Ton de Looijer

Ondertussen in Boxmeer

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Thu, 13 Jun 2013 09:27:00 +0000

Tijdens de halfjaarlijkse DIV-bijeenkomst van bij het BHIC aangesloten organisaties, gisteren, in Boxmeer is onder meer gesproken over content-curatie en het gebruik van sociale media. Tijdens en na de lezing door Jeroen de Boer kwamen bij mij een aantal reacties bovendrijven die samengevat de volgende punten omvatten:

wie is eigenaar van content in third party apps en wat kan ik allemaal doen met 'mijn' content zodra deze is gepubliceerd;
hoe is het gesteld met de continuiteit van third party apps;
wordt, gelet op het feit dat iedereen tegenwoordig beschikt over een breed scala aan persoonlijke informatiesystemen, het niet eens tijd om na te denken over een 'persoonlijke informatie architectuur'.

Wat het eerste punt betreft, hierover heb ik al vaker wat te berde gebracht. Het publiceren van content vergt een zekere investering, maar wat als blijkt dat 'mijn' content - letterlijk - opgesloten zit in een app. Steeds vaker zie je dat volwassen toepassingen als bijvoorbeeld Twitter, Google en (in wat mindere mate) Facebook voorzieningen treffen om content offline te beheren/bewaren. Dit geeft het gevoel je eigen content te kunnen managen of toch minstens als 'export' te kunnen behouden. Naast het delen van informatie en de feedback die je hierop krijgt vormt dit - althans naar mijn mening - een minimale ROI. Voor mij persoonlijk hangt het gebruik van specifieke toepassingen steeds vaker samen met de vraag hoever mijn zeggenschap hierover reikt, en vormt daarmee dus een keuzemoment.

Een tweede keuzemoment wordt gevormd door de vraag of een bepaalde toepassing voldoende potentie en stabiliteit bezit. Het gegeven dat steeds meer vitale content wordt opgeslagen in third party apps, maakt dat de afhankelijkheid van deze toepassingen steeds groter wordt. Vandaar ook dat bij het gebruik van nieuwe toepassingen vragen in verband met een duurzaam gebruik hiervan steeds dominanter worden: in hoeverre past deze a) in mijn persoonlijke informatie architectuur (PAI) b) welke functionaliteiten worden aangeboden die niet al elders zijn ondergebracht en c) hoe is het gesteld met de continuiteit.
Uiteraard blijft het leuk om nieuwe apps uit te proberen, maar steeds minder snel zullen deze opgenomen worden in mijn PAI, gelet op de investering die nodig is om zinvolle content hieraan toe te voegen en vervolgens te onderhouden.

Laatste punt is dat het steeds belangrijker wordt inzicht te krijgen welke informatiekanalen 'ik' gebruik en welke in-, through- en output van informatie dit vergt/oplevert. Dit kan in kaart gebracht worden via een persoonlijke informatie architectuur. Hierin worden de inhoudelijke relaties en samenhang tussen toepassingen en gegevensverzamelingen onderling beschreven. Dit is voor mijzelf - als persoon en personal record keeper - van belang, maar zeker ook in relatie tot organisaties waar ik onderdeel van uitmaak. Toegegeven het gaat wat ver om te veronderstellen dat mijn PAI moet aansluiten op de informatiearchitectuur van instellingen en organisaties. Maar dat neemt niet weg dat in het licht van het bovenstaande deze quote steeds meer vorm en inhoud krijgt. In het verlengde hiervan vraag ik mij dan ook af of de stelling in dit artikel deels omgedraaid moet worden: de persoonlijke informatie-systemen van vrijwel alle medewerkers bevatten over 6 jaar bedrijfsgegevens van organisaties en instellingen waar zij werkzaam zijn terwijl ze daar geen of weinig controle over uitoefenen.

Wie zal het zeggen...

DIV battle

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Thu, 28 Mar 2013 10:51:00 +0000

Voor het eerstkomende overleg van DIV-ers (liever spreek ik van ‘informatie- en kenniswerkers – IK-ers) van de bij het BHIC aangesloten organisaties, ben ik een thema aan het uitwerken dat verband houdt met content-curatie. Over het wel en wee van dit begrip is al het nodige gedebatteerd. Hoe dan ook biedt het nieuwe inzichten en uitzichten: ook voor informatie- en kenniswerkers (IK-ers) bij lokale overheden.

Om de algemene context wat nader te bepalen wil ik verwijzen naar een tweetal artikelen van Jan Willem Boissevain, getiteld “Flexibele gemeente is netwerkorganisatie” en “de diplomabureaucratie”. Hierin wordt o.a. gesteld dat in de huidige netwerksamenleving de overheid moet leren ‘delen en loslaten’ en dat gezocht moet worden naar een ander type ambtenaar, ‘iemand die goed is in het contact met de burger en zelf zijn of haar weg weet te vinden in de organisatie’. Precies hierin liggen nieuwe aanknopingspunten voor IK-ers bij o.a. gemeenten en kan een relatie worden gelegd met het begrip ‘content-curatie’.

Maar eerst even terug naar het heden.

Op dit moment tekent zich de ontwikkeling af waarbij IK-ers (DIV-ers) zich als informatieregisseurs ontpoppen; als belangbehartigers van het proces waarbij informatie vanuit de creatiefase, via vastgestelde typologieën, wordt ingebed in systemen die – naast klantcontact en procesafhandeling – moeten waarborgen dat informatie authentiek en integer kan worden opgeslagen, bewaard en terugvindbaar is, waarbij bovendien - voor het cultuurhistorisch residu - randvoorwaarden geschapen moeten worden om te komen tot duurzame bewaring/preservering.

Veel van wat hier genoemd wordt, vindt idealiter plaats via vooraf ingestelde kaders en voor zover nog sprake is van uitvoering zijn specialisten vanuit het primaire proces (geen DIV-ers dus) hiervoor eerstverantwoordelijk. Feitelijk zijn het uitsluitend de contouren waarmee de DIV-er zich nog bemoeid, en dat is ietwat karig. Zeker gelet op zijn achtergrond als documentalist, maar zeker ook als je kijkt naar de (sociale) omgeving waarin lokale overheden vandaag de dag opereren.

De converserende ambtenaar maakt dat lang niet in alle gevallen duidelijk is waar content ontstaat en hoe deze te verzamelen. De vraag is dan ook gerechtvaardigd of bovengenoemde ontwikkeling in voldoende mate vorm en inhoud geeft aan de taken van een IK-er.

Immers, overheden moeten - als netwerkorganisaties - steeds meer anticiperen op behoeften en trends uit/in de samenleving waar zij onderdeel van uitmaken. De wisselwerking die dit oplevert evenals het monitoren van deze omgeving wordt steeds belangrijker en vormt een - mogelijke - taak voor de IK-er.

De informatie die hieruit voortvloeit, zal – als sociaal object en als onderdeel van ‘ons’ archief – van betekenis en context moeten worden voorzien. Ook hier liggen kansen voor de DIV-er als ‘curator’ van ‘content’ waarbij het ‘contact’ met de klant zorgt voor ‘context’. Hier wordt deels voortgeborduurd op zoiets als webcare, een thema waar traditiegetrouw communicatieafdelingen - terecht - de boventoon in voeren. Echter ben ik ervan overtuigd dat – in de naaste toekomst – de IK-er steeds meer zijn of haar toenadering zal zoeken tot de communicatieprofessional – meer nog dan tot de I(C)T-er –.

Deze ontwikkeling krijgt hier en daar al gestalte (alhoewel in dit geval de communicatieprofessional leading is).

Informatie en het beheer daarvan vormen (steeds meer) een commodity; grondstoffen die voor iedereen (klant en informatiewerker) in meer of mindere mate aanwezig zijn. Vergelijk dit - enigszins gechargeerd - met de ontwikkeling waarbij iedereen in staat is om zijn eigen teksten te redigeren met behulp van een tekstverwerker.

Het verschil wordt gemaakt in de wijze waarop de IK-er in staat zal zijn om enerzijds nieuwe invalshoeken te creëren in de wijze waarop met informatie wordt omgegaan en anderzijds de vaardigheid bezit om informatie buiten zijn eigen netwerk om te traceren en van betekenis te voorzien. Een en ander tegen de achtergrond van de missie van de eigen organisatie.

Is de huidige DIV-er in staat om de omslag te maken richting informatie- en kenniswerker of zijn anderen hiertoe beter in staat (?). Zitten we hiermee radicaal op een verkeerde koers, of (en zo) niet: welke competenties horen hierbij...(?)

Het lijkt mij interessant om hierover de discussie aan te gaan met DIV-ers, naar aanleiding van een algemeen betoog over nieuwe rollen en inzichten o.m. gerelateerd aan content-curatie en nieuwe vormen van informatie(beheer).

Uiteraard speelt bij dit alles op de achtergrond mee dat in de totale hoeveelheid aan informatie, er keuzes gemaakt moeten worden om niet te vervallen in een ernstige vorm van ‘digital hoarding’. En zo eindig ik dan toch nog in 'DIV majeur'.

Niemandsland

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Thu, 14 Mar 2013 01:07:00 +0000

Stel, je hebt een balie waar mensen zoals jij en ik op ieder gewenst moment van de dag informatie over informatie kunnen opvragen. Informatie over het creeren, beheren, toegankelijk maken, beschikbaarstellen, preserveren en in voorkomende gevallen ook het vernietigen van content, waar zou zo’n balie dan ergens moeten staan en wie zou deze moeten beheren…

Moet er uberhaupt wel een balie zijn, of is een laagdrempelige website wellicht ook voldoende. En als je informatie over informatie aanbiedt, is het misschien wel zo praktisch om gelijk even te kijken wat je met die informatie zoal kunt doen. Of anders gezegd, hoe plaats ik mijn content binnen de juiste context. Immers, informatie geeft en informatie neemt.

@joostheessels Zeker, ben ook wel benieuwd of rol bieb anders (kan) word(t)(en) nu deze in @dendurpsherd is gevestigd #vraagbaken
— Ton de Looijer (@tondelooijer) February 26, 2013

In tijden van (over)vloed pik ik er het mijne uit, terwijl op andere momenten mijn informatie weer wordt opgenomen in diezelfde (over)vloed en op een andere manier weer onderdeel gaat uitmaken van het grotere geheel. Vraag is alleen wie in dit mechanisme de rots in de branding is.

Daarover had ik vanavond een leuk gesprekje met een bibliotheekmedewerkster. Een gesprek waar – als het aan mij ligt – zeker een vervolg op komt. Zeker ook omdat aan het eind zo mooi het niemandsland tussen archief en bibliotheek aan bod kwam, een land waar mensen zoals jij en ik onze eigen informatie beheren maar niet weten hoe hier het beste mee om te gaan. Dat niemandsland zou zomaar een plekje kunnen krijgen in bijvoorbeeld deze bibliotheek. Maar daarover later meer.

Met dank aan @JoostHeessels voor de foto.

Even een ruwe aantekening over 't archief

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Thu, 14 Mar 2013 01:06:00 +0000

Onderstaande quote kwam ik onlangs tegen in een blogpost van Jussi Parikka op Machinology, een en ander naar aanleiding van het verschijnen van “Digital Memory and the Archive” van Wolfgang Ernst:

In the popular imagination, archives are remote, largely obsolete institutions: either antiquated, inevitably dusty libraries or sinister repositories of personal secrets maintained by police states. Yet the archive is now a ubiquitous feature of digital life. Rather than being deleted, e-mails and other computer files are archived. Media software and cloud storage allow for the instantaneous cataloging and preservation of data, from music, photographs, and videos to personal information gathered by social media sites.

Nog nooit is ‘het archief’ zo hot geweest als nu, op dit moment. Daarom ook verwondert het mij dat zoveel informatiemanagers annex – beheerders moord en brand schreeuwen dat er zo weinig aandacht is voor het managen van (social) media content. Het ís namelijk al ‘gearchiveerd’, ontsloten, doorzoekbaar, terugvindbaar en in een toenemend aantal gevallen verwijderbaar en exporteerbaar. Misschien niet in optima forma, maar wel veel beter dan menig ABS, DMS, RMA of welk ander systeem dan ook op dit moment aan kan. In die zin heb ik wel eens het idee dat we steeds meer achter de feiten aanlopen en, meer nog dan het zoeken naar oplossingen, aan moeten sluiten bij wat er al is en nagaan op welke wijze hierop voortgeborduurd kan worden: monitoren en meedenken dus in plaats van ingraven en afschieten (wat nu toch zo’n beetje de modus is).

Dit biedt tegelijkertijd ruimte om de blik ook eens een andere kant op te richten. Want naast het feit dat het archief vandaag de dag een alomtegenwoordig onderdeel is van het digitale leven, speelt het gegeven dat we steeds méér op zoek zullen moeten gaan naar persoonlijke informatie (van anderen) verzameld door sociale media sites. Want daar ligt een steeds groter deel van ‘ons’ archief.

Hoe zullen we het eens gaan noemen: archive curation…

Natuurlijk valt er op het bovenstaande nog heel wat af te dingen en bij te schaven, maar grofweg is dit wel hetgeen ik even kwijt moest. Waarvan akte.

Internet Inc.

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Thu, 14 Mar 2013 01:05:00 +0000

Op mijn tocht door teksten van en over Vuk Cosic kwam ik onlangs terecht bij een artikel op de website van The Believer uit 2006 getiteld ‘My Art World Is Bigger Than Your Art World‘. Een artikel dat van begin tot eind ‘pakt’.
In de opmaat wordt gerefereerd aan een interview tussen Caitlin Jones en Cory Arcangel, waarin Jones de volgende vraag stelt:

Your work exists in multiple formats: as an object and as installation, but also as pure code that you freely distribute over the internet. Now that you’re starting to sell work in the art market, what does this multiplicity mean to a collector or an institution that buys it? Is it something that you think about? Do you really care?

Met daarop het antwoord van Cory Arcangel:

Not really. [Laughs] It just means it’s better, right? That the work will exist in all these different worlds, that it is circulating in all these other forms—and, especially valuable, it will be circulating on the internet. So you know eight trillion more people are going to know what the project is—and they’ve actually been able to see it [not just a photo of it]. Which, for me, was the whole point in the first place.

Even verderop wordt verwezen naar quote uit een essay van Bruce Sterling (A Short History of the Internet,” The Magazine of Fantasy and Science Fiction, Feb. 1993).

Why do people want to be ‘on the Internet?’ One of the main reasons is simple freedom. The Internet is a rare example of a true, modern, functional anarchy. There is no ‘Internet Inc.’ There are no official censors, no bosses, no board of directors, no stockholders. In principle, any node can speak as a peer to any other node, as long as it obeys the rules of the TCP/IP protocols, which are strictly technical, not social or political.

Wat ik mij afvraag is wat mij nu daadwerkelijk ‘pakt’ in deze quotes: naïviteit, jeugdig optimisme of daadwerkelijke hoop…

Ontschot het informatiebeheer en ga informeren

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Wed, 13 Mar 2013 16:27:00 +0000

Onlangs las ik in Od een artikel over de toekomst van DIV. Het artikel is geschreven naar aanleiding van de – jaarlijkse – Round Table-discussiebijeenkomst. En alhoewel dit soort bijeenkomsten zich doorgaans lenen voor grote omhalen, bewoordingen, ideeen en denkbeelden, moet ik eerlijk bekennen dat hiervan ditmaal geen sprake was. Althans, zo kwam het niet op mij over. Uiteraard werden veel gemeenplaatsen bezocht, maar dat is al zo vaak gebeurd. Zo krijgt de zoektocht naar een alternatieve term voor ‘DIV’ bijna religieuze trekjes. En dat is jammer, want de oorspronkelijke insteek en bedoelingen zijn zo goed.

De reden voor deze blogpost is vooral dat ik in het hele artikel niet een keer de term ‘informeren’ ben tegengekomen. Een aanduiding die als geen ander zowel het verschaffen als het verkrijgen van informatie behelst. Een simpele uitdrukking ook, misschien wel te simpel. Desalniettemin denk ik dat deze term de redding is voor DIV, waar informatie’beheer’ zijn ondergang zal betekenen. Waarom (?), nou gewoon omdat het onzinnig is te bedenken dat je in de huidige tijd informatie kunt ‘beheren’, laat staan dat je deze activiteit bij een of enkele personen (in een organisatie) kunt beleggen. Regie en risicoanalyse zijn veelgehoorde begrippen. Echter, deze behoren toe aan het ‘controle’ domein, wat evenmin in staat zal zijn om de (veronderstelde) informatie-explosie in te dammen.

Nee DIV-ers, laten we nu gewoon eens gaan ‘informeren’ in de organisatie en daarbuiten. Jij en ik gaan de boer op, praten met collega’s, burgers en buitenlui over HUN informatiegedrag. Wat beweegt hen om informatie te (willen) beheren, bewaren, vernietigen en muteren. En, wat beweegt ons om deze vragen te stellen: dat is in essentie informeren, toch (?).

Ergens las ik in het artikel dat de “informatiehuishouding overal individualiseert”, en dat klopt helemaal. Informatie ‘socialiseert’, terwijl de onderliggende systemen, functionaliteiten en ‘devices’ beheerd worden door mensen zoals jij en ik. We gebruiken inderdaad ‘onze eigen’ Dropbox en Google Drive, echter niet om te ‘individualiseren’, maar juist om te delen of, zo je wilt, te informeren. Het zijn juist de dedicated systemen en dito informatiebeheerders die nog verkeren in het tijdperk van informatie-verzuiling. Een tijdperk waarin ‘walled gardens’ nog steeds heer en meester zijn.

In die zin wordt het inderdaad hoog tijd om eens te gaan ontschotten, maar laten we dat alstublieft doen op basis van informatie’behoefte’ en niet op basis van informatie’beheer’, want dat heeft – althans naar mijn mening – geen enkele zin.
Misschien een idee voor de komende Round Table: ontschot het informatiebeheer en ga informeren!

De lange weg naar het informatie nirvana

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Wed, 13 Mar 2013 16:25:00 +0000

Upon this gifted age, in its dark hour,
rains from the sky a meteoric shower
of facts…they lie, unquestioned, uncombined.
Wisdom enough to leach us of our ill
is daily spun; but there exists no loom
to weave it into a fabric.

Bovenstaand gedicht van Edna St. Vincent Millay getiteld ‘Huntsman, What Quarry’ kwam ik onlangs tegen in een artikel van Stephen Few over big data (Big Data, Big Ruse). Het gedicht stamt uit 1939, maar had evenzogoed gisteren – of morgen – geschreven kunnen zijn.

Stapelen en laten staan

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Wed, 13 Mar 2013 16:23:00 +0000

Goh ja zeg, wat je al niet met online content kunt doen…
Anderen kunnen:

“use, host, store, cache, reproduce, publish, display, perform, distribute, transmit, modify, adapt, and create derivative works”

Ik kan:

“download, store, view, display, perform, redistribute, and create derivative works”

Het bovenstaande is een willekeurige reeks aan functionaliteiten die ik heb overgenomen uit de TOS van Medium.

Hamvraag blijft toch altijd hoe het is gesteld met de ‘portability’ van mijn content ofwel, op welke wijze ben ik in staat om mijn gegevens op een bruikbare wijze te exporteren uit toepassingen als Facebook, Twitter en in de naaste toekomst Medium. En waaruit bestaat mijn content eigenlijk… gaat dit verder dan de oorspronkelijke input en zo ja, waar liggen dan de grenzen (?). Dit zijn issues die mij altijd – misschien wel tegen beter weten in – veel bezig houden bij het gebruik van (nieuwe) apps.

Want zodra content online wordt geplaatst in een omgeving waar interactie mogelijk is, zal het karakter daarvan onmiddellijk veranderen. Het komt als het ware in een andere natuur terecht met andere wetmatigheden. Zo kan online content niet worden vastgepind aan een specifiek moment, maar volgt deze een hele reeks van momenten. Het is een voortdurend – dynamisch – proces met een sterk laissez-faire gehalte. De ‘archival nature of the web‘ is er toch vooral één van stapelen en laten staan, waarbij ik altijd moet denken aan de verlaten ruines die het Franse landschap sieren. Jarenlang staan ze te verloederen en dan ineens zie je dat ze letterlijk opgaan in het landschap en er onlosmakelijk mee worden verbonden.

Maar die lotsverbondenheid kent het web niet. Er wordt naar hartelust gesloopt, gewijzigd, gemanipuleerd en aangepast waardoor content telkens andere gedaanten aanneemt en vaak ook gewoonweg verloren gaat. Ook dat is de ‘archival nature’ van het web. Een aantal initiatieven zorgt ervoor dat porties bewaard blijven of biedt mogelijkheden om dit zelf te (gaan) doen. Hoe dan ook gaan deze initiatieven uit van een andere – papieren – werkelijkheid natuur, terwijl het ecosystem van het web zo zijn eigen gedachten heeft over het mijn en het dijn.

En toch blijf ook ik stiekem zoeken naar mogelijkheden om mijn content op te kunnen halen, zoals onlangs in geval van Scoop.it. Want “the moment I know that I can always handle my content, I will be more inclined to check out time and energy stabbing it, opposite to the situation when this is uncertain and my work may ‘just’ suddenly void your warranty.” Ik investeer met andere woorden in content van mijzelf en van anderen. En zolang die lotsverbondenheid waarover ik zojuist even sprak nog geen vanzelfsprekend onderdeel uitmaakt van de ‘archival nature of the web’, wil ik graag mijn aandeel terug kunnen halen mocht blijken dat “apps are ceasing to exist” (wat in geval van Scoop.it overigens beslist niet het geval is).

En ja, zo blijkt eens te meer dat – althans in mijn geval – het mijn en het dijn nog diep geworteld zitten, misschien wel te diep om simpelweg te erkennen dat veel content gewoon van voorbijgaande aard is en dus gezocht moet worden naar andere bewaarmodellen of misschien zelfs wel naar een heel andere definitie van ‘bewaren’…

Documenting documents

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Wed, 13 Mar 2013 16:19:00 +0000

Dat het verhaal achter menige collectie interessanter is dan de collectie zelf is op zich genomen niets nieuws. Vreemd is het dan ook als uiteindelijk de collectie in het archiefdepot belandt en de bijbehorende verhalen achterblijven bij de ‘verteller’. Eigenlijk zou je in sommige gevallen liever de ‘kapstok’ laten hangen en uitsluitend de verhalen willen meenemen omdat deze veel beter het archief of de collectie documenteren, dan andersom…

Onlangs nog was ik op bezoek bij iemand die zijn collectie wilde schenken. Betrokkene kon met passie zijn levenswerk in beeld brengen. Een beeld dat veel verder reikte dan enkel zijn werk, en ook ging over het karakter van het dorp waar hij woonde en de rol hierin van hemzelf en zijn gezin. Verhalen die gingen over zijn eigen jeugd, maar ook over de toekomst en het waarom van zijn vertrek naar een andere plaats. Dit alles tegen de achtergrond van een archief waarin al deze verhalen totaal niet terug kwamen en met de beste wil van de wereld ook niet (opnieuw) teruggevonden zouden kunnen worden. Het archief was enkel kapstok.

Toen we even later naar de zolder liepen om de collectie in ogenschouw te nemen, kwamen er opnieuw verhalen. Verhalen over het begin van zijn loopbaan bij een op dat moment gevierd architect. Over hoe men toen werkte, over ambities en drijfveren. Maar ook deze verhalen kwamen niet in terug in zijn levenswerk.

De aanblik van enkele calques riepen verhalen op over de vele ontwerpen die hij had gemaakt. Verhalen over mensen en gebouwen die prachtig zijn om op te tekenen, maar die wederom - met uitzondering van de tekeningen en bestekken – op geen enkele wijze hun neerslag vonden in de grote stapel documenten.

Op de keper beschouwd bewaar je met een (archief)collectie enkel een geraamte; de contouren waarbinnen zich talloze verhalen hebben afgespeeld. De verteller laat je vaak hele mooie verhalen horen, maar stuurt je uiteindelijk – en nu chargeer ik - met een leeg karkas naar huis. Conclusie is in zo’n geval vaak dat het archief – veelal op goede gronden – niet wordt opgenomen. Jammer is wel dat daarmee in de meeste gevallen ook de verhalen verdwijnen. Sommige boeiend anderen wat minder, maar wel altijd uniek (net als het archief waarop ze deels zijn gebaseerd).

En hoewel het bovenstaande geenszins een pleidooi is om (het belang van) archieven naar de achtergrond te dringen, is het wellicht goed om eens wat meer op te schuiven in de richting van documenting (documents)… ofwel een andere manier van verzamelen, waarbij de aandacht niet zozeer is gericht op de neerslag maar ook – en misschien nog wel ietsje meer - op de omgeving en omstandigheden waarin deze tot stand is gekomen.

Ik ben even de draad kwijt

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Wed, 13 Mar 2013 16:17:00 +0000

Getriggered door het aanzwengelen van een oude discussie op BREED, las ik weer eens deze reactie (geplaatst op 6 mei 2009) naar aanleiding van een discussie over selectie, beheer en behoud van web 2.0 (content). En ik moet eerlijk bekennen dat ik er nog steeds op eenzelfde manier tegenaan kijk, wat ook niet verwonderlijk is aangezien er feitelijk nog niet veel is veranderd sinds deze discussie werd geplaatst.

Als organisatie moet je misschien wel toewerken naar een lifestream waarin online activiteiten – geïntegreerd – worden weergegeven. Hoewel je het probleem hiermee niet oplost, wordt het in ieder geval wel inzichtelijker.

Hoewel veel (overheids)organisaties inmiddels gebruik maken van Twitter, Facebook, You Tube, WordPress, Blogger, RSS, Flickr etc. om content te verspreiden en dus actief deelnemer zijn geworden in het (sociale) mediaspel, zijn er nog maar weinig die deze media bundelen om zodoende wat meer inzicht en overzicht te krijgen. Dit ondanks het feit dat hiervoor talloze apps ter beschikking staan.

Maar ja, uiteindelijk kom je dan toch uit bij de vraag over opslag. In dit kader vraag ik mij af wat de gevolgen zijn van het het offline opslaan van online informatie. Immers het blijft toch een beetje dweilen met de kraan open. Net zo goed als web 2.0 een andere dimensie geeft aan de manier waarop interactie plaatsvindt en informatie (content) wordt gegenereerd, denk ik dat dit eveneens opgaat voor de wijze waarop deze informatie uiteindelijk wordt beheerd.

Dit haakt min of meer aan bij de discussie over het beheer van ‘sociale objecten‘. Reichental beschrijft dit als de situatie waarin content deel uitmaakt van sociale interactie (als sociaal object) en niet langer iets is wat je op de één of andere manier vast kunt pinnen. Hij spreekt in dit verband over ‘enterprise social computing’.

Naar mijn gevoel haal je het meest wezenlijke element van online informatie onderuit wanneer je het offline gaat bewaren, nl. de dynamiek. Echter diezelfde dynamiek maakt dat je ergens een keuze moet maken om content te bevriezen wil je in de verre toekomst (5 jaar tot …jaar) hiervan nog een nuttig gebruik kunnen maken. Kortom, de weegschaal gaat twee kanten op, op weg naar een nieuwe hybride situatie, waarbij sprake is van zowel online als offline (archief)informatie.

Hierbij moest ik terugdenken aan een discussie op Records Management 2.0 over ‘The differences between records 1.0 and 2.0‘ (ook alweer ruim drie jaar geleden) met daarin de volgende opmerking: according to me this question will occur more and more: how to combine online and offline information within the context of a single product or procedure, without the loss of authenticity for both online and offline information.

Daarbij verbleekt die andere hybride situatie (digitaal/analoog) toch wel enigszins, maar voegt aan de andere kant ook wel weer een nieuwe uitdaging (zogezegd dynamiek) toe aan het vak van DIV/RM-ger. Althans, daar mag je toch vanuit gaan?!

Vraag is of web 2.0, user generated content, de app. cultuur of uberhaupt ‘het web’ informatiemanagers (in brede zin) een nieuwe uitdaging heeft bezorgd, en zo ja, of deze al is opgepakt. Kortom, waar staan we nu eigenlijk in ons streven om sociale content te selecteren, beheren en behouden…(?)

Bel 404 voor vragen over online informatie

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Wed, 13 Mar 2013 16:14:00 +0000

View the story “the Internet as Archive” on Storify]

Ik heb vandaag en gisteren een korte maar alleszins leuke twitterdiscussie gevoerd met @chrisbellekom. De neerslag hiervan heb ik opgenomen in Storify (zie link hierboven). Aanleiding vormde de mededeling van Chris dat hij van plan is/was om bij het ‘behalen’ van de 10.000e tweet, zijn volledige timeline te legen in de prullenbak van Twitter. Iets wat bij mij vragen opriep over het waarom van deze actie waarbij een eenvoudigweg ‘omdat het kan‘ in mijn beleving wat al te kort door de bocht was. In de slipstream werd kort gememoreerd aan de overeenkomst tussen Twitter en de Library of Congress (LoC) waarbij ‘alle’ tweets ‘from its (Twitter) inception’ beschikbaar worden gesteld aan LoC. Een onderneming die – hoe mooi ook – al te zeer gefundeerd lijkt op traditionele ideeën uit de bestaande wereld van archief en bibliotheek.

Want, belangrijker dan het archiveren van tweets is misschien wel de constatering dat met het weggooien ervan ook een gedeelte interactie verdwijnt. Stel dat Chris de daad bij het woord voegt, dan is bovenstaande twitterdiscussie onttroond en feitelijk waardeloos geworden. Het archiveren van tweets kan dit deels ondervangen, maar niet wegnemen dat simpelweg het online in stand houden van zowel link als content de beste waarborgen biedt voor het – telkens opnieuw – kunnen reconstrueren van webbased informatie.

Voor mij fungeert het Internet als ‘archief’. Iedere poging om content buiten zijn oorspronkelijke context en locatie op te slaan, gaat volgens mij aan dit principe voorbij en betekent per definitie een stukje vernietiging én vermindering van beschikbaarheid van content.
Natuurlijk kan ik content bundelen in Storify, bookmarken in Delicious, liken in Facebook en curate’n in Scoop.it. Dit alles laat onverlet dat het waardevol is als de oorspronkelijke hyperlinken zoveel mogelijk blijven werken en dus dat oudere informatie zoveel mogelijk online blijft. Hier ligt een belangrijke verantwoordelijkheid voor de maker en publicist van content: jij en ik dus.

Kortom is – met inbegrip van alle mits-en en maar-en – de stelling gerechtvaardigd dat publicatie van informatie niet enkel leidt tot rechten, maar ook tot verplichtingen… (?) Want met het creëren van interactie wordt mijn informatie ook een stukje van jou, toch!

De teller bij Chris staat nu (20 november, 23:13) op 9.991…and still counting.

Ik en mijn digitale ik

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Wed, 13 Mar 2013 16:10:00 +0000

Via een een vermelding in het ‘archief’ van de weblog van @Ingmario, opgemerkt tijdens het lezen van deze blogpost, kwam ik terecht bij de website van het Personal Data Ecosystem Consortium. Hier viel mijn oog op Qiy, een website die ik al eens eerder kort tegen het lijf was gelopen en nu wederom de aandacht trok, niet in het minst door de aanduiding: ‘je digitale ik’. Vreemd is wel dat mijn mijn pad richting Qiy zo omzichtig moest verlopen, aangezien ze onlangs winnaar zijn geworden van de Accenture Innovation Awards in de categorie Health & Public. Dit echter zegt meer over mij, dan over Qiy. In ieder geval vormde het voldoende reden om de website van Qiy (uitgesproken als key) weer eens opnieuw te bekijken.

En ja, het is net als bij andere – soortgelijke – toepassingen dat ik aanvankelijk helemaal enthousiast word, maar na het lezen van onder meer de faq’s toch altijd weer met een onbewuste kater blijf zitten. Iets in mij – die andere ik – blijft maar roepen en knagen dat zoiets moois gewoonweg niet ‘gratis’ en ‘voor altijd’ kan zijn. Toch blijf ik getriggered worden door dit soort toepassingen – net zoals dat overigens het geval is met lifestream apps -. Noem het een tick, maar op de één of andere manier ben ik blijkbaar toch op zoek naar mogelijkheden om mijn digitale ‘veldarchieven’ op te slaan en bovendien mijn digitale handel en wandel op de één of andere manier vorm en inhoud te geven. En ja, dat zijn begrippen die wel heel duidelijk aangeven waar ik naar toe wil met al mijn webcontent: naar een ‘archief’.

Maar welk archief wil mijn content, behalve ikzelf. Of anders gezegd, WIE wil mijn content behalve ikzelf. Wie zijn mijn bezoekers, wie zijn mijn gebruikers…: ‘wie’ vormen mijn designated community (?). Dit zijn aspecten die ik in ‘mijn’ analoge tijdperk nooit zo expliciet naar voren heb gebracht, gewoonweg omdat het niet – of althans veel minder – van belang was omdat daar mijn designated community veel duidelijker te ‘ommuren’ was.

Echter, nu mijn content overal en nergens is, verbonden met alles en iedereen – ver weg en dichtbij -, blijkt het ineens wel van belang om mijn footprint te kunnen achterhalen. Bovendien, als ik het niet doe, doet een ander het wel – zelfs als ik dat niet wil -. Kortom eigenlijk wil ik gewoon mijn eigen archief zijn, liefst online (omdat ik niet zo geloof in het offline beheren van online content, maar meer in ‘the-internet-as-archive’).

En ja, dan kom ik toch weer terug bij Qiy en zijn faq’s en is daarmee de cirkel weer bijna rond. Bijna, omdat ik nu steeds meer aan het nadenken ben over welke randvoorwaarden ik zou willen stellen aan apps waarin ik mijn veldarchieven zou willen opslaan. Aldoende lijkt het erop alsof ik van mijn werk mijn hobby aan het maken ben. En hoewel dit geenszins mijn bedoeling is, blijkt het – toch – steeds meer ‘bittere’ noodzaak te zijn.

De vrolijke verzamelaar

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Wed, 13 Mar 2013 16:02:00 +0000

Soms kan het allemaal heel snel gaan. Zat ik vanochtend nog te zoeken naar een goede vorm: staat er vanavond een blog gereed als vertrekpunt richting het opstellen van richtlijnen in verband met het verzamelen of beschikbaarstellen van persoonlijke digitale archieven. Da’s een hele mond vol en klinkt bovendien nogal ‘regelachtig’. Daarom dat er komende tijd nog het nodige gesleuteld zal gaan worden én geleerd. Want ja, dat is toch het uiteindelijke doel, leren op welke wijze (digitale) ‘archives in the field‘ het beste kunnen worden getraceerd, verworven en duurzaam beheerd, dan wel op welke wijze wij – kenners en doeners – op basis van een juiste wisselwerking en wederzijdse betrokkenheid ‘creators’ kunnen coachen in het (blijvend) beheer van hun digitale collecties. En ook dat is weer een hele mond vol termen en ‘bektaal’ die je de armen met een cynisch glimlachje achterover doen slaan. Want zeg nu zelf, hoe ver rekt onze scope als het gaat over het bewaren van (digitale) informatie… (?) En als we het over ‘informatie’ hebben, wat bedoelen we dan precies… (?)

Foto’s, foto’s en nog eens foto’s
Zo ongeveer ons hele leven leggen we vast in beelden. Iedere activiteit wordt uitgebreid gedocumenteerd en als dat niet lukt, lijkt de activiteit aanmerkelijk aan waarde in te moeten boeten, want niet in staat om deze uitgebreid te herbeleven. Soms lijkt het erop alsof we ons geheugen bewust deels loslaten en nog uitsluitend vertrouwen op het vermogen een verhaal te vertellen aan de hand van plaatjes. En toch, ook ik bewaar bakken vol met foto’s. Onlangs ben ik begonnen om onze digitale fotocollectie over te zetten naar Flickr. Een project wat slechts langzaam vordert aangezien het de nodige uurtjes kost om de vele duizenden foto’s te uploaden. En met uploaden alleen ben je er niet, want natuurlijk wil je het materiaal nu eindelijk ook eens van een fatsoenlijke toelichting gaan voorzien, eentje die verder gaat dan jaar, maand, dag en volgnummer. En ja, dan begint het: want stel dat ik al die gegevens toevoeg in Flickr en stel dat Flickr ophoudt te bestaan of stel dat ik besluit te stoppen met mijn pro-account en stel dat ik op dat moment mijn gegevens wil exporteren, kan dat dan. En stel dat het kan, kan ik deze gegevens dan weer hergebruiken in een andere app. En – stel – als dat niet kan, wat moet ik er dan mee. Misschien dat ik de beschrijvingen ook maar gewoon in mijn eigen PC-omgeving moet aanvullen, maar op welke manier. Een stukje beroepsdeformatie maakt dat ik dergelijke vragen op zich genomen best wel leuk vind, maar ook ik raak na acht avonden uploaden en ‘metadateren’ aan lager wal, zeker als je weet dat slechts een fractie van het totale bestand gereed is.

De vrolijke verzamelaar
Foto’s nemen is leuk, foto’s terugkijken ook; zeker na een aantal jaren als ze wat ‘belegen’ zijn. En precies dat is wat ons Stanneke doet: ze neemt foto’s, gooit die op Facebook of elders, deelt, tagged en geniet ervan op de tijden dat het haar uitkomt in de wetenschap dat ze al haar vrienden en vriendinnen letterlijk in de palm van haar hand kan houden. Een gedeelte van de foto’s staan uiteraard ook (offline) op haar smartphone. Da’s altijd leuk. En als de smartphone vol is, gooi je gewoon een aantal foto’s weg. Dat doet Stanneke sowieso al, want op een gegeven moment ben je bepaalde foto’s gewoonweg beu. Het komt niet in haar op om foto’s die ze niet meer leuk vindt, en die niet online staan, ook nog eens ergens anders te stallen (het idee alleen al), laat staan dat je deze dan ook nog eens van een duffe toelichting moet gaan voorzien. We moeten wel praktisch blijven. Aanvankelijk kon Stanneke steevast rekenen op onbegrip van mijn kant, want zeg nu zelf over tien of twintig jaar vind je het geweldig om die foto’s terug te zien. Echter, deze redenering werd en wordt resoluut van de hand gewezen met de mededeling dat ze de echt leuke foto’s zo kan terugvinden. Bovendien nemen haar vriendinnen ook veel foto’s en alles bij elkaar genomen is er dus een rijke collectie van Stanneke – online en mobiel-offline – aanwezig, voorzien van tags en soms smeuiige toelichtingen (veel leuker dan mijn gestructureerde rimram). Mijn verzamelen is werken, Stanneke daarentegen is een vrolijke verzamelaar. Eentje die zonder pretenties en zonder het zelf te weten bezig is met het aanleggen van een boeiende beeldcollectie die bovendien – onbewust – is gescreend op materiaal wat niet echt de moeite van het bewaren waard is. Ik krijg zo stilletjes aan steeds meer waardering voor Stanneke en haar benadering. Het doet mij steeds meer beseffen dat mijn ‘werken’ stamt uit het analoge tijdperk waarin ieder voor zich verantwoordelijk was voor zijn of haar collectie, maar die tijd is – blijkbaar – voorbij.

Over het 'op'merken van digitale bezittingen

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Wed, 13 Mar 2013 08:54:00 +0000

In een recente posting van Janice Denegri-Knott, op het weblog van de Emerging Consumer Cultures Group, wordt gesproken over het toekennen van waarde aan zogn ’digitale bezittingen’ (of kortweg ‘DB’). Aangegeven wordt dat de vraatzucht van de hedendaagse consument naar digitale goederen steeds grotere vormen begint aan te nemen. Dit zal vroeg of laat leiden tot een situatie waarin we steeds meer genoodzaakt zullen zijn waarde en/of betekenis toe te kennen aan ‘DB’ om daarmee een zinvol onderscheid aan te kunnen brengen tussen dat wat aardig, leuk, interessant of waardevol is. In dit kader wordt een vergelijking gemaakt met het ‘fysieke’ proces waarin goederen / bezittingen worden ‘op’gemerkt door ze op een bepaalde manier van extra betekenis te voorzien (door de wijze van behandelen, verzamelen of onderhouden) en in relatie te brengen met een herinnering of verhaal ‘to provide a memorial to a person or an event’. Op deze wijze ontstaat een emotionele binding met een bepaald voorwerp of object. In geval van digitale content staan we daarbij voor de uitdaging hoe we dit proces – van ’op’merken – kunnen enten op zoiets ‘vluchtigs’ als ‘DB’.
Een paar quotes:

We know how we transform ordinary, homogenous commodities into meaningful possessions through a range of ritualised and habitual practices. (…)
Our efforts to singularise and de-commodify are challenged by the vaporous nature of digital virtual goods. They deny us owners, the kind of simple markings that would have magically moved an object from a commodity state to that of a cherished possession.

Verderop in het artikel wordt opgemerkt dat “our well-loved goods are undistinguishable from the unimportant, lacking patina they are all hidden or trapped in a screen.” We moeten, met andere woorden, loskomen van de vorm; onze focus richten op de inhoud evenals de context (omgeving) waarin deze tot stand is gekomen. Zo evolueren we met z’n allen van doodgewone verzamelaars en eigenaren van ‘DB’ tot heuse archivarissen. We gaan waarderen, selecteren en als het even kan ook de basis leggen voor preserveren. Met een beetje fantasie zou je zelfs kunnen gaan denken aan aspecten in verband met gridcomputing, gericht op de techniek om samenwerking tussen mensen, machines en groepen in virtuele samenwerkingsverbanden mogelijk te maken.

Digital goods tantalise us. They are amenable to infinite stockpiling. Where our material objects are prone to decay and get lost, digital virtual goods are offered immortality in the pantheon of networked virtual servers, yet they remain highly ambiguous things, always demanding to be morphed into something, a print out, a CD, a DVD a painting, always in a state of semi ownership, on the verge of disappearing if a subscription fee isn’t paid.

De zogenaamde onsterfelijkheid van ‘DB’ wordt pas bewaarheid, zodra aan een aantal voorwaarden is voldaan. Voorwaarden die volgens een vaste cyclus van PDCA telkens weer terugkeren en die beslist verder gaan dan het zo nu en dan eens hanteren van de stofdoek. Concreet gaat het daarbij over het inrichten van een goede bewaaromgeving, het vormgeven aan duurzaamheid en rekening houden met de eisen en wensen van third party applications waarin ‘content’ (goederen) is ondergebracht.

(…) the speed with which goods are accumulated poses a formidable challenge to consumers’ ability to take full ownership of digital virtual goods.

Het wordt – in een omgeving waarin digitale collecties worden gekenmerkt door overvloed in plaats van schaarste – een steeds grotere uitdaging om het volledige eigenaarschap van ‘DB’ op een goede manier vorm te geven. Dit mondt – in de woorden van Janice Denegri-Knott - uiteindelijk uit in twee vragen, t.w.:

Kan ik – als eigenaar van ‘DB’ (digitale content) – op een betekenisvolle manier het eigenaarschap hierover (blijven) uitoefenen, rekening houdend met hetgeen hierboven staat beschreven. Zo ja, welke strategie moet ik vervolgens hanteren om hieraan vorm en inhoud te geven.
Hoe gaan we – in navolging van de fysieke wereld waar de begrippen “appropriation, singularisation and sacralisation” worden gehanteerd – de verschillende onderdelen van deze strategie, die uiteindelijk moeten leiden tot het ‘op’merken van ‘DB’, voorzien van een eigen vocabulaire.

Want ondanks dat er veel overeenkomsten zijn met een RL-omgeving biedt de omstandigheid, waarin extra betekenis moet worden toegekend aan specifieke ‘DB’, juist ook de mogelijkheid om de perkoenpaaltjes eens op een andere manier te benoemen en weg te zetten.

Mijn naam is Stanneke, ik ben 15 jaar

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Wed, 13 Mar 2013 08:33:00 +0000

verzamelaar en eigenaar van veel, heel veel content. Hoewel jong, ben ik in staat om mijzelf op talloze manieren te profileren in diverse settings; mijzelf een andere (virtuele) identiteit aan te meten zonder dat daar noemenswaardige kosten tegenover staan.

Gaandeweg merk ik dat steeds meer waarachtige stukjes ‘zelf’ overal vast- en besloten liggen. Zonder mijn persoonlijke electronica ben ik niet volledig mijzelf. Eigenlijk is mijn telefoon een verlengstuk van mijn slaapkamer; een plek waar ik mijn dingetjes bewaar. Omgekeerd is mijn slaapkamer een plek waar ik mijn virtuele leventje verbeeld in plakkaten op de muren (Virtual Possessions, W. Odom e.a.). Ik zit op Facebook, Hyves, Twitter, MSN en wat al niet meer, zo af en toe mail ik nog eens wat. Ping en Whatsapp zijn mijn echte ‘lifelines’. Laatst vroeg iemand mij of ik wel eens had nagedacht over het bewaren van al deze ‘content’. Maar weet je, ik kan het allemaal zo terugvinden en dat is genoeg. Hoezo bewaren…

Verknocht aan mijn 'chats'

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Tue, 12 Mar 2013 01:39:00 +0000

In het kader van mijn eindreferaat heb ik onlangs een paper gelezen (2010) van Amber Cushing getiteld “Self Extension and the Desire to Preserve Digital Possessions”: inspiring!

Vrij vertaald was het doel van het onderzoek om – in navolging van Belk en zijn bewering dat mensen zich ergens aan hechten omdat het hun zelfbeeld goed weergeeft – na te gaan hoe het zelfbeeld van ‘iemand’ zich kan uitbreiden tot digitale bezittingen (-collecties) en vervolgens welke overlap er zit tussen de uitbreiding van dit zelfbeeld en de wens om specifieke digitale bezittingen (-collecties) te behouden. Door deze aspecten te onderzoeken, kan dit nuttige gegevens opleveren die van belang zijn in verband met toekomstig onderzoek naar digitale collecties en persoonlijke digitale archieven.

Het onderzoek was met name gericht op uitbreiding van het “present self, future self and past self”. Of anders gezegd, welke digitale collecties zondermeer van belang zijn om het beeld wat ik van mijzelf heb – gericht op verleden, heden en/of toekomst – te staven, en daarmee een aanvulling vormen op mijn (digitale) identiteit en als gevolg daarvan overeenkomsten vertonen met datgene wat ik uiteindelijk wil bewaren.

De overall resultaten van dit onderzoek geven aan dat:

my creative writing saved on my personal computer, my entire digital photo collection, my heirloom from my grandparent, my digital photos of my family, my collection, my digital photos of my travels were given high values for either past, present or future identity that represent self extension as well as desire to preserve. My instant message/chat transcripts was the only statement listed in all orientations of self extension (past, present and future) and in factor 2 (zie paper voor toelichting, red) of desire to preserve.

Opvallend is verder dat:

my email folders and my sentimental emails received a high value rating for present self extension only, while my emails related to my hobbies/extracurricular activities received a high value rating for extension to the future self and extension to the past self , and my saved emails only received a high rating for past self.

Verder viel volgens onderzoekers op dat – niet geheel onverwacht :

individuals took pains to organize the information related to their hobbies and personal interests, while the information related to work/or school work would go unorganized.

Hoe dan ook is het leuke van dit soort onderzoeken, dat het je stukje bij beetje leert om het juiste onderscheid aan te brengen in (het belang van) verschillende soorten digitale (web-based) content waardoor het mogelijk is om gericht(er) te kunnen ‘graven’ in iemands digitale- c.q. internet footprint.

Onlangs nog heeft Amber Cushing een op z’n minst opmerkelijke video gemaakt rondom “Possession and self extension in digital environments” met daarbij een uitgebreide toelichting. Beslist de moeite waard om eens te bekijken.

Possession and self extension in digital environments: Implications for maintaining personal information from Amber Cushing on Vimeo.

De ironie van innovatie

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Tue, 12 Mar 2013 01:01:00 +0000

Soms kom je blogs tegen die een bundel informatie verschaffen waarop je langere tijd kunt teren. Dit was onlangs het geval met een blog van Bill LeFurgy getiteld ‘Innovation, Disruption and the Democratization of Digital Preservation‘. LeFurgy grijpt in zijn blog o.a. terug op één van de fundamentele ‘wetten van verstoring‘ zoals Larry Downes die heeft geformuleerd en waarin hij stelt dat één van de principes van de moderne tijd is dat technologie exponentieel verandert, terwijl de sociale, economische en juridische stelsels slechts stap voor stap meebewegen (en hiermee dus geen gelijke tred houden). Downes geeft aan dat als de kloof tussen de ‘oude’ en de ‘nieuwe’ wereld breder wordt, de conflicten tussen sociale, economische en juridische systemen zullen intensiveren. De chaos die hier – noodzakelijkerwijs – op volgt is niet te stoppen.

De ironie schuilt hierin dat organisaties, die innovatie gebruiken als een manier om beter te gedijen en zichzelf tot grotere bloei te brengen, in feite bezig zijn zichzelf te destabiliseren en op termijn te vernietigen. En alhoewel dit laatste wat dramatisch klinkt lijkt het erop alsof dit soort berichten stilaan – deels – de geldigheid van deze ‘wet’ aantonen. Ander obstakel is dat organisaties die geen gelijke tred kunnen houden met nieuwe ontwikkelingen, daarnaast proberen met ‘alle geweld’ nieuwe problemen in oude wetgeving te passen.

LeFurgy geeft aan dat bibliotheken en archieven (als instellingen) onder invloed van allerlei technologische ontwikkelingen geconfronteerd worden met een enorm pakket aan mogelijkheden, die noodzakelijkerwijs slechts mondjesmaat opgepakt kunnen worden met gebruikmaking van traditionele ‘structuren’. Dit terwijl organisaties tegelijkertijd een onweerstaanbare behoefte hebben aan verandering (ziehier de ironie). Echter, hoe meer energie ze steken in de mogelijkheden voor innovatie des te groter de risico’s voor nog meer destabilisering. Hierdoor treedt een vreemde wisselwerking op aangezien de meeste organisaties zich sterk verzetten tegen datgene wat hun stabiliteit bedreigt, waardoor de neiging ontstaat om daadwerkelijke verandering te weerstaan. Innovatie verwatert hierdoor steeds meer in iets wat slechts ‘in naam’ bestaat maar waarachtig weinig om het lijf heeft. Dit – zo geeft LeFurgy aan – maakt dat het vermogen van traditionele archief- en bibliotheekinstellingen om volledig te voldoen aan de behoeftes van digitale bewaring in twijfel moet worden getrokken.

Echter, wat instellingen niet – of slechts met veel moeite – kunnen realiseren lukt individuen vaak wel. LeFurgy wijst hierbij in de richting van Brewster Kahle (Internet Archive) en Jason Scott (ASCII). Onder andere zij zijn het die met hun initiatieven bepalen welke content wordt opgeslagen (bewaard) en op welke wijze deze (opnieuw) beschikbaar wordt gesteld. Digitale bewaring staat in die zin steeds nadrukkelijker in de belangstelling van diegenen – jij en ik – die hun eigen bits willen bewaren. Of zoals Tim O’Reilly het kernachtig formuleert: “Digital preservation won’t be just the concern of specialists, it will be the concern of everyone.”

LeFurgy hoopt dat daadwerkelijke innovatie ons uiteindelijk op het pad zet van een trend in de richting van democratisering van digitale bewaring. Want hoe meer mensen er zijn die zorg hebben over het opslaan van digitale content, en hoe eenvoudiger het voor deze mensen is óm content op te slaan, des te waarschijnlijker is het dat de ‘bits en bytes’ ook daadwerkelijk zullen worden bewaard en beschikbaar gehouden.

En laat die hoop en dat streven nu juist het leidmotief vormen voor dit weblog. Een mooier begin is haast niet denkbaar.

Over het beheren van 'sociale objecten'

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Thu, 19 May 2011 22:25:00 +0000

Jonathan Reichental heeft op O'Reilly Radar recent een mooi artikel gepubliceerd over kennismanagement (KM) in het tijdperk van sociale media. Hierin geeft hij aan dat KM in de praktijk van alledag iets is wat moeilijk valt te managen en menigeen stelt voor de uitdaging hoe kennis te identificeren, behouden, gebruiken en selecteren en dit alles op een zo efficiënt mogelijke manier. 'Sociale media dwingen ons - meer dan voorheen - na te denken over kennismanagement en hierin een nieuwe uitdaging te ontdekken'. Daarnaast zorgen sociale media ervoor dat veel bestaande regels rondom het managen van kennis aan veranderingen onderhevig zijn.

Zo geeft Reichental aan dat in de oude - nog bestaande - situatie kennis meestal vervaardigd en opgeslagen wordt als een (vast) punt in de tijd. In de naaste toekomst, zo stelt hij, zal dit steeds meer gaan verdwijnen en zullen beleidsvisies en -inzichten niet langer worden gevormd doordat een individu, via een proces van goedkeuring, uiteindelijk een document creëert en publiceert, maar zal dit proces veel meer het karakter krijgen van een (online) conversatie, waarbij deze conversatie zich voortdurend zal ontwikkelen naarmate meer mensen een bijdrage hieraan leveren. Dit maakt dat de omstandigheden waaronder visies en inzichten tot stand komen voortdurend veranderen. Reichental beschrijft dit als de situatie waarin content deel uitmaakt van sociale interactie (als sociaal object) en niet langer iets is wat je op de één of andere manier vast kunt pinnen. Hij spreekt in dit verband over 'enterprise social computing'.

Binnen deze context zal het identificeren en behouden van kennis evenzogoed aan verandering onderhevig (moeten) zijn. Traditionele werkwijzen zoals die hiermee verband houden en die uitgaan van het 'fixeren' van content op een bepaald punt in de tijd of op basis van het gegeven dat 'iets' is afgerond, zal niet - of althans veel minder - aan de orde zijn. In dit kader vraag ik mij wel eens af, in hoeverre (bijvoorbeeld) deze wijze van 'behoud' dan ook zinvol is. Zeker als je bedenkt dat er een steeds grotere overlap zal zijn tussen openbare- en privégegevens.

Reichental geeft aan dat het waarschijnlijk is dat het managen van 'social-media-driven knowledge' veel minder beheer zal vergen. 'Historisch gezien hebben we altijd veel tijd besteed aan het opruimen, valideren en categoriseren van gegevens (kennis)'. In de toekomst, zo geeft hij aan, zal veel meer tijd worden besteed aan het analyseren van alle nieuwe kennis zoals die wordt gecreëerd door middel van sociale interactie, wat op zijn beurt resulteert in nieuwe inzichten.

Blijft toch de vraag, op welke wijze deze kennis - onder de juiste omstandigheden - het beste behouden kan blijven en wie - binnen organisaties - hierin een rol te vervullen hebben. Kortom, tijd om eens na te denken over een nieuwe strategie voor het managen van 'kennis'.

Vertrouwen in Open Data

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Thu, 05 May 2011 12:54:00 +0000

Ik ben vandaag een groot deel van de dag bezig geweest mij te verdiepen in de wijze waarop digitale ruimtelijke informatie (o.a. bestemmingsplannen) wordt beheerd en beschikbaar gesteld. Leuk maar soms ook uitermate vermoeiend, zeker wanneer je wilt nagaan op welke wijze o.a. gemeenten, via hun eigen website, publicatie/beschikbaarstelling hiervan geregeld hebben.

Prettig is het dan ook om te zien dat een aantal instellingen en bedrijven zich hebben toegelegd op de (re)presentatie van een aantal bronbestanden (immers Open Data), beschikbaar via ruimtelijkeplannen.nl, om zodoende ruimtelijke informatie in een ander jasje te kunnen gieten of hiervoor een andere of betere functionaliteit te ontwikkelen. Voorbeelden hiervan zijn nieuweplannen.nl, De Plankaartprikker, RO-Viewer en Planviewer (met dank aan Yvonne Verdonk). Zo zijn er wellicht nog een aantal (aanvullingen zijn welkom).

Wat ik mij bij al deze ontwikkelingen afvraag is, of de burger in staat is de waarde van al deze toepassingen in te schatten; is hij in staat om de volledigheid en juistheid van de informatie zoals die wordt aangeboden via deze an andere apps op juiste wijze te taxeren (?). Mededelingen dat,

Aan de informatie geen rechten kunnen worden ontleend. (...) en geen enkele aansprakelijkheid wordt aanvaard voor de inhoud (...) en de daarop verstrekte informatie.

doen daar feitelijk niets aan af.

Mag je, kortom, eisen stellen aan de kwaliteit van de (re)presentatie van bijvoorbeeld ruimtelijke informatie? Of anders gezegd, hoe open is open en welk vertrouwen mogen wij, consumenten, stellen in het gebruik van apps die open (overheids)data verwerken c.q. beschikbaar stellen. In hoeverre moeten er waarborgen worden geschapen dat open data niet worden 'verkwanseld', juist omdát de creatie en (re)presentatie van data/informatie steeds verder van elkaar af komen te staan...

Even voor de goede orde, ik ben een warm voorstander van ontwikkelingen rondom het gebruik van open data, echter moest dit toch even kwijt ;-)

Slenterplaatjes

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Mon, 25 Apr 2011 21:29:00 +0000

In het kader van een praktijkopdracht 'veranderkunde' (IDM) moet ik - al slenterend - een beeld scheppen van de organisatie waarin ik werk, het BHIC dus. En ja, dan is Goede Vrijdag(middag) natuurlijk wel een heel geschikt moment om met je iPhone door het gebouw te lopen, in een poging twee werelden in beeld te brengen (met één foto die beiden verbindt). Vraag, aan het eind van de slideshow, is waar nu eigenlijk precies onze homestead ligt en of dit het eindpunt of juist het vertrekpunt vormt van de verandering waarin wij ons - zoals zoveel organisaties - momenteel bevinden...

Ja, ga toch verder met archivering van websites...

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Fri, 22 Apr 2011 14:59:00 +0000

Zo, binnenkort ga ik aan de slag met mijn eindreferaat in het kader van de leergang IDM. Nadat ik eerst van plan was om ‘iets te doen’ rondom persoonlijk digitaal archiveren (pda), heb ik onlangs toch besloten om verder te gaan met het uitdiepen van het thema webarchivering. Waarom, nou gewoon omdat het onderwerp mij bijzonder interesseert (pda trouwens ook), en ik in mijn eerdere werkstuk slechts een toplaagje heb verkend.

Ditmaal wil ik het over een andere boeg gaan gooien. Een boeg die wonderwel mooi aansluit bij een probleem, zoals onlangs tijdens de ronde tafel over webarchivering naar voren gebracht, namelijk

dat er een verschil is tussen een website archiveren vanuit de verantwoordingsfunctie (zoals iedere overheidsorganisatie zou moeten doen) en het verzamelen van websites vanwege cultureel belang (zoals de KB doet). De technieken kunnen misschien hetzelfde zijn, maar de uitgangspunten, frequentie van 'oogsten' en eventueel bewaartermijnen zijn anders. Zo anders dat het misschien wel twee verschillende "problemen" zijn.

In mijn eerste werkstuk was ik hier ook al tegenaan gelopen:

vraag van mijn kant is of webarchivering niet zonder meer een tweesporenbeleid moet omvatten. Dit houdt in dat zowel op basis van het collectie- als archiefperspectief wordt gearchiveerd. Aanleiding hiervoor vormen primair de verschillende archiveringsmethoden en de wijze waarop deze tegemoet komen aan de respectievelijke doelstellingen. Hierbij kan sprake zijn van tegengestelde belangen (denk bijvoorbeeld aan de verplichting tot vernietiging).

Om het allemaal wat beter behapbaar te maken heb ik mij - bij mijn eerdere opdracht - voor het overgrote deel beperkt tot één spoor, dat van het archiefperspectief. Hierbij stond de vraag centraal

of - bezien vanuit het archiefperspectief - de authenticiteit van een webrecord het beste rechtstreeks (via de presentatie aan de gebruiker) of indirect (op basis van een reconstructieproces) kan worden aangetoond.

En hoewel ik absoluut niet de pretentie heb dat ik met dit stuk deze vraag c.q. dit spoor uit-en-te-na heb verkend, lijkt het mij ontzettend leuk om nu eens het andere spoor op te pakken, dat van het collectieperspectief.

Ik zit nog in het prille stadium van ‘hersenwaaien’ en weet nog niet precies waar ik de nadruk op ga leggen: criteria voor acquisitie, wijze waarop webarchivering in organisatorische zin gestalte moet krijgen (wie doet wat) of dat ik met de handen in de modder ga grijpen en ook daadwerkelijk het archiveren erbij ga betrekken. Hoe dan ook is er de komende tijd weer voldoende stof tot nadenken. Eerst maar weer eens het nodige gaan verzamelen over (web)archiveren. Wordt (ergens) vervolgd.

Recorded Irrelevance

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Sat, 26 Mar 2011 01:43:00 +0000

Via RemarkaBlogger liep ik onlangs aan tegen het begrip artful irrelevance wat zoveel wil zeggen als dat je een (schijnbaar) verkeerde opmerking op het juiste moment maakt. Een dergelijke opmerking kan soms de waarde van een meer steekhoudende opmerking overtroeven. Waarom? Nou gewoon, omdat je ook een keer moet ontspannen op het web.

Je hebt immers het sociale web en het 'ueber' sociale web. Op het sociale web connecten we lekker met elkaar en verrijken we elkaar met linken en commentaren en wat al niet meer. Op het 'ueber' sociale web doen we hetzelfde, aangevuld met dat wat we in RL ook doen, nl.: hangen, lekker beppen en tussen de bedrijven ook ook nog eens wat zinnigs te berde brengen. Probleem is alleen dat 'geregistreerd ouwehoeren' op de een of andere manier niet lekker aanvoelt, althans niet bij mij.

Zodra ik 'op ga' treedt er een zekere podiumvrees op. Want zeg nou zelf, je gaat niet voor niets 'op het web'. Daar ga je iets doen, iets zichtbaar maken van jezelf en daar denk je - vooraf - goed over na, toch! Want alles wordt vastgelegd, doorgelinkt, aan elkaar vastgeknoopt etc. etc. En stel je voor dat wie dan ook over tien jaar een tweet naar voren brengt, waarin jij zegt dat bankdirecteuren gewetenloze profiteurs zijn (wat natuurlijk niet zo is, maar stel) dan kun je daar toch maar mooi op aangesproken worden. Dat je diezelfde opmerking - potdorie - in RL eveneens maakt is aanmerkelijk minder erg, want niet vastgelegd. Het 'publieke' geheugen wordt hiermee zo'n beetje de toeschouwer van zijn geregistreerde evenknie. Immers, wat is daarvan nog de waarde als toch alleen maar telt wat 'vastligt'. Dit terzijde, zou het dan ook mooi zijn als we naast 'artful irrelevance' ook eens kunnen spreken van 'recorded irrelevance'. Tuurlijk joh, het klopt dat ik ooit eens heb geschreven dat bankdirecteuren gewetenloze profiteurs zijn, maar kijk eens naar het kopje... juist het is 'recorded irrelevance', dus laten we het maar even voor lief nemen. En nu weer over tot de orde van de dag.

Archiveren met de buik

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Mon, 27 Sep 2010 23:22:00 +0000

Deze blogpost zit in zijn ruwe vorm eigenlijk al een paar weken in mijn hoofd. Trigger hiervoor is bovenstaande 'piece' op een muur in Contis Plage met de tekst: let's go surfing now everybody's learning how...
Nu hoor ik menigeen denken, so what! En inderdaad het is 'slechts' de eerste regel uit een nummer van de Beach Boys (Surfin' Safari, 1962). Maar desalniettemin had ik vrijwel meteen het idee dat dit stukje tekst, op deze plek in een blog verwerkt moest worden. Want in al zijn eenvoud biedt het de mogelijkheid om in vele settings te worden toegepast.

Het toeval wil dat ik onlangs een college mocht bijwonen van Pieter Kleve over Recht en ICT. Pieter ging tijdens zijn college in rap tempo een aantal heilige huisjes langs, waarbij herhaaldelijk werd gewezen op de omstandigheid dat we bij onze keuzes eens wat meer moeten vertrouwen op ons gevoel, op de buik zogezegd. Want juist daar treedt vaak het 'juiste' gevoel op bij het maken van (ingewikkelde) keuzes.

Het is precies dat gevoel en die omstandigheid, die in bovengeoemde zin zo mooi tot uitdrukking komen. Kijk bijvoorbeeld eens naar de huidige werkwijze met betrekking tot digitale archivering. In veel organisaties wordt hiermee geworsteld. Veel collega's gaan volledig uit hun dak bij het bedenken van oplossingen die de toets der kritiek kunnen doorstaan. Echter, vraag je naar hun gevoel, dan zijn ze het er steevast over eens dat ze – naar eigen zeggen – goed bezig zijn. Volgens hen zit het wel goed, en voor een belangrijk deel zal dat ongetwijfeld ook het geval zijn. Wat niet wegneemt dat wet- en regelgeving dit gevoel vaak de kop indrukt door hierin lijn en structuur aan te brengen, waardoor plots de (onder)buik een andere wending neemt.

Jammer want de stelling let's go digital now everybody's learning how zou zo mooi staan. Begrijp me goed, het is beslist niet mijn bedoeling om alle regels te laten voor wat ze zijn en iedereen carte blanche te geven in de wijze waarop de (digitale) informatiehuishouding wordt ingericht. Toch vraag ik mij af in hoeverre het doel de middelen heiligt. Is het misschien niet beter om de overgang naar een digitale wereld te versnellen door met gevoel een overgang te creëren die – hoewel met rafelrandjes – het leerproces zal versnellen, en daarnaast ruimte geeft om daadwerkelijk na te denken over innovatieve oplossingen die verder reiken dan de basis...

Oud nieuws

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Wed, 01 Sep 2010 19:04:00 +0000

Soms is oud nieuws toch heel leuk om te lezen. Zo ook het bericht op Tweakers.net, waarin melding wordt gemaakt van het feit dat The Internet Archive een poging gaat ondernemen om in samenwerking met andere bedrijven ingekorte webadressen van onder andere Bit.ly en TinyURL veilig te stellen.
Niet alleen leuk omdat hiermee een algemeen aanvaard probleem wordt onderkend en - voor het moment - deels opgelost, maar vooral ook omdat hiermee impliciet een van onze archiveringsproblemen wordt weggenomen...zij het buiten onze invloedssfeer.
Maar is dat erg? Is het erg als een andere instelling 'zomaar' de vinger legt op een oplossing die we - huh! op termijn - eigenlijk graag zelf hadden bedacht...
Het enige wat we nu moeten doen is onthouden dat de oplossing er is en slimme relaties leggen met instanties als 301Works.org. Hoe noemen we dat ook alweer...o ja, relatiebeheer (nieuwe stijl ;-)

Bits, content en experience (2)

noreply@blogger.com (Ton de Looijer) — Mon, 31 May 2010 22:17:00 +0000

Hieronder volgt deel twee en tevens het laatste deel van mijn tweeluik over de 'zoektocht naar een aanbeveling voor het archiveren van websites'. Dit deel gaat met name over aspecten met betrekking tot beleid en plan van aanpak.

Uitgangspunten webarchivering

In algemene zin moet worden geconcludeerd dat webarchivering nog in de spreekwoordelijke kinderschoenen staat. Dat blijkt ook ruimschoots uit de verkenning zoals die is uitgevoerd onder gemeenten en waterschappen binnen het werkgebied van het BHIC. Reden te meer dus om hier actief mee aan de slag te gaan, maar hoe. In mijn werkstuk (WS) heb ik gepoogd om hiervoor een eerste globale opzet te maken. Hierbij is het van belang om vooraf een aantal uitgangspunten vast te leggen:

• de organisatie stelt vast dat de website onderdeel uitmaakt van het informatiesysteem;
• de website bevat informatieobjecten die vanuit archiefperspectief (primair als bewijs en verantwoording) voor bewaring in aanmerking komen;
• archivering van webcontent behoort tot het competentiegebied van DIV;
• op basis van het collectieperspectief vindt overleg plaats over webarchivering met de toekomstige beheerder (bijv. de gemeente- c.q. waterschapsarchivaris).

Webcultuur verduurzamen

Daarnaast zal webarchivering in enge zin (sec de website) ingepast moeten worden in de bredere context van web presence; de wijze waarop de organisatie zich online manifesteert. Uiteindelijk zal de doelstelling moeten zijn om de “webcultuur” van de organisatie te “verduurzamen”. Dit vergt een gedegen expertise, een goede IT-ondersteuning en een breed draagvlak in de organisatie, aangezien het hier niet gaat om een incidenteel project maar om een taak die structureel zal moeten worden onderhouden.

Documenteren en analyseren

In de huidige situatie bij lokale overheden zal in eerste instantie de snapshotmethode als standaard worden gehanteerd, behoudens een aantal uitzonderingen die voornamelijk verband houden met het profiel van de website.
Naarmate een website dynamischer van karakter is, waarbij bovendien gebruik wordt gemaakt van ‘verborgen’ content, zal waarschijnlijk gekozen moeten worden voor een andere benaderingswijze c.q. archiveringsstrategie. Enkel een goede analyse van de website kan hierin uitsluitsel bieden. Het verzamelen van de juiste documentatie (metadata) kan hierbij een goede ondersteuning bieden.

Uiteindelijk zullen de resultaten uit de analyse en de verzamelde documentatie de basis moeten vormen voor een plan van aanpak en de keuze voor een specifieke archiveringsoplossing. Toch zal in veel gevallen nog aanvullend onderzoek noodzakelijk zijn, vooral gericht op organisatiespecifieke eisen en wensen.

Gebruik archiveringsstrategie

Gelet op de voor- en nadelen van de in het WS genoemde archiveringsstrategieën, volgt hier een voorstel voor een mogelijk gebruik hiervan zoals dat – deels gewijzigd - in de Technical Issues for Capturing Web-generated records (Public Records Office Victoria 07/20, februari 2008, versie 1.0) naar voren wordt gebracht:

• Maken van een snapshot (web harvesten c.q. -crawlen)

Deze aanpak staat toe dat websites geheel of gedeeltelijk worden gearchiveerd. Zoals eerder ook al naar voren gebracht zal in de huidige situatie bij lokale overheden deze aanpak in eerste instantie als standaard moeten worden gehanteerd, tenzij sprake is van de volgende situaties:

- Er zijn pagina's op de website die niet met elkaar verbonden kunnen worden en enkel benaderd kunnen worden via een zoekfunctie of een dynamisch gegenereerde link.
- De informatie op de webpagina’s is te vaak aan veranderingen onderhevig om adequaat gearchiveerd te kunnen worden met behulp van snapshots.
- De webpagina’s vormen specifiek maatwerk voor de gebruiker die hiervan gebruik maakt (o.a. personaliseerde pagina’s).
- Het ontwerp van de website is zodanig dat een web crawler geen volledige en nauwkeurige kopie van de site kan vastleggen.

• Capture van transacties vanaf de webserver (opslaan van unieke responsen)

Voor deze aanpak moet worden gekozen, wanneer het van essentieel belang is om aan te kunnen aantonen welke informatie precies is ontvangen en verzonden via de website. Dit kan van toepassing zijn wanneer de dienst of de geleverde informatie een groot afbreukrisico heeft richting de gebruiker. Dit geldt vooral wanneer de informatie of dienst sterk gepersonaliseerd is (varieert per gebruiker), of zeer dynamisch (onderhevig aan veel veranderingen).

• Archiveren in een CMS of RMA (back-end sources)

Deze aanpak moet worden gekozen wanneer de website een front-end is voor een bedrijfsapplicatie, waarvan de archiefdocumenten zoals die van hieruit worden gepubliceerd al worden bewaard. Deze aanpak moet vooral worden overwogen als de webpagina's:

- dynamisch worden gegenereerd met behulp van zoekopdrachten, of
- informatie bevat die vaak wijzigt.

Deze methode is niet geschikt als het noodzakelijk is om aan te kunnen tonen hoe een website uiteindelijk eruit heeft gezien. Deze aanpak maakt het mogelijk om een volledige website te archiveren, maar wordt meestal gebruikt om delen van een website vast te leggen.

Nawoord

Het archiveren van webcontent in algemene zin is een complexe aangelegenheid, waarvan de aard en omvang nu nog slechts gedeeltelijk kunnen worden gemarkeerd. De intrede van web 2.0 zal hierin belangrijke veranderingen teweegbrengen. Veranderingen die nu al merkbaar zijn in de aanwezigheid van ‘twitterende’ burgemeesters.

Voor wat betreft een oplossing is hiervoor moeilijk een eenduidig beleid te formuleren. Wel is het mogelijk om randvoorwaarden op te stellen en aan te sturen op het gebruik van richtlijnen, waarmee websites kunnen worden gebouwd die een duurzame archivering zo goed mogelijk ondersteunen c.q. faciliteren.

Maar belangrijker is misschien nog wel het besef dat steeds méér (overheids)informatie ‘online-born’ zal zijn, wat maakt dat het web als primaire (informatie)bron fungeert. En ook hier zal sprake zijn van een hybride omgeving, waarbij een relatie gelegd zal moeten worden met ‘offline bronnen’.

Doestelling in eerste instantie is om met mijn WS een eerste aanzet te geven richting de lokale overheden binnen het werkgebied van het BHIC, om hen bewust te maken van het belang van webarchivering. Echter, wel in de wetenschap dat met het archiveren van de website slechts een eerste stap wordt gezet in de zoektocht “naar een nieuw evenwicht”.

Zodra duidelijk is dat deelnemende organisaties geen bezwaar hebben tegen online publicatie, zal ik voor hen die hierin geinteresseerd zijn een exemplaar van het WS plaatsen op Scribd.