย่างนี้ๆ แล้วก็สภาผู้แทนราษฎรก็เป็นคนไปตัดสินใจสุดท้าย เพราะฉะนั้น คนที่เราต้องการในวุฒิสภาจึงไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญด้านวิชาการ เราต้องการคนที่มีประสบการณ์ในวิถีชีวิตของคนทั้งประเทศ….”

จบสปีชอันสวยงามของประธาน กรรมการหลายคนก็ยังวิตกกังวลกับเล่ห์กลของนักการเมืองอย่างมาก

อภิชาติ ยังแสดงความห่วงและยืนยันยังอยากได้ระบบผสม

“ผมอยู่กับเลือกตั้ง ผมไม่เชื่อว่าเลือกตั้งแล้วจะได้คนดี ไม่มีการวิ่งอะไร มันทำได้ทั้งนั้น เราเตรียมกฎหมายออกไปอย่างนี้ ผมว่าเขาก็เตรียมการแล้ว เดี๋ยวเขาก็ต้องหาวิธีทำให้เขามาเป็นจนได้ เพราะฉะนั้นผมก็ยังห่วงอยู่ ในส่วนตัวผมนะ ผมยังคิดว่าวิธีการสรรหาที่ทำมาแล้ว เราก็ได้คนที่ดีพอสมควร เพราะว่าในกลุ่มที่มาให้เราเลืกเป็นกลุ่มใหญ่พอควร แล้วคนดีๆ ก็มีให้เลือกอยู่ในนั้นเยอะแยะ ผมก็ยังไม่ค่อยอยากจะทิ้ง ยังชอบวิธีนี้อยู่ เพื่อให้มันผสมผสาน คะคานกัน” ความในใจคนเคยเป็นกรรมการสรรหา (กกต.)

วุฒิสาร ตันไชย ที่ปรึกษาอีกคนหนึ่งของ กรธ.(เลขาธิการสถาบันพระปกเกล้า และ อาจารย์ประจำคณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์)

ตอบประธานว่า แนวคิดที่เขาอยากนำเสนอนั้นดูจะถูกตีตกไปแล้ว นั่นคือ ให้กรรมการสรรหาคัดกรองมาก่อน 6-7 กลุ่มแล้วให้ประชาชนทั้งประเทศเลือก ถ้าจะเลือกกันเอง เขานำเสนอสิ่งที่คนฟังแล้วอาจจะหัวเราะแต่น่าจะเวิร์ค นั่นคือให้จับสลากเลย อาจเรียกว่า ‘สุ่มโดยง่าย’ แฟร์ที่สุด ไม่อิงการเมือง

“ถ้ามาจากฐานอำเภอ ผมคิดว่าปัญหาเรื่องการเมืองแทรกแต่แรกมีแน่ แต่อย่างไรก็ตาม ผมกราบเรียนว่า การเมืองถ้าจะครอบงำ สว.ไม่ต้องครอบตอนเลือกตั้งเข้ามาก็ได้ครับ คือมาเป็นแล้วครอบทีหลังก็ได้ ...เพราะฉะนั้นโจทย์เรื่องการเมืองจะเข้ามาครอบ ไม่ได้แปลว่าเฉพาะเรื่องที่มา วิธีการได้มา คือมาอยู่แล้วเขาแทรกแซงได้อยู่ดี เพราะฉะนั้นเราต้องไปคิดวิธีว่าจะได้คนที่ represent (เป็นตัวแทน) จริงๆ”

ฯลฯ

บทสนทนายังดำเนินไปอีกยืดยาว คดเคี้ยวเลี้ยวลดโดยมีประธานคอยคัดหางเสือเรือคุมทิศทาง ผู้สนใจสามารถเข้าถึง ‘บันทึกประวัติศาสตร์’ เหล่านี้ได้ที่หอสมุดรัฐสภา

ถึงจุดนี้ ผู้ร่างรัฐธรรมนูญที่เชื่อว่าตนเองหวังดีต่อประเทศชาติ พากันปิดห้องยกร่างกติกาใหญ่ที่สุดของประเทศจะรู้หรือยังว่า ‘ผีทักษิณ’ ที่ครอบงำจิตใจนั้นตัวใหญ่กว่าความเป็นจริง และการพยายามแสวงหาหนทางใหม่ๆ ที่เกิดขึ้น ทำให้สถานการณ์ของวุฒิสภา ‘เลวร้ายยิ่งกว่า’ ในอดีตที่พวกเขาเห็นว่าเป็น ‘สภาผัวเมีย’ กลายเป็นสภา ‘สีน้ำเงิน’ ที่มีความหมายหลายชั้น

คำถามยังคงลอยอยู่ในสายลม พวกท่านสรุปบทเรียนกับตัวเองว่าอย่างไร?

ข่าว

การเมือง

งบประมาณ 2570 เกี่ยวกับสถาบันกษัตริย์ ส่วนราชการในพระองค์เพิ่ม 632 ล้าน

See Think — Thu, 10 Sep 2026 11:18:32 +0000

งบประมาณ 2570 เกี่ยวกับสถาบันกษัตริย์ ส่วนราชการในพระองค์เพิ่ม 632 ล้าน See Think Thu, 2026-09-10 - 18:18

สถาบันพระมหากษัตริย์ใช้เงินปีละเท่าไร? สามารถตรวจสอบได้หรือไม่ว่าอยู่กระทรวงใดบ้าง? หน่วยงานที่รับงบเกือบหมื่นล้าน และไม่ถูกตัดงบเลยคือหน่วยงานใด? กษัตริย์ไทยมีเงินประจำปีเหมือนกษัตริย์ในอังกฤษหรือญี่ปุ่นหรือเปล่า?

ข้างต้นเป็นคำถามที่หลายคนอาจสงสัย และสามารถหาคำตอบเบื้องต้นได้ผ่านการสืบค้นข้อมูลผ่านกูเกิลหรือใช้ AI แต่หากอยากได้ข้อมูลที่ละเอียดมากขึ้น ประชาไทชวนผู้อ่านค่อยๆ เปิดเอกสารงบประมาณรายจ่าย หรือที่เรียกกันสั้นๆ ว่า ‘เล่มขาวคาดแดง’ ไปพร้อมๆ กัน

สำหรับปีงบประมาณ 2570 มีเอกสาร 24 เล่ม ทั้งหมด 15,180 หน้า สำรวจพบงบที่เกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์โดยตรงอยู่ที่ 22,406.15 ล้านบาท ส่วนงบเกี่ยวข้องกับสถาบันแบบอ้อมๆ ในโปรเจ็กต์สาธารณะของหน่วยงานต่างๆ ที่ติดป้ายเฉลิมพระเกียรติมีทั้งหมดเกือบ 300 รายการ รวมแล้ว 18,018.92 ล้านบาท

การสำรวจงบสถาบันกษัตริย์อย่างเป็นระบบทำมาแล้วเป็นปีที่ 7 ด้วยหวังว่าจะส่งเสริมให้เกิดความโปร่งใสและประสิทธิภาพในการจัดการงบประมาณเพื่อประโยชน์สาธารณะ และความสม่ำเสมอของการสำรวจยังทำให้เห็นความพลวัตรของความเปลี่ยนแปลง (หรือไม่เปลี่ยนแปลง) ได้สะดวกยิ่งขึ้นด้วย

งบโดยตรง 22,406 ล้านบาท อยู่หน่วยงานไหนบ้าง

การจะหาคำตอบว่า ภายใน 1 ปี ประเทศไทยมีงบประมาณที่เกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์ประมาณเท่าไหร่? ไม่อาจหาคำตอบได้ในเอกสารเล่มเดียว เพราะงบประมาณในส่วนที่เกี่ยวข้องกระจายอยู่ในหลายกระทรวง กรม หน่วยงาน กระทรวง สถานศึกษา แม้กระทั่งในจังหวัดต่างๆ

จากการสำรวจในเล่มขาวคาดแดง ปี 2570 พบว่า มีงบประมาณรายจ่ายที่เกี่ยวข้องกับสถาบันฯ รวม 288 รายการ งบประมาณราว 40,425 ล้านบาท และหากเราแบ่งงบประมาณตามความเกี่ยวข้องกับสถาบันฯ พบว่า

งบที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับสถาบันพระมหากษัตริย์ มีทั้งหมด 13 รายการ วงเงินราว 22,406.15 ล้านบาท

ทั้งนี้ งบเกี่ยวกับสถาบันฯ โดยตรง หรือ ‘งบทางตรง’ คือ รายจ่ายที่ใช้จ่ายกับสถาบันพระมหากษัตริย์โดยตรง เช่น ค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับการเสด็จพระราชดำเนิน ค่าใช้จ่ายที่ใช้ในการรักษาความปลอดภัย งบที่ใช้สนับสนุนภารกิจของพระมหากษัตริย์

ตารางที่ 1 งบประมาณรายจ่ายที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับสถาบันพระมหากษัตริย์ ปี 2570

หมายเหตุ : โครงการสนับสนุนกิจกรรมพิเศษหลวง/เขตพระราชฐาน ตามแผนงานยุทธศาสตร์เสริมสร้างความมั่นคงของสถาบันหลักของชาติ ดำเนินโครงการตั้งแต่ปี 2554 เป็นงบผูกพันถึงปี 2570 ในเอกสารงบประมาณเคยระบุในวัตถุประสงค์ของโครงการนี้ไว้ว่า ‘ก่อสร้างและบํารุงรักษากิจกรรมพิเศษหลวงในเขตพระราชฐาน’ ก่อนจะตัดคำว่า ‘ในเขตพระราชฐาน’ ออกไปตั้งแต่ปีงบประมาณ 2565 เป็นต้นมา เหลือเพียง ‘โครงการพิเศษหลวง’ ประชาไทเคยคำนวณโครงการนี้ในงบทางตรงหลายปี แต่เมื่อหน่วยงานมีการตัดถ้อยคำออก จึงไม่ได้นำโครงการนี้มาคำนวณในงบทางตรงอีก ทั้งนี้ ปี 2570 มีการตั้งงบประมาณรายจ่ายโครงการนี้ไว้ที่ 1,513 ล้านบาท

กราฟเส้นแสดงงบประมาณรายจ่ายที่เกี่ยวข้องกับสถาบันกษัตริย์โดยตรง ปี 2563-2570

จากตารางที่ 1 มีข้อสังเกต 5 ประการ ดังนี้

หน่วยราชการในพระองค์ งบเพิ่ม 632 ล้าน KPI ทะลุเป้า

ข้อ 1 หน่วยงานที่รับงบมากที่สุด เกือบหมื่นล้านบาท คือ ส่วนราชการในพระองค์ 9,904.07 ล้านบาท รายละเอียดงบประมาณที่ปรากฏในเล่มขาวคาดแดงระบุว่า งบนี้อยู่ในแผนงานยุทธศาสตร์เสริมสร้างความมั่นคงของสถาบันหลักของชาติ หากเทียบกับปี 2569 พบว่ามีการตั้งงบประมาณส่วนนี้เพิ่มขึ้นราว 632 ล้านบาท

นอกจากนี้ยังมีงบประมาณสำหรับการประสานงานกับส่วนราชการในพระองค์และการขอพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ของสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี จำนวน 384.30 ล้านบาท ด้วย

หากดูงบประมาณตั้งแต่ปี 2561 เห็นว่างบประมาณของส่วนราชการในพระองค์เพิ่มขึ้นทุกปี โดยมีการประมาณงบประมาณล่วงหน้าไว้ว่าจะเกินหมื่นล้านบาทใน ปี 2571

ตารางที่ 2 แสดงงบประมาณส่วนราชการในพระองค์เทียบกับจำนวนหน้าเอกสารชี้แจงการใช้งบ ตั้งแต่ปีงบประมาณ 2561-2570

ในเล่มงบประมาณ (ขาวคาดแดง) ระบุตัวชี้วัดการดำเนินเพียงว่า “ผลผลิตที่ 1 : การดำเนินงานด้านเลขานุการ ในพระองค์และการถวายความสะดวก ความปลอดภัยแด่พระมหากษัตริย์ พระบรมวงศ์ และพระอนุวงศ์ รวมทั้งการดำเนินงานสนองภารกิจของคณะองคมนตรี ดำเนินไปด้วยความเรียบร้อย ถูกต้อง รวดเร็ว”

ส่วนในเล่มขาวคาดฟ้าเอกสารงบประมาณ ฉบับที่ 6 ซึ่งเป็นเล่มรายงานผลการดำเนินงานและการใช้จ่ายงบประมาณ พบว่าผลการดำเนินงานแยกตามตัวชี้วัดการให้บริการของแต่ละหน่วยงาน

ยกตัวอย่างปี 2563 การดำเนินงานของส่วนราชการในพระองค์ ในส่วนของพระราชภารกิจและกิจการในพระองค์ทุกด้านดำเนินไปด้วยความเรียบร้อย มีแผน 30,000 เรื่อง ส่วนผลการดำเนินงานทำได้มากถึง 113,000 เรื่อง (378%)

ที่มา: https://bbstore.bb.go.th/cms/1620976870_9615.pdf

ตารางที่ 3 แสดงการเบิกจ่ายงบประมาณและผลการดำเนินงานส่วนราชการในพระองค์ ปี 2561-2568

ที่มา: เอกสารงบประมาณ ฉบับที่ 6 งบประมาณรายจ่ายประจำปี พ.ศ.2563 - 2570 ผลการดำเนินงานและการใช้ง่ายงบประมาณของปีงบประมาณ พ.ศ.2561-2568 (เล่มขาวคาดฟ้า)

ข้อ 2 งบที่ใช้ในการถวายความปลอดภัยพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ รายจ่ายรวม 10,265.43 ล้านบาท กระจายอยู่ในหลายหน่วยงาน ทั้งสำนักเลขาธิการนายกฯ (การถวายความปลอดภัยด้านการบิน และการบินรับ-ส่งบุคคลสำคัญ) 7,621.70 ล้านบาท สำนักงานตำรวจแห่งชาติ 1,633.07 ล้านบาท และสำนักงานปลัดฯ กระทรวงกลาโหม 1,010.72 ล้านบาท

เมื่อเทียบกับงบปี 2569 โครงการถวายความปลอดภัยด้านการบิน และการบินรับ-ส่งบุคคลสำคัญ รวมทั้งการบริหารจัดการด้านความมั่นคงของรัฐบาล สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี พบว่าวงเงินเพิ่มขึ้น 1,724 ล้านบาท ซึ่งในรายละเอียดพบว่าเป็นงบลงทุนค่าครุภัณฑ์ ครุภัณฑ์พาหนะและขนส่งโดยเป็นงบผูกพัน เริ่มปี 2569-2572

ข้อ 3 กรมโยธาธิการและผังเมือง กระทรวงมหาดไทย โครงการก่อสร้างปรับปรุง ซ่อมแซม และดูแลบำรุงรักษาอาคารราชการ เป็นงบเงินอุดหนุน รายละเอียด คือ

- ค่าครุภัณฑ์สนับสนุนโครงการพิเศษหลวง 1 โครงการ 27,500,000บาท

- ค่าสิ่งก่อสร้างสนับสนุนโครงการพิเศษหลวง 1 โครงการ 885,000,000บาท

- ค่าจ้างที่ปรึกษาสนับสนุนโครงการพิเศษหลวง 1 โครงการ 600,000,000บาท

ทั้งนี้ โครงการนี้เป็นงบผูกพันจนถึงปี 2570 ในเอกสารงบประมาณปี 2554 เป็นต้นมา เคยระบุในวัตถุประสงค์ของโครงการพิเศษหลวงไว้ว่า ‘ก่อสร้างและบํารุงรักษากิจกรรมพิเศษหลวงในเขตพระราชฐาน’ ก่อนจะตัดคำว่า ‘ในเขตพระราชฐาน’ ออกไปตั้งแต่ปีงบประมาณ 2565 เหลือเพียงคำว่า ‘โครงการพิเศษหลวง’

ข้อ 4 ค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับการเสด็จพระราชดำเนินและต้อนรับประมุขต่างประเทศ อยู่ในงบกลาง 1,000 ล้านบาท ซึ่งถ้าดูจากรายงานผลการใช้จ่ายงบประมาณรายจ่ายงบกลาง ประจำปี 2568 ที่จัดทำโดยสำนักงบประมาณของรัฐสภา พบว่ามีการเบิกจ่าย 972.2 ล้านบาท (คิดเป็น 97.2%)

ที่มา : https://web.parliament.go.th/assets/portals/82/news/1654/1_1654.pdf

ข้อ 5 กองทัพและหน่วยงานความมั่นคง ตั้งงบรายจ่าย “โครงการพิทักษ์รักษา การเทิดทูน และการสนับสนุนภารกิจของสถาบันพระมหากษัตริย์” จำนวน 6 รายการ รวมเป็นงบ 828.5956 ล้านบาท มีวัตถุประสงค์เพื่อให้สถาบันพระมหากษัตริย์มีความปลอดภัยสูงสุด และได้รับการเทิดทูนอย่างสมพระเกียรติ

เมื่อเราดูที่วัตถุประสงค์จะเห็นว่า “เพื่อให้สถาบันพระมหากษัตริย์มีความปลอดภัยสูงสุด” ซึ่งเหมือนกับงบการถวายความปลอดภัยพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ อาจมีคำถามได้ว่าเป็นการตั้งงบที่ซ้ำซ้อนหรือไม่ แต่เมื่อดูที่กิจกรรมของโครงการนี้จะพบว่าเป็นกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสถาบันพระมหากษัตริย์ ปกป้องการล่วงละเมิดสถาบันฯ และการเทิดทูนสถาบันฯ

งบทางอ้อม แชมป์เก่า ‘กรมชล’ ทำโครงการพระราชดำริ

งบประมาณรายจ่ายที่เกี่ยวข้องกับสถาบันฯ โดยอ้อม ซึ่งเป็นโครงการสาธารณะในด้านต่างๆ รวมถึงโครงการเทิดพระเกียรติกระจายอยู่ในหลายหน่วยงาน พบว่ามีทั้งหมด 275 โครงการ วงเงินราว 18,018.92 ล้านบาท มีทั้งโครงการเก่าและใหม่

งบที่เกี่ยวข้องกับสถาบันฯ โดยอ้อม คือ การตั้งงบประมาณเพื่อประโยชน์สาธารณะของกระทรวงต่างๆ โดยมีชื่อหรือความเชื่อมโยงกับสถาบันกษัตริย์ อาทิ โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ โครงการของพระบรมวงศานุวงศ์ โครงการที่มีวัตถุประสงค์หรือตัวชี้วัดการใช้งบประมาณที่เกี่ยวข้องกับแนวพระราชดำริ โครงการเทิดพระเกียรติ / เฉลิมพระเกียรติ โครงการพระราชทานต่างๆ เป็นต้น

ตารางที่ 4 งบที่เกี่ยวข้องกับสถาบันพระมหากษัตริย์ โดยอ้อม

โครงการพระราชดำริ จำนวน 56 โครงการ วงเงินรวม 11,990.2 ล้านบาท

งบสูงสุดอยู่ที่กรมชลประทาน เป็นโครงการส่งเสริมการดำเนินงานอันเนื่องจากพระราชดำริ กิจกรรมก่อสร้างแหล่งน้ำและสนับสนุนโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จำนวน 2,659.77 ล้านบาท
ค่าใช้จ่ายตามโครงการพระราชดำริ ที่อยู่ในงบกลาง วงเงิน 2,500 ล้านบาท ซึ่งตั้งเป็นวงเงินให้หน่วยงานต่างๆ ทำเรื่องเข้ามาของบประมาณได้ (ที่มา: https://www.rdpb.go.th/th/public-disclosure)
เงินอุดหนุนสำหรับการดำเนินงานตามแนวทางโครงการพระราชดำริด้านสาธารณสุข อยู่ในกรมปกครองส่วนท้องถิ่น งบเงินอุดหนุน วงเงิน 1,063 ล้านบาท

โครงการเฉลิมพระเกียรติ / โครงการเทิดพระเกียรติ จำนวน 24 โครงการ งบประมาณรายจ่ายราว 2,003.94 ล้านบาท

ตัวอย่างโครงการ

โครงการจัดการสร้างพิพิธภัณฑ์ องค์ความรู้เรื่องไม้มีค่าเพื่อประโยชน์ของแผ่นดิน เฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสมหามงคลพระราชพิธีบรมราชาภิเษก

ระยะเวลาดำเนินงาน 13 ปี (ปี 2559-2571)

หน่วยรับงบ: สำนักงานปลัด กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ

ประเภทงบลงทุน จำนวน 1,014.0467 ล้านบาท

เมื่อดูในรายละเอียด พบว่าเป็นค่าครุภัณฑ์ ที่ดินและสิ่งก่อสร้าง โดยแบ่งเป็น 1) ค่าควบคุมงาน 23.8637 ล้านบาท 2) ค่าปรับปรุงโครงการ 218.075 ล้านบาท และ 3) ค่าก่อสร้างอื่นๆ 772.108 ล้านบาท

ประชาไทลองค้นหาความคืบหน้าของโครงการดังกล่าว พบการแถลงข่าวว่า พิพิธภัณฑ์มีความคืบหน้ากว่า 80% และจะเปิดให้ประชาชนเข้าเยี่ยมชมได้ปี 2571

พิพิธภัณฑ์ไม้มีค่า ตั้งอยู่ที่: https://maps.app.goo.gl/NDgRdB8GfxdBychH6

ปี 2568 วิโรจน์ ลักขณาอดิศร สส. พรรคประชาชน ได้อภิปรายขอให้สภาฯ ปรับลดงบปรับปรุงภูมิทัศน์ ระยะที่ 3 ของโครงการจัดสร้างพิพิธภัณฑ์ไม้มีค่า หลังพบค่าใช้จ่ายบานปลาย-ขัดหลักเศรษฐกิจพอเพียง เพราะมีค่าปรับปรุงภูมิทัศน์สูงถึง 5,575 บาทต่อตารางเมตร

(รายละเอียด https://web.facebook.com/share/p/1Da8bpK6tT/ , https://www.tpchannel.org/news/30752)

นอกจากนี้พบโครงการเฉลิมพระเกียรติใหม่ๆ ในกระทรวงวัฒนธรรม

“ค่าใช้จ่ายจัดทำหนังสือและการ์ตูนแอนิเมชัน ครอบครัวบ้านผูกโบแก้มแดง เฉลิมพระเกียรติ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องจากในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 6 รอบ 28 กรกฎาคม 2567” อยู่ภายใต้หน่วยรับงบ กรมศาสนา โครงการเทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ เพิ่งปรากฏรายการในปี 2569 ใช้งบประมาณ 4.145 ล้านบาท เช่นเดิม

ตัวอย่างผลงาน: ครอบครัวบ้านผูกโบว์แก้มแดง ตอนที่ ๒ ศิลปะสร้างความสุข

ครอบครัวบ้านผูกโบว์แก้มแดง

2. ค่าใช้จ่ายงานฉลองครบ 100 ปี วันพระบรมราชสมภพ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร นอกจากจะมีหน่วยรับงบอยู่ในกระทรวงวัฒนธรรมแล้ว ยังพบในกระทรวงศึกษาธิการ อีก 3 รายการ งบรวม 89.1561 ล้านบาท

โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) พบ 60 โครงการ วงเงินรวม 273.57 ล้านบาท

พบว่ามี 53 รายการ อยู่ในกระทรวงอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม โดยโครงการอยู่ในมหาวิทยาลัยต่างๆ 48 แห่ง ซึ่งในเล่มขาวคาดแดงมักจะไม่มีรายละเอียดมากนัก พบเป็นงบประเภท งบดำเนินงาน ซึ่งเป็นค่าตอบแทนและค่าวัสดุ

ส่วนเว็บไซต์ของโครงการ https://www.rspg.or.th/index_sub.html มีการอัพเดทข่าวประชาสัมพันธ์ที่เป็นปัจจุบันอยู่บ้าง ขณะที่ความเป็นมาหรือการประชุมต่างๆ ไม่มีการรายงานความคืบหน้ามาหลายปีแล้ว

ตัวอย่างโครงการ

โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ หน่วยงาน กองทัพเรือ กระทรวงกลาโหม ประเภทงบรายจ่ายอื่น จำนวน 28,500,000 บาท ได้รับต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2548 มีวัตถุประสงค์เน้นไปที่การอนุรักษ์ทรัพยากรบนเกาะและระบบนิเวศทางทะเล ดูกิจกรรมได้ที่นี่
โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มหาวิทยาลัยรามคำแหง (อพ.สธ.–ม.ร.) ประเภทงบงบเงินอุดหนุน เป็นค่าใช้จ่ายโครงการความหลากหลายทางชีวภาพและจัดการองค์ความรู้เพื่อใช้ประโยชน์จากไลเคนและราทะเลฯ ดูกิจกรรมที่จัดได้ ที่นี่

โครงการ To be number one ในทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี เป็นโครงการรณรงค์ป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด จำนวน 28 โครงการ จำนวนเงิน 275.54 ล้านบาท พบว่ากระจายอยู่ใน 5 กระทรวง คือ สาธารณสุข มหาดไทย แรงงาน กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) ศึกษาธิการ และ จังหวัดและกลุ่มจังหวัด

โครงการที่สนับสนุนการศึกษาด้านต่างๆ ทุนพระราชทาน มีจำนวน 41 โครงการ งบประมาณ 1,871.61 ล้านบาท

หากแยกประเภทการสนับสนุนพบว่า เป็นเงินอุดหนุนการศึกษาแก่เยาวชนในถิ่นทุรกันดาร พื้นที่ห่างไกลและบนพื้นที่สูง เด็กพิการ เด็กยากจน สนับสุนนการฝึกอาชีพ รวมไปถึงสนับสนุนทุนการศึกษาแก่พระสงฆ์

เป็นทุนการศึกษาพระราชทาน 8 รายการ จำนวนเงิน 259.3 ล้านบาท ตัวอย่างทุนการศึกษาพระราชทาน ได้แก่

เงินอุดหนุนเป็นค่าใช้จ่ายโครงการทุนการศึกษาเฉลิมราชกุมารี ประเภทงบเงินอุดหนุน 90.7547 ล้านบาท สำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กระทรวงอุดมศึกษาฯ
เงินอุดหนุนทุนการศึกษาเฉลิมราชกุมารี ประเภทงบเงินอุดหนุน 67.8750 ล้านบาท สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ

ทุนการศึกษาเฉลิมราชกุมารี เป็นโครงการช่วยเหลือเด็กและเยาวชนที่ยากจนในพื้นที่ห่างไกล ให้ได้เรียนต่อตั้งแต่มัธยมศึกษาตอนปลายจนจบปริญญาตรี

โครงการอื่นๆ 41 โครงการ 642.20 ล้านบาท โดยแบ่งประเภทหลักๆ ได้ดังนี้

โครงการที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด
- โครงการร้อยใจรักษ์ สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด ประเภทงบเงินอุดหนุน 88.1153 ล้านบาท ซึ่งเป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระดำริในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา มุ่งเน้นการแก้ไขปัญหายาเสพติดและพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างยั่งยืนโดยใช้แนวทางตามศาสตร์พระราชาและโมเดลการพัฒนาแบบ "ดอยตุง"
- โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดโดยกองทุนแม่ของแผ่นดินกรมพัฒนาชุมชน แผนงานบูรณาการป้องกัน ปราบปรามและแก้ไขปัญยาเสพติด ประเภทงบดำเนินงาน 38.5 ล้านบาท
- โครงการกองทุนแม่ของแผ่นดินเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดในหมู่บ้าน/ชุมชนสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด ประเภทงบรายจ่ายอื่น 12.5 ล้านบาท
โครงการด้านสุขภาพ
- โครงการที่เกี่ยวกับทันตกรรม 5 โครงการ เช่น เงินอุดหนุนศูนย์ทันตกรรม และหน่วยทันตกรรมเคลื่อนที่ มหาวิทยาลัยมหิดล งบเงินอุดหนุน จำนวนเงิน 20.0000 ล้านบาท เงินอุดหนุนค่าใช้จ่ายสำหรับโครงการหน่วยทันตกรรม มหาวิทยาลัยนเรศวร (หน่วยทันตกรรมพระราชทาน) งบเงินอุดหนุน จำนวน 1 ล้านบาท เป็นต้น

ส่องส่วนราชการในพระองค์ งบก้อนใหญ่ใช้กับอะไร

ส่วนราชการในพระองค์ เกิดขึ้นตาม พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการในพระองค์ พ.ศ. 2560 เพื่อจัดระเบียบบริหารราชการในพระองค์ให้เป็นไปตามพระราชอัธยาศัย โดยประกาศใช้เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2560 และมีผลบังคับใช้ในวันต่อมาทันที โดยได้โอนบรรดากิจการ อำนาจหน้าที่ ทรัพย์สิน สิทธิ หนี้สิน และเงินงบประมาณของ 5 หน่วยงานเดิม ไปเป็นของส่วนราชการในพระองค์ ได้แก่

สำนักราชเลขาธิการ เดิมเป็นส่วนราชการอิสระ มีฐานะเทียบเท่ากรม ราชเลขาธิการอยู่ใต้บังคับบัญชาของนายกรัฐมนตรี
สำนักพระราชวัง เดิมเป็นหน่วยราชการในพระองค์ มีฐานะเทียบเท่ากระทรวง โดยขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี
กรมราชองครักษ์ กระทรวงกลาโหม
หน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์ กระทรวงกลาโหม
สำนักงานนายตำรวจราชสำนักประจำ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ

ต่อมาในปี 2562 มีการโอนอัตรากำลังพลและงบประมาณบางส่วนจากกองทัพบกและกองทัพไทยไปเป็น หน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์ อยู่ในส่วนราชการในพระองค์ สะท้อนว่าการจัดระเบียบไม่ได้จบลงเพียงการออกกฎหมายปี 2560 แต่มีการปรับโครงสร้างและโอนทรัพยากรตามมา (ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เมื่อปี พ.ศ. 2562)

หน่วยงานเดิม	สิ่งที่โอน
กรมทหารราบที่ 1 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ สังกัดกองทัพบก	อัตรากำลังพลและงบประมาณบางส่วน
กรมทหารราบที่ 11 มหาดเล็กราชวัลลภรักษาพระองค์ สังกัดกองทัพบก	อัตรากำลังพลและงบประมาณบางส่วน

และในปี 2565 มีการปรับโครงสร้างส่วนราชการในพระองค์ โดยเพิ่มส่วนราชการภายในสำนักพระราชวังและปรับลดรายการภายในหน่วยบัญชาการถวายความปลอดภัยรักษาพระองค์ อ่าน รายละเอียด

ประชาไทมีโอกาสได้คุยกับแหล่งในคณะกรรมาธิการงบประมาณถึง ส่วนราชการในพระองค์ว่า งบส่วนใหญ่เป็น ‘เงินเดือน’ ของบุคคลากรในหน่วยงาน ซึ่งได้ถูกโอนย้ายมาเมื่อปี 2560 โดยในปัจจุบันมีบุคคลากร 16,102 คน และมีการขึ้นเงินเดือนประมาณ 6% ส่วนนี้เคยมีการอธิบายไว้ว่ามีกำหนดขึ้นเงินเดือนทุก 3 ปี

โครงสร้างของส่วนราชการในพระองค์ เป็นดังนี้

ที่มา: โครงสร้างหน่วยงาน

ข้อมูลนี้สอดคล้องกับที่ พิธา ลิ้มเจริญรัตน์ และพรรคก้าวไกล อภิปรายในการพิจารณางบประมาณปี 2565 ว่าส่วนราชการในพระองค์มีบุคลากรจำนวน 14,275 อัตรา โดยส่วนใหญ่เป็นงบประมาณด้านบุคลากรในพระองค์ ที่ประกอบด้วยสำนักองคมนตรี สำนักพระราชวัง หน่วยงานถวายความปลอดภัย ส่วนค่าใช้จ่ายอื่นๆ และงบประมาณถูกใช้เป็นค่าใช้จ่ายในด้านสาธารณูปโภคเป็นหลัก ค่าวัสดุ ค่าชุดต่างๆ ค่าใช้จ่ายในการฝึกอบรม และค่าใช้จ่ายในการเดินทางทั้งในประเทศและต่างประเทศ

ประเด็นที่ยังคงต้องหาคำตอบ คือ โครงสร้างบุคคลากรมีประเภทใดบ้าง แต่ละประเภทใช้งบประมาณเท่าไร

ส่วนบรรยากาศการชี้แจงงบฯ ของส่วนราชการในพระองค์ในห้อง กมธ. พิจารณางบฯ แหล่งข่าวเล่าว่า ผู้ที่เข้ามาชี้แจงและตอบคำถาม คือ สำนักงานเลขาธิการคณะรัฐมนตรี การชี้แจงงบประมาณเป็นไปตามปกติ มีการเปิดโอกาสให้ซักถามและอธิบายภารกิจของหน่วยงาน โดยบรรยากาศผ่อนคลายขึ้นเมื่อคำถามเป็นเรื่องทั่วไป อย่างไรก็ตาม การถ่ายทอดสดและเอกสารประกอบยังมีข้อจำกัด และการชี้แจงบางประเด็นยังไม่สามารถเปิดเผยได้ทั้งหมด

ในการพิจารณางบปี 2570 มีการถ่ายทอดสดการประชุมกรรมาธิการงบประมาณ โดยวันที่ 19 ส.ค.2569 ในกำหนดการ มีคิวของส่วนราชการในพระองค์มาชี้แจง แต่ในการถ่ายทอดสดกลับขึ้นจอดำ ส่วนการชี้แจงงบของหน่วยงานอื่นๆ ยังถ่ายทอดสดเป็นปกติ

ขณะที่การพิจารณางบฯ ฝั่ง สว. แหล่งข่าวเล่าว่า มีการขอความร่วมมือไม่ให้ถามคำถาม เพื่อภาพรวมบรรยากาศที่ดี เนื่องจากประเด็นนี้ค่อนข้างเซนซิทีฟ แต่ก็มีการถามตอบอยู่บ้าง อย่างไรก็ตาม สว. ไม่มีสิทธิตัดลดงบประมาณ ทำได้เพียง "รายงานผลการพิจารณาศึกษา" พร้อมข้อสังเกตส่งต่อให้ที่ประชุมใหญ่วุฒิสภา และส่งต่อไปยังรัฐบาลเพื่อนำไปปรับปรุงการจัดสรรงบประมาณต่อไป

ในเรื่อง “เงินปี” ของพระมหากษัตริย์ มีระบุว่า ในหลวง และพระบรมวงศานุวงศ์ ได้รับการจัดสรรเงินปี ปีละ 80 และ 60 ล้านบาท ตามลำดับ อย่างไรก็ตาม ในหลวงทรงมีรับสั่งให้พระราชทานคืนเงินปีทั้งหมด ทั้งของพระองค์เองและพระบรมวงศานุวงศ์ ซึ่งเราสามารถขอเอกสารที่เกี่ยวกับเงินปีได้จาก “กรมบัญชีกลาง” แต่ก็ไม่รับประกันว่าจะได้รับเอกสารหรือไม่

ส่วนเงินที่ทูลเกล้าฯ ถวายในโอกาสต่างๆ เช่น วันคล้ายวันพระราชสมภพ มีการเบิกจ่ายตามปกติ แต่ไม่มีรายงานการส่งคืนแต่อย่างใด

ผู้นำฝ่ายค้านอภิปรายวาระ 1 จี้เป็นหน้าที่รัฐบาลชี้แจง

ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน และผู้นำฝ่ายค้าน สภาผู้แทนราษฎร อภิปรายเป็นคนสุดท้ายของพรรคร่วมฝ่ายค้าน ในการประชุมสภาผู้แทนราษฎร วาระพิจารณาร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) งบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 วาระ 1 วันสุดท้าย ว่า

“สำหรับงบประมาณในส่วนราชการในพระองค์ อยากย้ำอีก 1 ครั้ง ว่าการจัดสรรงบประมาณเป็นภาระความรับผิดชอบของรัฐบาลโดยตรง ในขณะที่พื้นที่ทางการคลังของประเทศหดแคบลง ประเทศเผชิญวิกฤตหลายอย่าง ในขณะที่ประชาชนยังมองไม่เห็นความหวังจากการจัดสรร พ.ร.บ.งบฉบับนี้ สิ่งที่เขาอยากเห็น งบประมาณถูกเอาไปจัดสรรเพิ่มในสิ่งที่จำเป็นลงทุนเพื่อสร้างอนาคต

“รัฐบาลกลับเลือกที่จะใส่ในกระทรวง DE ที่เพื่อนสมาชิกมีคำถาม ใส่ในส่วนราชการส่วนพระองค์ที่รัฐบาลไม่ได้แสดงรายละเอียดมากไปกว่าเอกสาร 8 หน้า ผมไม่ได้ปฏิเสธว่าหากส่วนราชการในพระองค์มีความจำเป็นต้องการใช้เพิ่มก็ขอให้จัดสรร แต่เอาไปใช้กับอะไรท่านชี้แจงให้เราฟังได้หรือไม่เพราะเป็นความรับผิดรับชอบของรัฐบาลแต่เพียงผู้เดียว

“ถ้ารัฐบาลไม่สามารถตอบได้ สิ่งที่รัฐบาลพยายามกำลังทำอยู่นั้นกำลังจะสร้างผลสะเทือนต่อสถาบันพระมหากษัตริย์”

ช่องทางการตรวจสอบงบประมาณของประชาชน

ข้อมูลที่กล่าวข้างต้นอาจช่วยตอบข้อสงสัยบางส่วนเกี่ยวกับงบประมาณสถาบันฯ ได้ แต่หากผู้อ่านต้องการหาข้อมูลหรือตรวจสอบงบประมาณในส่วนนี้ก็สามารถสืบค้นได้ผ่านช่องทางของภาครัฐและภาคประชาชน ดังนี้

สำนักงบประมาณ ดูจากเว็บไซต์สำนักงบประมาณ โดยดูได้จาก ฉบับที่ 3 งบประมาณรายจ่ายประจำปี (เล่มคาดแดง) และ ฉบับที่ 8 คู่มือรหัสงบประมาณรายจ่าย (เล่มคาดฟ้า) (https://www.bb.go.th/topic3.php?catID=1538&gid=860&mid=544)

ติดตามการทำงานภายในสภาผ่านคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่าง พ.ร.บ.งบประมาณรายจ่ายประจำปี สภาผู้แทนราษฎร และการอภิปรายในสภาฯ (https://www.parliament.go.th/view/88/committee_BillBudget_Index/TH-TH)

หรือ สำรวจข้อมูลผ่านสำรวจงบประมาณผ่านการสืบค้นคีย์เวิร์ดต่าง ๆ ผ่านเว็บไซต์ของ WeVis เงินภาษีที่คุณจ่าย รัฐนำไปใช้ทำอะไรบ้าง (https://openbudget.wevis.info/?budget_source=2570-draft-1)

ข่าว

การเมือง

เมื่อ กกต.ความชอบธรรมต่ำ จึงต้องส่งคดีโกง สว. ให้ศาลฎีกาพิจารณา

See Think — Thu, 10 Sep 2026 09:01:59 +0000

เมื่อ กกต.ความชอบธรรมต่ำ จึงต้องส่งคดีโกง สว. ให้ศาลฎีกาพิจารณา

CALL - เครือข่ายรณรงค์รัฐธรรมนูญ

See Think Thu, 2026-09-10 - 16:01

14 กันยายน 2569 คือ วันชี้ชะตาคดีทุจริตการเลือกสมาชิกวุฒิสภา (สว.) หรือ “คดีโกงการเลือก สว.” เนื่องจากคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) มีนัดประชุมเพื่อลงมติว่า จะยื่นคำร้องต่อศาลฎีกาเพื่อเอาผิดผู้ถูกกล่าวหาในคดีโกงการเลือก สว. หรือไม่ และจะมีผู้ถูกสั่งฟ้องจำนวนเท่าไร

หากยึดตามสำนวนของคณะสืบสวนและไต่สวน ชุดที่ 26 ของ กกต. ซึ่งปฏิบัติงานร่วมกับกรมสอบสวนคดีพิเศษ (ดีเอสไอ) คดีนี้จะต้องมีการ #สั่งฟ้องสว และผู้เกี่ยวข้อง อย่างแน่นอน เพราะมีเอกสาร หลักฐาน และคำให้การของพยานกว่า 700 ปาก และมีสำนวนความยาวไม่น้อยกว่า 80,000 หน้า

โดยผู้ที่คณะสืบสวนและไต่สวน ชุดที่ 26 เห็นควรให้สั่งฟ้อง มีมากถึง 229 คน แบ่งเป็น สว. 138 คน และเครือข่ายผู้สมัคร สว. 50 คน และ สส. และกรรมการบริหารพรรคภูมิใจไทย 21 คน รวมถึงทีมงานที่มีส่วนร่วมอีก 20 คน

แต่ความซับซ้อนของคดีนี้ถูกทำให้เพิ่มขึ้น เมื่อสำนักงาน กกต. ที่มี ครรชิต เจริญอินทร์ รองเลขาธิการ กกต. (ปฏิบัติหน้าที่แทน แสวง บุญมี เลขาธิการกกต.) เป็นผู้ทำความเห็นเสนอต่อ กกต. ว่า ควรสั่งฟ้อง สว. จำนวน 136 คน และบุคคลที่เกี่ยวข้องบางคน แต่สิ่งสำคัญคือ การให้ยกฟ้อง อนุทิน และแกนนำภูมิใจไทย บางส่วน

ต่อมา กกต. ยังทำให้คดีนี้ซับซ้อนขึ้นไปอีก ด้วยการตั้ง ‘อนุกรรมการวินิจฉัยชี้ขาดชุดที่ 36’ ซึ่งเป็นชุดพิเศษที่ กกต. ตั้งขึ้นเอง โดยอนุฯ ชุดนี้ มีหลายคนที่มีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับกลุ่มการเมืองสีน้ำเงิน และกระบวนการพิจารณายังพยายามตีกรอบให้ความผิดไปไม่ถึงรายชื่อผู้ที่คณะสืบสวนและไต่สวน ชุดที่ 26 เห็นว่าสมควรสั่งฟ้อง และกลายเป็นมติให้ยกฟ้องทุกกรณี

จากความซับซ้อนข้างต้น ทำให้หลายคนไม่กล้าคาดเดาผลลัพธ์ของวันที่ 14 กันยายนนี้ว่า จะออกมาในทิศทางไหน ...

แต่สิ่งที่หลายฝ่ายเห็นตรงกัน คือ กกต.มีความชอบธรรมต่ำ ในการยุติคดีการเลือก สว. เนื่องจาก กกต. เสียงข้างมาก อาจมีความเชื่อมโยงกับกลุ่ม “สว.สีน้ำเงิน” และกลุ่มการเมืองสีน้ำเงิน หรือ พรรคภูมิใจไทย ตั้งแต่กระบวนการสรรหาไปจนถึงกระบวนการเห็นชอบ นอกจากนี้ยังความเชื่อมโยงทางอ้อมอื่นๆ ที่น่าสนใจ

มีรายละเอียดดังนี้

กกต. 4 ใน 7 คน มาจาก สว.สีน้ำเงิน ให้ความเห็นชอบ

นับตั้งแต่ สว.ชุดที่ 13 ชุดที่มาจากระบบเลือกกันเองเริ่มปฏิบัติหน้าที่ สว.ชุดนี้ได้ให้ความเห็นชอบผู้ดำรงตำแหน่ง กกต. จำนวน 4 คน จาก กกต.ทั้งหมด 7 คน ได้แก่

หนึ่ง ณรงค์ กลั่นวารินทร์ อดีตผู้พิพากษาหัวหน้าคณะในศาลฎีกา ซึ่งมาจากการเสนอชื่อของที่ประชุมศาลฎีกา โดยเขาเคยเป็นผู้พิพากษาในศาลอุทธรณ์และเป็นรองประธานศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษก่อนมาเป็นอธิบดีผู้พิพากษาศาลล้มละลายกลางและผู้พิพากษาหัวหน้าคณะในศาลฎีกา

เขาได้รับความเห็นชอบจาก สว. ในวันที่ 22 กรกฎาคม 2568 ด้วยคะแนนเสียง เห็นชอบ 165 ไม่เห็นชอบ 1 เสียง งดออกเสียง 20 เสียง และไม่ลงคะแนน 1 เสียง โดยได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งในวันที่ 30 สิงหาคม 2568

สอง อนันต์ สุวรรณรัตน์ อดีตปลัดกระกรวงเกษตรและสหกรณ์ โดยมีประวัติเป็นผู้เชี่ยวชาญในด้านการเกษตร เคยได้รับรางวัลดีเด่นประเภทงานวิจัยประยุกต์ เช่น ถั่วเขียวผิวดำพันธุ์ชัยนาท 80, การปรับปรุงพันธุ์ยางพันธุ์ฉะเชิงเทรา 50 และเป็นที่รู้จักมากขึ้นจากความขัดแย้งในกระทรวงเกษตรฯ กรณีการยกเลิกการใช้สารพิษ 3 สาร (พาราควอต-ไกลโฟเซต-คลอร์ไพริฟอส) ซึ่งเป็นนโยบายเรือธงของพรรคภูมิใจไทย

เขาได้รับความเห็นชอบจาก สว. ในวันที่ 20 ตุลาคม 2568 ด้วยคะแนนเสียง เห็นชอบ 137 ไม่เห็นชอบ 1 เสียง งดออกเสียง 29 เสียง และไม่ลงคะแนน 1 เสียง โดยได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งในวันที่ 7 ธันวาคม 2568

สาม ณรงค์ รักร้อย อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดสมุทรสาคร ก่อนหน้านี้เขาเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดอุทัยธานีมาก่อน ในปี 2561 - 2564 โดยระหว่างดำรงตำแหน่งเป็นผู้ว่าฯ อุทัยธานี เขาได้ทำงานร่วมกับ อลงกต วรกี สว.กลุ่ม 20 (กลุ่มอื่นๆ) ซึ่งตอนนั้นมีตำแหน่งเป็นรองผู้ว่าราชการจังหวัดอุทัยธานี จากนั้นจึงย้ายมาเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดสมุทรสาคร แทน วีระศักดิ์ วิจิตร์แสงศรี ซึ่งปัจจุบันดำรงตำแหน่งเป็น สว.กลุ่ม 1 (กลุ่มบริหารรัฐกิจ)

เขาได้รับความเห็นชอบจาก สว. ในวันที่ 20 ตุลาคม 2568 ด้วยคะแนนเสียง เห็นชอบ 135 ไม่เห็นชอบ 0 เสียง งดออกเสียง 32 เสียง และไม่ลงคะแนน 0 เสียง โดยได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งในวันที่ 7 ธันวาคม 2568

สี่ จิรุตม์ วิศาลจิตร อดีตอธิบดีกรมการขนส่งทางบก เริ่มดำรงตำแหน่งบริหารตั้งแต่เป็นรองอธิบดีกรมการขนส่งทางบก มาเป็นอธิบดีกรมเจ้าท่า และขยับมาเป็นรองปลัดกระทรวงคมนาคม และนั่งตำแหน่งสุดท้ายเป็นอธิบดีกรมการขนส่งทางบก ทั้งนี้ ในระหว่างที่ดำรงตำแหน่งอธิบดีกรมการขนส่งทางบก เขายังดำรงตำแหน่งเป็นประธานกรรมการการรถไฟแห่งประเทศไทยอีกด้วย

เขาได้รับความเห็นชอบจาก สว. ในวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2569 ด้วยคะแนนเสียง เห็นชอบ 144 ไม่เห็นชอบ 1 เสียง งดออกเสียง 26 เสียง และไม่ลงคะแนน 0 เสียง โดยได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งในวันที่ 26 มีนาคม 2569

ทั้งนี้ ตลอดกระบวนการให้ความเห็นชอบ กกต. มีการยื่นญัตติให้ ‘ชะลอ’ การให้ความเห็นชอบผู้ได้รับการเสนอชื่อให้ดำรงตำแหน่ง กกต. อยู่หลายครั้งเนื่องจากคดีโกงสว.ยังอยู่ระหว่างการพิจารณา แต่ญัตติดังกล่าวต้องตกไป เมื่อเสียงข้างมากของ สว. เห็นควรให้เดินหน้า แม้จะเข้าข่ายมีผลประโยชน์ทับซ้อนระหว่าง กกต. ที่มีหน้าที่ตรวจสอบ กับ สว. ที่อยู่ในระหว่างการถูกตั้งข้อกล่าวหาว่ามาจากกระบวนการทุจริตการเลือก สว.

กกต. 3 ใน 7 เคยรับราชการภายใต้รัฐมนตรีที่เป็นภูมิใจไทย

จากการตรวจสอบประวัติของ กกต. จำนวน 4 คน ที่ สว.ชุดที่ 13 นี้ให้ความเห็นชอบจะพบว่า มี 3 คน ที่เคยรับราชการภายใต้รัฐมนตรีที่มาจากพรรคภูมิใจไทย ดังนี้

หนึ่ง อนันต์ สุวรรณรัตน์ เข้าดำรงตำแหน่งปลัดกระกรวงเกษตรและสหกรณ์ ในช่วง ตุลาคม 2561 - กันยายน 2563 ซึ่งเป็นช่วงเดียวกับที่มีรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรฯ ชื่อ ‘มนัญญา ไทยเศรษฐ์’ ซึ่งเป็นน้องสาวของ ‘ชาดา ไทยเศรษฐ์’ รองหัวหน้าพรรคภูมิใจไทย และเป็นแม่ของ เจเศรษฐ์ ไทยเศรษฐ์ รองเลขาธิการพรรคภูมิใจไทยและรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย และยังเป็นหนึ่งในรายชื่อบุคคลที่คณะสืบสวนและไต่สวน ชุดที่ 26 ของ กกต. เห็นควรให้สั่งฟ้อง

สอง ณรงค์ รักร้อย เริ่มดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดครั้งแรกที่อุทัยธานี ในปี 2561 - 2564 ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกับที่ ‘มนัญญา ไทยเศรษฐ์’ ดำรงตำแหน่งเป็นนายกเทศมนตรีเมืองอุทัยธานีก่อนจะลาออกมารับตำแหน่งรัฐมนตรี และก่อนย้ายไปดำรงตำแหน่งเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดสมุทรสาคร ยังมี ปานัดฌา ไทยเศรษฐ์ นายกเทศมนตรีเมืองอุทัยธานี และ มนัญญา ไทยเศรษฐ์ รมช.เกษตรฯ มาร่วมแสดงความยินดี

นอกจากนี้ ณรงค์ รักร้อย ยังเป็นข้าราชการภายใต้กระทรวงมหาดไทยที่มี ทรงศักดิ์ ทองศรี เป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย

สาม จิรุตม์ วิศาลจิตร ดำรงตำแหน่งเป็นอธิบดีกรมการขนส่งทางบก ภายใต้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมที่ชื่อ ศักดิ์สยาม ชิดชอบ จากพรรคภูมิใจไทย และในระหว่างที่เป็นอธิบดีกรมการขนส่งทางบก เขายังได้รับการเสนอชื่อจากศักดิ์สยาม ชิดชอบ ให้ดำรงตำแหน่งเป็นประธานคณะกรรมการการรถไฟแห่งประเทศไทย (บอร์ด รฟท.)

ทั้งนี้ มีการตั้งข้อสังเกตด้วยว่า ในช่วงเวลาดังกล่าว การรถไฟแห่งประเทศไทย ได้มีการทำสัญญากับ บริษัท ซิโน-ไทย เอ็นจิเนียริ่ง แอนด์ คอนสตรัคชั่น จำกัด (มหาชน) และ บริษัท บุรีรัมย์พนาสิทธิ์ จำกัด ซึ่ง บริษัท ซิโน-ไทย ก่อตั้งโดยตระกูลชาญวีรกูล มีผู้ถือหุ้นใหญ่ คือ บริษัท ซี.ที. เวนเจอร์ ที่มี เศรณี และ นัยน์ภัค ชาญวีรกูล ซึ่งเป็นลูกของ อนุทิน ชาญวีรกูล เป็นผู้ถือหุ้น

นอกจากนี้ บริษัท บุรีรัมย์พนาสิทธิ์ ยังถูกตั้งข้อสังเกตจากสำนักข่าวอิศราด้วยว่า เป็นหนึ่งในเอกชนที่บริจาคเงินเข้าพรรคภูมิใจไทย เมื่อเดือน มกราคม 2562 จำนวน 5 ล้านบาท

คณะกรรมการสรรหา กกต. อาจเชื่อมโยงกับ 'สีน้ำเงิน'

ในกระบวนการสรรหา กกต. จะแบ่งรูปแบบการสรรหาออกเป็นสองกลุ่ม กลุ่มแรก คือ ผู้มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์ด้านกฎหมาย ที่ได้รับการคัดเลือกจากที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา จำนวน 2 คน กับ กลุ่มที่สอง คือ ผู้มีความรู้ความเชี่ยวชาญในสาขาวิชาการต่างๆ ที่ได้รับการคัดเลือกจากคณะกรรมการสรรหาจำนวน 5 คน

คณะกรรมการสรรหาดังกล่าว จะประกอบไปด้วย

ประธานศาลฎีกา (ทำหน้าที่เป็นประธานกรรมการ)
ประธานสภาผู้แทนราษฎร
ผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร
ประธานศาลปกครองสูงสุด
และบุคคลซึ่งถูกแต่งตั้งโดยศาลรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระ ยกเว้น องค์กรอิสระที่ต้องสรรหา ได้แก่
- ตัวแทนผู้ตรวจการแผ่นดิน
- ตัวแทนคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.)
- ตัวแทนคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.)
- ตัวแทนคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน (คตง.)
- ตัวแทนศาลรัฐธรรมนูญ

จากการตรวจสอบรายชื่อคณะกรรมการสรรหา กกต. เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 2568 ซึ่งเป็นผู้เสนอชื่อ อนันต์ สุวรรณรัตน์ อดีตปลัดกระกรวงเกษตรและสหกรณ์ และ ณรงค์ รักร้อย อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดสมุทรสาคร จะพบรายชื่อดังต่อไปนี้

ตำแหน่งในคณะกรรมการสรรหา	ที่มา / องค์กรผู้แต่งตั้ง	ชื่อ-นามสกุล	ตำแหน่ง/ประวัติ
ประธานกรรมการสรรหา	โดยตำแหน่ง (ประธานศาลฎีกา)	นาง ชนากานต์ ธีรเวชพลกุล	ประธานศาลฎีกา
กรรมการสรรหา	โดยตำแหน่ง (ประธานสภาผู้แทนราษฎร)	นาย วันมูหะมัดนอร์ มะทา	ประธานสภาผู้แทนราษฎร
กรรมการสรรหา	โดยตำแหน่ง (ผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร)	นาย ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ	ผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร
กรรมการสรรหา	โดยตำแหน่ง (ประธานศาลปกครองสูงสุด)	นาย ประสิทธิ์ศักดิ์ มีลาภ	ประธานศาลปกครองสูงสุด
กรรมการสรรหา	ศาลรัฐธรรมนูญแต่งตั้ง	นาย ชาติชาย อุทัยพันธ์	อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดนครปฐมและสมุทรปราการ
กรรมการสรรหา	คณะกรรมการ ป.ป.ช. แต่งตั้ง	นาย สุรชัย ขันอาสา	อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดสมุทรปราการ และอดีตอธิบดีกรมการพัฒนาชุมชน
กรรมการสรรหา	คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติแต่งตั้ง	นาย ปัญญรักษ์ พูลทรัพย์	อดีตเอกอัครราชทูตประจำรัฐกาตาร์ เวียดนาม และกัมพูชา

จากรายชื่อดังกล่าว พบว่า มีคณะกรรมการสรรหา กกต. จำนวน 3 ใน 7 คน ที่อาจมีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับกลุ่ม สว.สีน้ำเงิน และกลุ่มการเมืองสีน้ำเงิน หรือ พรรคภูมิใจไทย ได้แก่

หนึ่ง ประสิทธิ์ศักดิ์ มีลาภ ได้รับความเห็นชอบจาก สว.ชุดเลือกกันเอง ให้เป็นประธานศาลปกครองสูงสุด เมื่อวันที่ 3 กันยายน 2567 ด้วยคะแนนเสียงเห็นชอบ 164 ไม่เห็นชอบ 17 งดออกเสียง 9 ไม่ลงคะแนน 1

โดยก่อนหน้านี้ สว.เคยลงมติไม่เห็นชอบผู้ที่ได้รับเสนอชื่อมาก่อน 1 คน คือ วิษณุ วรัญญู จึงคาดหมายได้ว่า สว. ไม่ได้ทำหน้าที่เป็นเพียงคนรับรองผลการคัดเลือกของที่ประชุมศาลปกครองสูงสุด แต่เป็นผู้คัดเลือกบุคคลที่ สว. ให้ความไว้วางใจมาดำรงตำแหน่งนี้ ดังนั้น การมีประธานศาลปกครองสูงสุดเป็นคณะกรรมการสรรหา กกต. จึงทำให้เกิดข้อครหาได้ว่า เป็นสัดส่วนของกลุ่ม สว. ที่มีกลุ่มสีน้ำเงินเป็นเสียงข้างมาก

สอง สุรชัย ขันอาสา เป็นอดีตผู้ว่าราชการจังหวัดสมุทรปราการ และอดีตอธิบดีกรมการพัฒนาชุมชน โดยข้อมูลจากสำนักข่าวโพสต์ทูเดย์ เมื่อวันที่ 1 กันยายน 2553 ระบุว่า เขาเป็นรุ่นพี่ที่คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ของ ‘ศักดิ์สยาม ชิดชอบ’ ประธานคณะทำงาน รมว.มหาดไทย ในขณะนั้น และยังถูกเลือกมาเป็นคณะทำงานหน้าห้องร่วมกับศักดิ์สยาม ก่อนจะผลักดันให้เป็นอธิบดีกรมการพัฒนาชุมชน

สาม ชาติชาย อุทัยพันธ์ เป็นอดีตผู้ว่าราชการจังหวัดนครปฐมและสมุทรปราการ ก่อนหน้านี้มีรายงานข่าวจากสำนักข่าวสยามรัฐ เมื่อวันที่ 14 กันยายน 2566 ว่า เป็นเพื่อนนักเรียนนายอำเภอรุ่นเดียวกับนายศักดิ์สยาม ชิดชอบ เลขาธิการพรรคภูมิใจไทย และยังเป็นเพื่อนร่วมเรียนที่คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พร้อมมีกระแสข่าวว่า จะเข้าไปช่วยงานเป็นคณะทำงานของ อนุทิน ชาญวีรกูล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

อย่างไรก็ดี มีข้อสังเกตจากกระบวนการลงคะแนนของคณะกรรมการสรรหาด้วยว่า กรรมการสรรหาทั้งสามคนเป็นเสียงข้างมากและยืนยันลงคะแนนให้กับ อนันต์ สุวรรณรัตน์ และ ณรงค์ รักร้อย ในทุกครั้ง จนการลงมติในครั้งที่สองและสาม มีกรรมการสรรหาท่านอื่นยอมเปลี่ยนคะแนนมาลงให้ อนันต์ สุวรรณรัตน์ อดีตปลัดกระกรวงเกษตรและสหกรณ์ และ ณรงค์ รักร้อย จึงผ่านการสรรหา

เช่นเดียวกับ รายชื่อคณะกรรมการสรรหา กกต. เมื่อวันที่ 18 กันยายน 2568 ซึ่งเป็นผู้เสนอชื่อ จิรุตม์ วิศาลจิตร อดีตอธิบดีกรมการขนส่งทางบก จะพบรายชื่อดังต่อไปนี้

ประธานกรรมการสรรหา	โดยตำแหน่ง (ประธานศาลฎีกา)	นาย อดิศักดิ์ ตันติวงศ์	ประธานศาลฎีกา
กรรมการสรรหา	โดยตำแหน่ง (ประธานสภาผู้แทนราษฎร)	นาย วันมูหะมัดนอร์ มะทา	ประธานสภาผู้แทนราษฎร
กรรมการสรรหา	โดยตำแหน่ง (ผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร)	นาย ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ	ผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร
กรรมการสรรหา	โดยตำแหน่ง (ประธานศาลปกครองสูงสุด)	นาย ประสิทธิ์ศักดิ์ มีลาภ	ประธานศาลปกครองสูงสุด
กรรมการสรรหา	ศาลรัฐธรรมนูญแต่งตั้ง	นาย ชัยพฤกษ์ เสรีรักษ์	อดีตเลขาธิการสภาการศึกษา เลขาธิการคณะกรรมการการอาชีวศึกษา และอดีตปลัดกระทรวงศึกษาธิการ
กรรมการสรรหา	ผู้ตรวจการแผ่นดินแต่งตั้ง	นาย วิโรจน์ จิวะรังสรรค์	อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดกาฬสินธุ์ นครศรีธรรมราช และเลย
กรรมการสรรหา	คณะกรรมการ ป.ป.ช. แต่งตั้ง	นาย ชาติชาย อุทัยพันธ์	อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดนครปฐมและสมุทรปราการ
กรรมการสรรหา	คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินแต่งตั้ง	นาย พินิจ บุญเลิศ	อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดกระบี และปทุมธานี อดีตรองผู้ว่าราชการจังหวัดบุรีรัมย์
กรรมการสรรหา	คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติแต่งตั้ง	นาย ปัญญรักษ์ พูลทรัพย์	อดีตเอกอัครราชทูตกาตาร์ เวียดนาม และกัมพูชา

จากรายชื่อดังกล่าว พบว่า มีคณะกรรมการสรรหา กกต. จำนวน 2 ใน 9 คน มีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับกลุ่ม สว.สีน้ำเงิน และกลุ่มการเมืองสีน้ำเงิน หรือ พรรคภูมิใจไทย

โดยเป็นคนเดิมกับคณะกรรมการสรรหาครั้งก่อนจำนวน 2 คน คือ ประสิทธิ์ศักดิ์ มีลาภ ประธานศาลปกครองสูงสุด และ ชาติชาย อุทัยพันธ์ เป็นอดีตผู้ว่าราชการจังหวัดนครปฐมและสมุทรปราการ ซึ่งได้รับการเสนอชื่อจาก คณะกรรมการ ป.ป.ช. ในขณะที่รอบก่อนมาจากศาลรัฐธรรมนูญ

อย่างไรก็ดี มีข้อสังเกตด้วยว่า มีคณะกรรมการสรรหาอีกสองคนที่ลงคะแนนสนับสนุน จิรุตม์ วิศาลจิตร อดีตอธิบดีกรมการขนส่งทางบก ตั้งแต่เริ่มแรก ได้แก่

พินิจ บุญเลิศ อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดกระบี่และปทุมธานี และยังเป็นอดีตรองผู้ว่าราชการจังหวัดบุรีรัมย์ โดยเขาถูกเสนอชื่อโดยคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ซึ่งเสียงข้างมากของคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน มาจากบุคคลที่ “กลุ่ม สว.สีน้ำเงิน” ให้ความเห็นชอบไปเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ 2568
ชัยพฤกษ์ เสรีรักษ์ อดีตเลขาธิการสภาการศึกษา อดีตปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งเข้ามาในสัดส่วนของศาลรัฐธรรมนูญ แทนที่ ชาติชาย อุทัยพันธ์ ที่ได้รับการเสนอชื่อโดย ป.ป.ช. แทน ในรอบนี้ ทั้งนี้ เขาเคยถูก ป.ป.ช. ชี้มูลความผิดในคดีทุจริตโครงการก่อสร้างศูนย์ศึกษาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำทะเลสาบสงขลา (อควาเรียมหอยสังข์)

จะเห็นได้ว่าด้วยกระบวนการได้มาซึ่ง กกต. ทั้งกระบวนการสรรหาและการให้ความเห็นชอบ เป็นไปอย่างมีผลประโยชน์ทับซ้อน ทำให้ กกต. ขาดความชอบธรรมในการพิจารณายุติคดีการโกงเลือก สว. ด้วยตัวเอง ดังนั้น คดีการโกงเลือกสว. จึงควรส่งให้ศาลฎีกาซึ่งอาจจะมีความเป็นอิสระในการพิจารณาคดีโกงการเลือกสว. เป็นผู้พิจารณาต่อไป

ข่าว

การเมือง