Peak Oil

Open brief aan de minister

Tue, 12 Dec 2017 16:36:12 +0000

In het TV programma “Buitenhof” van jl. zondag, was u erg stellig: “Bedenk wel dat de VS over 10 jaar energie-exporteur zijn en denk je eens in wat dat gaat betekenen voor de geopolitieke verhoudingen”.

Helaas….dit is een mythe die al enige tijd over de wereld waart en door veel beleidsmakers en de media eindeloos en vooral kritiekloos herhaald wordt. Wie die mythe in de wereld gebracht heeft is gissen en waarom het gebeurd is en zorgvuldig in stand gehouden wordt eveneens. Wij gaan daar niet over speculeren; dat brengt ons niet verder.

Het kenmerk van een mythe is dat velen er in geloven terwijl zij toch niet waar is. Dat geldt onverminderd voor de toekomstige energiepositie van de VS, en overigens ook voor de wereldwijde energiesituatie. Zij is gebaseerd op onwaarschijnlijk grote aannames ten aanzien van de voorraden schaliegas en schalieolie. Die zouden zo overvloedig blijven stromen, dat de toekomst qua beschikbaarheid van energie er op eens veel zonniger uitziet.

Wederom helaas, het is een strohalm waar men zich aan vast klampt, wetende dat olie en gas de bloedstroom van onze samenleving zijn en zich uitstrekken tot in alle haarvaten daarvan. We weten allemaal dat het opraakt en de schaliestrohalm stelt het schaarstemoment nog even uit.

Neem de oliesituatie van de VS. Die consumeren nog steeds een kwart van de wereldproductie van fossiele brandstoffen. De olieconsumptie van de VS is op dit moment 19 miljoen vaten van 159 liter olie per dag. Daarvan worden 9 miljoen vaten geïmporteerd. De schalieolieproductie in de VS levert net een half miljoen vaten per dag op. Als dat moet groeien naar 9 miljoen vaten per dag in 2020, levert dat een onwaarschijnlijk hoog groeipercentage op. Goed geïnformeerde olieanalisten houden het erop dat in 2020 een maximaal totaal van 2,5 miljoen vaten gehaald wordt. Dus moet de VS nog steeds 6,5 miljoen vaten importeren. En als de VS olie-exporteur gaat worden, waarom dan die kostbare en omstreden Keystone XL pijplein aangelegd? Die is toch bedoeld om Teerzandolie uit Canada te importeren?

Maar het wordt nog erger. De bestaande binnenlandse productie van 10 miljoen vaten “gewone” olie loopt gestaag terug. Alle velden verliezen 10-12% van hun productie per jaar. Ofwel een verminderde opbrengst van ruim 1 miljoen vaten per dag. Dus er moet steeds harder gelopen worden om niet stil te blijven staan. En dan laten we maar even buiten beschouwing dat schaliebronnen een afname ratio hebben van ca 40% per jaar. Na 3-4 jaar zijn ze uitgeput en moet er opnieuw geboord worden. Het resultaat is een tsunami aan boorputten en een enorme kapitaalvernietiging in iets wat sterk op een piramidespel lijkt. Hetzelfde geldt overigens ook voor schaliegas.

Energie is een belangrijke, zo niet de allerbelangrijkste component in de geopolitieke

verhoudingen. Er zijn vele oorlogen om gevoerd en er zullen waarschijnlijk nog wel

enkele volgen. Het is daarom zaak dat mythes bij de bepaling en uitvoering van het

buitenlandbeleid geen enkele rol kunnen spelen.

U sprak in dezelfde TV uitzending gepassioneerd over Europa en onze rol daarin. Wat betreft energie is Europa “stuck-in-the-middle”, gevangen tussen energiehongerig Azië en de VS, en zelf arm aan fossiele brandstoffen. Schalies komen hier wel voor, zij het in beperkte mate en in dicht bevolkte gebieden. Het is voor ons geen optie, zelfs niet als mythe.

U sprak ook over Noord Afrika als geopolitiek speerpunt voor Europa. Het wordt tijd dat erkend gaat worden dat het ook een energiespeerpunt voor Europa is. We kunnen alleen onze behoefte aan energie oplossen door een pact aan te gaan met wat Sarkozy destijds de “Union Mediterrané noemde en nu eindelijk eens serieus aan de slag te gaan met het Desertec Industrial Initiative, het van oorsprong Duitse project om grootschalig “woestijnstroom” te gaan produceren.

Europa kan nooit 100% zelfvoorzienend zijn met zon- en windenergie, de enige bronnen die ons nog resten. Daar is het land- en zeeoppervlak te klein voor en, met uitzondering van Zuid Spanje, de zoninstraling niet voldoende groot.

Energieonafhankelijkheid is van existentieel belang voor Europa en dus voor ons. Die

onafhankelijkheid bereiken we uitsluitend en alleen met Duurzame, Hernieuwbare Energie, nooit met de strohalm van fossiel. Europese samenwerking op dit gebied, ook in Desertec, is een absolute noodzaak. Dit is geen mythe, maar harde geopolitieke realiteit.

Wij roepen u op om dit als vertrekpunt voor uw beleid te nemen en de verhalen over de

zegeningen van schalieolie en –gas naar het rijk der fabelen te verwijzen.

Open brief aan de minister
Een rekening van 42 miljard euro
Aardgas onder de Noordzee, maar hoeveel?
Energie akkoord is de olie vergeten
Kan de biobased economie een oliecrisis voorkomen?
Het principe

Een rekening van 42 miljard euro

Tue, 12 Dec 2017 16:35:33 +0000

Vorig jaar hebben we bijna 42 miljard euro aan andere landen gegeven. Crisis of niet, sinds 2009 is dat bedrag verdubbeld. We hebben daar allemaal aan bijgedragen, de een wat meer dan de ander. Dit jaar zal het iets minder zijn. Volgend jaar neemt de uitgave waarschijnlijk weer toe. Zal in 2015 50 miljard worden afgedragen (zie grafiek)?

Nederland is een grote weldoener van onder meer Algerije, Nigeria, Saoedi-Arabië en niet te vergeten Rusland. Aan Algerije betaalden we vorig jaar 2,5 miljard euro. Nigeria kreeg ruim 4 miljard euro overgeschreven. Rusland spande de kroon met de overdracht van ruim 11 miljard euro. In totaal betaalden we 41,9 miljard euro aan andere landen. Nog geen vijftien jaar geleden bedroeg de totale overdracht van kapitaal 5,1 miljard euro. Intussen is dat bijna verachtvoudigd.
VoorstanderVoor de overdracht van kapitaal kregen we uiteraard wel wat terug, namelijk aardolie (momenteel circa 1 miljoen vaten per dag). We zijn hieraan verslaafd en kunnen niet zonder. Sterker nog, velen willen niet anders. Want wie is er nu voor verlaging van de maximumsnelheid, voor vermindering van het autogebruik of voor een vliegtaks. Al deze maatregelen zou de overdracht van Nederlands kapitaal aan andere landen wat kunnen verminderen, maar ze zijn politiek niet haalbaar. Sterker nog, sommige politici zijn juist voor een nog hogere maximumsnelheid en verlaging van de brandstofaccijnzen. Zij krijgen bijval van de achterban, die dat prachtig vindt. Allemaal zijn ze daarmee voorstander van het sturen van nog meer geld naar bijvoorbeeld Nigeria, Saoedi-Arabië en/of Rusland. Elke keer wanneer we het gaspedaal wat dieper intrappen of de auto sneller laten accelereren bij het verkeerslicht, doen we royaal een duit in het buitenlandse zakje.
Stijging van olieprijs

De oplopende uitgaven aan olie gaan onder meer ten koste van binnenlandse bestedingen. Om te voorkomen dat onze economie een te zware last te dragen krijgt, zou het verstandig zijn om maatregelen te nemen, waardoor onze afhankelijkheid van aardolie afneemt. Kort geleden riep Peter Voser, CEO van Shell, op voor het nemen van maatregelen ter vermindering van het oliegebruik. Hij dacht daarbij onder meer aan stadsplanning. Men kan ook verder gaan. Door maatregelen te nemen in de ruimtelijke ordening en het nemen van financiële prikkels, kan wonen, werken, winkelen en recreëren dichter bij elkaar worden gebracht. Hierdoor zal meer gebruik worden gemaakt van de (elektrische) fiets en het openbaar vervoer en kunnen afstanden af te leggen met de auto worden verkort. Een dichtbevolkt land als Nederland zou hierin een concurrentievoordeel ten opzichte van andere landen kunnen hebben. Vanaf de jaren zestig vindt echter een voortgaande scheiding en spreiding in het wonen, werken en recreëren plaats, waardoor de afstanden juist toenemen en men meer afhankelijk wordt van de auto. Dit is onder meer door de reiskostenregeling in de hand gewerkt. Door de verwachte verdere stijging van de olieprijs, zou men moeten voorkomen dat men te afhankelijk is, blijft of wordt van de auto. Een verder oplopende olieprijs leidt tot een grotere kapitaalstroom naar olieproducerende landen en oplopende brandstofkosten (de oplopende brandstofkosten zullen met name de lagere inkomensgroepen treffen). Is het idee ‘iedereen een eigen auto (gebruiken)’ zoals dat vanaf de jaren zeventig ingeburgerd raakte wel zo verstandig, wanneer men daarvan afhankelijk is geworden en de olieprijs de komende jaren stijgt?

Aardgas onder de Noordzee, maar hoeveel?

Tue, 12 Dec 2017 16:34:39 +0000

Een juichend bericht van staatsbedrijf Energie Beheer Nederland in de Telegraaf. Er zitten nog voor miljarden euro’s aan extra aardgas en misschien ook olie onder de Nederlandse Noordzee.

Het bericht volgt op nieuws uit Engeland waar eerder melding werd gemaakt van nog $500 miljard nog te winnen olie en aardgas onder de Engelse Noordzee. Dergelijke getallen klinken heel mooi… maar behoeven enige nuancering en context.

Op de allereerste plaats, in beide krantenberichten geven geen duidelijkheid over om wat voor cijfers het gaat. Gaat het om ‘Gas In Place?’ , Proven reserves? Technisch Winbare reserves? Hoeveelheden olie en gas reserves een getal geven is sterk afhankelijk van waar je naar kijkt. Dergelijke persberichten gebruiken graag het mooiste grootste getal. De totale hoeveelheid olie of gas die zich onder de grond bevindt. Dat is echter vaak niet wat er uiteindelijk boven de grond komt. Dat is vaak slechts een fractie daar van. Hoeveel verschilt enorm, en je zult eerst proefboringen moeten doen om dat verder te bepalen. Het getal dat je dan krijgt zijn de technisch winbare reserves. Hoeveel van de totale hoeveelheid olie en gas kunnen we met de huidige technologie om hoog krijgen. Ook dat getal is eigenlijk te groot en niet zo relevant. Het gaat om de hoeveelheid olie en gas die niet alleen technisch, maar ook economisch winbaar is. En ook dat getal is wederom veel kleiner. Vaak blijft er op die manier slechts 4% tot 10% van de totale hoeveelheid die in eerste instantie de krant haalde over. En tot slot zijn reserves waardeloos tot dat ze in productie komen. Het getal dat uiteindelijk bepalend is gaat niet over reserves maar over de stroom. Hoeveel kan er per dag opgepompt worden. Zo zijn de reserves aan teerzanden in Canada gigantisch, maar is de productie erg lastig en dat resulteert dus in een kleine stroom.

Een klassiek voorbeeld is de hoeveelheid schaliegas onder de Nederlandse bodem die via EBN in 2009 de Nederlandse media haalde. We zouden wel voor 5X het Slochteren veld aan aardgas hebben. Dat getal was Gas in Place. Daar is nu aan technisch winbare reserves (vermoedelijk) nog ‘10% van het Slochterenveld’ van over. Of dat economisch winbaar is, is een nog niet beantwoorde vraag. Het ministerie van economische zaken schat dat het maximaal 5% van onze dalende gasproductie kan vervangen. Voor meer uitleg zie dit blog over hoe berichten over schaliegas reserves in Engeland op waarde te schatten.

De economische winbaarheid van olie en aardgas onder de Noordzee gaat uiteindelijk bepaald worden door de noodzakelijke infrastructuur. De productie op de Noordzee is in 2000 gepiekt, de productieniveau;s zijn terug gezakt naar dat van de jaren zeventig. Veel van de grote oude olievelden raken uitgeput en er zijn chronische problemen met de verouderde infrastructuur op de Noordzee. Veel van de oude pijpleidingen, overslag stations en boorplatforms zouden vervangen moeten worden. Een beslissing die steeds maar uitgesteld wordt, ondanks een sterk oplopende hoeveelheid ongelukken. De vraag is de gigantische investeringen die dit vergt nog opgebracht kunnen worden om de laatste kleine olie en gasvelden die er nog zijn leeg te pompen.

Een ander stukje context dat mist is wel terug te vinden in de laatste Focus on Dutch Gas van EBN. Ook in Nederland is de gasproductie aan het terug lopen. EBN verwacht dat de aardgasproductie uit zowel Slochteren als de kleinere velden fors zal dalen. In 2006 was dat 40 miljard kuub, nu nog 30 miljard kuub aan aardgas opgepompt uit deze kleine velden, in 2030 is daar nog maar 10 miljard kuub van over. EBN hoopt dat de industrie 20 miljard euro wil investeren in onder andere schaliegas winning om het productie niveau op 30 miljard kuub te houden. Ook dan zal de totale hoeveelheid gas terug zakken. In 2023 produceren we minder aardgas dan de BV Nederland zelf verbruikt. Ik heb een sterk vermoeden dat aardgas onder de Noordzee en schaliegas daar weinig aan gaan veranderen.

Energie akkoord is de olie vergeten

Tue, 12 Dec 2017 16:33:12 +0000

Na maanden onderhandelen ligt er nu een Energie Akkoord. Een mooi rapport dat bol staat van hoopgevende termen als “verbetering van de energie-efficiëntie”. Betrokken lijken allemaal tevreden over de resultaten. Wij zijn dus zeer nieuwsgierig naar de duurzame visie op fossiele brandstoffen, met name het verbruik van olie. En dat valt dus wat tegen – en dan zeg ik het vriendelijk. Het woord “olie” komt in het hele Akkoord welgeteld 0 (Nul) keer voor. Tijd voor een nadere blik, want misschien vergissen we ons?

Waar is de olie gebleven?

We lezen een Akkoord waarin duurzame doelstelling worden gecombineerd met creatie van banen en – jawel – groene groei. Misschien moeten we ons afvragen of olie nog zo belangrijk is als het gaat over energie? Wij denken namelijk van wel, al is het maar omdat aardolie momenteel de brandstof is voor 92% van het wereldwijde transport. Daar mag je dus kritisch naar kijken voor een land als Nederland waar distributie en export belangrijke bedrijvigheid zijn. Maar er is meer te zeggen over olie. Dat schreven wij al in 2008(!) en dat rapport is grotendeels nog steeds actueel. Kijk naar het aandeel aardolie en aardolieproducten in de totale energiemix (grafiek 1), dit is een langzaam stijgende lijn sinds 1985. Op dit moment is zo’n 39% van alle gebruikte energie in Nederland gewonnen uit olie(-producten).
Door toenemende vraag zullen, als gevolg van Peakoil problematiek, prijzen stijgen. Dat zal ons ook in toenemende mate raken. De olie-importen vormen immers een steeds groter deel van ons BNP. Bij benadering:
1993: olieprijs $ 17 /vat Brent; NL verbruik : 0,77 miljoen vaten per dag, dit kostte ons globaal $ 4,8 miljard per jaar
2003: olieprijs: $ 29 / vat Brent; NL verbruik : 0,94 miljoen vaten per dag, dit kostte ons globaal $ 10 miljard per jaar
2013: olieprijs: $ 110 / vat Brent; NL verbruik : 0,99 miljoen vaten per dag, dit kost ons globaal $ 40 miljard per jaar

Teleurstellend …

In het hoofdstuk mobiliteit en transport schrijft het Akkoord dat men “richting efficiënter verkeer en vervoer en een meer duurzame invulling van mobiliteit” wil. Maar hoe? Daar werd men het kennelijk nog niet over eens, immers: “Op korte termijn komen partijen onder meer tot een gezamenlijke visie op de toekomstige brandstoffenmix, publiek – private samenwerking op het gebied van marktvoorbereiding, bronbeleid en Nederlands koploperschap en afspraken over de publieke laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer.” Niets concreets dus.
De ambitie lijkt redelijk als we kijken naar de getallen: voor de Transportsector een CO2 reductie van 60% in 2050 en min 25 Mton (=17% tov 1990) in 2030. Voor aardolie denkt men in 2020 aan een energiebesparing van 15 à 20 PJ. En de totale ambitie is een besparing van 100 PJ in 2020. Maar kijk eens hoe deze besparing zich verhoudt tot ons groeiende energiegebruik van de afgelopen jaren. Een blik op het totale gebruik, en de variatie daarin, leert dat de recente crisis al een veel grotere impact heeft dan dit “ambitieuze” Energie Akkoord (zie daling van 247 PJ tussen 2010 en 2011; grafiek 2). 20 Pj is v.w.b. aardolie op basis van 2012 gegevens een kleine 2% besparing.

En voor de CO2 uitstoot is in paragraaf 9.3.2 een opvallende uitzondering gemaakt: “Hierin zijn niet begrepen de emissies van de luchtvaart en de zeescheepvaart. Deze vragen vanwege de extraterritoriale aspecten een afzonderlijke benadering.” Tsja, dan ben je snel koploper… Hoewel, snel? Via een ingroeimodel met tussendoelen wil men vanaf 2035 alle nieuw verkochte personenauto’s emissievrij laten rijden (men schrijft: “in staat om”, wat dat dan ook moge betekenen); in 2050 geldt dit voor alle personenauto’s. Partijen beogen bovendien in 2014 een Green Deal te sluiten over zero emissie stadsdistributie die regionale pilots faciliteert en richting geeft. Kom op! 20 Pj bespaar je heel snel met elektrische auto’s, zelfs al je uitgaat van een 60% rendement van een gascentrale om de elektriciteit op te wekken (gelukkig kijkt men naar duurzamere opwekking). Dan is het rendement van een elektrische auto nog altijd 55%, 2,5 x beter dan de zuinigste verbrandingsmotor. En als je de auto’s dan ook gaat delen met meer huishoudens, de meeste auto’s staan immers 23 uur per dag stil, gaat het allemaal nog veel sneller. Nog even los van de vraag waarom we die auto eigenlijk gebruiken.

… of hoopgevend?

Is er dan ook iets positiefs te melden? Als we breder kijken dan olie, zien we natuurlijk ook wel “Partijen komen overeen dat de capaciteit van de jaren tachtig kolencentrales wordt afgebouwd als onderdeel van de transitie naar een duurzame energievoorziening.” Bovendien is er een “verhoging van de energiebelasting vanaf 2016, 50% bij burgers en voor 50% bij bedrijven”. Hopelijk wordt dit wel elders gecompenseerd, maar het zal zeker helpen in het terugdringen van verspilling.

Concluderend

Een lange reis begint uiteraard altijd met de eerste stap. En het is goed dat veel partijen bij elkaar zitten om tot een akkoord te komen. Als we kijken naar afspraken in het Akkoord met betrekking tot olie, dan is het resultaat mager. Het is een Akkoord waarin afspraken staan om binnenkort afspraken te maken. Daar zullen partijen het ook moeilijk mee oneens kunnen zijn. Het verbaast ons dat het ambitieniveau voor energiebesparing zo laag ligt. Dat men de Peakoil problematiek niet in beschouwing neemt en de economische risico’s daarvan lijkt te onderschatten. Nederland wil koploper zijn, maar het daarvoor benodigde inspanningsniveau ontbreekt. Dit is niet de eerste stap van een mooie reis, maar van een klein ommetje; de reis gaat niet ver genoeg.

Akkoord in het kort

wordcount
Aantal x “olie” – 0 (nul)
Aantal x “brandstof” – 10, waarvan 2x biobrandstof
Aantal x luchtvaart – 1 (wordt NIET behandeld)

Besparingsdoel voor Aardolie van 20 PJ in 2020 is kleiner dan de jaarlijkse variatie zonder specifiek beleid in de vorm van een Energie Akkoord.

Kan de biobased economie een oliecrisis voorkomen?

Tue, 12 Dec 2017 16:32:02 +0000

Olie wordt steeds schaarser, vervuilender en duurder. Als we niets doen belanden we in de volgende oliecrisis. Zou het mogelijk zijn olie te vervangen voor een plantaardig alternatief?

Zeker 30% van alle olie die we gebruiken wordt gebruikt in de chemie. En voor steeds meer van de plastics, medicijnen, kunstmest en verf, die we daar maken is een plantaardige alternatief. Niemand minder als Peakoil Nederland bestuurslid en Lector biobased economie aan Van Hall Larenstein in Leeuwarden Dr. Hans Derksen legt uit wat we er wel en niet van kunnen verwachten. Waar kan olie makkelijk vervangen worden, wat moet daar voor gebeuren, en is het duurzaam? Rijden auto’s straks op algen, of kun je er beter medicijnen van maken?

Voor wie is de cursus interessant?

Voor iedereen natuurlijk, maar vooral voor mensen die op de een of andere manier betrokken zijn bij de oliesector, als journalist schrijven over energie & transport, op de beurs handelen, NGO medewerkers die werken aan olie gerelateerde onderwerpen en studenten die hun studie aan willen vullen met een breed perspectief op olie.

Kosten:

Deelname kost € 150,- NGO tarief € 70,- . Studenten en donateurs van de Stichting Peakoil Nederland die ten minste € 10,- per maand doneren kunnen deelnemen voor € 25 per cursusdag of € 150,- voor de hele serie. (studenten op vertoon van een collegekaart.) Alle prijzen zijn exclusief BTW en inclusief lunch, koffie en thee.

Lokatie en tijden:

De Masterclasses worden gegeven in Utrecht op eenvoudige loopafstand van Utrecht CS. Na aanmelding ontvangt u de adresgegevens.

Het principe

Tue, 12 Dec 2017 16:31:16 +0000

Individuele oliebronnen hebben een eindig leven. Soms kunnen agressieve technieken gebruikt worden om dat leven te verlengen, maar het opraken is onvermijdelijk, en uiteindelijk zal elke bron op een punt komen waarop de productie scherp daalt en de kosten van die productie de waarde van de gewonnen olie gaan overtreffen. Als dat gebeurt wordt de bron afgesloten met cement en worden de machines weggehaald.
Hetzelfde principe geldt voor de grotere eenheid van een olieveld. Als een nieuw olieveld ontdekt wordt, worden er een paar proefboringen gedaan om uit te zoeken hoe groot de voorraad is en hoe de lokale geologie eruit ziet. Met deze informatie kunnen ingenieurs bepalen waar de optimale boorlocaties zijn en serieus beginnen met boren. De productie van het olieveld neemt toe naarmate er meer boorgaten gemaakt worden. Geleidelijk, als oudere boorgaten opdrogen, zal de productie weer beginnen af te nemen, maar nieuwe putten worden geslagen om deze afname te compenseren. Op een gegeven moment, als alle mogelijke boorlocaties zijn gebruikt en de productie van de meeste boorgaten begint te minderen, wordt het onmogelijk om de afname van de totale winning af te wenden.
Neem een heleboel olievelden tezamen en het principe blijft gelden. Op dit schaalniveau wordt een patroon zichtbaar: de totale olieproductie neemt de vorm van een klokdiagram aan. De top van de curve staat gelijk aan de maximale winning, ofwel de piek van de olieproductie, voor de velden in kwestie.
De meeste olieproducerende landen – waaronder Indonesië, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en de Verenigde Staten – hebben hun nationale piek in ruwe olieproductie jaren of zelfs tientallen jaren geleden al voorbij zien komen. Hun afnemende productie is gecompenseerd door nieuwe ontdekkingen en toegenomen productie elders in de wereld.
Maar het aantal potentiёle olieproducerende gebieden op onze kleine planeet is maar beperkt. Daarom zal zo’n piek uiteindelijk ook voor de hele wereld gelden. De wereldwijde olieproductie zal stijgen tot een plateau of piek, en dan afnemen. Tenzij we op de een of andere manier onze afhankelijkheid van olie drastisch hebben weten te verlagen tegen de tijd dat die piek zich aandient, zal de impact ervan op de wereldeconomie ernstig tot rampzalig zijn. Daarom is het moment waarop piekolie zich aandient zo belangrijk. Dat is waar het allemaal om te doen is.

Oké, wanneer?

Olie-analisten hebben twee belangrijke manieren om de timing van de globale piek te voorspellen. Eén heeft te maken met het toepassen van een redelijk simpele formule op de vroegere en huidige productiestatistieken. De andere is een meer gedetailleerde methode waarbij waarschijnlijke opbrengsten van potentiёle nieuwe bronnen erbij opgeteld worden, en de afname in opbrengsten van bestaande bronnen (die in de duizenden lopen) ervan afgetrokken worden. Geen van beide methoden is onfeilbaar. De gegevens zijn te complex om nauwkeurig te voorspellen op welke dag of in welke maand of jaar de productiepiek gaat vallen. Maar veel analisten zijn het erover eens dat rond 2005, toen de wereldwijde ruwe olieproductie een plateau bereikte dat tot de dag van vandaag duurt, de piekperiode begon, en binnen een paar jaar zal de wereldwijde olieproductie in alle waarschijnlijkheid gaan dalen.

Factoren die de voorspelling van de piek bemoeilijken

Reserves en de totale hoeveelheid die in de grond zit. Sommige analisten uit de hoek van de olieindustrie zijn erg optimistisch over de toekomst van olie. Zij wijzen voornamelijk op de enorme reserves die overal ter wereld in de grond zitten. Als er nog zoveel olie te winnen is, vragen ze zich af, is het dan logisch om je druk te maken om een onvermijdelijke piek in die winning?
Piekers antwoorden dan dat de focus op reserves misleidend kan zijn, omdat niet alle olie hetzelfde is. Saoedi-Arabische olie, vooral ontdekt in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, kan goedkoop en snel geproduceerd worden; de oliewinning die nu ontwikkeld wordt uit teerzanden, diepzeebronnen en tight rockzal ofwel langzaam zijn, of tegen hoge investeringskosten, of beide.
Soms verwarren roekeloze olie-aanhangers reserves (gedefinieerd als het percentage van de totale hoeveelheid koolwaterstoffen waarmee we gezegend zijn dat gewonnen kan worden tegen realistische marktprijzen en met bestaande technologie) met voorraden, het totaal van wat er in de grond zit. Dit punt kan niet genoeg benadrukt worden: de piekoliediscussie gaat om hoeveel er gewonnen wordt, niet om voorraden of zelfs maar reserves.
Nieuwe ontdekkingen. De olie-industrie bazuint maar al te graag de ontdekking van nieuwe olie rond, zoals ultradiepe velden voor de kust van Brazilië, om het idee van een naderende wereldwijde productiepiek te ondermijnen. Dit zou juist zijn als de snelheid van nieuwe ontdekkingen zou toenemen (maar dat doet hij niet) en als de hoeveelheid nieuwe olie die jaarlijks ontdekt wordt groter zou zijn dan de hoeveelheid die jaarlijks gewonnen wordt uit bestaande velden (en dat doet hij niet, bij lange na niet). De piek van nieuwe ontdekkingen, toen elk jaar vele grote velden werden gevonden, ligt in de eerste helft van de jaren zestig van de vorige eeuw. In recente jaren ontdekt de industrie (gemiddeld) één vat olie per vier of vijf vaten die gebruikt worden.
Wanneer een nieuwe bron in gebruik genomen wordt, moet deze eerst de afname van bestaande velden compenseren voordat het de totale productie naar een hoger niveau kan tillen. Voor de wereld als geheel is de afname in productie van bestaande velden tussen de 4% en 5% per jaar. Met andere woorden, elke drie jaar moet er ergens in de wereld een gloednieuwe voorraad olie ontdekt worden die alles bij elkaar net zo productief moet zijn als Saoedi-Arabië, alleen maar om de productie op een constant niveau te houden. De afgelopen zeven jaar is het de wereldwijde olie-industrie gelukt om grofweg een evenwicht te behouden tussen afnames en toenames, maar dit vereiste wel een substantiële toename van boorwerkzaamheden en veel inzet van kapitaal.
Wild cards. Het moment waarop de onafwendbare afname in wereldwijde olieproductie zal beginnen wordt niet alleen bepaald door de geologie, maar ook door wild cards als technologie, politiek en economie. Technologie kan olie beschikbaar maken die dat eerst nog niet was (zoals dat bij tight oil het geval is). Aan de andere kant kunnen politieke acties een bepaalde olieproductie snel uitschakelen, zoals het geval was in de jaren zeventig met het Arabische olie-embargo, en zoals vandaag de dag gebeurt met de Amerikaanse sancties tegen de Iranese olie-export. Tegelijkertijd beïnvloedt de gezondheid van de economie de vraag naar olie: als de economie bloeit gaat de vraag omhoog, en dat leidt tot hogere olieprijzen. Een hogere prijs stimuleert de winning van olie die eerder nog niet rendabel was. Als de economie wegzakt, dan daalt de prijs van olie, en daarmee de winning van marginale bronnen.
Het definiëren van ‘olie’. Een andere complicatie volgt uit de definitie van het woord olie. Refereert het alleen naar conventionele ruwe olie? Als de Energy Information Administration (EIA) van de VS nieuwe statistieken vrijgeeft, gaat het altijd ook om raffinage proceswinst (refinery gains). Als olie geraffineerd wordt, neemt het totale volume van de producten die eruit gewonnen worden (gemeten in vaten of kubieke meters) toe ten opzichte van het volume van de ruwe olie die de raffinaderij in ging. Dat komt omdat de geraffineerde producten lichter zijn en een lagere dichtheid hebben dan ruwe olie. Toch kost het raffineren van olie tot benzine, diesel en kerosine energie – en dus is er in het proces energie verloren gegaan, ook al is het productvolume toegenomen.
Daarnaast houdt de definitie van de EIA voor ‘olie’ ook natural gas liquids (NGL’s) in. Aardgas is voornamelijk methaan, maar als het uit de grond komt kan het ook koolwaterstoffen met langere moleculaire ketens bevatten, zoals propaan en butaan. Deze worden er meestal uit gevangen tijdens het verwerkingsproces en gebruikt voor verwarming en industriële toepassingen, bijvoorbeeld het maken van plastics. Ze worden niet NGL’s genoemd omdat ze vloeibaar zijn bij kamertemperatuur en normale atmosferische druk (dat zijn ze niet), maar omdat ze vloeibaar gemaakt kunnen worden bij lagere druk en hogere temperatuur dan methaan. Ze worden dan ook vaak onder druk gebotteld en in vloeibare vorm verkocht. (NGL’s zijn niet hetzelfde als liquefied natural gas – of LNG – wat methaan is dat supergekoeld is en onder hoge druk staat, normaal gesproken om het eenvoudig per tanker te vervoeren.) NGL’s hebben maar 60% van de energie per volume-eenheid van ruwe olie en worden, voor het grootste deel, voor andere dingen gebruikt. Dus waarom zouden NGL’s ‘olie’ genoemd worden?
Dan zijn er nog biobrandstoffen. Deze worden wel voor vergelijkbare doeleinden als ruwe olie gebruikt – namelijk als transportbrandstof. Maar ethanol en biodiesel worden niet uit de grond gehaald; ze worden gemaakt uit landbouwproducten in een proces dat veel olie en aardgas kost. Hun productie kost zelfs zóveel energie dat het de vraag is of ze een netto energieopbrengst hebben. En hoe dan ook is het een ongerechtvaardigde dubbeltelling om zowel de biobrandstoffen te tellen als de brandstoffen die het kost om ze te maken.
Wanneer officiële instanties NGL’s en biobrandstoffen ‘olie’ noemen, laten de statistieken zien dat de wereldwijde ‘olie’-productie de laatste jaren is toegenomen; wanneer deze substanties van de rekensom worden afgetrokken, is vrijwel al die groei verdwenen. Er zit dus een belangrijk economisch signaal verscholen onder deze statistische ruis.

Al deze punten maken het moeilijk om de vraag te beantwoorden ‘wanneer de wereldwijde olieproductie begint af te nemen’. Desondanks verliest deze vraag niets van zijn actualiteit. Ook al is het een dom plan om de exacte datum van de piek te willen berekenen,eemn verstandig mens mist de signalen niet dat de wereldwijde olie-industrie een nieuw, wanhopig tijdperk is ingegaan. Ontdekkingen nemen af, kosten nemen toe, de productie stagneert en de ecologische impact van de winning en het gebruik van olie wordt snel erger. Is dit hoe piekolie eruit ziet?