<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><rss xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" xmlns:openSearch="http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/" xmlns:blogger="http://schemas.google.com/blogger/2008" xmlns:georss="http://www.georss.org/georss" xmlns:gd="http://schemas.google.com/g/2005" xmlns:thr="http://purl.org/syndication/thread/1.0" version="2.0"><channel><atom:id>tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077</atom:id><lastBuildDate>Tue, 25 Aug 2026 20:32:55 +0000</lastBuildDate><category>História</category><category>São João del-Rei</category><category>Tiradentes</category><category>Fazenda do Pombal</category><category>Joaquim José da Silva Xavier</category><category>Colaborador</category><category>Inconfidência Mineira</category><category>Padre José Maria Xaveir; Música; História; São João del-Rei</category><category>Tradições</category><category>Cultura</category><category>Música</category><category>Turismo</category><category>11º Regimento Legalista de Infantaria</category><category>Academia de Letras de São João del-Rei</category><category>Apresentação</category><category>Blog</category><category>Capão da Traição</category><category>Celina dos Santos Braga</category><category>Chafariz Deusa Ceres</category><category>Cianinha</category><category>Crítica</category><category>Cântico de Zacarias</category><category>Córrego do Lenheiro</category><category>Dia da Liberdade</category><category>EFOM</category><category>FCA</category><category>Guerra dos Emboabas</category><category>IHG</category><category>Maria Fumaça</category><category>Matosinhos</category><category>Ofício de Trevas</category><category>Oscar Niemeyer</category><category>Projeto da Liberdade</category><category>RSS</category><category>Revolução Constitucionalista de 1932</category><category>Revolução de 1930</category><category>Semana Santa</category><category>São Miguel do Cajuru</category><category>Tancredo Neves</category><category>Tancredo de Almeida Neves</category><category>Valença</category><category>Visconde do Rio Preto</category><category>apresentação de slides</category><title>Blog de SÃO JOÃO DEL-REI: Turismo, Cultura, História, Tradição e muito mais</title><description>Seja bem-vindo ao blog de &lt;b&gt;São João del-Rei&lt;/b&gt;! Nesta página você encontrará história, tradições, informações, fotos, vídeos e curiosidades desta que é uma das mais importantes cidades históricas brasileiras.</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/</link><managingEditor>noreply@blogger.com (Sunseth Midnight)</managingEditor><generator>Blogger</generator><openSearch:totalResults>746</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>25</openSearch:itemsPerPage><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-7004587302784640157</guid><pubDate>Mon, 17 Aug 2026 12:46:41 +0000</pubDate><atom:updated>2026-08-17T13:29:48.844-03:00</atom:updated><title>“O BANDEIRISMO PAULISTA”: terceira e última conferência no IHGSP em março de 1914</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;nbsp;Por Basílio de Magalhães *&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Transcrevemos a terceira e última conferência do Prof. Basílio de Magalhães proferida em 23/03/1914 e publicada pelo Correio Paulistano em 24 de março de 1914 na edição nº 18.202, página 2, quando tomou posse como membro efetivo do IHGSP. &lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPqTtySE9Cq5wCbOAQHV_x2LqiValFAkJD7QfO9DCqiYj_hUyKKfNJk9vtr141bJN7kLWtq4KCu5ESLjjesRH1abrDLKz-BZMIUNvEhqvha0MnGyPeQoi0lbYxNG8Xy_oJRdrn_h24ck2Q0PC7qttrHb6AQFfKUd_TDMlBaeFfvSwQqA5CEHxbwDTtbCg/s573/699241a9-e7b9-43f7-b8cc-aab77e630fe0.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;573&quot; data-original-width=&quot;365&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPqTtySE9Cq5wCbOAQHV_x2LqiValFAkJD7QfO9DCqiYj_hUyKKfNJk9vtr141bJN7kLWtq4KCu5ESLjjesRH1abrDLKz-BZMIUNvEhqvha0MnGyPeQoi0lbYxNG8Xy_oJRdrn_h24ck2Q0PC7qttrHb6AQFfKUd_TDMlBaeFfvSwQqA5CEHxbwDTtbCg/w255-h400/699241a9-e7b9-43f7-b8cc-aab77e630fe0.jpg&quot; width=&quot;255&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Basílio de Magalhães (✰ Barroso, 07/06/1874 - ✰ Lambari, 14/12/1957)&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;I. INTRODUÇÃO&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nesta terceira e última conferência sobre o tema &quot;O Bandeirismo paulista&quot;, o jornal Correio Paulistano não cita as palavras&amp;nbsp; do orador, mas utiliza uma voz narrativa em 3ª pessoa, que é uma característica do discurso indireto.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nesta última conferência, o orador privilegia o tema da caça ao índio, 
mas não só este, tratando de outros temas igualmente importantes, como o
 de &quot;retificar vários enganos e anacronismos dos cronistas e autores de 
livros de linhagens&quot; e&amp;nbsp; &quot;enganos dos escritores especialistas&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. Texto do Correio Paulista referente à segunda conferência do sr. Basílio de Magalhães&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Às 20 horas de ontem, realizou-se, no Instituto Histórico e Geográfico de S. Paulo, a segunda sessão extraordinária para a terceira conferência, que, sobre o Bandeirismo paulista, fez o distinto professor sr. Basílio de Magalhães, do Ginásio de Campinas. (...)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em seguida, o professor Basílio de Magalhães passou a desenvolver a sua tese, cujo &lt;i&gt;resumo&lt;/i&gt; damos a seguir:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A propósito dos índios, em relação com o bandeirismo, diz o orador que a expedição do coronel Salvador Furtado, em 1694, constitui a última leva escravista, de notoriedade histórica, transmudada em descobridora de minas. Refere-se às questões entre os paulistas e os ignacianos, oriundas do cativamento dos silvícolas, a que os jesuítas se opunham, e mostra como a legislação lusitana andou para diante e para trás, tergiversando em assunto de tanta relevância, conforme era maior ou menor, no mimo dos soberanos portugueses, o influxo dos discípulos de Loyola.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Cita os curiosos documentos que coligiu no Arquivo Nacional, e dos quais se patenteiam os abusos de toda sorte cometidos contra os nossos míseros fetichistas. A seu ver, o truque mais hábil empregado pelos colonos, no intuito de burlarem as leis então vigorantes, foi o de assalariarem os catecúmenos das aldeias do padroado, e, a fim de os vincularem definitivamente à gleba, casá-los com as escravas africanas...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;De uma carta do governador também se infere que até os edis paulistanos se apropriavam indebitamente dos índios das reduções jesuíticas, sitas em Barueri e S. Miguel.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Artur de Sá e Menezes cuidou do importante problema, buscando-lhe remédios adequados, e, como fosse contrário à direção temporal dos ignacianos, criou o cargo de procurador geral dos índios, para ele nomeando a Isidro Tinoco de Sá, a quem depois fez também capitão-mor de todas as aldeias da capitania,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;atos que foram aprovados pelo governo da metrópole,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;instituindo-se, desse modo, a assistência civil, hoje renovada com tão prodigiosos resultados.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ao tratar da organização das milícias, mostra que foi esse um ato de grande habilidade de Artur de Sá e Menezes, que assim soube agradar aos paulistas e animá-los a prestar novos e ainda mais valiosos serviços à coroa portuguesa. Dos oficiais da ordenança e dos oficiais dos auxiliares (a guarda nacional daquele tempo), foi que ele se serviu para os postos de responsabilidade na organização civil das minas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No tocante à regularização da justiça em S. Paulo, encontrou o orador documentos que permitem retificar vários enganos e anacronismos dos cronistas e autores de livros de linhagens. Assim, desfez o erro de Silva Lisboa, perfilhado por Azevedo Marques, quanto à ouvidoria de S. Paulo, evidenciando que esta não foi bipartida em duas, e, sim, jurisdicionalmente separada da do Rio de Janeiro, pelo termo de junta de 2 de maio de 1700, aprovado pelo rei a 29 de outubro do mesmo ano.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Estudando a sangrenta tragédia doméstica, de que foi protagonista o coronel Antônio de Oliveira Leitão, conclui o orador dizendo que esse cruento episódio,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;de matar um pai a única filha, por uma suspeita infundada, e o de que foi autor Fernão Dias Paes Leme,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;fero Júnio Bruto&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;dos sertões mineiros,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;fazendo suspender da forca, no acampamento do Sumidouro, a um filho natural, ao seu dileto José Paes, que urdira conspiração para impedir o genitor quase octogenário de prosseguir na inútil jornada à caça das esmeraldas, constituem as duas únicas aberrações de caráter dos paulistas, escurentando com o sangue da própria amada prole a luminosa esteira da sua marcha heróica e triunfal para a imortalidade da História.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No concernente ao padre dr. Guilherme Pompeu de Almeida, o orador, tomando por tema a carta de Artur de Sá e Menezes ao rei, lembrando o nome do ilustre teólogo paulista para algum alto cargo eclesiástico, cita-lhe o tronco avito e o destino da sua enorme fortuna, deixada à administração dos jesuítas, e faz ver que existem presentemente no Arquivo Nacional documentos de alta valia, relativos às terras de Araçariguama, os quais podem permitir à fazenda pública a reivindicação de imensos latifúndios, incorporados no domínio geral pela lei do confisco de 1761 e hoje talvez indevidamente ocupados. A propósito do testamento do padre dr. Guilherme Pompeu de Almeida, cita o conferencista a carta régia de 17 de novembro de 1713 (ano do falecimento do notável sacerdote), fazendo ver que d. João V ali atribuía ao célebre tonsurado mais vasta progênie do que a confessada em suas disposições de última vontade.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Passa então o orador, mercê dos documentos que coligiu, a completar a lacunosa biografia do afamado Domingos da Silva Bueno, uma das mais proeminentes figuras do bandeirismo paulista, tão imperfeitamente e tão pouco apreciada pelos linhagistas. E também com o intuito de retificar enganos dos escritores especialistas, como Azevedo Marques, Diogo de Vasconcelos e outros, põe em foco as individualidades de Manuel Lopes de Medeiros e Matias Barbosa da Silva, os quais, não obstante a alta soma dos seus serviços, prestados à terra paulista, não mereceram a honra de que lhes abrissem os cronistas capítulo especial nas suas obras, eivadas de tendências pessoais, de vaidades de família, tanto que Azevedo Marques, tendo longamente tratado do seu avoengo, o reinol Torquato Teixeira de Carvalho, deixou em quase completo olvido a personalidade, por sem dúvida superior àquela outra,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;de Domingos da Silva Monteiro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Analisando, à luz das provas históricas, o caráter dos paulistas, faz o orador uma longa exposição dos fatos demonstrativos do arrojo insobrepujável, da índole bravia e independente dos bandeirantes, que, além da malograda aclamação de Amador Bueno, em 1641, e da expulsão dos jesuítas, pela mesma data, se rebelaram mais de uma vez contra a autoridade dos procônsules lusitanos (Salvador Corrêa de Sá e Benevides e Artur de Sá e Menezes), contra as ordens do soberano e do governador geral do Estado do Brasil, e não só depuseram do seu posto, em 1697, ao capitão-mor Gaspar Teixeira de Azevedo, e se amotinaram em 1698, para que não fosse executada a ordem régia da quebra do padrão da moeda, como também se insurgiram contra os guardas-mores que primeiro exerceram o seu mister nas minas,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;José de Camargo Pimentel e Garcia Rodrigues Velho.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E, mediante o documento que encerra a queixa dos paulistas, feita a 7 de abril de 1700, contra a concessão de datas na região aurífera a outros que não aos seus descobridores e conquistadores, conforme lhes haviam prometido as cartas régias, estabelece o orador os fundamentos da &quot;guerra dos emboabas&quot;, tão mal estudada e tão mal conhecida até agora.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Com os conceitos emitidos pelos ministros de Estado de Portugal, por Saint-Hilaire e Oliveira Martins, sobre o caráter e o papel proeminente dos paulistas, termina o orador esta parte da sua conferência.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Entrando a apreciar a figura indeslembrável do hábil administrador que foi Artur de Sá e Menezes, ao regressar definitivamente para a sua pátria, em 1702, levou consigo 30 arrobas de ouro. Pois bem,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;isso nada é em cotejo com os benefícios inestimáveis que a nossa terra lhe mereceu.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Concluindo, afirma o orador que o estudo e a evocação dos audazes pioneiros da civilização brasileira, se outra valia não tivessem, ao menos serviriam para reerguer a fibra desalentada do nosso povo, e dar-lhe, com o exemplo edificante de tantos feitos grandiosos, uma lição necessária, para que cuidemos mais alevantadamente desta Pátria imensa e rica que eles formaram e para que mais dignos deles nos tornemos, na preparação do futuro ridente que nos espera.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;As últimas palavras do conferencista foram acolhidas por uma vibrante salva de palmas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O sr. presidente, antes de encerrar a sessão, congratulou-se, com o Instituto pelas magníficas conferências com que o estimado consócio, professor Basílio de Magalhães, contribuiu para o desenvolvimento do programa do sodalício e dirigiu ao conferencista palavras de animação e aplausos pelas suas pacientes investigações históricas e acertadas revisões de datas e fatos, de importância para o conhecimento do passado nacional. Apreciou a ação inteligente do brilhante investigador e os resultados profícuos que dele provirão.
Foram por igual calorosamente aplaudidas as palavras do sr. presidente, que convidou os societários para a sessão de 5 de abril, e encerrou os trabalhos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;*&lt;/b&gt; Biografia no site do IHG de São João del-Rei por José Passos de Carvalho&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://ihgsaojoaodelrei.org.br/basilio-de-magalhaes-patrono-mor-do-ihg-sjdr/&quot;&gt;https://ihgsaojoaodelrei.org.br/basilio-de-magalhaes-patrono-mor-do-ihg-sjdr/&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;III. NOTA EXPLICATIVA do gerente do Blog de São João del-Rei&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; O nome Júnio Bruto refere-se principalmente a duas figuras fundamentais e distintas da história de Roma: o lendário fundador da República Romana e o famoso assassino de Júlio César.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;a)&amp;nbsp;&lt;b&gt;Lúcio Júnio Bruto&lt;/b&gt; (Século VI a.C.)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Foi o fundador semilendário da República Romana e um dos seus dois primeiros cônsules no ano de 509 a.C.. Ele liderou a revolta popular que derrubou o último rei de Roma, Tarquínio, o Soberbo, jurando que Roma nunca mais seria governada por um rei. É lembrado como o símbolo máximo do patriotismo e do sacrifício republicano por ter condenado os próprios filhos à morte quando estes tentaram conspirar para restaurar a monarquia. (Basílio parece estar se referindo a este, já que atribui a Fernão Dias Paes Leme o filicídio devido à condenação do próprio filho à morte por conspirar contra a expedição do pai à caça das esmeraldas.)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;b) &lt;b&gt;Marco Júnio Bruto&lt;/b&gt; (85 a.C. – 42 a.C.)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Este é o célebre senador que liderou o assassinato de Júlio César nos Idos de Março (15 de março de 44 a.C.). Orgulhoso de ser descendente direto de Lúcio Júnio Bruto, ele via o acúmulo de poder nas mãos de César (então ditador vitalício) como uma ameaça mortal à liberdade de Roma.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Apesar de ser um amigo próximo e protegido de César — gerando a famosa expressão dramática &quot;Até tu, Brutus?&quot; (Et tu, Brute? em latim) —, colocou a preservação da República acima dos laços pessoais. Após a morte de César, ele fugiu para a Grécia, reuniu um exército contra os herdeiros do ditador Júlio César (Marco Antônio e Otaviano) e suicidou-se após ser derrotado na Batalha de Filipos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;III. BIBLIOGRAFIA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;BRAGA&lt;/b&gt;, F.J.S.:&amp;nbsp;&lt;b&gt;BIOBIBLIOGRAFIA  DE  BASÍLIO DE  MAGALHÃES&lt;/b&gt;, publicado em 10/03/2019 no Blog de São João del-Rei&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/biobibliografia-de-basilio-de-magalhaes.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/biobibliografia-de-basilio-de-magalhaes.html&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;MAGALHÃES&lt;/b&gt;, Basílio de:&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;“O BANDEIRISMO PAULISTA”: conferência no IHGSP em março de 1914&lt;/b&gt;, publicado em 15/08/2026 no Blog de São João del-Rei&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/o-bandeirismo-paulista-conferencia-no.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/o-bandeirismo-paulista-conferencia-no.html&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;______________________: &lt;b&gt;“O BANDEIRISMO PAULISTA”: segunda conferência no IHGSP em março de 1914&lt;/b&gt;, publicado em 16/03/2026 no Blog de São João del-Rei&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;:&amp;nbsp; &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/o-bandeirismo-paulista-segunda.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/o-bandeirismo-paulista-segunda.html&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;______________________:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;O  JORNALISMO  SANJOANNENSE  NOS  FINS  DO  SECULO  XIX&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/o-jornalismo-sanjoannense-nos-fins-do.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/o-jornalismo-sanjoannense-nos-fins-do.html&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/o-bandeirismo-paulista-terceira-e.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPqTtySE9Cq5wCbOAQHV_x2LqiValFAkJD7QfO9DCqiYj_hUyKKfNJk9vtr141bJN7kLWtq4KCu5ESLjjesRH1abrDLKz-BZMIUNvEhqvha0MnGyPeQoi0lbYxNG8Xy_oJRdrn_h24ck2Q0PC7qttrHb6AQFfKUd_TDMlBaeFfvSwQqA5CEHxbwDTtbCg/s72-w255-h400-c/699241a9-e7b9-43f7-b8cc-aab77e630fe0.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>7</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-5594542767773937630</guid><pubDate>Sun, 16 Aug 2026 14:32:05 +0000</pubDate><atom:updated>2026-08-17T13:28:27.921-03:00</atom:updated><title>“O BANDEIRISMO PAULISTA”: segunda conferência no IHGSP em março de 1914</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;nbsp;Por Basílio de Magalhães *&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Transcrevemos a segunda de três conferências do Prof. Basílio de Magalhães proferida em 21/03/1914, publicada pelo Correio Paulistano em 22 de março de 1914 na edição nº 18.200, página 2, quando tomou posse como membro efetivo do IHGSP. &lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPqTtySE9Cq5wCbOAQHV_x2LqiValFAkJD7QfO9DCqiYj_hUyKKfNJk9vtr141bJN7kLWtq4KCu5ESLjjesRH1abrDLKz-BZMIUNvEhqvha0MnGyPeQoi0lbYxNG8Xy_oJRdrn_h24ck2Q0PC7qttrHb6AQFfKUd_TDMlBaeFfvSwQqA5CEHxbwDTtbCg/s573/699241a9-e7b9-43f7-b8cc-aab77e630fe0.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;573&quot; data-original-width=&quot;365&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPqTtySE9Cq5wCbOAQHV_x2LqiValFAkJD7QfO9DCqiYj_hUyKKfNJk9vtr141bJN7kLWtq4KCu5ESLjjesRH1abrDLKz-BZMIUNvEhqvha0MnGyPeQoi0lbYxNG8Xy_oJRdrn_h24ck2Q0PC7qttrHb6AQFfKUd_TDMlBaeFfvSwQqA5CEHxbwDTtbCg/w255-h400/699241a9-e7b9-43f7-b8cc-aab77e630fe0.jpg&quot; width=&quot;255&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Basílio de Magalhães (✰ Barroso, 07/06/1874 - ✰ Lambari, 14/12/1957)&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;I. INTRODUÇÃO&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;Nesta segunda conferência sobre o tema &quot;O Bandeirismo paulista&quot;, o jornal Correio Paulistano não cita as palavras&amp;nbsp; do orador, mas utiliza uma voz narrativa em 3ª pessoa, que é uma característica do discurso indireto.&lt;br /&gt;Dessa forma, ficamos sabendo que os documentos referidos na palestra se prendem ao ciclo da prata, uma das divisões do bandeirismo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. Texto do Correio Paulista referente à segunda conferência do sr. Basílio de Magalhães&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No Instituto Histórico e Geográfico de S. Paulo realizou-se ontem uma sessão extraordinária, convocada especialmente para o sr. Basílio de Magalhães efetuar a sua conferência sobre &quot;O Bandeirismo paulista&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O presidente, sr. senador Luiz Piza, convidou para secretários os srs. drs. João de Serqueira Mendes e Affonso A. de Freitas e, declarando aberta a sessão, deu a palavra ao orador inscrito.
Começando a sua exposição, o sr. Basílio de Magalhães estabelece, como preliminar elucidativa, que os documentos a que se vai referir se prendem ao ciclo da prata, na sua fase derradeira, e que as expedições simultâneas, ordenadas por Artur de Sá e Menezes em 1698, uma a Vacaria e outra a Sabarabussu, devem ser estudadas ao mesmo tempo e postas em paralelo no campo visual da nossa evolução histórica, para que de tal exame ressalte, a toda a luz, a verdade verdadeira sobre a individualidade e os feitos de Manuel de Borba Gato.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Afirma que as peças ora coligidas lhe permitiram por termo às controvérsias, às lendas e às erronices, que pejam os livros de linguagens e de crônicas a tal propósito.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Assim, não há prova alguma autêntica, de que o responsável pelo homicídio de d. Rodrigo de Castelo-Branco houvesse impetrado, por si e por seus parentes, o indulto do seu delito, nem que lhe tivesse sido dado o perdão a troco do manifesto das minas de ouro do rio das Velhas, nem ainda que acompanhasse o governador ao sertão aurífero.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O que se pôde inferir dos documentos (as patentes de 3 de março e 15 de outubro de 1698) é que Artur de Sá e Menezes, pondo em prática uma sábia política de larga e utilitária tolerância, deu como castigo único aos dois réus do crime de primeira cabeça, Gaspar de Godoy Colaço e Manuel de Borba Gato, o empreenderem, respectivamente, o descobrimento das minas de prata da Vacaria e do Sabarabuçu.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A segunda não passou de um consectário natural da primeira, como o evidenciam os termos quase iguais, constantes do atos de nomeações dos cabos das jornadas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em nenhum deles se fala em ouro, e, se algum afim ou consanguíneo de Borba Gato influía no tácito indulto, foi por certo Garcia Rodrigues Paes,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;o generoso paulista que se propôs a abrir o caminho novo, realizando à própria custa quase toda essa obra difícil e admirável.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Retifica o orador muitos equívocos em que andaram claudicando os escritores estrangeiros e nacionais a tal respeito, e põe em evidência a índole bravia e as aspirações de independência, reveladas pelos paulistas no último quartel do século XVII, não só no tocante ao assassínio de d. Rodrigo, como também na sanguinosa luta por causa da quebra do padrão da moeda, cujo lúgubre desfecho foi cair morto pelo bacamarte de Gaspar de Godoy Colaço o audaz régulo Pedro Ortiz de Camargo, que chegara a intimar a Artur de Sá e Menezes não viesse a S. Paulo, porque os paulistas se sabiam muito bem governar...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E tudo quanto expõe apóia-se nas cartas do citado governador, dirigidas então ao soberano, isto é, nos documentos oficiais.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nega o orador a pretendida rivalidade entre paulistas e taubateanos, emulação a que os historiógrafos de além-mar e os nossos cronistas atribuem a expansão dos descobrimentos do ouro no vasto sertão dos índios Cataguases.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Funda-se tal tradição no atrito entre as bandeiras de Bartolomeu Bueno de Siqueira e Salvador Furtado e nas hostilidade com que os descobridores taubateanos receberam os primeiros guardas-mores. Mas da extensa documentação examinada não se pode concluir que os naturais da vila de S. Paulo e os filhos da vila de Taubaté se houvessem separado em hostes rivais no interior do Brasil. O que se vê das peças oficiais é que foi a &lt;i&gt;&lt;b&gt;fome&lt;/b&gt;&lt;/i&gt; o fator real da expansão dos descobrimentos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Houve duas grandes crises de carestia de gêneros alimentícios, uma em 1697-1698 e outra em 1700-1701, e a elas é que provadamente se deve a fundação de novos arraiais, hoje cidades, e de muitos ribeiros auríferos de Minas Gerais.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O orador cita os comentos em que estriba o seu asserto, e faz considerações sobre os &lt;i&gt;&lt;b&gt;rushs&lt;/b&gt;&lt;/i&gt; de aventureiros que buscavam a região do ouro e sobre a imprevidência dos bandeirantes paulistas, tomados pela &lt;i&gt;&lt;b&gt;auri sacra fames&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;, que lhes deu em resultado a &lt;b&gt;&lt;i&gt;fome&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;, a terrível manifestação do instinto nutritivo, operando com coeficiente de revelação de pasmosas riquezas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Passando a tratar do “caminho novo”, põe em relevo a figura assombrosa do filho do caçador das esmeraldas, de Garcia Rodrigues Paes, cuja liberalidade e competência merecem lugar de honra nas páginas dos nossos fastos. E, como os tratadistas têm cometido enganos deploráveis nesta matéria, o orador demonstra, pelas cartas de Artur de Sá e Menezes e pela provisão de 2 de outubro de 1699, que o filho de Fernão Dias Paes Leme, logo que a sua proposta foi aceita pelo governador (que rejeitara a de Amador Bueno da Veiga), em começos de 1698, atacou logo a grande obra, que lhe daria jus, como pensa Diogo de Vasconcelos, a ser proclamado&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;o príncipe dos engenheiros”.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Refere ainda o procedimento incorreto que tiveram para com Garcia Rodrigues Paes os habitantes do Rio de Janeiro, os quais deixaram de cumprir a sua promessa de dar-lhe 10.000 cruzados, quando a estrada lhes permitisse livre tráfego até às Minas, e conclui mostrando, com Diogo de Vasconcelos e Calógeras, que a empresa levada a efeito pelo filho do caçador das esmeraldas servia de traçado à locação dos trilhos da E. de F. Central do Brasil.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;As últimas palavras do orador foram cobertas por vivos aplausos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O sr. presidente, encerrando a sessão, marcou outra para amanhã, às 20 horas, a fim de o sr. Basílio de Magalhães realizar a sua terceira conferência.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;III. BIBLIOGRAFIA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;BRAGA&lt;/b&gt;, F.J.S.:&amp;nbsp;&lt;b&gt;BIOBIBLIOGRAFIA  DE  BASÍLIO DE  MAGALHÃES&lt;/b&gt;, publicado em 10/03/2019 no Blog de São João del-Rei&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/biobibliografia-de-basilio-de-magalhaes.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/biobibliografia-de-basilio-de-magalhaes.html&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;MAGALHÃES&lt;/b&gt;, Basílio de:&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;“O BANDEIRISMO PAULISTA”: conferência no IHGSP em março de 1914&lt;/b&gt;, publicado em 15/08/2026 no Blog de São João del-Rei&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/o-bandeirismo-paulista-conferencia-no.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/o-bandeirismo-paulista-conferencia-no.html&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;______________________&lt;/b&gt;:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;O  JORNALISMO  SANJOANNENSE  NOS  FINS  DO  SECULO  XIX&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/o-jornalismo-sanjoannense-nos-fins-do.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/o-jornalismo-sanjoannense-nos-fins-do.html&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/o-bandeirismo-paulista-segunda.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPqTtySE9Cq5wCbOAQHV_x2LqiValFAkJD7QfO9DCqiYj_hUyKKfNJk9vtr141bJN7kLWtq4KCu5ESLjjesRH1abrDLKz-BZMIUNvEhqvha0MnGyPeQoi0lbYxNG8Xy_oJRdrn_h24ck2Q0PC7qttrHb6AQFfKUd_TDMlBaeFfvSwQqA5CEHxbwDTtbCg/s72-w255-h400-c/699241a9-e7b9-43f7-b8cc-aab77e630fe0.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>3</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-4861665508514746604</guid><pubDate>Sat, 15 Aug 2026 12:01:33 +0000</pubDate><atom:updated>2026-08-17T13:26:32.986-03:00</atom:updated><title>“O BANDEIRISMO PAULISTA”: conferência no IHGSP em março de 1914 </title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;nbsp;Por Basílio de Magalhães *&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Transcrevemos a primeira de três conferências do Prof. Basílio de Magalhães&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;proferida em 20/03/1914, publicada pelo &lt;b&gt;Correio Paulistano&lt;/b&gt; em 21 de março de 1914 na edição nº 18.199, na coluna Crônica Social, página 2&lt;/i&gt;&lt;i&gt;, quando tomou posse como membro efetivo do IHGSP.&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPqTtySE9Cq5wCbOAQHV_x2LqiValFAkJD7QfO9DCqiYj_hUyKKfNJk9vtr141bJN7kLWtq4KCu5ESLjjesRH1abrDLKz-BZMIUNvEhqvha0MnGyPeQoi0lbYxNG8Xy_oJRdrn_h24ck2Q0PC7qttrHb6AQFfKUd_TDMlBaeFfvSwQqA5CEHxbwDTtbCg/s573/699241a9-e7b9-43f7-b8cc-aab77e630fe0.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;573&quot; data-original-width=&quot;365&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPqTtySE9Cq5wCbOAQHV_x2LqiValFAkJD7QfO9DCqiYj_hUyKKfNJk9vtr141bJN7kLWtq4KCu5ESLjjesRH1abrDLKz-BZMIUNvEhqvha0MnGyPeQoi0lbYxNG8Xy_oJRdrn_h24ck2Q0PC7qttrHb6AQFfKUd_TDMlBaeFfvSwQqA5CEHxbwDTtbCg/w255-h400/699241a9-e7b9-43f7-b8cc-aab77e630fe0.jpg&quot; width=&quot;255&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Basílio de Magalhães (✰ Barroso, 07/06/1874 - ✰ Lambari, 14/12/1957)&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;I. INTRODUÇÃO&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;b&gt;pelo Gerente do Blog de São João del-Rei&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nesta 1ª conferência, o orador relembra o presente que a 
Prncesa Isabel lhe fez de sua pequena biblioteca particular e a sua 
iniciação jornalística em São João del-Rei, sem descurar de enaltecer a 
pujança e o progresso do povo paulista na sua formação; em seguida, 
manifesta um preito de louvor e gratidão pelo convite de integrar o 
quadro social do IHGSP que muito admira; e, por fim, exalta a 
importância do Arquivo Nacional, graças ao qual realizou importante 
pesquisa de campo e fez novas descobertas sobre os ciclos do bandeirismo
 paulista na fase colonial, dando especial atenção aos seguintes ciclos: da caça ao índio, da esmeralda, da prata, do ferro e do ouro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Uma observação ainda se faz necessária: o texto abaixo utiliza &lt;b&gt;dois tipos de discurso&lt;/b&gt;: o &lt;b&gt;direto&lt;/b&gt; (em que a própria fala do orador é transcrita em dois longos trechos e aparece em 1ª pessoa com a citação direta das palavras ditas) &lt;b&gt;e o indireto&lt;/b&gt; (em que a fala do orador é mencionada pela voz narrativa no terceiro e último trecho e aparece em 3ª pessoa). Observe que no discurso direto há a existência de aspas, ao passo que o Correio Paulistano corretamente as dispensa no caso do discurso indireto.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. Texto do Correio Paulistano&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Com a presença do sr. comendador Tiburtino Mondim Pestana, representando o sr. dr. Altino Arantes, secretário do Interior, realizou o sr. Basílio de Magalhães, distinto lente do Ginásio de Campinas, a &lt;i&gt;&lt;b&gt;primeira das três conferências&lt;/b&gt;&lt;/i&gt; que se propõe a efetuar no Instituto Histórico e Geográfico de S. Paulo. (...)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Na segunda parte da ordem do dia, realizou-se A CONFERÊNCIA do sr. Basílio de Magalhães, obedecendo ao tema:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;“O bandeirismo paulista”.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O distinto conferencista, antes de entrar propriamente no assunto da sua palestra, dirigiu-se ao auditório nos seguintes termos:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Srs.: Desde anos muito em flor, quando, em geral, nos cérebros ainda em incipiente formação para a grande labuta da existência predomina apenas o vivaz e dispersivo pendor para as doidivanices, peculiares dos que nasceram e se criaram no conforto e na fortuna,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;a necessidade, de quem muito bem disse eminente pensador que é &quot;ama de seios magros, porém, que dá aos seus rebentos leite são e fortificante&quot;, arrojou-me ao trabalho, antes mesmo de haver eu atingido ao extremo da segunda idade.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Eu mal havia transposto os 13 anos, quando busquei conciliar os estudos de humanidades com o ganha-pão, e o conhecimento da arte tipográfica abriu-me emprego no primeiro órgão republicano que repontou no berço do meu conterrâneo Tiradentes, &quot;&lt;b&gt;A Pátria Mineira&lt;/b&gt;&quot;, onde um pugilo de crianças, das quais é já viageiro do Além o nobre espírito de Altivo Sette, e aqui estamos apenas dois, Sertório de Castro e eu, bebíamos sofregamente as lições de ciências e letras e os altos ensinamentos de civismo que nos ministrava Sebastião Sette, hoje septuagenário, sólida cultura e caráter sem jaça, e condenado pela politicagem nefasta e mesquinha e estrábica ao ostracismo injusto, que ele suaviza num lar feliz, no remanso bucólico do tradicional Capão da Traição, o Matosinhos de agora.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;&lt;b&gt;A República Federal&lt;/b&gt;&quot; de Assis Brasil, o primeiro livro político que me caiu em mãos para uma constante e proveitosa leitura e a propaganda dos novos ideais, indefessa e acentuadamente realizada por Sebastião Sette, fizeram-me preferir à prometida proteção da herdeira do trono de d. Pedro II,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;da qual recebi, com gratidão, que sempre lhe guardo, uma biblioteca de estudos propedêuticos,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;o mourejar de cada dia, a árdua conquista do pão material e do pão espiritual, e, simultaneamente, a audaciosa interpresa de combater o grande combate pela radical transformação política de nossa Pátria.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A crise auroral de 15 de novembro,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;infelizmente não transmudada ainda na perene luz de paz, de serena e inamolgável justiça, e, enfim, de vera e civil democracia, que ajudei a pregar,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;achou-me de atalaia, no baluarte da &quot;&lt;b&gt;Pátria Mineira&lt;/b&gt;&quot;, como a pequenina sentinela intimorata que servia de avisar, lá do alto do torreão onde cintilava a almenara, quer a aparição do inimigo, quer as alvíssaras de vitória.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Norteou-me a vida, de então para cá, um consciente, um esclarecido, um ardoroso amor pátrio, que não cede o passo a nenhum outro dos meus sentimentos. E, para maior felicidade minha, o restante da formação do meu espírito,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;vim fazê-lo aqui, nesta gloriosa Atenas brasileira, onde vivem e rebrilham, na imprensa, nos institutos científicos e literários, nas cátedras das escolas, e até nas tão requestadas posições da política, os meus mestres, os meus camaradas e os meus discípulos.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Dizia sempre, e sempre escrevia de mim, quando gentilmente me ofertava as suas produções poéticas, o velho satírico e bondoso padre que foi Correia de Almeida,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;que eu era um &quot;mineiro apaulistado&quot;.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;É verdadeiro o asserto,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;ouso proclamá-lo alto e bom som.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Sem nunca olvidar o torrão natal, sem nunca perder as afeições que lá me redobraram a infância e me acompanham como um resplendor saudoso e sugestivo,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;aqui foi que completei a minha educação social e aqui, força é que eu pronuncie o termo necessário, foi que &lt;b&gt;yankeezei&lt;/b&gt; o meu espírito, plasmado pela febre de progresso, de praticidade de arrojo, de perseverança, que uns restos do sangue dos bandeirantes punha na enfibratura desta gente hospitaleira, fidalga e empreendedora, coadjuvada e cada vez mais impelida para diante pelo braço estrangeiro, que trouxe energias novas a se juntarem às energias deste admirável povo paulista.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;* *&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Passado o prurido das pugnas jornalísticas e dos arroubos poéticos,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;apanágio daquela &quot;primavera della vita&quot; de que fala Metastasio,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;fui, pela porta larga de um concurso, assentar em Campinas a minha tenda de certâmen, no ensino público.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Surpreendeu-me lá, srs., a eleição com que me honrastes.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nunca me fiz lembrado para os cenáculos quaisquer, nunca aspirei a frívolas galas inexpressivas e infecundas; mas também nunca recusei a minha parcela de atividade aos que trabalham seriamente, aos que se votam seriamente ao bem geral.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O Instituto Histórico de S. Paulo, fundado pelos homens que mais se dedicaram aqui ao culto das gloriosas e venerandas tradições da terra dos intrépidos pioneiros da nossa civilização, dos triplicados da área territorial do Brasil, e contendo no seu ilustre grêmio o escol da intelectualidade paulista, bem merece, pela soma opulenta dos serviços já prestados ao estudo da nossa evolução, que eu lhe ofereça, no estrito limite da minha capacidade, a exígua contribuição que ora lhe trago, e, mais do que ela, o preito da minha profunda admiração e do meu inequívoco reconhecimento.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O autor inglês de interessante obra, vinda a lume, em meados do século findo, com o título &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Costumes da Índia&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, conta que, no reino de Onde, impunha o soberano, a quem por ele quisesse ser recebido, lhe apresentasse 500 moedas de ouro a luzirem sobre rendilhado lenço de fina seda.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Maior, por sem dúvida, é o tributo que merece se lhe renda este sodalício por parte dos a quem foi galardoada a subida honra de ter o nome inscrito no seu quadro social e de ser aqui acolhido com tanta benevolência e com tanto carinho.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não é o fulvo metal, srs., que ostento nas mãos, neste momento, para testemunho do meu apreço para convosco.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;É, sim, a história documentada dos que o descobriram nos virgens recessos do sertão pátrio e o arrancaram das entranhas fecundas do Brasil que me vai sair dos lábios, como prova do desejo sincero que tenho de colaborar convosco neste augusto ministério de reevocar e engrandecer cada vez mais o culto do passado, para que melhor nos guiemos no presente e melhor preparemos o futuro.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Creio que só assim posso corresponder, embora muito aquém do vultuoso penhor a que me obrigastes, à distinção de que me fizestes alvo e à afetuosa acolhida que acabais de dar-me no Instituto Histórico de S. Paulo,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;templo em hora boa erguido pelos descendentes dos bandeirantes àquela a que Cícero chamou &quot;luz da verdade, testemunha do tempo e mestra da vida&quot;.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E, ao concluir este rápido agradecimento, devo também consignar que profundamente me sensibilizaram, tanto as palavras bondosas do sr. dr. Luiz Piza, como a presença do digno representante do dr. secretário do Interior, como ainda a presença de tão seleto auditório.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;* *&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O orador, entrando no assunto da sua conferência, começa assegurando que a guerra holandesa no Norte e o bandeirismo paulista ao Sul são os episódios culminantes de nossa história, na fase colonial, pela extensão, intensidade e consequências que tiveram.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Se o primeiro já se acha convenientemente estudado e esclarecido,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;do segundo é lícito asseverar, com Sílvio Romero, que sabemos, mais e melhor de história do antigo Egito do que da história das &quot;bandeiras&quot; no Brasil.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não se pode conhecer a história pátria, afirma o orador, sem pesquisar detida, paciente e cuidadosamente os documentos do Arquivo Nacional.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Erros de toda sorte pululam nos cronistas antigos, nos historiógrafos especialistas e nos compêndios escolares.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não lhe foi fácil tarefa a rebusca, a leitura, o exame, o confronto e o aproveitamento, enfim, das peças que coligiu no volume ora apresentado ao governo do Estado, e a quem o orador lembrou a conveniência e a oportunidade do encargo de que se está desempenhando.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Entra a explicar as dificuldades que se lhe antolharam, por virtude de erros de datas e de restaurações imperfeitas, citando exemplos elucidativos e demonstrando como até escritores modernos têm dado à estampa essas provas do passado, adulterando-as ou truncando-as.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em seguida divide o bandeirismo nos seguintes ciclos:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;da caça ao índio; das esmeraldas; da prata; do ferro e outros metais úteis, e do ouro.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O seu estudo atual não vai além de 1700, devendo o volume seguinte abranger as duas décadas de 1700 a 1720, e o terceiro, o restante da matéria.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mostra como o rei de Portugal chegou a pedir para as expedições africanas as couraças acolchoadas de algodão, inventadas pelos paulistas apresadores de escravos indígenas.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Analisa a caça das esmeraldas por Agostinho Barbalho e Paes Leme, tendo desta achado um curioso documento, de todo desconhecido, e mostra o papel que desempenhou Garcia Rodrigues Paes, na prossecução da inútil porfia, cuja utilidade apenas consistiu no desbravamento de uma grande região aurífera, dada depois a manifesto pelo célebre Borba Gato.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Como o ciclo da prata deve ser apreciado na conferência seguinte, exibe o orador a documentação que se lhe deparou a propósito do ciclo do ferro, especialmente no tocante às tentativas de Luiz Lopes de Carvalho.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O primeiro manifesto oficial do ouro é a parte mais importante das investigações a que o conferencista procedeu no Arquivo Nacional. Por elas se vê que foi Carlos Pedroso da Silveira quem levou ao governador o ouro achado pela bandeira de Bertholdo Bueno de Siqueira em 1694 no Ituverava, e foi Sebastião de Castro Caldas, e não Antonio Paes de
Sande, quem recebeu o manifesto. As provas são muitas e decisivas, servindo igualmente a corrigir os equívocos e a preencher as lacunas que abundam nos tratadistas.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nesta parte, fez o orador uma extensa apreciação quer da bandeira de Bueno, quer da do coronel Salvador Furtado, pondo em evidência a primazia de Taubaté, e estabelecendo o fulcro em que vai girar outra relevante questão, qual a da pretendida rivalidade entre os filhos daquela vila e os da vila de S. Paulo,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;assunto que será tratado na conferência seguinte.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Passa a analisar a organização fiscal das minas, mostrando, com os documentos, que os primeiro guardas-mores foram recebidos hostilmente pelos descobridores; que José de Camargo Pimentel, demitido do posto e recusado gravemente por Arthur de Sá e Menezes, foi por este, depois, reabilitado e premiado, e patenteia, finalmente, que as provisões dos funcionários do fisco, assim como o regimento de 3 de março de 1700, fazem luz sobre muitos pontos dantes em total escuridade.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Entrando na última parte do seu discurso, palpabiliza como os reis lusitanos envidaram todos os meios possíveis, no sentido de canalizarem para a metrópole o ouro extraído das minas do Brasil;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;estuda os bandos e alvarás, referentes ao imposto dos quintos, e lê um curioso documento, em que&amp;nbsp; Pedro II&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;ordenava se pagasse o tributo do vintém para a casa da rainha, mesmo depois do falecimento desta.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Com o episódio dos cunhos falsos, desenrolado em 1698, e que teve por principais autores o beneditino Frei Roberto, o vigário de Taubaté José Rodrigues Preto e Domingos Dias de Torres&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, encerra o orador a conferência, tendo antes feito considerações sobre estes crimes, oriundos da avalanche de ouro, e palpabilizando que o indulto veio a constituir a regra geral.&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;“&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Este delito de falsificação era, aliás, de todo ignorado pelos linhagistas e historiógrafos.&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Uma vibrante salva de palmas acolheu as últimas palavras do orador.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;*&lt;/b&gt; Biografia no site do IHG de São João del-Rei por José Passos de Carvalho&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://ihgsaojoaodelrei.org.br/basilio-de-magalhaes-patrono-mor-do-ihg-sjdr/&quot;&gt;https://ihgsaojoaodelrei.org.br/basilio-de-magalhaes-patrono-mor-do-ihg-sjdr/&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;III. NOTA EXPLICATIVA do gerente do Blog de São João del-Rei&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; Basílio não está se referindo aqui ao último imperador do Brasil, que governou entre 1840 e 1889, em um período conhecido como Segundo Reinado. Com efeito, trata-se sim de D. Pedro II, cognominado &quot;o Pacífico&quot;, que foi o Rei de Portugal e Algarves de 1683 até à sua morte em 1706, tendo anteriormente servido a nação, como regente do irmão, o rei Afonso VI, já a partir de 1668 até à ascensão ao trono.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No encerramento de sua primeira conferência, Basílio cita o crime fiscal de 1698&amp;nbsp; (frequentemente associado às primeiras legislações e fraudes do ouro iniciadas a partir de 1694), o qual pode ser resumido de forma direta como o primeiro grande escândalo de falsificação de selos reais e sonegação de impostos do Ciclo do Ouro no Brasil.&lt;br /&gt;O crime consistiu na seguinte trama: em vez de pagarem o tributo à Coroa, três moradores influentes de Taubaté montaram certa estrutura clandestina com a finalidade de:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Falsificação&lt;/b&gt;: O artesão civil Domingos Dias de Torres esculpiu um cunho (carimbo de ferro) idêntico ao selo oficial do Rei de Portugal.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Lavagem&lt;/b&gt;: Apoiado pelo monge beneditino Frei Roberto e pelo vigário de Taubaté, José Rodrigues Preto, o grupo carimbava o ouro em pó dos mineradores diretamente dentro de estruturas paroquiais.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Golpe&lt;/b&gt;: O metal recebia a marca forjada de &quot;legalizado&quot; e voltava a circular livremente na colônia sem que Portugal recebesse um único grama do imposto devido.&lt;br /&gt;&lt;b&gt;O Desfecho&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;A fraude gerou um enorme rombo nos cofres públicos, sendo descoberta pelo governador Artur de Sá e Menezes por meio de uma rigorosa investigação judicial (a Devassa de 1698). O escândalo provocou a punição diferenciada dos membros e forçou a Coroa Portuguesa a proibir a circulação de ouro em pó, culminando no fechamento definitivo da Casa de Fundição de Taubaté em 1704 para transferir as operações diretamente para o solo mineiro.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Domingos Dias de Torres,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;diferentemente de seus comparsas (o beneditino Frei Roberto e o vigário José Rodrigues Preto), não pertencia ao clero nem tinha imunidade eclesiástica; era um cidadão civil, morador da Vila de Taubaté. Ele era o cérebro técnico da fraude, pois possuía o conhecimento metalúrgico necessário para gravar e fabricar o carimbo de ferro (o cunho de punção) que imitava perfeitamente a marca da Coroa Portuguesa. No contexto do grande escândalo do desvio do imposto do ouro (o &quot;quinto&quot;) em Taubaté no final do século XVII, Domingos Dias de Torres foi o mestre artesão e principal executor material da falsificação dos cunhos reais.&lt;br /&gt;O esquema funcionava assim: com o cunho falso esculpido por Domingos, o trio transformava ouro clandestino em ouro &quot;legalizado&quot; sem que um único grama fosse entregue às autoridades fiscais da metrópole. O ouro em pó trazido do sertão mineiro era fundido, marcado com o selo falso em Taubaté e devolvido aos contrabandistas, que pagavam uma comissão ao grupo pela fraude.&lt;br /&gt;A &lt;b&gt;Devassa de 1698&lt;/b&gt; foi o inquérito judicial oficial aberto pelo governador da Capitania do Rio de Janeiro, Artur de Sá e Menezes, para investigar e desmantelar a rede de contrabando operada por meio de cunhos falsos em Taubaté.&lt;br /&gt;O processo correu com extremo sigilo e rigor militar, sendo um dos primeiros e mais detalhados registros documentais sobre a corrupção fiscal no início do Ciclo do Ouro no Brasil.&lt;br /&gt;&lt;b&gt;As Descobertas do Inquérito&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;A investigação revelou uma sofisticada estrutura criminosa dividida em três frentes:&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Frente Técnica&lt;/b&gt;: Comprovou-se que o artesão Domingos Dias de Torres havia esculpido um punção de ferro idêntico às ferramentas oficiais da Coroa para estampar o selo real nas barras de ouro.&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Frente Logística&lt;/b&gt;: Os depoimentos colhidos apontaram que o grupo operava de dentro de estruturas religiosas locais. O ouro vindo do sertão era derretido clandestinamente e marcado, burlando o imposto do &quot;quinto&quot;.&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Frente de Proteção&lt;/b&gt;: A devassa expôs o envolvimento direto do clero na facilitação do crime, apontando nominalmente o monge beneditino Frei Roberto e o vigário de Taubaté, José Rodrigues Preto, como cabeças do esquema.&lt;br /&gt;Em 4 de junho de 1698, o governador Artur de Sá e Menezes formalizou o encerramento da primeira fase da devassa e enviou um relatório detalhado ao Rei D. Pedro II de Portugal.&lt;br /&gt;A papelada gerada por essa devassa serviu de base jurídica para as cartas régias de 1699 e determinou as diretrizes que culminaram na reforma total da fiscalização e no encerramento da própria Casa de Fundição de Taubaté em 1704.&lt;br /&gt;Por não possuir imunidade religiosa, Domingos sofreu a punição física e civil mais severa do grupo. Ele foi condenado à prisão, teve todos os seus bens confiscados pela Coroa Portuguesa e foi sentenciado ao degredo (exílio forçado da colônia).&lt;br /&gt;Frei Roberto conseguiu fugir para o Reino de Portugal logo no início das investigações do governador Artur de Sá e Menezes. Como era um religioso da Ordem de São Bento, ele não pôde ser julgado pela justiça civil comum. Sua punição ficou a cargo do Tribunal Eclesiástico e de seus superiores na Europa, resultando no seu recolhimento forçado a um convento em Portugal, onde foi vigiado e afastado definitivamente das atividades na colônia.&lt;br /&gt;Valendo-se do chamado &quot;foro eclesiástico&quot; (o direito de clérigos serem julgados apenas por tribunais da Igreja), o vigário secular José Rodrigues Preto conseguiu evitar a execução de uma pena de morte ou prisão comum pelas mãos do governador. Ele foi afastado de suas funções paroquiais em Taubaté e respondeu a um longo processo canônico.&lt;br /&gt;A fraude dos cunhos evidenciou que a Casa de Fundição de Taubaté ficava localizada em uma &quot;zona de escoamento&quot; vulnerável e muito distante das zonas de extração mineral (as Minas Gerais). Para mitigar os desvios, a Coroa concluiu que as fundições deveriam operar diretamente nos arraiais mineradores.&lt;br /&gt;Em 1704, sob o argumento de que a estrutura de Taubaté havia cumprido seu papel provisório — mas fortemente motivada pela insegurança fiscal gerada pelos escândalos de falsificação —, a Coroa determinou o encerramento definitivo de suas atividades, transferindo o eixo oficial de arrecadação do &quot;quinto&quot; para o território mineiro.&lt;br /&gt;A seguir, no programa de descentralização das Casas de Fundição, foram estas as principais diretamente em solo mineiro:&lt;br /&gt;1) Casa de Fundição de Vila Rica (11/02/1719)&lt;br /&gt;2) Casa de Fundição de Sabará (11/02/1719)&lt;br /&gt;3) Casa de Fundição de São João del-Rei (1725)&lt;br /&gt;4) Casa de Fundição de Ribeirão do Carmo (1734)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;IV. BIBLIOGRAFIA&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;BRAGA&lt;/b&gt;, F.J.S.:&amp;nbsp;&lt;b&gt;BIOBIBLIOGRAFIA  DE  BASÍLIO DE  MAGALHÃES&lt;/b&gt;, publicado em 10/03/2019 no Blog de São João del-Rei&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/biobibliografia-de-basilio-de-magalhaes.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/biobibliografia-de-basilio-de-magalhaes.html&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;MAGALHÃES&lt;/b&gt;, Basílio de:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;O  JORNALISMO  SANJOANNENSE  NOS  FINS  DO  SECULO  XIX&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/o-jornalismo-sanjoannense-nos-fins-do.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2019/03/o-jornalismo-sanjoannense-nos-fins-do.html&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/o-bandeirismo-paulista-conferencia-no.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiPqTtySE9Cq5wCbOAQHV_x2LqiValFAkJD7QfO9DCqiYj_hUyKKfNJk9vtr141bJN7kLWtq4KCu5ESLjjesRH1abrDLKz-BZMIUNvEhqvha0MnGyPeQoi0lbYxNG8Xy_oJRdrn_h24ck2Q0PC7qttrHb6AQFfKUd_TDMlBaeFfvSwQqA5CEHxbwDTtbCg/s72-w255-h400-c/699241a9-e7b9-43f7-b8cc-aab77e630fe0.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>4</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-6969739394606319786</guid><pubDate>Wed, 12 Aug 2026 19:04:04 +0000</pubDate><atom:updated>2026-08-17T07:34:56.829-03:00</atom:updated><title>UM PASSO MACABRO DE “OS SERTÕES”</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;nbsp;Por Célio Pinheiro *&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Transcrevemos palestra do Prof. Célio Pinheiro&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;proferida em 13/08/1974 no Salão Nobre da Casa Euclidiana&lt;/i&gt;&lt;i&gt;&amp;nbsp;dentro do CICLO DE ESTUDOS EUCLIDIANOS, na Semana Euclidiana - de 9 a 15/08/1974 em São José do Rio Pardo-SP, Área II.&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&amp;nbsp;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgztMeX2DoAjYyLb5nlvlwh23IehWFF-T7GA8MvJjBb5qMD-NZRZ_6dKIyB2jyNtRoN7wg8RG_HE_IQjQzVwgoZvpvk43r1mesp9rUm4p8grFFjaCD7B-KbAlMver6ga9CSRr8gy_epPoFweNkuAlbE1jSjSWxuobiFF0CrHjpeopySJYS_TIKM52GX1DA/s400/Ce%CC%81lio%20Pinheiro.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;400&quot; data-original-width=&quot;298&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgztMeX2DoAjYyLb5nlvlwh23IehWFF-T7GA8MvJjBb5qMD-NZRZ_6dKIyB2jyNtRoN7wg8RG_HE_IQjQzVwgoZvpvk43r1mesp9rUm4p8grFFjaCD7B-KbAlMver6ga9CSRr8gy_epPoFweNkuAlbE1jSjSWxuobiFF0CrHjpeopySJYS_TIKM52GX1DA/w298-h400/Ce%CC%81lio%20Pinheiro.jpg&quot; width=&quot;298&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Prof. Célio Pinheiro (✰ Araçatuba, ? - ✞ Penápolis, 24/09/2017) - Crédito: Blog do Consa&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;I. INTRODUÇÃO&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A passagem  do século dezenove para o atual é marcada por uma atmosfera literária a que se chamou de Decadentismo ou Decadismo. &quot;Os &#39;decadentes&#39;, seguindo os passos de Baudelaire, pregavam a anarquia, o satanismo, as perversões, as morbidezas, o pessimismo, a histeria, o horror da realidade banal...&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No entanto, fenômenos sociais e políticos levam os nossos escritores daquele período a uma meditação sobre os rumos de nossa pátria depois de instituída a República. &quot;De fato, restabelecidos pelos movimentos espiritualistas a evidência e o primado da realidade espiritual, inicia-se um processo de penetração num mundo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;sem dúvida abstrato, mas para a convicção geral muito mais atuante e decisivo na história de um povo, que os elementos de ordem estritamente material&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;o mundo da alma nacional, da psicologia e do caráter do povo, das virtudes morais da &quot;raça&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Vivendo e produzindo literariamente nesse período de transição, Euclides da Cunha constrói uma obra que alia essa análise da &quot;raça&quot; brasileira, envolvido pela atmosfera do Decadentismo. Que Euclides analisou verticalmente o homem brasileiro em suas relações étnicas, sociais, geográficas, etc.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;já está fartamente provado. Mas que ele escreveu sob a influência do Decadentismo, resta determinar, o quanto minuciosamente for possível.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A sua vida o predispõe para uma produção estética de profunda gravidade. As análises que têm sido feitas de sua existência sempre o apresentam como um homem mais sombrio do que alegre.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Muitos críticos literários o colocam dentro do Simbolismo, movimento literário que encampa as diretrizes do Decadentismo. Citamos como exemplo Antônio Soares Amora.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O gênero que Euclides elegeu para a sua obra, o ensaio, é muito mais propício a um tom sério do que o tom livre. E não podemos negar que toda a obra euclidiana se nos apresenta numa atmosfera de gravidade raramente encontrada na literatura brasileira.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Porém, da constatação de escritor sério e sombrio, que escreveu na época do Decadentismo/Simbolismo, até a afirmação de autor decadentista vai uma distância a ser esclarecida. É óbvio que Euclides da Cunha não se enquadra nos assunto que copiamos de Massaud Moisés no início deste estudo para identificar os decadentistas. O autor de &quot;Os Sertões&quot; não pregou a anarquia, o satanismo, as perversões, as morbidezas, etc.  Achamos que a atmosfera de Decadentismo, que influenciou boa parte de nossos escritores na passagem do século, só atingiu Euclides no que podia casar-se ao seu espírito de natural ensimesmado e grave, no sentido de tragédia que parece tê-lo acompanhado em tudo que fez ou viveu. Os excessos, as loucuras temáticas, as excentricidades literárias mais comuns, ora nuns outra noutros dos autores daquele tempo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;como num José Albano ou num Augusto dos Anjos, na poesia; num Coelho Neto ou num Gastão Cruls, na narrativa&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;ficam em Euclides da Cunha só no apaixonado ardor de quem quer provar aquilo que foi exaustivamente constatado antes, ou sofrido.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Vários são os passos de &quot;Os Sertões&quot; que identificam essa atmosfera de quase-Decadentismo, ou de aspectos laterais do Decadentismo tratados sob uma forma e concepção literárias superiores.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Vejamos um deles.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Pequeno Dicionário de Literatura Brasileira&quot;, organizado e dirigido por José Paulo Paes e Massaud Moisés, Editora Cultrix, São Paulo, 1969, p. 86.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Antônio Soares Amora, &quot;História da Literatura Brasileira&quot;, Edição Saraiva, 4ª edição, São Paulo, 1963, p. 170.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Idem&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;ibidem&lt;/i&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. O TEXTO&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;1.&lt;/b&gt; Na terceira expedição anulada, dispersa, desaparecera. E como na maioria os fugitivos evitassem a estrada, desgarraram, sem rumo, errando à toa no deserto, onde muitos, e entre estes os feridos, se perderam para sempre, agonizando e morrendo no absoluto abandono. Alguns, desviando-se da rota, foram bater no Cumbe ou em pontos mais remotos. O resto chegou no outro dia a Monte Santo. O coronel Souza Meneses, comandante da praça, não os esperou. Ao saber do desastre largou à espora feita para Queimadas, até onde se prolongara aquela disparada.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;2.&lt;/b&gt; Enquanto isto sucedia, os sertanejos recolhiam os despojos. Pela estrada e pelos lugares próximos jaziam, esparsas, armas e munições, de envolta com as próprias peças do fardamento, dólmãs e calças de listra carmesim, cujos vivos denunciadores demais  no pardo da caatinga os tornavam incompatíveis com a fuga. De sorte que a maior parte da tropa não se desarmara apenas diante do adversário. Despira-se...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;3.&lt;/b&gt; Assim na distância que medeia do Rosário a Canudos, havia um arsenal desarrumado, ao ar livre, e os jagunços tinham com que se abastecerem a fartar. A expedição Moreira César parecia ter tido um objetivo único: entregar-lhes tudo aquilo, dar-lhes de graça todo aquele armamento moderno e municiá-los largamente.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;4. &lt;/b&gt;Levaram para o arraial os quatro Krupps; substituíram nas mãos dos lutadores da primeira linha as espingardas velhas e de carregamento moroso pelas Mannlichers e Comblains fulminantes; e como as fardas, cinturões e bonés, tudo quanto havia tocado o corpo maldito dos praças, lhes maculariam a epiderme de combatentes sagrados, aproveitaram-nos de um modo cruelmente lúgubre.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;5.&lt;/b&gt; Os sucessos anteriores haviam-lhes exacerbado a um tempo o misticismo e a rudeza. Partira-se o prestígio do soldado, e a bazófia dos broncos cabecilhas repastava-se das mínimas peripécias dos acontecimentos... A força do governo era agora realmente a &lt;i&gt;&lt;b&gt;fraqueza&lt;/b&gt;&lt;/i&gt; do governo, denominação irônica destinada a permanecer por todo o curso da campanha. Haviam-na visto chegar&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;imponente e terrível&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;apercebida de armas ante as quais eram brincos de criança os clavinotes brutos; tinham-na visto rolar terrivelmente sobre o arraial e assaltá-lo, e invadi-lo, e queimá-lo, varando-o de ponta a ponta; e depois destes arrancos temerários, presenciaram o recuo, e a fuga, e a disparada douda, e o abandono pelos caminhos fora das armas e bagagens.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;6.&lt;/b&gt; Era sem dúvida um milagre. O complexo dos acontecimentos perturbava-os e tinha uma interpretação única: amparava-os visivelmente a potência superior da divindade.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;7.&lt;/b&gt; E a crença, revigorada na brutalidade dos combates, crescendo, maior, num reviver de todos os instintos bárbaros, malignou-lhes a índole.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;8. &lt;/b&gt;Atesta-o fato estranho, espécie de divertimento sinistro lembrando a religiosidade trágica dos Achantis, que rematou estes sucessos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;9.&lt;/b&gt; Concluídas as pesquisas nos arredores, e recolhidas as armas e munições de guerra, os jagunços reuniram os cadáveres que jaziam esparsos em vários pontos. Decapitaram-nos. Queimaram os corpos. Alinharam depois, nas duas bordas da estrada, as cabeças, regularmente espaçadas, fronteando-se, faces volvidas para o caminho. Por cima, nos arbustos marginais mais altos, dependuraram os restos de fardas, calças e dólmãs multicores, selins, cinturões, quepes de listras rubras, capotes, mantas, cantis e mochilas...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;10.&lt;/b&gt; A caatinga mirrada e nua, apareceu repentinamente desabrochando numa florescência extravagantemente colorida no vermelho forte das divisas, no azul desmaiado dos dólmãs e nos brilhos vivos das chapas dos talins e estribos oscilantes...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;11.&lt;/b&gt; Um pormenor doloroso completou esta encenação cruel: a uma banda avultava, empalado, erguido num galho seco, de angico, o corpo do coronel Tamarindo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;12.&lt;/b&gt; Era assombroso... Como um manequim terrivelmente lúgubre, o cadáver desaprumado, braços e pernas pendidos, oscilando à feição do vento no galho flexível e vergado, aparecia nos ermos feito uma visão demoníaca.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;13.&lt;/b&gt; Ali permaneceu longo tempo...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;14.&lt;/b&gt; Quando, três meses mais tarde, novos expedicionários seguiam para Canudos, depararam ainda o mesmo cenário: renques de caveiras branqueando nas orlas do caminho, rodeadas de velhos trapos, esgarçados nos ramos dos arbustos e, de uma banda,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;mudo protagonista de um drama formidável&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;o espectro do velho comandante...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Euclides da Cunha, &quot;Os Sertões&quot;, 31ª edição, Livraria Francisco Alves Editora S/A, Rio de Janeiro, 1982, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;pp. 239-240.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;III - Os substantivos e a atmosfera para o macabro.&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Este excerto mostra dois personagens genéricos: os soldados e os sertanejos. De um lado estão os membros do Exército, batidos a fugirem do palco da luta, deixando despojos de guerra: cadáveres de companheiros, fardamentos e munições. De outro lado estão os canudenses a exultarem com a vitória parcial, recolhendo os despojos e praticando atos terríveis com os soldados defuntos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Os substantivos do texto, em número de 150 (se resumirmos alguns em sintagmas que incluem certas locuções adjetivas ou outras formações, como &quot;calças de listra&quot;, &quot;potência da divindade&quot;, &quot;coronel Souza Meneses&quot;, &quot;à espora feita&quot;, etc.), podem ser distribuídos, segundo essa divisão dos personagens genéricos, em:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;1º. substantivos que têm significado referente aos soldados;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;2º. substantivos que apresentam significado referente aos sertanejos;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;3º. substantivos de significação dupla: referente aos soldados e aos sertanejos ao mesmo tempo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Há sete nomes &quot;neutros&quot;: dia, sorte, ar, graça, dúvida, feição do vento, tempo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O critério para a obtenção do significado, ora de soldado, ora de sertanejo, ora duplo pode ser entendido através de exemplos. Tomemos o substantivo &lt;b&gt;expedição&lt;/b&gt;, no parágrafo 1, linha 1. Este nome significa que um conjunto de soldados foram organizados para atacar Canudos. Tem o significado referente a soldados porque tem muito mais de fato, de coisa do Exército (causa) do que de fato, de coisa para atingir os sertanejos (efeito); e mesmo no efeito, a ação da &lt;b&gt;expedição&lt;/b&gt;, quer com a vitória, quer com a derrota, fica sendo da responsabilidade dos soldados. Vejamos, em seguida, um exemplo de substantivo de significado referente a sertanejos, no parágrafo 1, linha 3: &lt;b&gt;deserto&lt;/b&gt;. É o &quot;habitat&quot; dos sertanejos, no qual os soldados estão acidentalmente. E, por último, um exemplo de nome com significado duplo: &lt;b&gt;estrada&lt;/b&gt;, no parágrafo 1, linha 2; este nome identifica o lugar de acesso a Canudos, portanto caminho natural dos sertanejos; mas também é o lugar por onde os soldados se dirigem ao arraial fatídico e o mesmo lugar por onde toda a terceira expedição se desmantela, deixando, depois, &quot;esteticamente&quot;, em renques de caveiras, as cabeças de uma série de membros mortos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Identificado o critério para a divisão dos substantivos, vejamos como eles se distribuem assim, quantitativamente:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjiZnvHlflNItyYNizoS9RFrSWE-rgoanidtRf8xy3nUf9uXN3s6LXpnd10q-_an9NBJQT3PP32nht1_oqJqAV1w6iDHSrzrsRruCYZOln5QVTPdYCVsLZJaAIl9AUatb_-WKZ8RrieZVL_fFZYYFsrjNIls8IrqpX4V5C4silOBaqC6of857RF_Uhn6mk/s640/IMG_1754.jpeg&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;474&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjiZnvHlflNItyYNizoS9RFrSWE-rgoanidtRf8xy3nUf9uXN3s6LXpnd10q-_an9NBJQT3PP32nht1_oqJqAV1w6iDHSrzrsRruCYZOln5QVTPdYCVsLZJaAIl9AUatb_-WKZ8RrieZVL_fFZYYFsrjNIls8IrqpX4V5C4silOBaqC6of857RF_Uhn6mk/w296-h400/IMG_1754.jpeg&quot; width=&quot;296&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhkcLtC1s-uROyYCsPqlYYinTRtjd-BzdPLQF9UhSBe046lpaNO8A5yjLQwfb6tJEgJRdnztC35PZKzzgtbjjIab0EdG7TeD32HA0P8qeQ_hHxXDZx_V3ZQQkc6xRIcSkKEcTzkZNqmr-XgAAO0MCnqM2bDI97t64b1eyPGmPDdvhJ5ZGNwn7TApnom8wg/s640/IMG_1755.jpeg&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;630&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhkcLtC1s-uROyYCsPqlYYinTRtjd-BzdPLQF9UhSBe046lpaNO8A5yjLQwfb6tJEgJRdnztC35PZKzzgtbjjIab0EdG7TeD32HA0P8qeQ_hHxXDZx_V3ZQQkc6xRIcSkKEcTzkZNqmr-XgAAO0MCnqM2bDI97t64b1eyPGmPDdvhJ5ZGNwn7TApnom8wg/w315-h320/IMG_1755.jpeg&quot; width=&quot;315&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A estrutura da narrativa é feita segundo uma linha de adensamento dos soldados no início, dos sertanejos em seguida e, afinal, dos sertanejos com os despojos:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Parágrafo 1- só se refere aos &lt;b&gt;soldados&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; 2- refere-se aos &lt;b&gt;sertanejos&lt;/b&gt;, embora não deixem de aparecer os &lt;b&gt;soldados mortos&lt;/b&gt;; nos dois últimos períodos o autor volta a focalizar os soldados em disparadas.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; 3- &lt;b&gt;sertanejos e despojos&lt;/b&gt;: o autor interrompe a narração dos fatos e faz um comentário.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;4- &lt;b&gt;sertanejos e despojos&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;5 e 6- comentários que preparam a explicação da &lt;b&gt;malignidade dos sertanejos&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; 7 e 8- conclusão dos comentários sobre a &lt;b&gt;índole dos malignados sertanejos&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;9- &lt;b&gt;sertanejos e despojos&lt;/b&gt; (cadáveres).&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; 10- &lt;b&gt;despojos&lt;/b&gt; (fardas).&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; 11, 12 e 13- &lt;b&gt;despojos&lt;/b&gt; (coronel Tamarindo).&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &quot;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; 14- &lt;b&gt;soldados e despojos&lt;/b&gt; (cadáveres, fardas e coronel Tamarindo).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Da mesma forma são distribuídos os substantivos do texto: no início comparecem os nomes que se referem aos soldados&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;metade deles está no primeiro parágrafo; depois incidem os nomes referentes aos sertanejos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;o último a parecer, &lt;b&gt;jagunços&lt;/b&gt;, está na segunda linha do oitavo parágrafo; quanto aos nomes de sentido duplo começam a aparecer intensamente no parágrafo 4 e tomam conta de todos os substantivos do texto, com somente duas exceções, desde o oitavo até o último parágrafo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A intensidade de substantivos de referência dupla, quer na quantidade, quer no englobamento da metade até o final do excerto tem o efeito de transformar os dois personagens&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;soldados e jagunços&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;em um só ser. Ora, nada mais paradoxal do que, em &quot;Os Sertões&quot;, a identificação dos soldados do Exército com os sertanejos ou jagunços de Canudos. Em que linha de significação, pois, aconteceu essa significação? Na linha do macabro, é a resposta. Realmente, os sertanejos se apossam dos despojos dos soldados impulsionados por uma índole de maldade (&quot;&lt;b&gt;malignou-lhes a índole&lt;/b&gt;&quot;). Os canadenses agem com os cadáveres sob a compulsão de uma ordem interior que lhes diz ser a vitória incrível sobre a terceira expedição um milagre que o maravilhoso divino lhes ofereceu. Isso lhes desata uma disposição para requintes macabros com cadáveres dos soldados. A disposição das caveiras, depois de decapitarem os cadáveres, em renques, faces fronteando-se, na estrada, é uma ação coletivo-detalhada que se aproxima do detalhe estético da dança macabra.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Desta forma verifica-se que:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;1º. O autor faz uma escolha vocabular que dá aos substantivos poderes de identificação dos personagens.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;2º. A massa nominal adensa-se em torno dos soldados, depois em torno dos sertanejos e, afinal, engloba os dois, enquanto os sertanejos, vivos, agem macabramente sobre os soldados, mortos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;3º. A quantidade de nomes com significado duplo é particularmente grande, pontificando muito mais o significado das ações macabras.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;4º. A significação dupla dos substantivos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;jagunços vivos e soldados mortos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;cria a atmosfera de práticas requintadas com defuntos (o macabro) que o significado das frases vai colocando conscientemente no leitor.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Após um estudo extenso sobre a etimologia de macabro, Silveira Bueno, em seu &quot;&lt;b&gt;Grande Dicionário Etimológico-Prosódico da Língua Portuguesa&lt;/b&gt;&quot;, conclui por definir a origem do vocábulo como vindo de Macabeu: &quot;... a &#39;dança macabra&#39; provém de Macabeu que teve as variantes &#39;Macabré&#39;, &#39;Macabé&#39;, tendo passado de substantivo &#39;Macabre&#39; a adjetivo &#39;macabre&#39;.&quot; (p. 2240)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O &quot;&lt;b&gt;Dicionario Enciclopedico Union Tipografica Editorial Hispano-Americana&lt;/b&gt;&quot; informa o seguinte, na p. 3: &quot;Macabeos: (...) El capitulo VII del libro II narra el martirio de los Siete Macabeos Y de sua madre, a los que queria obligar bajo tormento Antioco-IV Epifanes a &#39;comer carne de cerdo, contra lo proibido por la ley.&quot;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E o dicionário &quot;&lt;b&gt;Lello Universal&lt;/b&gt;&quot;, no vol. III, p. 118, informa que dança macabra é &quot;nome dado na Idade Média a uma renda infernal, pintada ou esculpida, dançada pelos mortos de todas as condições e de todas as idades, nobres ou plebeus, ricos ou pobres, velhos ou crianças. A Morte dirige essa ronda, servindo-se de um esqueleto como rabeca e de um osso como arco instrumento. A dança macabra é uma alegoria da fatalidade que arrasta todos os mortais para a sepultura.&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;IV - Outros recursos na atmosfera para o macabro.&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;-1-&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No primeiro parágrafo, Euclides informa que a expedição desaparecera: &quot;A terceira expedição anulada, dispersa, desaparecera.&quot; Na sequência da leitura sentimos que o verbo &lt;b&gt;desaparecer&lt;/b&gt; é usado como força de expressão, pois a terceira expedição continua a existir até com um de seus chefes citados, em Queimadas. E, em realidade, a terceira expedição continua a existir inclusive no papel que os despejos em armamentos vão representar no prosseguimento da luta.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O arsenal (expressão do autor) que o malfadado Moreira César acaba por entregar aos jagunços tem uma importância capital na disputa. A primeira expedição (7/11/1896 a 23/11/1896) contava com 100 praças; não poderia, depois de derrotada em Uauá pelos canadenses, ter fornecido muitos despojos em armamentos. A segunda expedição (25/11/1896 a 20/01/1897) contou com cerca de 550 soldados, e também não ofereceu oportunidade de captação de armas do Exército pelos sertanejos. É, pois, com a terceira expedição (03/02/1897 a meados de março de 1897) que &quot;um arsenal desarrumado, ao ar livre&quot; fica à disposição dos jagunços. A quarta expedição, que liquidará a luta a favor dos soldados, inicia-se a 05/04/1897 e encerra-se somente a 6 de outubro do mesmo ano&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;; são seis meses de luta. Mesmo que os canadenses contassem com um potencial humano e guerreiro incomuns, se não fossem as armas arrecadadas da terceira expedição, esses seis meses teriam sido bem mais abreviados. Basta lembrar que entre os despojos estavam quatro canhões Krupp, além de variado e numeroso armamento de potencial inferior.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Vê-se, assim, que a expedição de Moreira César não desaparecera, na realidade. Ela podia ter ficado &lt;b&gt;anulada&lt;/b&gt; ou &lt;b&gt;dispersa&lt;/b&gt;, que são qualificações do próprio Euclides, mas não desaparecida: os seus membros, soldados e oficiais, continuaram em debandada e se reagruparam posteriormente, mais longe de Canudos; os seus armamentos continuaram, mudando de lado, a exercer forte influência na luta; e os seus mortos, incluindo o corpo do coronel Tamarindo, serviram para uma tétrica comemoração de vitória por parte dos sertanejos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A afirmação inicial (no excerto) do desaparecimento da expedição é impactuosa. Ela ajuda a criar a atmosfera de gravidade que aumenta ou alarga o sentido dos três fatos indicadores de que a expedição não desapareceu:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;1º. A fuga dos soldados que o conseguiram ganha em dramaticidade perante a afirmação figurada do desaparecimento de sua expedição.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;2º. Os armamentos que a expedição deixa, continuam, em uma herança trágica, como novo alimento da luta. A expedição &quot;desaparecera&quot;, mas suas armas continuam, paradoxalmente, nas mãos dos contrários.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;3º. Os mortos da terceira expedição anulada revivem de modo macabro, como enfeites para os caminhos de Canudos e como um fantástico presepe ou mamulengo com o cadáver do coronel Tamarindo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Essa é uma técnica estrutural que explora a distância como um dado informativo. A distância é provocada pelo espaço que vai da palavra &lt;b&gt;desaparecera&lt;/b&gt; até a explicitação do que realmente aconteceu com a terceira expedição. Se Euclides da Cunha não tivesse empregado o verbo &lt;b&gt;desaparecer&lt;/b&gt; (se ele somente ficasse com os dois verbos anteriores &lt;b&gt;anular&lt;/b&gt; e &lt;b&gt;dispersar&lt;/b&gt;), na sequência da leitura nós não teríamos no fundo de nossa consciência, como um dado impactuoso, esse tom de fim, de que nada restara. Esse dado que nos persegue na leitura até o final do excerto envolve a narração na atmosfera negativa de que o desastre foi mesmo terrível.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A mesma técnica é explorada no parágrafo 4, quando Euclides informa que os sertanejos aproveitaram as fardas dos soldados mortos de uma forma &lt;b&gt;lúgubre&lt;/b&gt;: &quot;(...) e como as fardas (...) lhes maculariam (...) aproveitaram-nos de um modo cruelmente lúgubre.&quot; Qual modo cruelmente lúgubre foi esse? Para explicá-lo, o autor distancia a informação desde o parágrafo 4 até o 9: &quot;Por cima, nos arbustos (...) dependuraram os restos de fardas (...)&quot;. E completa a informação do &quot;modo lúgubre&quot; no parágrafo 10: &quot;A caatinga (...) apareceu (...) desabrochando (...)&quot;. O espaço que há entre a primeira afirmação, prenunciadora da lugubridade do uso das fardas, e a explicação de que o lúgubre foi espalhar as fardas pela caatinga incolor, dando-lhe um colorido fantástico, mantém o leitor em um &quot;suspense&quot; que aumenta a atmosfera lúgubre.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Os dados sobre as expedições foram extraídos de &quot;&lt;b&gt;Euclides da Cunha: Obra Completa&lt;/b&gt;&quot;, Editora Aguilar, Rio de Janeiro, 1966, Vol. II, pp. 89 e 90.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;-2-&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No parágrafo 10 o autor usou o adjetivo &lt;b&gt;oscilantes&lt;/b&gt;; e no parágrafo 12 usou &lt;b&gt;oscilando&lt;/b&gt;. Ambos da mesma raiz de oscilar. Ora, normalmente, quando se escreve, procura-se evitar a repetição muito próxima da mesma palavra. Apesar disso, Euclides (revisor perfeccionista) manteve as duas palavras de mesmo sentido, empregadas próximas uma da outra.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Notemos que &lt;b&gt;oscilantes&lt;/b&gt; é qualidade de &lt;b&gt;estribos&lt;/b&gt;, substantivo de ser inanimado; e &lt;b&gt;oscilando&lt;/b&gt; é a ação atribuída aos membros do corpo morto do coronel Tamarindo. A identificação entre os dois seres, &lt;b&gt;estribos&lt;/b&gt; e &lt;b&gt;corpo do coronel&lt;/b&gt;, é sequentemente lógica no entendimento do leitor. E essa identificação do ser que fora animado (coronel) com o ser inanimado (estribos) aumenta o tom de horror da realidade em que foi colocado o defunto oficial do Exército. Como se o cadáver não pudesse ter aquela aura de resto mortal de um ser animado que fora em vida; agora, pendurado no galho seco era mais um ser inanimado &quot;enfeitando&quot; a caatinga.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;-3-&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Ali permaneceu longo tempo...&quot; constitui um dos famosos parágrafos sintéticos, concludentes e de efeito, próprios do estilo euclidiano. Grifamos a expressão &lt;b&gt;longo tempo&lt;/b&gt;, porque podemos elucidar logo no parágrafo seguinte, o 14, que esse tempo se circunscreveu a &quot;três meses mais tarde&quot;, ou, quando muito&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;se o corpo do coronel Tamarindo não foi tirado da árvore logo que a quarta expedição chegou a Canudos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;mais um par de meses. Afinal, o total do &lt;b&gt;longo tempo&lt;/b&gt;, em realidade, não pode ter sido mais que meio ano.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A função específica do sintagma &lt;b&gt;longo tempo&lt;/b&gt; é criar uma atmosfera irreal de extensão temporal que provoca o sofrimento de angústia no leitor diante da perversão feita com o cadáver do oficial pelos jagunços.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;-4-&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A empalação do corpo de Tamarindo, executada de uma forma nativa e prática com o aproveitamento de um galho seco de angico, é referida por Euclides da Cunha como uma &quot;espécie de divertimento sinistro lembrando a religiosidade trágica dos Achantis&quot;. Informação que nos remete à consulta enciclopédica.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Aí lê-se que os Achantis são uma bela raça negra, inteligente, constituída de nativos do interior da Costa do Ouro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Infelizmente não conseguimos encontrar a data de publicação da citada enciclopédia, que deverá girar por volta de 1940, sem certeza. Ali se lê, ainda, que o número dos Achantis, &quot;atualmente atinge três milhões, com a florescente agricultura entregue às mulheres e aos escravos. Com poligamia generalizada, o rei sempre deveria possuir o número macabro de 3.333 mulheres. Entre os Achantis, por ocasião das festas religiosas em louvor a Igname&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;e outras divindades, as solenidades se constituem na empalação de escravos em honra dessas divindades.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A referência aos Achantis, feita no parágrafo 8, com o fato macabro explicitado no parágrafo 11&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;e depois que se busca a informação mais detida sobre a religião daquele povo africano&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;dá um sentido mais amplo ao destino que os sertanejos deram ao corpo do coronel Tamarindo. Cerca essa ação, em si já macabra, de uma aura mais apoteótica de macabro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Larousse du XXème Siècle, vol. I, p. 42.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁹&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Palavra em francês para inhame.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;V - Conclusão&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Euclides da Cunha teve uma vida muito séria e grave, e produziu textos literários polêmicos e belos, plenos de rigorismos muito mais que tristes. A alegria, pode-se dizer, não comparece em seus escritos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A época literária em que viveu e produziu teve a marca do Simbolismo, uma consequência do Decadentismo, que pregou uma atmosfera de pessimismo e de horror da realidade.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em muitos excertos de &quot;Os Sertões&quot; encontramos a mesma tendência euclidiana a um para-decadentismo, na apropriação de fatos trágicos como os da Campanha de Canudos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Euclides cria uma atmosfera que tende para o macabro em um passo de &quot;Os Sertões&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;o excerto que se objetivou analisar aqui:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;1º. Na distribuição dos substantivos em nomes que se referem a soldados, a jagunços e de duplo sentido, conduzindo a significação nominal para uma massa uniforme a englobar jagunços e soldados num ponto idêntico de referência: a ação macabra.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;2º. A distância entre as palavras é usada para a criação de uma atmosfera pessimista ou de &quot;suspense&quot; para a angústia.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;3º. A escolha vocabular é feita com o desejo sub-reptícii de dar propriedade ao horror.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Finalmente e de um modo lateral, essa aplicação de palavra com um sentido tão sutil&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;a de criar uma atmosfera macabra&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;vem provar, mais uma vez, o quanto Euclides da Cunha era cioso do objeto formal da literatura: a palavra, e quanto ele soube explorá-la na produção do Belo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;*&lt;/b&gt; Mentor e fundador da AAL-Academia Araçatubense de Letras; publicou os seguintes livros como coordenador: Oitenta anos de Os Sertões de Euclides da Cunha (1982); como autor: Introdução à Literatura Portuguesa (1991), Sondagem em Literatura Portuguesa em 3 volumes (1997), Vagas vendidas - um vestibular incomum (2004); em coautoria: História de Araçatuba (1997).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;VI. AGRADECIMENTO&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Agradeço à minha amada esposa Rute Pardini Braga pela formatação e edição das fotos aqui transcritas.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;VII. BIBLIOGRAFIA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;BROOKS&lt;/b&gt;, Cleanth &lt;b&gt;&amp;amp; WARREN&lt;/b&gt;, Robert Penn: &lt;b&gt;Understanding Fiction&lt;/b&gt;, New York, Appleton-Century-Crofts, 1959 (2nd. edition)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;BUENO&lt;/b&gt;, Francisco da Silveira: &lt;b&gt;Grande Dicionário Etimológico-Prosódico da Língua Portuguesa&lt;/b&gt;, 5º vol., 2ª tiragem, Edição Saraiva, S. Paulo, 1968&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Dicionário Enciclopédico Union Tipografica Editorial Hispano-Americana&lt;/b&gt;, tomo VII, México, 1952.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Dicionário de Literatura &lt;/b&gt;- Direção de &lt;b&gt;COELHO&lt;/b&gt;, J.P., &lt;b&gt;AMORA&lt;/b&gt;, A.S. &lt;b&gt;&amp;amp; DA CAL&lt;/b&gt;, E.G., vol. I, Companhia Brasileira de Publicações, Rio de Janeiro, 1969&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;JAKOBSON&lt;/b&gt;, Roman: &lt;b&gt;Linguística e Comunicação&lt;/b&gt;, Editora Cultrix, São Paulo, 4ª edição, 1970&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Lello Universal&lt;/b&gt;, vol. II, Bello &amp;amp; Irmãos Editores, Porto, s/d&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;WELLEK&lt;/b&gt;, René &lt;b&gt;&amp;amp; WARREN&lt;/b&gt;, Austin: &lt;b&gt;Teoria da Literatura&lt;/b&gt; - Publicações Europa-América, Lisboa, 1962.
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/um-passo-macabro-de-os-sertoes.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgztMeX2DoAjYyLb5nlvlwh23IehWFF-T7GA8MvJjBb5qMD-NZRZ_6dKIyB2jyNtRoN7wg8RG_HE_IQjQzVwgoZvpvk43r1mesp9rUm4p8grFFjaCD7B-KbAlMver6ga9CSRr8gy_epPoFweNkuAlbE1jSjSWxuobiFF0CrHjpeopySJYS_TIKM52GX1DA/s72-w298-h400-c/Ce%CC%81lio%20Pinheiro.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>4</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-2810947451842195152</guid><pubDate>Fri, 07 Aug 2026 23:44:07 +0000</pubDate><atom:updated>2026-08-08T05:03:49.798-03:00</atom:updated><title>A BARONESA DO FORTE COIMBRA</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;Por Raquel Naveira&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgOfRSFKL51s561kCtRTPxRkZswuYJ1hw1wwckmYtBDvDvJe846_auYVshYAQKUTxyEZKLfXt3gZxCHmzc8NV6bAQspxFvx_01DeWPCK6WSElinar7c9vaY_fTxveXTN-xte5gmmNo8w3L6CuSTkFp3lT6VvC03du1wahDOdrrwKaMBjQCm_mnO8BrUcnw/s270/OIP.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;180&quot; data-original-width=&quot;270&quot; height=&quot;267&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgOfRSFKL51s561kCtRTPxRkZswuYJ1hw1wwckmYtBDvDvJe846_auYVshYAQKUTxyEZKLfXt3gZxCHmzc8NV6bAQspxFvx_01DeWPCK6WSElinar7c9vaY_fTxveXTN-xte5gmmNo8w3L6CuSTkFp3lT6VvC03du1wahDOdrrwKaMBjQCm_mnO8BrUcnw/w400-h267/OIP.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Forte Coimbra: um Patrimônio Nacional no Pantanal de Nabileque (1775)&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Minha filha, Letícia, questionou-me o porquê de somente ela ter sido registrada com um dos sobrenomes da família de seu pai, o Portocarrero. É mesmo belo esse Portocarrero de origem espanhola, ligado às regiões de Castela e da Estremadura. Significa algo como “porto”: passagem e “carrero”: carreiro, caminho de carros. As rodas das carroças sulcando as antigas estradas ibéricas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em Mato Grosso do Sul, Portocarrero lembra um episódio da Guerra do Paraguai (1864-1870), o maior conflito armado da América Latina. O Paraguai se opôs à Tríplice Aliança, formada por Brasil, Argentina e Uruguai, num confronto mortífero, de dor e destruição. Combates, fome, doenças. Países esgotados espiritual e financeiramente. Esse foi o saldo da cruenta guerra.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O tenente-coronel Hermenegildo de Albuquerque Portocarrero (1818-1893) foi enviado para inspecionar o Forte Coimbra, localizado às margens do rio Paraguai, município de Corumbá. Esse forte foi construído em 1775, no período colonial, pelos portugueses, para proteger a fronteira oeste e controlar a navegação. Todo branco, imponente, cercado por grossas muralhas, onde pousam garças e tuiuiús. Dos mirantes avista-se a paisagem pantaneira. As ilhas de camalotes com flores roxas que descem o rio. É patrimônio histórico e destino turístico.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Era o princípio da guerra. Ao anoitecer do dia 26 de dezembro de 1864, surgiu a poderosa esquadra do coronel paraguaio, Vicente Bárrios: 11 navios de guerra, 29 peças de artilharia, 3.200 homens. No forte, a guarnição brasileira possuía dois canhões, 250 pessoas, entre elas, 115 soldados e civis, 70 mulheres, crianças e 10 indígenas guaicurus. Portocarrero assume a defesa. Quando recebeu um ultimato para render o forte, recusou-se a capitular e declarou que resistiria “até o último cartucho”. Seguiram-se dois dias de intenso bombardeio. Foi nesse momento que se levantou a liderança de sua esposa, a uruguaiana Ludovina Portocarrero (1825-1912). Ludovina organizou parte das mulheres para fabricarem buchas de munição com pedaços de suas saias. Algumas cozinhavam. Outras escalavam na escuridão da noite as íngremes barrancas para buscar água em latas. Outras ainda prestavam assistência aos feridos. Nenhuma gritava. Nenhuma chorava. Mantinham, firmes, o moral dos soldados. Entre as heroínas, a maioria anônimas, destacaram-se duas mulheres do povo, as negras  Aninha Cangalha e Maria Fuzil.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ludovina, cheia de fé (e a fé move os obstáculos), retirou a faixa de comandante do uniforme do marido e a colocou aos pés da imagem de Nossa Senhora do Carmo, padroeira do forte. Confiou simbolicamente o governo daquelas vidas a algo sobrenatural, extraordinário. Depois, deu ordem ao soldado músico, o Verdeixas, para subir no ponto mais alto da muralha e mostrar a imagem. O gesto abalou a sensibilidade religiosa dos paraguaios. Todos aplaudiam, deliravam, bradavam vivas. Uma verdadeira comoção.
Enquanto isso, a população de Corumbá, em pânico, fugia pelas matas. Muitos foram massacrados. Portocarrero ordena a retirada durante a noite, numa embarcação chamada “Amambaí”. Ninguém ficou para trás. O barco não fez barulho, não soltou faíscas, não bateu remos nas pedras. Envolto na bruma, sumiu na correnteza do rio.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Anos mais tarde, Ludovina e Portocarrero receberam das mãos de Dom Pedro II os títulos de Barão e Baronesa do Forte Coimbra. Era 1889, final melancólico do império. Ludovina ficou viúva aos 68 anos. Perdeu oito de seus 15 filhos. Mergulhou em sua digna velhice. Faleceu aos 87 anos, no Rio de Janeiro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Descendente direta do casal foi Tônia Carrero (1922-2018), Maria Antonieta Portocarrero Thedim, a sedutora atriz, filha do neto, general Hermenegildo Portocarrero e de Dona Zilda. A estrela de tantos filmes, peças teatrais e novelas. Mais de seis décadas de dedicação à dramaturgia. Morreu de hidrocefalia, aos 95 anos, cercada por filho e netos. Seu brilho permanece. Era azul, divino, de diva.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Por que coloquei o sobrenome Portocarrero em você, filha? Tornei-a LP, Letícia Portocarrero, como era ela, Ludovina Portocarrero. O anagrama LP bordado no linho do enxoval que se encontra até hoje no Forte Coimbra. Uma coincidência? Um chamado? Uma sugestão? Um augúrio? Um legado? Não sei, mas desejo que você tenha a mesma coragem dela para enfrentar as guerras.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/a-baronesa-do-forte-coimbra.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgOfRSFKL51s561kCtRTPxRkZswuYJ1hw1wwckmYtBDvDvJe846_auYVshYAQKUTxyEZKLfXt3gZxCHmzc8NV6bAQspxFvx_01DeWPCK6WSElinar7c9vaY_fTxveXTN-xte5gmmNo8w3L6CuSTkFp3lT6VvC03du1wahDOdrrwKaMBjQCm_mnO8BrUcnw/s72-w400-h267-c/OIP.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>3</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-7211699581984957487</guid><pubDate>Thu, 06 Aug 2026 13:57:32 +0000</pubDate><atom:updated>2026-08-06T20:58:26.851-03:00</atom:updated><title>LOGÍSTICA NO SERTÃO: MARECHAL BITTENCOURT</title><description>&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;Por Francisco José dos Santos Braga&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgtxnn0voBYitAgnb4rMNhceWGB6IKoy1PlpbbnVNfDYps0jz014us5uT91jqtwDH1NAGH6FlqlBLvN0QEHH7mSoya44lcrZfhgKt-aVfoGcR4xozqrsSJP2DnbCavtTJMYcy28PPRCYmT46nlmUMWOING5TT3jEyNXRREiWGaKTbXRrlWEuculxNo-B9g/s675/Marechal-Carlos-Machado-Bittencourt,-1897.png&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;675&quot; data-original-width=&quot;500&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgtxnn0voBYitAgnb4rMNhceWGB6IKoy1PlpbbnVNfDYps0jz014us5uT91jqtwDH1NAGH6FlqlBLvN0QEHH7mSoya44lcrZfhgKt-aVfoGcR4xozqrsSJP2DnbCavtTJMYcy28PPRCYmT46nlmUMWOING5TT3jEyNXRREiWGaKTbXRrlWEuculxNo-B9g/w296-h400/Marechal-Carlos-Machado-Bittencourt,-1897.png&quot; width=&quot;296&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Carlos Machado Bittencourt (✰ Porto Alegre, 12/04/1940 ✞ Rio, 05/11/1897) - Crédito: Wikimedia Commons&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;I. INTRODUÇÃO&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Na minha última postagem no Blog do Braga intitulada&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Flashes da Memória de um cabo do Exército na Guerra de Canudos&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, devo ter deixado claro, em minha análise de&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Veredicto em Canudos&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, que o autor húngaro Sándor Márai fez uso da ficção na caracterização de alguns personagens, especialmente na caracterização do Marechal Bittencourt. Embora na história real o Marechal Carlos Machado Bittencourt tenha sido consagrado como o patrono da Intendência do Exército Brasileiro por ter sido incumbido de estruturar com sucesso as linhas de abastecimento da quarta expedição a Canudos, o romance fictício do húngaro Sándor Márai foca em um viés marcadamente psicológico e humanista. O foco de Sándor Márai na dita obra pode ser resumida da seguinte forma:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;O autor utiliza o Marechal Bittencourt não para exaltar estratégias militares ou o sucesso dos comboios de mulas, mas como a a voz da Razão do Estado e do pragmatismo republicano.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Grande parte do livro se desenvolve por meio do interrogatório fictício feito pelo Marechal a uma prisioneira sobrevivente do arraial.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Em vez de celebrar o êxito logístico, o livro questiona onde realmente termina a civilização e onde começa a barbárie, traçando paralelos implícitos com as opressões ideológicas totalitárias do século XX na Europa.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;A história é contada à luz das memórias de Oliver O&#39;Connel, um ex-cabo e bibliotecário que serviu como escrivão de Bittencourt, focando no peso emocional da carnificina final e não na exaltação burocrática do reabastecimento.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Portanto, enquanto a historiografia militar brasileira e a obra &lt;b&gt;Os Sertões&lt;/b&gt; (de Euclides da Cunha, que inspirou Márai) destacam que a vitória em Canudos foi antes de tudo uma vitória da logística, o escritor húngaro preferiu transformar Bittencourt em um personagem trágico e irreflexivo sobre os limites da violência política.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Resumindo, enquanto no ensaio anterior, utilizei o enfoque literário sobre a narrativa de Sándor Márai, neste, meu olhar será o de historiador e, portanto, com um viés realista, dentro do possível.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. REMEMORAÇÃO DAS 4 EXPEDIÇÕES NO CONFLITO ENTRE O EXÉRCITO E OS CONSELHEIRISTAS&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Primeira Expedição (novembro de 1896)&lt;/b&gt;: Liderada pelo tenente Manuel da Silva Pires Ferreira com cerca de 100 soldados estaduais. A tropa sofreu uma emboscada surpresa dos conselheiristas na cidade de Uauá e recuou às pressas para Juazeiro.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Segunda Expedição (janeiro de 1897)&lt;/b&gt;: Comandada pelo major Febrônio de Brito, contando com mais de 500 homens, metralhadoras e canhões. O exército foi novamente repelido e derrotado na Serra do Cambaio pelas táticas de guerrilha e conhecimento do terreno dos jagunços.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Terceira Expedição (março de 1897)&lt;/b&gt;: Liderada pelo coronel Moreira César, conhecido como &quot;Corta-Cabeças&quot;, com cerca de 1.300 homens da infantaria e cavalaria. Considerada uma resposta de força total do governo federal, terminou em desastre absoluto com a morte do comandante. Diante da morte do coronel Moreira César, em seu lugar assumiu o coronel Pedro Nunes Batista Ferreira Tamarindo. Abalada, a expedição foi obrigada a retroceder, derrotada. No Rio de Janeiro, a repercussão da derrota foi enorme, principalmente porque se atribuía ao Conselheiro a intenção de restaurar a monarquia. Jornais monarquistas foram empastelados e Gentil José de Castro, gerente de dois deles, assassinado.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Quarta e última Expedição (junho a outubro de 1897)&lt;/b&gt;: Comandada pelo general Artur Oscar de Andrade Guimarães e apoiada diretamente pelo ministro da Guerra, marechal Carlos Machado de Bittencourt, que seguiu para o sertão baiano e se instalou em Monte Santo, base das operações. Mobilizou mais de 10 mil soldados fortemente armados com artilharia pesada. Promoveu um cerco penoso e violento, culminando no massacre total da população e destruição completa do arraial em 5 de outubro de 1897.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O primeiro combate verificou-se em Cocorobó, em 25 de junho, com a coluna Savaget. No dia 27, depois de sofrerem perdas consideráveis, os atacantes chegaram a Canudos. Após várias batalhas, a tropa conseguiu dominar os jagunços, apertando o cerco sobre o arraial. Depois da morte de Conselheiro (supõe-se que em decorrência da desinteria), em 22 de setembro, parte da população de mulheres, crianças e idosos foi colocada à disposição das tropas federais, enquanto um último reduto resistia na praça central do povoado.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Em tal momento de rendição, há relatos de que foi instituída, suspeitadamente por oficiais de baixa patente do Exército, o que se denominou de pena da &quot;&lt;b&gt;gravata vermelha&lt;/b&gt;&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;execução sumária de prisioneiros já subjugados, que eram posicionados de joelhos e degolados. Estima-se que parte da população civil rendida, que ainda não havia sido dizimada pela fome e pelas doenças no arraial, e não somente os prisioneiros combatentes, tenha sido executada dessa forma por tropas federais, o que constituiu num dos maiores crimes já praticados em território brasileiro.&amp;nbsp;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;O arraial resistiu até 5 de outubro de 1897, quando morreram os quatro derradeiros defensores. O cadáver de Antônio Conselheiro foi exumado e sua cabeça decepada a faca. No dia 6, o arraial foi arrasado e incendiado, tendo o Exército registrado a contagem 5.200 casebres.&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;III. DADOS OFICIAIS SOBRE O MARECHAL BITTENCOURT&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Para o verbete &quot;BITTENCOURT, Carlos Machado&quot; no CPDOC/FGV - Centro de Pesquisa e Documentação de História Contemporânea do Brasil, Cláudio Beserra de Vasconcelos escreveu:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;(...) Em 17 de maio de 1897, em meio a uma crise de relacionamento entre o presidente da República, Prudente de Morais, e o ministro da Guerra, general Francisco de Paula Argolo, foi designado para assumir a pasta. (...)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Os moradores da localidade (arraial de Canudos) haviam repelido as duas primeiras (expedições militares), enviadas em novembro de 1896 e janeiro de 1897. Diante das perdas e da pressão de políticos, o governo republicano preparou uma nova expedição, de 1.300 homens, sob o comando do coronel Antônio Moreira César. No dia 2 de março de 1897, depois de ter sofrido pesadas baixas causadas pela guerra de guerrilhas a caminho de Canudos, Moreira César foi morto em combate, e a expedição bateu em retirada. Carlos Machado Bittencourt recebeu então ordem do governo federal de enviar uma quarta e definitiva expedição ao arraial de Canudos. Sob o comando do general de brigada Artur Oscar, foram organizadas duas colunas comandadas pelos generais João da Silva Barbosa e Cláudio do Amaral Savaget, ambas com mais de quatro mil soldados fortemente armados, compostas de mais de 30 unidades militares vindas das mais longínquas regiões do país. Contudo, a quarta expedição também enfrentou sérias dificuldades, e o fracasso era iminente. Diante dessa situação, o presidente da República delegou a seu ministro da Guerra plenos poderes para dar desfecho ao conflito.&lt;br /&gt;O marechal Carlos Machado Bittencourt seguiu então para o sertão baiano em 3 de agosto de 1897 e, lá chegando no dia 7 de setembro seguinte, instalou sua base de operações militares na localidade de Monte Santo. Analisando as derrotas das três expedições anteriores, e baseado em sua experiência na Guerra do Paraguai, logo percebeu que o grande inimigo da expedição não eram os jagunços, mas uma estrutura de apoio logístico inadequada ao sertão. Durante os combates os homens carregavam todo o seu suprimento, mas mesmo assim, no desenvolver da luta, viam-se sem mantimentos e sem ter como cuidar dos feridos. Diante dessa situação, antes de partir para o ataque, tomou várias medidas visando à reorganização da logística nas operações: destituiu fornecedores, adquiriu diretamente os produtos de que necessitava, organizou comboios, estabeleceu postos de suprimento, comprou muares, organizou e sistematizou o transporte de pessoal e material, tornando efetivo e contínuo o fluxo de reabastecimento das tropas. A implantação do adequado apoio logístico foi essencial para o resultado do conflito. Em 5 de outubro, terminava a campanha com a vitória das forças federais.&lt;br /&gt;Durante a Guerra de Canudos (1896-1897), cerca de 20 mil moradores do arraial morreram. Centenas de prisioneiros de guerra, entre homens, mulheres e crianças, inclusive pessoas que se haviam rendido com bandeira branca e recebido promessas de proteção em nome da República, foram executados sumariamente. As ações do Exército, em particular as da fase final do conflito, comandadas por Carlos Machado Bittencourt, tiveram grande repercussão e foram fortemente repudiadas por estudantes, como os da Faculdade de Direito da Bahia, políticos, como Rui Barbosa, e intelectuais, como Euclides da Cunha, que dedicou sua grande obra, &lt;b&gt;Os sertões&lt;/b&gt;, à análise dos acontecimentos em Canudos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgLQ7SK6risyQt1O2oF23ZWNGREIwbo0G_mNET2ECj2DRRlw4FkFV_CwH5JRIZZjFUizqrlyHN671-O2m3NncoaYIUZsMt4XErX8relLLAtKQb1FdNk6BrgOGTeCBI1jgJHCFGhZdMW3LfHT_X3pIuqHovGWt5JWdnflbbMPEfY9hcn_k78u7Idx8mlvLM/s1214/Attentado_contra_o_Dr._Prudente_de_Moraes,_Presidente_da_Repu%CC%81blica,_e_assassinato_do_Ministro_da_Guerra,_no_dia_5_de_Novembro_de_1897,_no_Arsenal_de_Guerra.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;556&quot; data-original-width=&quot;1214&quot; height=&quot;184&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgLQ7SK6risyQt1O2oF23ZWNGREIwbo0G_mNET2ECj2DRRlw4FkFV_CwH5JRIZZjFUizqrlyHN671-O2m3NncoaYIUZsMt4XErX8relLLAtKQb1FdNk6BrgOGTeCBI1jgJHCFGhZdMW3LfHT_X3pIuqHovGWt5JWdnflbbMPEfY9hcn_k78u7Idx8mlvLM/w400-h184/Attentado_contra_o_Dr._Prudente_de_Moraes,_Presidente_da_Repu%CC%81blica,_e_assassinato_do_Ministro_da_Guerra,_no_dia_5_de_Novembro_de_1897,_no_Arsenal_de_Guerra.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Atentado contra a vida do Presidente Prudente de Morais, que acabou vitimando o Marechal Bittencourt - Crédito: Wikimedia Commons&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;Carlos Machado Bittencourt regressou à capital federal e, no dia 26 de outubro, reassumiu sua pasta. No dia 5 de novembro, quando foi aguardar no cais do Arsenal de Guerra (onde hoje funciona o Museu Histórico Nacional), com Prudente de Morais e outras autoridades, a chegada do navio Espírito Santo, no qual regressava o general João da Silva Barbosa, junto com outras autoridades e com as tropas que haviam lutado no sertão baiano, morreu vítima de um atentado político contra o presidente da República. (...)&lt;br /&gt;Cognominado o “Marechal de Ouro”, Carlos Machado Bittencourt, por haver demonstrado como ministro da Guerra, na expedição a Canudos, a necessidade da existência de um serviço de intendência estruturado, equipado e treinado para garantir o apoio logístico às tropas que lá combatiam, foi consagrado pelo Decreto-Lei nº 2.112, de 5 de abril de 1940, como patrono do Serviço de Intendência do Exército Brasileiro.&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;IV. CONSEQUÊNCIAS POLÍTICAS DA MORTE DO MARECHAL BITTENCOURT&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A morte trágica do homem que havia acabado de estruturar a vitória militar em Canudos chocou o país e provocou uma reviravolta política imediata:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Estado de Sítio&lt;/b&gt;: O presidente Prudente de Moraes, fortalecido pela comoção pública e pelo sacrifício de seu ministro, decretou Estado de Sítio na capital para esmagar seus opositores políticos.&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Conspiração Jacobina&lt;/b&gt;: As investigações policiais descobriram que o soldado Marcelino Bispo não agiu sozinho. Ele fazia parte de uma conspiração ligada aos &quot;jacobinos&quot; (republicanos radicais e florianistas) que faziam oposição violenta ao governo civil de Prudente de Moraes. Figuras importantes da política da época foram presas ou investigadas.&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Fim do Assassino&lt;/b&gt;: O soldado Marcelino Bispo foi preso, mas acabou sendo encontrado enforcado na cela da prisão tempos depois, em circunstâncias até hoje consideradas misteriosas (oficialmente tratado como suicídio).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Legado Militar&lt;/b&gt;:&amp;nbsp;O heroísmo de morrer protegendo o chefe da nação, que acabou vitimando o Marechal Bittencourt, somado à sua impecável eficiência em abastecer o exército na Bahia, imortalizou o militar. Décadas mais tarde, ele foi oficialmente consagrado como o Patrono do Serviço de Intendência do Exército Brasileiro, sendo lembrado anualmente em 12 de abril, data de seu nascimento.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;V. BIBLIOGRAFIA&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;BRAGA&lt;/b&gt;, F.J.S.: &lt;i&gt;&lt;b&gt;Flashes da memória de um cabo do Exército na Guerra de Canudos&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;, publicado no Blog do Braga em 04/08/2026&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://bragamusician.blogspot.com/2026/08/flashes-da-memoria-de-um-cabo-do.html&quot;&gt;https://bragamusician.blogspot.com/2026/08/flashes-da-memoria-de-um-cabo-do.html&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;CPDOC/FGV&lt;/b&gt;: verbete &quot;BITTENCOURT, Carlos Machado&quot; por Cláudio Beserra de Vasconcelos&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://cpdoc.fgv.br/sites/default/files/verbetes/primeira-republica/BITTENCOURT,%20Carlos%20Machado.pdf&quot;&gt;https://cpdoc.fgv.br/sites/default/files/verbetes/primeira-republica/BITTENCOURT,%20Carlos%20Machado.pdf&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;MÁRAI&lt;/b&gt;, Sándor: &lt;b&gt;Veredicto em Canudos&lt;/b&gt;, Companhia das Letras, tradutor do húngaro: Paulo Schiller, 2002, 159 p.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;SÓ HISTÓRIA&lt;/b&gt;: &lt;b&gt;&lt;i&gt;Guerra de Canudos&lt;/i&gt;&lt;/b&gt; (continuação): Campanha militar e Consequências da Guerra de Canudos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://www.sohistoria.com.br/ef2/canudos/p1.php&quot;&gt;https://www.sohistoria.com.br/ef2/canudos/p1.php&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;WIKIPEDIA&lt;/b&gt;: Carlos Machado de Bittencourt&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://pt.wikipedia.org/wiki/Carlos_Machado_de_Bittencourt&quot;&gt;https://pt.wikipedia.org/wiki/Carlos_Machado_de_Bittencourt&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/08/logistica-no-sertao-marechal-bittencourt.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgtxnn0voBYitAgnb4rMNhceWGB6IKoy1PlpbbnVNfDYps0jz014us5uT91jqtwDH1NAGH6FlqlBLvN0QEHH7mSoya44lcrZfhgKt-aVfoGcR4xozqrsSJP2DnbCavtTJMYcy28PPRCYmT46nlmUMWOING5TT3jEyNXRREiWGaKTbXRrlWEuculxNo-B9g/s72-w296-h400-c/Marechal-Carlos-Machado-Bittencourt,-1897.png" height="72" width="72"/><thr:total>6</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-9207467887695821244</guid><pubDate>Thu, 30 Jul 2026 23:00:39 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-30T20:00:39.577-03:00</atom:updated><title>TEMPO E MEMÓRIA EM PEDRO NAVA</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;nbsp;Por Rogério Medeiros Garcia de Lima&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Trancrevemos, com a devida vênia da revista &lt;/i&gt;Magiscultura&lt;i&gt;, ensaio publicado no seu nº 6, set. 2011, pp. 5-13.&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&quot;Pedro Nava surpreende, assusta, diverte, comove, embala, inebria, fascina o leitor, com suas memórias da infância&quot; (Carlos Drummond de Andrade: &lt;b&gt;Baú de Surpresas&lt;/b&gt;; in NAVA, Pedro: &lt;b&gt;Baú de Ossos&lt;/b&gt;, 1983, p. 7).&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&quot;Uma das gratificações de uma longa vida é poder revisitá-la. É ser capaz de revê-la nos seus esplendores, medos, dúvidas e angústias.&quot; (Roberto DaMatta, &lt;b&gt;A fonte da juventude&lt;/b&gt;, 08/06/2011).&lt;/i&gt; &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Faleceu uma “tia afetiva” muito querida em São João del-Rei, minha terra natal. Na ocasião, relembrei a infância e os fins de tarde de domingo, quando, acompanhado por meus pais, lanchávamos na casa da saudosa “tia”. Acorreram-me à lembrança o café puro e as deliciosas torradinhas de polvilho, fabricadas em conhecida padaria da cidade.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nessa viagem da memória, evoquei o romancista francês Marcel Proust, que publicou, no início do século passado, sua obra-prima &lt;b&gt;Em busca do tempo perdido&lt;/b&gt; (&lt;b&gt;À la recherche du temps perdu&lt;/b&gt;): o tempo, aparentemente perdido, pode ser resgatado pela memória.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em passagem de &lt;b&gt;No Caminho de Swann&lt;/b&gt; (1982:31-33), Proust molhou a madeleine&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;(“madalena”, espécie de bolinho francês) numa xícara de chá. O sabor da guloseima, num passe de mágica, acionou o caleidoscópio da memória do romancista, desde a meninice:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;É assim com o nosso passado. Trabalho perdido procurar evocá-lo, todos os esforços da nossa inteligência permanecem inúteis. Está ele oculto, fora do seu domínio e do seu alcance, nalgum objeto material (na sensação que nos daria esse objeto material) que nós nem suspeitamos. Esse objeto, só do acaso depende que o encontremos antes de morrer, ou que não o encontremos nunca. (...)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E de súbito a lembrança me apareceu. Aquele gosto era o do pedaço de madalena que nos domingos de manhã em Combray (pois nos domingos eu não saía antes da hora da missa) minha tia Leôncia me oferecia, depois de o ter mergulhado no seu chá da Índia ou de tília, quando ia cumprimentá-la em seu quarto. (...)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quando mais nada subsistisse de um passado remoto, após a morte das criaturas e destruição das coisas&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;sozinhos, mais frágeis porém mais vivos, mais imateriais, mais persistentes, mais fiéis&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;o odor e o sabor permanecem ainda por muito tempo, como almas, lembrando, aguardando, esperando, sobre as ruínas de tudo o mais, e suportando sem ceder, em sua gotícula impalpável, o edifício imenso da recordação. (...)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Como nesse divertimento japonês de mergulhar numa bacia de porcelana cheia de água pedacinhos de papel, até então indistintos e que, depois de molhados, se estiram, se delineiam, se colorem, se diferenciam, tornam-se flores, casas, personagens consistentes e reconhecíveis, assim agora todas as flores do nosso jardim e as do parque do sr. Swann, e as ninfeias do Vivonne, e a boa gente da aldeia e suas pequenas moradias e a igreja e toda Combray e seus arredores, tudo isso que toma forma e solidez saiu, cidade e jardins, da minha taça de chá.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Minhas lembranças pulsaram mais forte na mente. Recordei Pedro Nava, cujos livros são indelével referência na minha formação humanística. O escritor mineiro me introduziu a Proust.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;De Juiz de Fora ao Rio&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pedro da Silva Nava nasceu em Juiz de Fora (MG), no dia 5 de junho de 1903, primogênito do médico José Pedro da Silva Nava e sua esposa Diva Mariana Jaguaribe. O pai faleceu prematuramente em 1911, quando moravam no Rio de Janeiro. Voltaram para Juiz de Fora. Em 1913, com a morte da avó materna Maria Luísa, a família mudou-se para Belo Horizonte. No ano seguinte, Pedro viajou para o Rio de Janeiro e se hospedou com os tios Alice e Antônio Sales. Foi matriculado no internato do Colégio Pedro II. Retornando a Belo Horizonte, em 1921 foi aprovado no exame de admissão ao curso de Medicina. Formou-se médico em 1927, na mesma turma de Juscelino Kubitschek de Oliveira. Trabalhou em Juiz de Fora e em Monte Aprazível (SP), até se estabelecer no Rio de Janeiro. Em 1943, com um grupo de intelectuais e políticos de Minas Gerais, assinou o Manifesto dos Mineiros. O documento continha críticas à ditadura de Getúlio Vargas. A atitude acarretou sua aposentadoria forçada do cargo que ocupava na Secretaria de Saúde da Prefeitura do Rio. No mesmo ano, casou com Antonieta Penido (Nieta). Em 1948, especializou-se em Reumatologia nos hospitais de Paris. De volta ao Rio de Janeiro, criou o Serviço da Reumatologia da Policlínica Geral e fundou a Sociedade Brasileira de Reumatologia. Em 1957, ingressou na Academia Nacional de Medicina. Poeta bissexto, em 1968, aos 65 anos de idade, começou a escrever suas memórias. Alcançou enorme sucesso com a publicação dos seis volumes de sua obra memorialística: Baú de Ossos, Balão Cativo, Chão de Ferro, Beira-Mar, Galo-das-Trevas e O Círio Perfeito. Suicidou no Rio de Janeiro, em 13 de maio de 1984, aos 80 anos (fonte: Arquivo Pedro Nava, acervo de Pedro Nava na Casa de Rui Barbosa).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Zuenir Ventura escreveu impressionante relato da morte do memorialista (2005:163-164):&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O escritor mineiro Pedro Nava tinha pelo menos duas tarefas a cumprir quando um telefonema levou-o a se suicidar no domingo, 13 de maio de 1984: receber daí a dias o título de Cidadão Fluminense na Assembleia Legislativa do Rio de Janeiro e finalizar o sétimo volume de sua monumental série de memórias que começara com ‘Baú de ossos’, em 1972, e se encerraria com ‘Cera das almas’.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ele acabara de ler para sua mulher o discurso com que agradeceria a homenagem quando, às 21h, o telefone tocou. Nieta atendeu e uma voz masculina disse que queria falar com Pedro Nava. Ele pegou o aparelho, ouviu em silêncio o que lhe disseram do outro lado da linha, desligou e, transtornado, comentou que ‘nunca tinha ouvido nada tão obsceno ao telefone’. Sua mulher notou que ‘parecia que ele tinha recebido alguma chantagem’.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Aproveitando a ida dela ao banheiro, ele pegou na gaveta um revólver calibre 32 que comprara havia quatro anos e saiu sem avisar pela porta dos fundos do apartamento. Perambulou pelo bairro da Glória, no centro do Rio de Janeiro, onde morava, e depois foi visto sentado na calçada, cabisbaixo, em meio aos travestis e prostitutas que costumavam circular na área. Às 23h30, junto a uma árvore, disparou um tiro na cabeça. Ia fazer 81 anos e era o nosso maior memorialista.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;O memorialista conta o que quer&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Os livros de memórias de Pedro Nava foram bastante elogiados nos círculos literários. Para o crítico Wilson Martins, Nava elaborou “um livro que desejaríamos infinito”. (&lt;b&gt;Baú de Ossos&lt;/b&gt;, 1983, capa)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Antonio Cândido registrou (&lt;b&gt;Baú de Ossos&lt;/b&gt;, 1983, contracapa):&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Antes de abordar o estudo de sua obra, conviria lembrar que, se estamos habituados a tratar Drummond e Murilo (Mendes) na categoria dos maiores escritores, a presença entre eles de Pedro Nava pode espantar alguns, porque a sua revelação é recente e as pessoas ainda não se habituaram a aceitar a sua eminência ou admitir que um livro de memórias possa ter a altura das grandes obras literárias. Ora, justamente porque estou convencido desde o primeiro momento de que assim é, ou seja, de que Pedro Nava é um dos grandes escritores brasileiros contemporâneos, não hesitei em situá-lo na devida companhia.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Baú de Ossos&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;o primeiro livro da série&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;recebeu o prêmio Pen Clube de 1973 e da Associação Paulista de Críticos de Arte de 1974.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Monique Le Moing, biógrafa de Pedro Nava, descreve a obra do biografado e seu processo de criação literária (&lt;b&gt;A Solidão Povoada – Uma Biografia de Pedro Nava&lt;/b&gt;, 1996, pp. 27 e 32):&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Escreve por necessidade. Para sair dele mesmo e reclamar contra as convenções e a educação hipócrita, para encontrar a sua própria imagem, para recriar o passado&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;‘sou um recriador do passado’ &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, testemunhar em favor da classe média brasileira e das dificuldades que ela encontra no dia-a-dia, contar os acontecimentos importantes dos quais participou ou de que foi testemunha, reter os relatos dos acontecimentos feitos pelos outros:
‘Existe uma necessidade que todos nós temos de fazer confidências (...) confissão. De tentar deixar consignado o espírito de um período (...) uma tendência à sobrevivência (...) É ato de vaidade e de defesa querer se segurar mais um pouquinho, através da memória dos outros.‘Nasceu a necessidade de maior comunicação comigo mesmo (...) voltar para trás, ir ao passado (...) me interessou o livro como aplicação de minha vida, de meu tempo, e exploração de mim mesmo’.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pedro Nava se completa, se recompõe, se escolhe, se reencontra, ou melhor, reencontra a sua unidade na negação. Recusa da sua educação, dos interditos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;recusa dos compromissos políticos e sociais, oposição radical aos valores do dinheiro. Tudo isto o conduz à atitude de desconfiança em relação às ideias recebidas, e de ódio em relação a qualquer dogmatismo. Torna-se anarquista meticuloso e discreto. Existe portanto uma distância surpreendente entre o Pedro Nava social e sociável, (...) conversando à vontade com os amigos, e o Pedro Nava das Memórias, violento, às vezes amargo como fel.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Sobre José Egon Barros da Cunha, &lt;i&gt;alter ego&lt;/i&gt; de Nava, Le Moing acrescenta (1996:98-99):&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A originalidade de Pedro Nava no contexto dessa obra monumental é a criação do duplo: Egon. (...) Graças a essa dupla organização da ficção, ficção-fictiva que lhe oferece um certo ponto de vista, um certo retrocesso em relação a si mesmo, pode realizar uma decalagem de perspectiva muito interessante. Mais ainda: uma transposição de ponto de vista, de voz e de tempo que leva o leitor, e talvez o autor, a uma espécie de jogo entre autor-narrador e a ‘personagem’ que criou. Criação que não engana ninguém, e ele bem o sabe&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;jogo entre o testemunho fictivo e o leitor já avisado.
“A chegada do Egon no palco não passa de um álibi para oferecer uma outra apresentação de si mesmo, para dar e receber uma imagem compatível com a que havia revelado até então. Podemos indagar sobre a intenção dele (...) Uma de suas respostas foi dada numa entrevista e poderá fornecer uma chave:‘comecei a não ter mais liberdade de tratar certos assuntos em que me sentia colhido. (...) Eu não tinha muita coragem para dizer ‘eu faço, eu fiz’ ao passo que, com a simples criação do personagem&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;que eu sei que sou eu e que todo leitor inteligentemente reconhece que sou eu, o problema deixou de existir.’&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A biógrafa vasculhou os arquivos de Nava e encontrou anotações sobre sua técnica de escrever (1996:128-129):&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Penso bem a estrutura de um capítulo. Escrevo seu sumário, ou boneco, ou esqueleto. Procuro entre minhas notas cada uma que se adeque a cada item desse boneco. Numero entre estas notas a escolhida. Escrevo esse número ao lado de cada item do sumário. Escrevo e componho consultando um por um. Destruindo as fichas à medida que escrevia, conto isto a Drummond. Ele manda que eu guarde todas. Do fato de guardá-las nasceu mais respeito pelo meu escrito, pelo trabalho que ele me custa.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
O próprio Nava, durante entrevista à televisão em 1983, afirmou que o memorialista conta o que quer, o historiador deve contar o que sabe.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Pérolas literárias&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Outras assertivas literárias recolhi em seus livros:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A memória dos que envelhecem (e que transmite aos filhos, aos sobrinhos, aos netos), a lembrança dos pequenos fatos que tecem a vida de cada indivíduo e do grupo com que ele estabelece contato, correlações, aproximações, antagonismos, afeições, repulsas e ódios) é o elemento básico na construção da tradição familiar.” (&lt;b&gt;Baú de Ossos&lt;/b&gt;, 1983, p. 23)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quem escreve é para ser lido. Certo, Monsieur de La Palisse. Mas sejamos sinceros acrescentando que muito do que escrevemos é para ser lido por nós mesmos. Não há ninguém, por mais pintado que seja, que não goste de lamber a própria cria.” (&lt;b&gt;Balão Cativo&lt;/b&gt;, 1973, p. 268)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Não é bem isto porque o passado e o presente não são coisas estáveis tornadas interpenetráveis pela memória que arruma e desarruma as cartas que vai embaralhando. O passado não é ordenado nem imóvel&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;pode vir em imagens sucessivas, mas sua verdadeira força reside na ‘simultaneidade’ e na ‘multiplicidade’ das visagens que se dispõem, se desarranjam, combinam-se umas às outras e logo se repelem, construindo não um passado, mas, vários passados. Fatias da grossura do ponto geométrico incessantemente cortadas do presente por uma espécie de máquina automática de fazer presunto. Seus roletes não caem em ordem obrigatória sobre o papel impermeável do embrulho. Vão e vêm segundo as solicitações da ‘realidade atual’&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;também fictícia porque sempre em desgaste e capaz de instituir contemporaneidade com o passado, igual à que pode estabelecer com o futuro&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;tornando de vidro as barreiras do tempo. (...) Importa a verdade? Ah! Pilatos, Pilatos... Para quem escreve memórias, onde acaba a lembrança? onde começa a ficção? Talvez sejam inseparáveis. Os fatos da realidade são como pedra, tijolo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;argamassados, virados parede, casa, pelo saibro, pela cal, pelo reboco da verossimilhança&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;manipulados pela imaginação criadora. Foi bem assim? devia ter sido assim? ou é como se tivesse sido assim?” (&lt;b&gt;Balão Cativo&lt;/b&gt;, 1973, pp. 287-288).&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Uma saudade, saudade de mim, de meus eus sucessivos, (...) uma saudade vácuo como a que tenho de meus mortos e que me surpreendi, dando ao ‘mim mesmo’ também irrecuperável, como se eu fosse sendo uma enfiada de mortos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;eu. Tudo tão recente mas já tão longe e logo deformado.” (&lt;b&gt;Chão de Ferro&lt;/b&gt;, 1976, p. 287).&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Os endereços que aponto são os de casas que vão morrer e que breve não existirão mais. Assim como acompanhamos avidamente a agonia dos que amamos para guardar para sempre a tirania de sua derradeira lembrança&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;acho que todos que passam diante de uma velha casa, de uma velha igreja, devem olhá-las como quem segura, se encosta, cheira, beija, lambe, degusta o corpo apetecido. É amar agora porque a mocidade foge.” (&lt;b&gt;Galo-das-Trevas&lt;/b&gt;, 1981, p. 25)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pedro Nava confessou certa vez que o memorialista é a forma anfíbia de historiador e ficcionista, e que ora tem de palmilhar as securas desérticas da verdade, ora nadar nas possibilidades oceânicas de sua interpretação. Para ele transfigurar, explicar, interpretar o acontecimento é que é a arte do memorialista. 
Sobre o seu oficio anotou:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Minhas memórias nasceram da minha disponibilidade. Meu único critério é ser fiel a mim mesmo, dizer sempre a verdade. Mesmo a morte não altera, para mim, os sentimentos afetivos. Não transformaria canalhas em santos só porque já morreram. Só escrevo o que penso. O ato de escrever me desoprime, é mesmo uma libertação.” (&lt;b&gt;O Círio Perfeito&lt;/b&gt;, 1983, contracapa)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“As providências, o mudar o papel na máquina, a viagem pelos dicionários, a busca nos livros, assistir à flor emergente que fazemos desabrochar&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;subindo e rompendo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, tudo faz o criador sair de si mesmo, fugir, romper sua solidão e conviver no imaginário sem os atritos da convivência real... a criação! Seu momento transcende a pessoa e faz que supere o que pensa de si próprio o criador. Há uma espécie de transe, de visita&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;é a boa loucura.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;(...&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;)&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“... é ocioso discutir os limites da literatura. Literatura é tudo aquilo feito com bom estilo, tudo que é bem escrito e que é tocado, ainda que de leve, pela mão da poesia.” (&lt;b&gt;O Círio Perfeito&lt;/b&gt;, 1983, pp. 410, 411 e 413)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
&lt;b&gt;De anarquista a socialista&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Sobre leituras intensas e desorganizadas, na biblioteca do tio Antônio Salles:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Leu tudo, sem ordem, sem processo e sem medida.” (Viana Moog: &lt;b&gt;Eça de Queirós e o Século XIX&lt;/b&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Foi assim que eu li. Seguindo o exemplo de tio Salles, que tinha imitado, sem saber, o que fizera Eça de Queirós. Diante da livraria que se me oferecia tal qual um mar oceano&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;mergulhei! E me senti logo como peixe n’água.” (&lt;b&gt;Balão Cativo&lt;/b&gt;, 1973, p. 190)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em relação à política, Pedro Nava&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;como já assinalado&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;foi um dos signatários do Manifesto dos Mineiros:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Durante o Estado Novo, a eficiente censura de Vargas à opinião pública tinha silenciado as vozes dissidentes. Antes de 1945, houve apenas uma declaração importante da oposição. Em outubro de 1943, um grupo de intelectuais e políticos de Minas Gerais emitiu um cauteloso manifesto, pedindo a redemocratização do Brasil e citando a história política de Minas Gerais como prova de que a liberdade de opinião e o governo constitucional eram aspirações naturais dos brasileiros.” (Skidmore, 1979:72-73)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Poderíamos imaginar que Nava, a exemplo de muitos políticos e intelectuais subscritores daquele manifesto contra o presidente Vargas, simpatizasse com o liberalismo burguês e o moralismo da União Democrática Nacional (UDN). No entanto, tinha sua peculiar posição política:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Política, aqui no Brasil (...) é sempre a ideia de uma melhora que vem (...) aos nossos políticos falta essa qualidade, essencial aos médicos: o prognóstico (...) sempre me sinto inseguro dentro do Brasil. (...)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Politicamente sou um socialista (...) depois de ter sido anarquista durante quase toda a minha vida (...) eu optei pelo socialismo para fugir do idealismo, do impossível, da quimera que é a anarquia. (...)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A minha simpatia vai para os regimes nos quais o homem vive na sua grandeza, na sua plena liberdade e dignidade e com todos os seus direitos à educação, à liberdade, ao voto.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Acho absurda toda censura qualquer que seja.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Acho que a pessoa tem mais direito ao médico do que ao delegado de polícia.” (Le Moing, 1996:166-167)
&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Fazia leitura crítica do país:&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“País de analfabetos formados e analfabetos mesmo.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Galo-das-Trevas&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1981, p. 112)

&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;A descrença no homem&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nava era seco, irônico e, não raro, pessimista na sua visão de mundo e do ser humano:&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Ele tem uma admiração imensa pela mocidade, que acha fabulosa. De fato é a sociedade que corrompe o homem, os jovens merecem respeito. O que lamenta é que os seres amados não o criaram nessa ótica de vida numa sociedade onde falta o senso moral que a ele foi inculcado?&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Três pessoas me fizeram o mal de me convencer que a vida era ótima, que todos os homens eram honestos, que todas as mulheres eram santas. Encontrei no meu dia-a-dia exatamente o contrário. (...)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Os ensinamentos de minha Mãe, de meus tios, me davam a ilusão de um mundo justo e bom criado à sua imagem e semelhança. Vim descobrir, à minha custa, como estava muito enganado, isto é, que a vida é má, o semelhante pior, o vizinho quando não indiferente é inimigo, que a inveja é o pão nosso de cinza de cada dia, que o homem domesticado é frequente no imanar e voltar à sua bruteza habitual.” (Le Moing, 1996:184-185)
&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Coligi das suas memórias:&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Vinde a nós, ‘portugas’, ‘galegos’, ‘mondrongos’&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;mesmo se fordes da mesma massa dos ‘degredados’ que chegaram com os primeiros povoadores. O que esses tão falados degredados eram, não tinha nada demais. Ladrões? Assassinos? Nada disto. Criminosos sexuais, simpáticos bandalhos. Basta ler as ‘Ordenações’ e verificar a maioria dos motivos de degredo para o Brasil: comer mulher alheia, deflorar, estuprar, ser corno complacente e mais, e mais, e mais ainda&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;entretanto, nada de se temer. Fazem lembrar as delinquências brejeiras de que um juiz mineiro que conheci, dizia, com inveja e depois de julgar&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;serem, exatamente, as que ele, juiz, tinha vontade de perpetrar...” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Baú de Ossos&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1983, p. 207)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Fica-se envergonhado de pertencer à mesma humanidade&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;não digo dos pobres bajuladores primários, mas dos bajuladores aperfeiçoados que, não contentes de lamberem as solas dos que sobem, metem as suas na cara dos que caem.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Baú de Ossos&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1983, p. 230)
“&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘Com dez anos vim para o Rio.
Conhecia a vida em suas verdades essenciais.
Estava maduro para o sofrimento. E para a poesia’.
(Manuel Bandeira, ‘Infância’, in &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Estrela da Vida Inteira&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Eu também. Com dez anos subi o nosso Caminho Novo, mudado para Belo Horizonte. Já tinha provado tudo que nasce do contato com o semelhante. Amizade, carinho, ódio, rancor, ciúme, rudimentos de amor. Experimentara proteção, ajuda, perseguição, desamparo e a gelatina da indiferença. Fora preterido e escorraçado. Vedete e passado para trás. Sentira o arrocho dos círculos concêntricos do mundo e vira a Morte se intrometendo. Aprendera a carne, começando pela pornografia. Sabia chorar e dissimular. Conhecia, pois, a vida em suas verdades essenciais e estava pronto para a transida solidão da poesia. Vai, Pedro! toma tua carga nas costas e segue.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Balão Cativo&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1973, p. 85)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Compôs trovinha para o Príncipe, seu cachorro de infância&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;:&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Pela estrada da vida subi morros, /Desci ladeiras, e afinal te digo: /Se entre os amigos, encontrei cachorros, /Entre os cachorros, encontrei-te, Amigo!”&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;(&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Balão Cativo&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1973, p. 67)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Recorda o presidente da República Nilo Peçanha, que gostava de passear na praiade Icaraí, em Niterói, onde morava. Era casado na aristocracia fluminense e o casal presidencial não tinha filhos:&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Todo seu carinho e da esposa pertenciam ao cachorrinho peludo que criavam e que era chamado ‘Jiqui’. Esse nome era repetido com unção pelos engrossadores que viviam presenteando o totó com coleiras luxuosas onde ele vinha gravado em plaquinhas de prata ou de ouro. Todos adoravam o Jiqui...” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Chão de Ferro&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1976, p. 112)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Da importância de ser honesto&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Como traduzir? mais corretamente ‘honest’. Por honesto, evidentemente, e por extensão, analogia, também por verdadeiro, autêntico, genuíno, natural, intrínseco, básico, fiel, direito, verossímil. Quem tem dessas qualidades é correto e puro. E se é assim, tem vergonha. Então é lícito verter o texto shakespeariano&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;:&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Que horas são?&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;São horas de ter vergonha.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Galo-das-Trevas&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1981, p. 5)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“‘A vida é um romance sem enredo’ (de um manuscrito de José Egon Barros da Cunha).” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;O Círio Perfeito&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1983, p. 19)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não era hipócrita nos seus desafetos, como revela o alter ego Egon:
“Logo concebeu um ódio que longe de atenuar, o tempo foi acrescentando. Durou vida afora, chegou até às eras de todos no Rio. Hei de mijar na cova desses putos! pensava o Egon. Não mijou. Mas foi muito gratificado que leu-lhes o necrológio nos jornais anos e anos depois. Desejou que a terra lhes fosse leve&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;com o Pão de Açúcar por cima e o Corcovado de quebra...” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Galo-das-Trevas&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1981, p. 154)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Todavia, temperava o fel com a admiração confessa pelos grandes professores. Numa entrevista veiculada na década de 1980, dizia que o homem decente que está ensinando, mesmo sem querer, infunde sua decência no jovem que está aprendendo. Citava Mendes Pimentel: “O lente é o aluno mais experiente.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;O Círio Perfeito&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1983, p. 56)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E mais:
“Essa última qualidade&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;o preparo e o amor ao estudo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;é que faz os doutores mais cheios de coleguismo e comportamento confraternal. O duro que dão em cima livros, o trabalho que dá o bem saber&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;fazem-n’os valorizar essas qualidades nos outros e o tempo passado debruçados nos livros e nos doentes não tem intervalos de folga para a mexida, a fofoca, o dizquedisse, a intrigalhada, a perfídia, a calúnia. A certeza do próprio valor cria os tolerantes com o valor alheio.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Galo-das-Trevas&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1981, p. 366)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Medicina e bondade&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em Pedro Nava, casaram-se o médico e o humanista:&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Ensinava, honestamente, que as doenças não têm cura mas que todas têm tratamento. Este é outro segredo do médico. Auxiliar o equilíbrio somático acompanhando a natureza na sua reconstrução provisória. Nunca remando contra a maré. Sabendo desde o princípio que toda a Medicina é o ato gratuito de saber diagnosticar. Depois medicar pouco e na hora, não ser ativista terapêutico. Entender o doente. Conversar com o doente. Saber ouvi-lo com paciência. Amparar com o remédio sintomático. Consolar com a presença, a palavra oportuna, a bendita mentira, o santo perjúrio. Ser bom e simples. Guardar e repetir a cada instante a melhor coisa que ensinou Miguel Couto em frase um pouco rebuscada: ‘Se toda a Medicina não está na bondade, menos vale dela separada.’ (...)
“Foi citado várias vezes o grande Couto. Talvez seja a necessidade de lembrar um nome de nossa Medicina que não deve ser olvidado. Não posso nunca esquecer da pergunta que ouvi, há bem seus muitos anos, de interno meu&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;sextanista&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;que diante de minha insistência em citar aquele médico perguntou-me&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;‘Mas Doutor Nava, afinal quem era esse Miguel Couto em quem o senhor tanto fala?’ Isso se passou com um doutorando de 1949&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;apenas quinze anos depois da morte desse que, a seu tempo, era o maior médico brasileiro – a própria encarnação da Clínica Médica Brasileira... Preste-se ao menos atenção ao fato de existirem no Rio&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;uma rua e um hospital com o nome ilustríssimo.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Galo-das-Trevas&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1981, p. 404). &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Sobre o médico, colega e amigo Joaquim Nunes Coutinho Cavalcanti escreveu:
&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Durante toda sua longa vida de médico ele veio conservando muita coisa do tanto que aprendera com seu amigo não só tecnicamente, como na profissionalidade e no desinteresse a que está sempre obrigado o médico diante do doente pobre. Humildemente obrigado diante do doente pobre... E na certeza de que não está praticando caridade nem fazendo um favor. Apenas cumprindo uma obrigação. (...)
“É preciso acrescentar aqui suas qualidades humanas. A bondade, abnegação, a participação, o altruísmo, seu sofrimento com o sofrimento alheio, seu interesse que ia além do ‘caso clínico’ para estender-se ao homem, a suas lutas, suas misérias, sua posição social, seus pensamentos, seus sofrimentos. Era o médico dotado do poder de desdobrar-se no pai, no irmão, no companheiro, no amigo, no mentor de seus clientes.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;O Círio Perfeito&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1983, pp. 128 e 149)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Amizade mineira&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Travou sólida amizade com Afonso Arinos de Melo Franco, desde 1915, quando foram contemporâneos no Colégio Pedro II, Rio de Janeiro. O convívio rendeu belas citações sobre amizade:&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“A gente se conhece no colégio, vira amigo, convive de irmão, de confidente. Isto é sentimento para sempre. Uns perdemos de vista. Outros reencontramos no caminho da vida, logo com a mesma afeição e a mesma confiança de amigos. Passaram anos e logo retomamos. Porque nos conhecemos e sabemos que somos os mesmos: porque cada homem bom ou mau traz dentro de si, com qualidades positivas ou negativas, o menino que nasceu assim.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Chão de Ferro&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1976, p. 114)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Está explicada a razão do bem querer de um pelo outro&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;porque a amizade assenta-se na coincidência de gostos ou de interesses&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;também os intelectuais&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;de duas pessoas. E ela só se conserva mantida por esses elos.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;O Círio Perfeito&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1983, pp. 320 e 391)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Amizade e admiração eram recíprocas entre Afonso Arinos e Pedro Nava. Arinos fez referência a figuras notáveis de sua geração, inclusive Pedro Nava “escrevendo a monumental obra autobiográfica, um panorama sociológico formidável.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Afonso Arinos na UnB&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1981, p. 24)
&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;A solidão no trem, a fala com Deus&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nava descobriu a solidão durante viagem de trem ao Rio de Janeiro, para estudar no Colégio Pedro II:&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Descobri apavorado e encantado que eu era um indivíduo autônomo destinado a viver minha própria vida e a encarar desde aquele comboio serrabaixo – a solidão que todos têm de enfrentar um dia. Assumi, ai! de mim, a minha e foi assim que desembarquei só na Central.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Chão de Ferro&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1976, p. 111)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não o entusiasmava a religião&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Fui escasseando minhas visitas ao templo e mais ou menos nessa época, depois de curta reconciliação, deixei também definitivamente o aprisco da nossa querida Igreja Católica Apostólica Romana. Como a Sinhá-Cota, aboli os intermediários e passei a entender-me diretamente com Jesus, meu Salvador.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Chão de Ferro&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1976, p. 233).&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Usava daqueles bigodaços de cortina&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;para disfarçar o corte espesso e sensual da boca e os belos dentes, que eram todos perfeitos. Estava de negro, insígnia religiosa à lapela e até chegar à mesa, andou numa atitude modesta, olhos baixos e as mãos peludas uma na outra&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;ao jeito do comungante se aproximando do repasto eucarístico.” (descrevendo um personagem em &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Galo-das-Trevas&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;,1981, p. 235)
&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A morte e o amor&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Angustiavam-lhe a doença e a morte:&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Já estará? em mim. Onde? ai de mim! que assim me interrogo nas noites longas. Onde? Estará? no pulmão a que dei tanto fumo. No fígado? a que dei os espíritos e as especiarias e a cuja neutralização atirei a toxicidade das vitualhas engolidas rabelaisianamente. ‘Mea culpa’. Na pequena curvatura? Na bexiga? Próstata? partes cansadas do baixo ventre? Nos fatigados ossos? armação, estrutura, vigamento que sustentou meu corpo no bem e no mal... Bato na madeira, rezo, faço figa, passa-fora, fica lá-nele, fica na galáxia – SAI, CÂNCER.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Galo-das-Trevas&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1981, p. 80)
&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A vida amorosa de Pedro Nava foi abalada pelo suicídio da namorada Zilah (Lenora) no Rio de Janeiro.
Em &lt;b&gt;Beira-Mar&lt;/b&gt;, reporta-se a uma moça por quem teve paixão passageira:
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“No dia em que a vi de mãos dadas com um brutamontes do futebol. Tudo, menos aquele. Era como ver camélias mastigadas por um porco.”
&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Durante
 passeio pela Praça da Liberdade, na bucólica Belo Horizonte dos anos 
1920, Egon, um tanto poético e apaixonado, derramou um frasco de perfume
 francês sobre a cabeça da namorada:
&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Olha o que eu trouxe para você... O que ter-lhe-ia&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;?&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; passado pela cabeça para ela dizer que não aceitava aquele presente, que não queria&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;ah! e você insistindo assim me magoa e me aborrece... Ele ouvia forçando a tampa e desatarraxando aquela extremidade. Quando teve na mão direita o vidro aberto falou de repente:&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Depressa, minha flor, depressa, fecha os olhos!&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Maquinalmente, instintivamente ela os fechou e ele derramou-lhe na cabeça o vidro inteiro de perfume. Um cheiro se espalhou no ar tão invasor, tão intenso, tão imperioso, mas tão abafado, e tão surdo, como o das madeiras, só que cortado aqui e ali por gumes acídulos como os do odor das magnólias e das cravinas. Rindo toda ela abriu os olhos passando a mão para evitar que aquela onda escorresse até aos olhos, rindo toda, feliz, espontânea e alegre ao quase inesperado gesto do Egon...” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;O Círio Perfeito,&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; 1983, pp. 75-76)
&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Minas para sempre, carioca amador&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Minas Gerais mereceu páginas memoráveis em sua obra:&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Minas é no céu da nossa pátria o prodigioso cometa que vem infalivelmente, passa perto, tudo inflama como sua cauda de fogo e depois vai, perde-se no infinito (...) Pronto, sumiu, não volta mais: Minas acabou! Engano – ela resiste reconcentra sua matéria reentra no caminho gravitacional. Vem de novo, torna a passar. Vem irregularmente, mas vem. Não falta nem faltará. Veio em 1720 quando Felipe dos Santos foi arrastado num chão de ferro por não sei quantos cavalos-vapor; em 1792 com Tiradentes na ponta duma corda; em 1842, em 1930... Minha ‘Antologia’ dava Minas de novo, quando Joaquim Norberto relatava os mistérios e os terrores da conspiração, quando mostrava Alvarenga, Cláudio, Gonzaga, Toledo e Rolim traçando nossa flâmula e escolhendo sua divisa. ‘Libertas aequo spiritus’? Não! ‘Aut libertas, aut nihil’? Também não! ‘Libertas quae sera tamen’? Esta, sim! Ótima! ainda que tarde. Passará o Barbacena, passará a Justiça Régia, passará a Alçada, passarão os grilhões e a mão larga, espalmada, ossuda e salgada do Tiradentes ficará para sempre fazendo sinal de esperar, de aguardar a volta do cometa...” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Chão de Ferro&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1976, p. 45)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Todas as cidades de Minas podem contar seu caso de aparição. As mais decrépitas são as mais assombradas. Ouro Preto, mais que São João d’el-Rei. Diamantina, mais que Sabará. Mariana muito mais que Ouro Preto e Diamantina. O Serro do Frio mais que Mariana. E esses fantasmas viajam com a gente. Emigram para o resto do Brasil com cada mineiro que muda de Minas. Enchi a Rua da Glória com os que trouxe comigo, mais a lembrança dos meus burgos moribundos, dos meus sobradões barrocos, dos meus profetas, das minhas igrejas. Irremediável. Indelével. Minas eterna Minas perene... Como rimos quando falam no projeto de dividi-la em outras unidades federativas. Que importa? Serão gotas separadas de azougue. Encostando, juntam. Para acabar com Minas seria preciso esquartejar cada mineiro. E isso é possível? ‘Quales’ nada!... Ficará sempre um para recomeçar.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Chão de Ferro&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1976, p. 311)
&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mineiros são os melhores interlocutores do país:&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Conversamos não procurando falar o tempo todo mas ouvir metade do tempo. Assim calamos e estamos usando o outro termo do papo que é prestar atenção. É por isso que somos os melhores interlocutores do Brasil. Nunca ficamos no eu eueu insuportável. Gostamos da segundo pessoa e ressalvamos sempre seu amor próprio quando elogiamos terceiros. Mal comparando. Sem desfazer nos presentes. E não chateamos, despedimos, logo: vamossimbora. Até outro dia, o senhor desculpe qualquer coisa.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Chão de Ferro&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1976, p. 295)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Desvelava também seu fascínio pelo Rio de Janeiro:&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Esse encanto pelo Rio, eu o encontro em cada bairro que morei. (...) Desde meu nascimento subindo e descendo o Caminho Novo – morei vinte anos em Minas. Dois, em São Paulo. Finalmente, cinquenta e três nesta Muy Leal e Heróica. Sou mineiro dos que dizem – mineiro graças a Deus! Mas por minha Mãe tenho origens paulistas, montanhesas, baianas e cearenses. Por meu Pai, maranhenses e outra vez cearenses. Sou um brasileiro integrado na tricomia da raça. Com tantos sangues provincianos de que me orgulho tenho aspiração a mais: quero ser ainda – carioca amador.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Galo-das-Trevas&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1981, p. 6)
&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;De jabuticabas e rum creosotado&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Selecionei ainda passagens pitorescas das memórias de Nava.
Quem viveu a infância no interior de Minas Gerais, conhece o prazer de saborear jabuticabas ao pé das jabuticabeiras. Pedro Nava resgatou a meninice e as árvores no quintal da casa da avó materna Inhá Luísa, em Juiz de Fora:&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Eram ‘hors-concours’, eram gigantescas. Tinham tratamento o ano inteiro. Poda especial. Galho seco catado. Adubo de todo o restolho da cozinha que ia para o redor de suas raízes, de mistura com estrume. As folhas e jabuticabas que caíam, as cascas e os caroços das que eram chupadas durante as ‘barrigadas’ eram varridas para junto do tronco, ali fermentavam, destilavam o resíduo que entrava terra adentro com a água das chuvas. Esses tratos faziam das árvores da Inhá Luísa verdadeiros fenômenos da terra de promissão. Quando era tempo, as frutas negras e lustrosas se comprimiam desde rente ao chão. Tronco e galhos ficavam parecendo cabeças cheias de cachos noturnos, como os da prima Crisólita, como de minha tia Risoleta, como os de São Filipe Apóstolo no plano inferior da ‘Transfiguração’ do Rafael, da Pinacoteca do Vaticano.” (&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Balão Cativo&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1973, pp. 25-26)

&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Desfiou
 seu humor obsceno na transcrição de trovinha sobre parentes de Juiz de 
Fora, na primeira década do século 20 (&lt;b&gt;Balão Cativo&lt;/b&gt;, 1973, p. 32):&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Estas são aquelas Souzas, /Parentas daqueles Alvas, /Que gostam daquelas cousas, /Que têm as cabeças calvas...”&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Rememorava saudoso os bondes do Rio, no início do século 20 (&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Balão Cativo&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, 1973, pp. 25-26):
&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Saudade dessas idas à cidade com tio Salles... Saudade do Rio Velho, do Muda, do Tijuca em que voltávamos para casa ao calor da tarde. Saudade do bonde cheio de anúncios. Lá estava o de que eu gosto mais.
“‘Veja ilustre passageiro,
O belo tipo faceiro,
Que o senhor tem ao seu lado.
E entretanto acredite,
Quase morreu de bronquite!
Salvou-o o RUM CREOSOTADO!’”&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em &lt;b&gt;Beira-Mar,&lt;/b&gt; conta que o ex-governador mineiro Milton Campos tinha pavor de viajar de avião. Certa vez, voando durante uma tormenta, a aeromoça perguntou se estava com falta de ar. Milton respondeu:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O que estou é com falta de terra.
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Memória e futuro&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Para concluir, a relevância da obra memorialística é exaltada pela notável historiadora mineira Lucilia de Almeida Neves Delgado (&lt;b&gt;Aldeia Universal&lt;/b&gt;, 14.05.2011):&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;São múltiplas as possibilidades de diálogo da história com a memória, po&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;is ambas visitam o passado a partir do presente. A história é construção de conhecimento sobre o tempo pretérito. Já a memória nutre vivências individuais ou coletivas com lembranças ou esquecimentos. Inúmeros objetos ou lugares da memória, como fotografias, móveis, músicas, revistas, jornais, filmes, museus, edificações, monumentos, cartas e literatura, tornam-se, não raras vezes, fontes especiais para elaboração do saber histórico.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A literatura, quando instruída pela memorialística, é esteio inesgotável, tanto para o registro de experiências, como para expressão de características de tempos históricos específicos.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Arremata Afonso Arinos de Melo Franco (&lt;b&gt;Afonso Arinos na UnB&lt;/b&gt;, 1981, p. 24) com a infuência das gerações antigas sobre as gerações mais novas: &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Eu tenho esperança de que essa nossa experiência, meditada, estudada, criticada, mais compreendida, será o elemento com que vocês vão contar no futuro para enfrentar os outros problemas que se denunciam no nosso horizonte, problemas que eu não consigo ainda desvendar no mistério do amanhã, mas que consigo apreender pela sua espantosa realidade. (...)&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O que vale é explicar, é entender por que esses homens de 60 anos para cima viveram, sofreram, experimentaram, enfrentaram o desconhecido e como elaboraram, como compreenderam, como disciplinaram, como sintetizaram os elementos díspares dessas modificações e confundiram-nas num amálgama nacional, ao mesmo tempo retensivo do que é necessário ser retido no nosso País, para que ele não exploda numa série de faíscas inoperantes de conflitos sem solução, mas que não cesse o caminho para o desenvolvimento e as transformações do futuro.”

&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. REFERÊNCIAS BIBLIOGRÁFICAS&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Afonso Arinos na UnB&lt;/b&gt;: Conferências, comentários e debates de um Seminário realizado de 07 a 09 de abril de 1981. Brasília: Editora Universidade de Brasília, 1981.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Arquivo Pedro Nava&lt;/b&gt;, acervo de Pedro Nava na Casa de Rui Barbosa; disponível em http://pedronava.clientes.tecnopop.com.br/linha.php, captado em 06.06.2011.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;DaMATTA&lt;/b&gt;, Roberto:&amp;nbsp;&lt;b&gt;A fonte da juventude&lt;/b&gt;, jornal O Estado de S. Paulo, edição de 08.06.2011, caderno Cultura.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;DELGADO&lt;/b&gt;, Lucilia de Almeida Neves: &lt;b&gt;&lt;i&gt;Aldeia Universal&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;, jornal Estado de Minas, Belo Horizonte, edição de 14.05.2011, caderno PensarBrasil.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;LE MOING&lt;/b&gt;, Monique. &lt;b&gt;A Solidão Povoada – Uma Biografia de Pedro Nava&lt;/b&gt;. Rio de Janeiro: Nova Fronteira, 1996.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;NAVA&lt;/b&gt;, Pedro. &lt;b&gt;Balão Cativo&lt;/b&gt; &lt;b&gt;– Memórias 2&lt;/b&gt;. Rio de Janeiro: José Olympio, 1973. 
____________: &lt;b&gt;Baú de Ossos&lt;/b&gt;. Rio de Janeiro: Nova Fronteira, 6ª Ed., 1983.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;____________:&lt;b&gt;&amp;nbsp;Beira-Mar – Memórias 4&lt;/b&gt;. Rio de Janeiro: José Olympio, 1978. ____________: &lt;b&gt;Chão de Ferro – Memórias 3&lt;/b&gt;. Rio de Janeiro: José Olympio, 2ª ed., 1976.
____________: &lt;b&gt;Galo-das-Trevas – Memórias 5&lt;/b&gt;. Rio de Janeiro: José Olympio, 3ª ed., 1981.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;____________: &lt;b&gt;O Círio Perfeito – Memórias 6&lt;/b&gt;. Rio de Janeiro: Nova Fronteira, 3ª ed., 1983.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;PROUST&lt;/b&gt;, Marcel. &lt;b&gt;No Caminho de Swann&lt;/b&gt;. São Paulo: Abril Cultural, trad. Mário Quintana, 1982.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;SKIDMORE&lt;/b&gt;, Thomas. &lt;b&gt;Brasil: De Getúlio a Castelo&lt;/b&gt;. Rio de Janeiro: Paz e Terra, 6ª ed., 1979.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;VENTURA&lt;/b&gt;, Zuenir. &lt;b&gt;Minhas Histórias dos Outros&lt;/b&gt;. São Paulo: Planeta, 2005.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;NOTA DO AUTOR&lt;/b&gt;: O exemplar de Beira-Mar, quarto volume das memórias de Pedro Nava, extraviou-se em uma das muitas mudanças que a carreira de magistrado me impôs. Todavia, conservei os trechos aqui citados em anotações de meus arquivos, embora sem menção às páginas da obra das quais foram transcritos.
&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/07/tempo-e-memoria-em-pedro-nava.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><thr:total>3</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-3179396900763139877</guid><pubDate>Tue, 28 Jul 2026 08:35:56 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-28T05:35:56.198-03:00</atom:updated><title>NOITE DE TEMPORAL</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;nbsp;Por DANILO GOMES&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;“Outrora, no meu tempo de menino, como era bom quando chovia assim, interminavelmente. (...) Chove sobre esse passado. Os olhos úmidos procuram as ruas que pareciam estradas. Os ouvidos em vão tentam surpreender as vozes que contavam histórias de dilúvios. Chove sobre túmulos. As árvores estão pesadas das grandes chuvas intermináveis e monótonas.” (Augusto Frederico Schmidt&lt;/i&gt;:&lt;i&gt; “As Florestas&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&amp;nbsp;páginas de memórias”.)&lt;/i&gt; &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Volto ao tempo das lamparinas a óleo, dos lampiões de querosene em noites bem escuras, em que a luz elétrica pifa, “vai embora”.  Já era uma luz mortiça, amarelada, e agora apagou de todo. Noites de chuva forte.  Os mais velhos  anunciavam : “É chuva para três dias, chuva de invernada”... Era uma noite assim, agora, mais uma vez, me recordo. Meu pai dizia: “um temporal medonho”. Não deixava de ser. Esse medonho temporal açoitava minha então pequena cidade de Mariana. Viajo no tempo.  É um ano de antigamente. Talvez 1949, agora só Deus sabe ao certo. Pode ser 1948, tempo do Presidente Eurico Gaspar Dutra. Deposto em 1945, Getúlio Vargas se enfurnou nos seus pagos gaúchos, em Itu, Santos Reis e depois São Borja, tomando chimarrão na cuia (porongo) quente, olhando a natal savana verde e aguardando o giro da Roda do Destino. Ele, Getúlio, voltará ao Palácio do Catete, para lá morrer com um tiro no peito, dado por ele mesmo. Mas isso só na manhã de 24 de agosto de 1954.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Volto a Mariana. Ainda estamos em 1948, talvez 1949.   As chamas dos lampiões alumiam a escuridão. Ventos fortes, trovoadas ruidosas, muitos raios&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;raios do outro mundo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Um lampião alumia o corredor que vai dar na cozinha, onde brasas ainda crepitam no fogão; linguiças penduradas, defumando. Não existem forno elétrico, geladeira, televisão, garrafa térmica. Na parede, um velho telefone raramente usado. O rádio é um grande Telefunken, cheio de ruídos, na sala grande.  Na despensa, grandes latas de banha de porco.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Do Barro Preto ao Alto da Igreja de São Pedro e até o bairro de nome Chácara, o toró inunda toda a cidade, fundada como arraial em 1696.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O temporal continua. Invocam-se São Jerônimo e Santa Bárbara, a cada trovão. Deve ser coisa de dez horas da noite. Os meninos (ainda somos três) estão agitados. A mãe, Dorita, e a velha empregada, Maria Augusta, de apelido Baía (corruptela de seu nome), rezam. Primeira ordem unida contra raios: não tocar em garfos, facas, colheres, chaves de fenda, nada que atraísse descargas elétricas vindas do espaço carregado. O pai, de pijama, fuma um forte cigarro Douradinho Extra.  Ou Caporal Douradinho. Ou, talvez, Continental. Ele estava lendo uma revista, quando a luz elétrica foi para o beleléu, o que todos já esperavam.   E as invocações hagiológicas continuavam, como proteção garantida: “São Jerônimo!”, “Santa Bárbara!” Palmas de Santa Rita nos corredores. A chuva trouxe o frio.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A tempestade abrandou um pouco. O aguaceiro diminuiu, mas não parou. Contudo, ainda se ouviam trovões.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Foi quando bateram na porta da rua. Pancadas fortes. Quem será, a essa hora e com essa chuva? Meu pai foi abrir a porta; eu fui atrás, filho mais velho, curioso.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Meu pai abriu a porta.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Todo molhado, surgiu Calixto, o conhecido bombeiro-encanador, que fazia serviços por toda a cidade. Afrodescendente, grande bigode, baixinho&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;e bêbado, como sempre. Foi logo dizendo, com voz grossa, quase ameaçadora:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Daniel, vim te dar uma facada!&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Levei um susto, um choque. Segurei a perna de meu pai, apavorado com aquela história de facada. Até hoje me lembro. A facada de Calixto, na noite escura de “temporal medonho”. Por certo comecei a chorar, esperando que o bêbado fizesse a loucura de puxar da cintura um punhal, uma faca mortal. “Daniel, vim te dar uma facada!”&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A custo meu pai me sossegou. Não, Calixto só veio pedir um dinheiro “emprestado”, por certo para tomar mais umas pingas, no boteco de Geraldo Faísca, perto da Pensão Souza, quase na beira do Ribeirão do Carmo. Certamente meu pai o atendeu, e ele , com uns dez mil-réis no bolso, saiu na chuva, meio “sambado&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Até hoje, quase oitenta anos depois, ainda vejo Calixto na minha frente, naquela noite tenebrosa, de raios, trovões, aguaceiro. A invisível faca mortal de Calixto como que ainda me assombra, no tempo da velhice. Está lá, no subconsciente, não sei onde, nas profundezas da alma, subterrâneos de Freuds e Jungs. Uma faca, um facão, um punhal, uma arma branca toledana, uma cimitarra de Damasco ou de Bagdad, dos tempos das Mil e Uma Noites... Mas era só o pobre Calixto, bêbado, numa noite de tempestade...
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/07/noite-de-temporal.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><thr:total>9</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-9140038358199054118</guid><pubDate>Sun, 12 Jul 2026 11:39:58 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-12T08:39:58.288-03:00</atom:updated><title>UMA BOA LEMBRANÇA</title><description>&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;Por JOSÉ MINDLIN *&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;O bibliófilo e colecionador José Mindlin remexeu na memória e nos guardados de estimação para compor esta eloquente página a uma amizade &quot;de encontros intermitentes, mas sempre cordiais&quot;.&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Transcrevemos, com a devida vênia da revista de cultura Verbo de Minas, publicação do Programa de Pós-Graduação do Centro de Ensino Superior de Juiz de Fora, vol. 3, nº 5, out. 2021, pp. 19-20. A edição da revista tem título próprio: &lt;/i&gt;&lt;b&gt;Memórias mineiras e outros textos: Pedro Nava&lt;/b&gt;&lt;i&gt;. Originalmente foi um&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;artigo intitulado &quot;Nava, baú de esboços&quot;,&amp;nbsp; &lt;/i&gt;&lt;i&gt;publicado em D.O. Leitura (publicação cultural da Imprensa Oficial do Estado de São Paulo), em número especial,&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;i&gt;publicado no ano 18, nº 9, set. 2000, pp. 28-31&lt;/i&gt;&lt;i&gt;&amp;nbsp;.&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhQLtxr0hG4oDvpXSseTN5DqIj1-z77KyprAkLqV_85lDeriMdTSqTbPzroDUha9p8onS4bpgicauHF1OSve3zIrxQHsoXfb6XX4aqzyLjI3cCs5V9jhST1whWGCAkFfWYdeJwefNmzvwZspWbsDhdrfNEehgb2v616itHGAf0yvsa93I6Fxt_3JRnN69U/s750/pedro-nava2-reproducao.webp&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;733&quot; data-original-width=&quot;750&quot; height=&quot;313&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhQLtxr0hG4oDvpXSseTN5DqIj1-z77KyprAkLqV_85lDeriMdTSqTbPzroDUha9p8onS4bpgicauHF1OSve3zIrxQHsoXfb6XX4aqzyLjI3cCs5V9jhST1whWGCAkFfWYdeJwefNmzvwZspWbsDhdrfNEehgb2v616itHGAf0yvsa93I6Fxt_3JRnN69U/s320/pedro-nava2-reproducao.webp&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Pedro Nava (✰ Juiz de Fora, 1903 ✞ Rio de Janeiro, 1984)&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Desde meus tempos de advocacia&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;lá vão mais de 60 anos!&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;sempre achei muito precário a prova testemunhal. Tenho experiência de que versões incorretas de fatos passados podem ser feitas na melhor boa-fé. E não sou, nem de longe, o único a pensar assim. Basta lembrar de Rashonon, o admirável filme de Kurosawa.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Faço essa ressalva porque tenho dúvidas sobre como começou minha amizade com Pedro Nava. Creio que o conheci, nos anos 70, em casa do Plínio Doyle, nos famosos &quot;sabadoyles&quot;, que ele e Drummond frequentavam, mas aí o contato foi superficial&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;lembro-me de ter-lhe mandado, a pedido de Drummond, um exemplar da edição fac-similar da &lt;i&gt;Revista de Antropologia,&lt;/i&gt; que publiquei em 75 comemorando o 25º aniversário da Metal Leve. Mas quem nos aproximou, à minha mulher e a mim, de Nava, foi pouco depois disso, Francisco de Assis Barbosa, nosso querido e saudoso Chico. Disso tenho quase certeza, pois foi Chico que nos apresentou, em 77, a Urania e Fernando da Rocha Peres, de Salvador, de quem nos tornamos grandes amigos, e que por sua vez tinham grande amizade por Nava. Nessa ronde, não me lembro como entrou, em relação ao Nava. Rachel Jardim, também amiga dele e de Chico, mas lembro de um jantar em casa de Rachel, mais ou menos na mesma época, proporcionando-nos um bom papo com Nieta e Nava.
Com Rachel Jardim estou quase certo que a amizade começou por iniciativa nossa, quando lançou seu primoroso &lt;b&gt;Os Anos 40&lt;/b&gt; em Guaratinguetá, e fomos ao lançamento para conhecê-la.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Como se vê, confusões são fáceis de fazer, e difíceis de destrinchar...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O fato é que, nesses últimos anos da década de 70, e primeiros de 80, Drummond, Nava, Chico, Ubarina, Fernando Peres, Rachel Jardim e nós tínhamos nos tornado bons amigos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Com Drummond a amizade se estreitou em 76/77, quando fiz uma edição de arte do poema &quot;&lt;b&gt;A Visita&lt;/b&gt;&quot;, inédito. Com Nava os encontros formais mais intermitentes, mas sempre cordiais. Quando, em 1983, ele festejou 80 anos, Fernando Peres e eu publicamos, em tiragem limitada, uma &lt;b&gt;Louvação Poética a Pedro Nava&lt;/b&gt;, reunindo as poesias que serviram de epígrafe aos seus livros de memórias, e para a qual Drummond escreveu especialmente um soneto de abertura, que é o seguinte:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;PEDRO (O MÚLTIPLO) NAVA&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Tantas vezes corri ao Dr. Nava&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;em demanda de alívio, e ele acudia.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;De seu saber, minh&#39;alma fez-se escrava,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;e o corpo, devedor com alegria.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Do moço Nava a poética palavra&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;que em cadências modernas se expandia,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;admirei, e no peito ainda se grava&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;um certo poema seu, que me arrepia.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nava pintor e Nava desenhista&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;esquivo, agudo, exato, surpreendente,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;quem nos seus traços não consola a vista?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Esse querido Nava, simplesmente,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;de nosso tempo fiel memorialista,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;é mistura de santo, sábio e artista.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjVpvS_9w4hiVZW4yql_JH-jxPY7OFd98M2RSuSBcZAsjFmntyYA5KHAZzK_p48iBchsK3Mz_IrF7XeigUifckmX4BeAzefa7HGe3dqdWFI_mQMzitJzILiS3LvAXTFD9DwrLk3q87uuSc4nxM8zdrO7sFW2-uGSL5lt1XiA3yaGDpPjb6-sHoj5aGbPXc/s820/replicas-em-tamanho-real-de-carlos-drummond-de-andrade-e-pedro-nava-no-centro-de-belo-horizonte_1_88600.webp&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;492&quot; data-original-width=&quot;820&quot; height=&quot;240&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjVpvS_9w4hiVZW4yql_JH-jxPY7OFd98M2RSuSBcZAsjFmntyYA5KHAZzK_p48iBchsK3Mz_IrF7XeigUifckmX4BeAzefa7HGe3dqdWFI_mQMzitJzILiS3LvAXTFD9DwrLk3q87uuSc4nxM8zdrO7sFW2-uGSL5lt1XiA3yaGDpPjb6-sHoj5aGbPXc/w400-h240/replicas-em-tamanho-real-de-carlos-drummond-de-andrade-e-pedro-nava-no-centro-de-belo-horizonte_1_88600.webp&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Réplicas em tamanho natural em bronze de Carlos Drummond e Pedro Nava na Rua da Bahia em BH&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Meu exemplar da &quot;&lt;b&gt;Louvação&lt;/b&gt;&quot; traz as seguintes dedicatórias:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A um amador de livros e editor bissexto de raridades:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Neste volume se grava&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;exemplo a ser imitado.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Após louvar Pedro Nava,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;que Mindlin seja louvado!&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Carlos Drummond de Andrade&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Rio, 5 de junho, 1983&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A caríssimo Mindlin&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A quem devo essa Louvação&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E a quem por isso louvo também&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Esse é o primeiro exemplar dado (de todo coração)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;do&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pedro Nava&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No curso da amizade com Nava, dele recebi um exemplar de uma edição de apenas 50 exemplares do poema &quot;O Defunto&quot;, e ele, a meu pedido, ainda fez uma excelente introdução à edição fac-similar de &quot;A Revista&quot;, que Drummond publicara nos anos 20. Foram poucos anos de amizade, mas foi muito afetuosa, e para mim inesquecível.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Insisti muitas vezes com Nava para que fizesse também em São Paulo o lançamento de seus livros, e ele sempre arranjou uma desculpa para não vir. Lembro-me de um telefonema que dei sobre isso, em que ele me disse que gostaria muito, mas que Nieta, sua mulher, tinha medo de avião, o que tornava a viagem difícil. &quot;Posso falar com Nieta?&quot;, perguntei. &quot;Isso não&quot;, disse Nava, &quot;porque de repente ela aceita&quot;. Aí têm os leitores uma boa mostra do jeito de Pedro Nava.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nosso último encontro deu-se poucos dias antes de sua morte. Dessa vez ele tinha vindo receber o Prêmio Jabuti, e fizemos um jantar em casa, só com amigos mineiros. Dois dias depois embarcávamos para Lisboa, e lá recebemos, pouco depois, a triste notícia do que tinha acontecido.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;*&lt;/b&gt; Bibliófilo, colecionador, editor e empresário, jornalista e advogado. Em 1930, trabalha como repórter e redator do jornal O Estado de S. Paulo e, dois anos depois, ingressa na Faculdade de Direito do Largo São Francisco, onde conhece sua esposa, a especialista em restauração de livros e editora Guita Mindlin (1916 - 2006). Formado em 1936 pela Faculdade de Direito do Largo São Francisco, advogou até 1950, quando foi um dos fundadores e presidente da empresa Metal Leve S/A. Assume a vice-presidência da Congregação Israelita de São Paulo - CIP, na década de 1940, e presta auxílio aos judeus perseguidos pelos regimes fascistas vigentes em alguns países europeus.De interesses muito diversificados, tanto no campo cultural, como da educação, da economia, da política (não partidária), da ciência e da vida empresarial, vem atuando há muitos anos em todos esses setores. Faz parte de numerosos Conselhos e entidades, no Brasil e no exterior (FAPESP, FIESP, secretário na Secretaria da Cultura, Ciência e Tecnologia de SP, Conselho do CNPq, Conselho Internacional da FIAT, do Unibanco e do Banco de Montreal, etc.). Foi membro colaborador da Academia Brasileira de Ciências e de vários museus. Recebeu título de Professor Honorário da EAESP-FGV, da UnB, da UFBA, UFT e USP. Eleito, em 1999, membro da Academia Paulista de Letras. Em maio de 2006, o casal Guita e Mindlin fez a doação de cerca de 15 mil obras da Biblioteca Brasiliana para a USP. Quinto ocupante da cadeira 29, eleito em 20 de junho de 2006, na sucessão de Josué Montello, e recebido em 10 de outubro de 2006 pelo Acadêmico Alberto da Costa e Silva. É o autor de &lt;b&gt;Uma Vida entre Livros – Reencontros com o tempo&lt;/b&gt; e &lt;b&gt;Memórias Esparsas de uma Biblioteca&lt;/b&gt;. Lançou em 1998 o CD &lt;b&gt;O Prazer da Poesia&lt;/b&gt;. Faleceu em São Paulo em 28 de fevereiro de 2010.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/07/uma-boa-lembranca.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhQLtxr0hG4oDvpXSseTN5DqIj1-z77KyprAkLqV_85lDeriMdTSqTbPzroDUha9p8onS4bpgicauHF1OSve3zIrxQHsoXfb6XX4aqzyLjI3cCs5V9jhST1whWGCAkFfWYdeJwefNmzvwZspWbsDhdrfNEehgb2v616itHGAf0yvsa93I6Fxt_3JRnN69U/s72-c/pedro-nava2-reproducao.webp" height="72" width="72"/><thr:total>6</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-4510150748202798877</guid><pubDate>Sat, 11 Jul 2026 00:03:13 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-14T10:35:46.293-03:00</atom:updated><title>Na morte de JOSÉ VAN DEN BESSELAAR</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;nbsp;Por FRITS SMULDERS *&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Transcrevemos, com a devida vênia da revista &lt;/i&gt;&lt;b&gt;COLÓQUIO/Letras. Letras em Trânsito&lt;/b&gt;&lt;i&gt;, matéria publicada no nº 125/126, Jul. 1992, p. 336.&lt;/i&gt; &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A 20 de Junho de 1991 faleceu com a idade de 75 anos, na cidade de Nijmegen, onde residia, o lusitanista holandês José van den Besselaar. Com uma obra conhecida tanto em Portugal como no Brasil, o seu nome será o mais das vezes associado, e com razão, ao estudo da obra de António Vieira. Contudo, o investigador assinou dezenas de publicações em numerosas outras áreas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;José van den Besselaar nasceu a 17 de Março de 1916 em Valkenswaard, no Sul da Holanda. Em 1940, já durante a ocupação alemã, formou-se em Estudos Clássicos na Universidade de Nijmegen. A tese de doutoramento&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;sobre o monge e político romano Cassiodorus Senator&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;estava pronta em 1943, mas teve de esperar o fim da guerra para ser defendida. As suas publicações dos anos seguintes mostram-no um defensor dos Estudos Clássicos. Traduz sermões de, entre outros, Leandro de Sevilha e Martinho de Braga, e escreve um desenvolvido curso de Grego.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em 1950, toma uma resolução que seria decisiva na sua vida: parte para o Brasil, com o propósito de ensinar línguas clássicas numa colônia holandesa de São Paulo. O fim de sua estada de onze anos no Brasil vê-lo-ia catedrático de Filologia Latina em Assis, após uma carreira de docente de línguas clássicas noutras universidades. Data de 1956 a publicação de uma &lt;b&gt;Introdução aos Estudos Históricos&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, que viria a ter em 1980 quinta edição. Esta obra metodológica teve continuação, ainda nos anos 50, nos dois volumes de &lt;b&gt;As Interpretações da História através dos Séculos&lt;/b&gt;. A esta mesma época se reporta um curso de morfologia e sintaxe latina, &lt;b&gt;Propylaeum Latinum&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;(São Paulo, 1961). A sua expressão em língua portuguesa já então prima por notória transparência e propriedade, qualidades que haverão de intensificar-se.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;De regresso à Holanda, José van den Besselaar torna-se o primeiro docente de língua e literatura portuguesa da Universidade de Nijmegen. Catedrático em 1967, pronuncia uma lição inaugural sobre &quot;António Vieira e a Holanda&quot;, publicada em 1971 na Revista da Universidade de Lisboa. Seguem-se inúmeras publicações de interesse clássico ou relativas a temas brasileiros e, cada vez mais, portugueses. Ficará célebre o vasto estudo &lt;b&gt;Brazilië: ontwakende reus in de tropen&lt;/b&gt; (Brasil: Gigante que Desperta nos Trópicos), de 1963, que viria a conhecer em seguida duas edições alemãs. O vivo interesse pelo Brasil e a capacidade de olhá-lo de perto animam o autor a não ocultar, onde necessário, aspectos incômodos da sua experiência brasileira.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;António Vieira vai ocupar, desde então, intensamente Van den Besselaar. E não só Vieira&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;o escritor, o diplomata, o missionário, o teólogo, o militante social&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;como também o mundo em que estava imerso, particularmente o do profetismo, temática que sobre todas o atrai. O melhor de si põe-no na prestigiosa edição da &lt;b&gt;História do Futuro &lt;/b&gt;(Münster, 1976). O primeiro volume contém o texto do &quot;Livro Anteprimeiro&#39;, com aparato crítico e uma introdução histórico-textual. O segundo é um extenso comentário onde o excelente conhecedor da antiguidade latina e cristã localiza exaustivamente fontes e referências de Vieira. Deste estudo sairá mais tarde, em 1983, uma &lt;i&gt;editio minor&lt;/i&gt;, aos cuidados da Biblioteca Nacional de Lisboa. Para público menos especializado, escreveu ainda o volume da Biblioteca Breve&lt;b&gt; António Vieira: o Homem, a Obra, as Ideias&lt;/b&gt;, com que pretende prosseguir a obra, que aliás admira, de João Lúcio de Azevedo, a impressionante &lt;b&gt;História de António Vieira&lt;/b&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A sua actividade universitária, encerrou-a em 1984 com uma última lição que intitulou &quot;&lt;b&gt;Bandarra, Sapateiro e Profeta de Trancoso&lt;/b&gt;&quot;. Aí afirmava:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O profetismo é uma tentativa de dar sentido à história dum povo ou da humanidade. Sempre me interessou examinar como é que essa tentativa tomou forma na história cultural do Ocidente.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; E o crente José van den Besselaar finalizava:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Desejo terminar esta lição com uma variante a uma afirmação de Vieira. Passando a vista sobre o que foi a minha vida, acho nela razões para rir ou para chorar, para me espantar ou para me embravecer, mas sobretudo para estar grato a Deus por todo o bem que me deu. Com o subir dos anos, cresce de fato o meu convencimento de que quase tudo numa vida humana é graça, bem pouco mérito próprio.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;*&lt;/b&gt; Editor, nasceu em 1959. Estudou Português e Direito Internacional na Universidade Católica de Nijmegen e Direito Holandês na Universidade Católica de Tilburg. Autor da tese de doutoramento apresentada à Universidade Católica de Nijmegen, Holanda, intitulada &lt;b&gt;ANTÓNIO VIEIRA: Sermão pelo bom sucesso das armas de Portugal contra as de Holanda&lt;/b&gt;, que teve como orientador José van den Besselaar e com a qual obteve o grau de doutor. Trabalhou como tradutor e revisor para a União Europeia em Bruxelas e, atualmente, ocupa um cargo de gestão no Instituto Europeu de Pesquisa Ferroviária da União Internacional de Ferrovias, em Utrecht, nos Países Baixos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;II. NOTAS EXPLICATIVAS&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;do gerente do Blog&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Possuo a 4ª edição revista e ampliada (São Paulo: EDUSP, 1974, 340 p.)&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Possuo o &lt;b&gt;Propylaeum Latinum&lt;/b&gt; (São Paulo: Editora Herder, 1960) que se compõe de dois volumes: o primeiro (abrangedo a sintaxe latina superior com 442 páginas) e o segundo, leitura-exercícios-vocabulário com 304 páginas. Nesta obra, Besselaar adaptou uma vertente germânica da gramática latina tradicional e utiliza noções e procedimentos oriundos da linguística histórico-comparativa para a didática do Latim.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;III. REFERÊNCIA BIBLIOGRÁFICA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;BECCARI&lt;/b&gt;, Alessandro: &lt;i&gt;&lt;b&gt;José van den Besselaar (1916-1991) e seu Propylaeum Latinum&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;, Curitiba: Revista Letras, UFPR, nº 104, pp. 125-144, jul/dez 2021&lt;br /&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://revistas.ufpr.br/letras/article/view/80236/45501&quot;&gt;https://revistas.ufpr.br/letras/article/view/80236/45501&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;BRAGA&lt;/b&gt;, Francisco J.S.: A MESTRA DA VIDA, texto retirado do capítulo VI do livro &lt;b&gt;Introdução aos Estudos Históricos&lt;/b&gt;, 4ª edição, São Paulo: EDUSP, 1974, pp. 103-114 e publicado no Blog de São João del-Rei, em 24/01/2024&lt;br /&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2024/01/a-mestra-da-vida.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2024/01/a-mestra-da-vida.html&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;FREIRE&lt;/b&gt;, José Geraldes: &lt;i&gt;&lt;b&gt;In memoriam&lt;/b&gt; de José van den Besselaar&lt;/i&gt; (1916-1991), &lt;i&gt;in&lt;/i&gt; NOTÍCIAS E COMENTÁRIOS - Universidade de Coimbra (disponível na Internet)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;SMULDERS&lt;/b&gt;, Frits: &lt;i&gt;&lt;b&gt;Na Morte de José van den Besselar&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;in&lt;/i&gt; Revista Colóquio | Letras. Letras em Trânsito, nº 125/126, Jul 1992, p. 336.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/07/na-morte-de-jose-van-den-besselaar.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><thr:total>7</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-8636372138360302869</guid><pubDate>Wed, 08 Jul 2026 09:29:52 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-08T06:29:52.440-03:00</atom:updated><title>ADEUS, DONA NÍDIA, AUTORA DE VERSOS IMORTAIS!</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;Por Fagner Dias *&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgf41cf3VpxIp_6mnaHK_bW0gpP3UE4lUXGfwGzWf2irUu3soC1EXyAieTdpVsixz1Gv651T5qIJlSgHPKgBC0zj0JcK3s-gxfHZJPyTzk7GIELQwgfrAk0OS_8mPCmDFcC8ZYvX_SdSXK6qwapKDUdqFU2UX54D0UnZClVUt4RnGLzcsOOHR6crtJX1FE/s1440/679104857_35135465849432131_2993447371223855778_n.jpg&quot; imageanchor=&quot;1&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1440&quot; data-original-width=&quot;1080&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgf41cf3VpxIp_6mnaHK_bW0gpP3UE4lUXGfwGzWf2irUu3soC1EXyAieTdpVsixz1Gv651T5qIJlSgHPKgBC0zj0JcK3s-gxfHZJPyTzk7GIELQwgfrAk0OS_8mPCmDFcC8ZYvX_SdSXK6qwapKDUdqFU2UX54D0UnZClVUt4RnGLzcsOOHR6crtJX1FE/s320/679104857_35135465849432131_2993447371223855778_n.jpg&quot; width=&quot;240&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Nídia Maria da Costa Reis (✰ Prados-MG,&amp;nbsp; 21/11/1932 ✞ 24/04/2026)&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Dona Nídia fez sua última e mais longa viagem. Partiu para morar no céu, em sua derradeira jornada mais longa até do que aquela que a levou a Paris, à lendária faculdade parisiense, a Sorbonne.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Foi-se, porque não há outro caminho, nem outro destino: é preciso ir ao encontro do Criador.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Após quase um século de vida, Dona Nídia  que foi filha, irmã, esposa, mãe, avó  encerra na terra os versos de uma linda história. Fez uma pausa em suas rimas, mas não no legado que deixa.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Gravou seu nome na história. Com seus versos, contou a história de Prados, que o também saudoso Paulo de Carvalho Vale mandou cunhar em bronze e, no alto do Cruzeiro, imortalizou em uma placa histórica.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Agora, livre das mazelas que a idade avançada lhe trouxe, Dona Nídia recebe de Deus o prêmio reservado aos bons e aos justos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;As Escrituras dizem que no céu há uma festa que nunca se acaba. E, com sua poesia e seus versos  que em vida encantaram a todos nós, Dona Nídia agora há de fazer um sarau no céu.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Uma &lt;i&gt;lady&lt;/i&gt;, uma grande dama, de lenços e broches: assim nos lembraremos de Dona Nídia  na escola, na igreja, na música, na poesia, em Prados, em nossas casas, em nossas memórias e na história da cidade.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Na despedida de Dona Nídia Costa Reis todos nós, tornamos-nos um pouco mais pobres , carentes de requinte, de beleza&amp;nbsp; de nobreza pois Dona Nidia foi sinônimo e referência de tudo isso e Prados tem essa dívida de gratidão por ela em sua memória.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E, quando formos a Paris, lembraremos desta senhora que soube, ao longo da vida, escrever uma história tão linda.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E entre os seus versos escreveu também o Hino de Prados com uma inspiração divinal.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Galopa, a vida... é para o céu que nós vamos.&lt;/span&gt;”&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. REFERÊNCIA BIBLIOGRÁFICA&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;ALVES E COSTA&lt;/b&gt;, Átila: Colaborador na &lt;b&gt;Biografia de Antônio Américo da Costa&lt;/b&gt;, publicada no Blog de São João del-Rei em 6/01/2020&lt;br /&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2020/01/colaborador-atila-alves-e-costa.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2020/01/colaborador-atila-alves-e-costa.html&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;BRAGA&lt;/b&gt;, Francisco J.S.: &lt;b&gt;A PORFIA DAS FLORES, OPERETA DE ANTÔNIO AMÉRICO DA COSTA&lt;/b&gt;, texto publicado em 7/01/2020&lt;br /&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2020/01/a-porfia-das-flores-opereta-de-antonio.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2020/01/a-porfia-das-flores-opereta-de-antonio.html&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;_____________________: &lt;b&gt;NÍDIA MARIA DA COSTA REIS, EDUCADORA E ESCRITORA PRADENSE&lt;/b&gt;, texto publicado em 30/04/2021&lt;br /&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2021/04/nidia-maria-da-costa-reis-educadora-e.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2021/04/nidia-maria-da-costa-reis-educadora-e.html&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/07/adeus-dona-nidia-autora-de-versos.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgf41cf3VpxIp_6mnaHK_bW0gpP3UE4lUXGfwGzWf2irUu3soC1EXyAieTdpVsixz1Gv651T5qIJlSgHPKgBC0zj0JcK3s-gxfHZJPyTzk7GIELQwgfrAk0OS_8mPCmDFcC8ZYvX_SdSXK6qwapKDUdqFU2UX54D0UnZClVUt4RnGLzcsOOHR6crtJX1FE/s72-c/679104857_35135465849432131_2993447371223855778_n.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>8</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-5082898272143538580</guid><pubDate>Thu, 04 Jun 2026 18:22:44 +0000</pubDate><atom:updated>2026-06-05T03:59:26.609-03:00</atom:updated><title>CAROLINA</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;Por Raquel Naveira *&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEi48MBVfkQfvCyLS_vu8I1BADPXd_S148Pz2IY6tV4fjYP5Wao_B0euO6JU10tvjqNrzOfJPnfhIXRSLqFbTZr9bVLLmEf5clN29CE_GoPnq6A4lRD1Tb7_Ri_XfdauQhxS9c5D3qVN7_O8DXzxtadT8Drjyj-KNrvkCThtUA1leC8qUdl6NsNcgitoD2w&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;&quot; data-original-height=&quot;490&quot; data-original-width=&quot;640&quot; height=&quot;240&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEi48MBVfkQfvCyLS_vu8I1BADPXd_S148Pz2IY6tV4fjYP5Wao_B0euO6JU10tvjqNrzOfJPnfhIXRSLqFbTZr9bVLLmEf5clN29CE_GoPnq6A4lRD1Tb7_Ri_XfdauQhxS9c5D3qVN7_O8DXzxtadT8Drjyj-KNrvkCThtUA1leC8qUdl6NsNcgitoD2w&quot; width=&quot;313&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Machado de Assis e Carolina Augusta Xavier de Novais - Crédito: Itaú Cultural&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Observo as fotografias de Carolina. Carolina Augusta Xavier de Novaes, a esposa de Machado de Assis. Vestido escuro, austero, todo fechado. Cabelos pretos, presos em coque. Bonita sim. Séria. Quem teria sido essa mulher que viveu por décadas ao lado do escritor? Era portuguesa, irmã do poeta Faustino Xavier de Novaes, amigo de Machado.  Culta, forte, inteligente, oriunda de uma elite intelectual. O namoro com Machado foi, a princípio, reprovado pela família. Ele era mulato e humilde. Seria um rebaixamento cultural. Uma vida de dificuldades financeiras. Mas os apaixonados insistiram, trocaram inúmeras cartas, cheias de declarações amorosas como esta: “Carolina, tu pertences ao pequeno número de mulheres que ainda sabem amar, sentir e pensar. Além disso, tens para mim um dote, que realça os demais: sofreste.” Que sofrimento ela teria passado? Uma decepção amorosa em terras lusitanas? Afinal, Carolina tinha 32 anos quando se casou. Cinco a mais do que Machado. Permanece o mistério.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O certo é que ela foi companheira na vida e na arte. Nada era publicado antes do seu aval, da sua leitura atenta, da sua revisão ao passar os textos do marido a limpo. Foi ela que o apresentou aos autores portugueses, ingleses e clássicos. Amava os romances de Jane Austen e das irmãs Brontë. Era caprichosa com a casa, com o arquivamento dos livros e dos papéis. Carolina deu a Machado a estabilidade emocional necessária para o desenvolvimento de uma extensa obra literária. Era desembaraçada, falante. Transitava bem entre os colegas escritores. Nas crises de epilepsia de Machado, era ela quem o socorria, afastava-o dos olhares curiosos, enxugava o suor de sua testa e a espuma de sua boca. O casal não teve filhos, o que os entristecia. Mas viviam intensamente um para o outro. Machado escreveu: “Não tive filhos, não transmiti a nenhuma criatura o legado de nossa miséria.”&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A morte de Carolina em 1904 foi um duro golpe para Machado, que viveu seus últimos dias terrivelmente abatido. Escreveu a Joaquim Nabuco: “Foi-se a melhor parte da minha vida, aqui estou só no mundo. Note que a solidão não me é enfadonha, antes me é grata, porque é um modo de viver com ela, ouvi-la... mas não há imaginação que não acorde, e a vigília aumenta a falta da pessoa amada.” Nessa mesma ocasião, vem a lume o soneto “A Carolina”, uma peça comovente:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Querida, ao pé do leito derradeiro,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em que descansas dessa longa vida,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Aqui venho e virei, pobre querida,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Trazer-te o coração do companheiro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pulsa-lhe aquele afeto verdadeiro&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Que a despeito de toda a humana lida&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Fez a nossa existência apetecida&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E num recanto pôs o mundo inteiro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Trago-lhe flores, restos arrancados&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Da terra que nos viu passar unidos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E ora mortos nos deixa e separados.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Que eu se tenho olhos malferidos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pensamentos de vida formulados,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;São pensamentos idos e vividos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Imaginei-me na pele de um leitor anônimo relembrando a figura de Carolina, os passos de Machado. Surgiu este poema:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Muitas vezes os vi&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No Cosme Velho,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Na casa mergulhada em árvores,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Rosas e murtas,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Carolina vestida de preto,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Machado olhando o regato,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Partilhando o silêncio e as borboletas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;De manhã,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O rosto dele,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Franzino e mulato,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ficava ao centro da janela,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Debruçado sobre papéis avulsos,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ora observava os retratos,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ora os formatos das letras.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Depois caminhava pela rua do Ouvidor,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Entre alfaiates,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Floristas,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Joalheiros,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Cumprimentando a todos, cortês,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Chegava à livraria Garnier&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em busca de um livro francês.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Estava na repartição,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No gabinete,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nos jantares,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nas reuniões,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Sempre com sua ironia tranquila,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Cheio de piedade&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Por vítimas e algozes.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Seu cotidiano,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Presenciei,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Era simples e burguês,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mas da mente saíam crisálidas,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Falenas,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Vermes que roíam cadáveres&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em ressacas de pessimismo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Assisti ao calvário de sua doença:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A ausência,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A boca amarga,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A crise de nervos,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Como se Netuno&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Com seu tridente&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Abalasse suas carnes de vulcão.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Estava perto&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Naquele domingo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quando ele saltou do bonde&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Segurando flores,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em direção ao cemitério,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ao túmulo de Carolina,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ao leito derradeiro&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Da amada compreensiva e boa.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Fui eu o leitor anônimo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Que lhe fez a última visita&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Bati na porta,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Abriram,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Conduziram-me até ele,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ajoelhei-me,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Tomei sua mão de mestre,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Beijei-a&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E pensei:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“Sou o filho que não tiveste,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Aquele a quem deixaste teu legado:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Teus livros, teu encanto&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E a compreensão de nossa miséria”.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;*&lt;/b&gt; Graduada em Direito e em Letras pela Universidade Católica Dom Bosco (UCDB). Mestre em Comunicação e Letras pela Universidade Presbiteriana Mackenzie/SP. Doutora em Literatura Portuguesa pela USP. Ministrou ainda disciplinas de Literaturas Brasileira, Portuguesa, Latina, por 31 anos na Universidade Católica Dom Bosco (UCDB), onde se aposentou. Depois disso, no período que morou em São Paulo, deu aulas de Pós-Graduação em várias Universidades e em aparelhos culturais como Casa das Rosas, Casa Mário de Andrade, Casa Guilherme de Almeida e PEN Clube do Brasil. Pertence à Academia Sul-Mato-Grossense de Letras, onde ocupa a Cadeira nº 8, à Academia Cristã de Letras de São Paulo e ao PEN Clube do Brasil. Pertence à Academia Sul-Mato-Grossense de Letras, onde ocupa a Cadeira nº 8, à Academia Cristã de Letras de São Paulo e ao PEN Clube do Brasil. Como escritora, é autora de quase 40 livros publicados.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;II. AGRADECIMENTO&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;À minha amada esposa Rute Pardini Braga pela formatação do registro fotográfico utilizado neste trabalho. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/06/carolina.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEi48MBVfkQfvCyLS_vu8I1BADPXd_S148Pz2IY6tV4fjYP5Wao_B0euO6JU10tvjqNrzOfJPnfhIXRSLqFbTZr9bVLLmEf5clN29CE_GoPnq6A4lRD1Tb7_Ri_XfdauQhxS9c5D3qVN7_O8DXzxtadT8Drjyj-KNrvkCThtUA1leC8qUdl6NsNcgitoD2w=s72-c" height="72" width="72"/><thr:total>9</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-1552728652069028073</guid><pubDate>Fri, 01 May 2026 21:18:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-07-10T17:57:53.491-03:00</atom:updated><title>O NASCIMENTO DA CRÔNICA ¹</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;Por MACHADO DE ASSIS&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;I&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Há um meio certo de começar a crônica por uma trivialidade. É dizer: Que calor! que desenfreado calor! Diz-se isto, agitando as pontas do lenço, bufando como um touro, ou simplesmente sacudindo a sobrecasaca. Resvala-se do calor aos fenômenos atmosféricos, fazem-se algumas conjeturas acerca do sol e da lua, outros sobre a febre amarela, manda-se um suspiro a Petrópolis, e &lt;i&gt;la glace est rompue&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;; está começada a crônica.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mas, leitor amigo, esse meio é mais velho ainda do que as crônicas, que apenas datam de Esdras. Antes de Esdras, antes de Moisés, antes de Abraão, Isaac e Jacó, antes mesmo de Noé, houve calor e crônicas. No paraíso é provável, é certo que o calor era mediano, e não é prova do contrário o fato de Adão andar nu. Adão andava nu por duas razões, uma capital e outra provincial. A primeira é que não havia alfaiates, não havia sequer casimiras; a segunda é que, ainda havendo-os, Adão andava baldo ao naipe&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;. Digo que esta razão é provincial, porque as nossas províncias estão nas circunstâncias do primeiro homem.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quando a fatal curiosidade de Eva fez-lhes perder o paraíso, cessou, com essa degradação, a vantagem de uma temperatura igual e agradável. Nasceu o calor e o inverno; vieram as neves, os tufões, as secas, todo o cortejo de males, distribuídos pelos doze meses do ano.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não posso dizer positivamente em que ano nasceu a crônica; mas há toda a probabilidade de crer que foi coetânea das primeiras duas vizinhas. Essas vizinhas, entre o jantar e a merenda, sentaram-se à porta, para debicar&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;os sucessos do dia. Provavelmente começaram a lastimar-se do calor. Uma dizia que não pudera comer ao jantar, outra que tinha a camisa ensopada do que as ervas que comera. Passar das ervas às plantações do morador fronteiro, e logo às tropelias&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;amatórias&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;do dito morador, e ao resto, era a coisa mais fácil, natural e possível do mundo. Eis a origem da crônica.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Que eu, sabedor ou conjeturado de tão alta prosápia&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, queira repetir o meio de que lançaram mão as duas avós do cronista, é realmente cometer uma trivialidade; e contudo, leitor, seria difícil falar desta quinzena&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;sem dar à canícula o lugar de honra que lhe compete. Seria; mas eu dispensarei esse meio quase tão velho como o mundo, para somente dizer que a verdade mais incontestável que achei debaixo do sol, é que ninguém se deve queixar, porque cada pessoa é sempre mais feliz do que outra.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não afirmo sem prova.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Fui há dias a um cemitério, a um enterro, logo de manhã, num dia ardente como todos os diabos e suas respectivas habitações. Em volta de mim ouvia o estribilho geral:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;—&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Que calor! que sol! é de rachar passarinho&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;! é de fazer um homem doido!&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Íamos em carros; apeamo-nos à porta do cemitério e caminhamos um longo pedaço. O sol das onze horas batia de chapa em todos nós; mas sem tirarmos os chapéus, abríamos os de sol&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;e seguíamos a suar até o lugar onde devia verificar-se o enterramento. Naquele lugar esbarramos com seis ou oito homens ocupados em abrir covas: estavam de cabeça descoberta, a erguer e fazer cair a enxada. Nós enterramos o morto, voltamos nos carros, e daí às nossas casas ou repartições. E eles? Lá os achamos, lá os deixamos, ao sol, de cabeça descoberta, a trabalhar com a enxada. Se o sol nos fazia mal, que não faria àqueles pobres diabos, durante todas as horas quentes do dia?&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;I&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;I&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Para fazer alguma diversão&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;¹&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;⁰&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;aparece uma mulher que se traspassa, tal qual a mais ínfima taberna. A diferença é que a taberna traspassa-se por meio de uma escritura e a mulher por meio de uma espada. Antes a escritura.&lt;br /&gt;Não vi ainda essa dama, que achou meio de fazer do próprio pescoço uma bainha e suicidar-se uma vez por noite, antes de tomar chá. Já vi um sujeito que engolia espadas; vi também uma cabeça que fazia discursos, dentro de um prato, em cima de uma mesa, no meio de uma sala. O segredo da cabeça descobri-o eu, no fim de dois minutos; não assim o do engole-espadas. Mas, tenho para mim, que ninguém pode engolir uma espada, nem quente nem fria (ele engolia-as em brasa), e concluo que algum segredo havia, menos acessível ao meu bestunto&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;.&lt;br /&gt;Não digo com isto que a dama da rua da Carioca deixe de cravar efetivamente uma espada no pescoço. É mulher e basta. Há de ser ciumenta, e adquiriu essa prenda, na primeira cena de ciúmes que teve de representar. Quis matar-se sem morrer, e bastou o desejo para realizá-lo; de maneira que aquilo mesmo que me daria a morte, dá a essa senhora nada menos do que vida. A razão da diferença pode ser que esteja na espada, mas eu antes creio que está no sexo.&lt;br /&gt;Anda no Norte um colono, um homem que faz coisas espantosas. No Sul apareceu um menino mulher. Todos os prodígios vieram juntar-se à sombra de nossas palmeiras: é um &lt;i&gt;rendez-vous&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹²&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt;das coisas extraordinárias.&lt;br /&gt;Sem contar os tufões.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;I&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;I&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;I&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Falei no cemitério, sem dizer que a esta hora ou pouco mais tarde, terá o leitor de ir à visitação dos defuntos.&lt;br /&gt;A visitação dos defuntos é um bom costume católico; mas não há trigo sem joio; e a opinião do Sr. Artur Azevedo é que, na visitação, tudo é joio sem trigo.&lt;br /&gt;A sátira publicada por esse jovem escritor é um opúsculo, contendo umas quantas centenas de versos, fáceis e correntios, com muito pico&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, boa intenção, catanada&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;cega e às vezes cega demais. A ideia do poeta é que há ostentação repreensível na demonstração de uma piedade ruidosa. Tem razão. Há excesso de vidrilhos e candelabros, de &lt;i&gt;souvenirs&lt;/i&gt; e de &lt;i&gt;inconsoláveis&lt;/i&gt;. Alguns quadros estão pintados com traços tão espantosos, que fazem recuar de horror. Será certo que se tomam nos cemitérios aquelas carraspanas&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, que se comem aqueles camarões torrados? O poeta o diz; e se o colorido pode estar carregado, o desenho deve ser fiel. Na verdade é de fazer pedir uma reforma nos costumes, ou a eliminação... dos vivos.&lt;br /&gt;Onde o poeta me parece ter levado a sátira além da meta, é no que diz da viúva que, convulsa de dor pela morte do marido, vem a casar um ano depois. &lt;i&gt;Hélas!&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Isso que lhe parece melancólico, e na verdade o é, não deixa de ser necessário e providencial. A culpa não é da viúva, é da lei que rege esta máquina, lei benéfica, tristemente benéfica, mediante a qual a dor tem de acabar, como acaba o prazer, como acaba tudo. É a natureza que sacrifica o indivíduo à espécie.&lt;br /&gt;O poeta é favorável ao sistema da cremação. A cremação tem adversários, ainda fora da igreja; e até agora não me parece essa imitação do antigo seja uma alta necessidade do século. Pode ser higiênico; mas no outro método parece haver mais piedade, e não sei se mais filosofia. Numa das portas do cemitério do Caju, há este lema: &lt;i&gt;Revertere ad locum tuum&lt;/i&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quando ali vou, não deixo de ler essas palavras, que resumem todo o resultado das labutações da vida. Pois bem; esse lugar, teu e meu, é a terra, a terra donde viemos, para onde iremos todos, alguns palmos abaixo do solo, no repouso último e definitivo, enquanto a alma vai a outras regiões.&lt;br /&gt;No entanto, parabéns ao poeta.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;IV&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Se eu disser que a vida é um meteoro, o leitor pensará que vou escrever uma coluna de filosofia, e eu vou apenas noticiar-lhe o &lt;i&gt;Meteoro&lt;/i&gt;, um jornal de 8 páginas, que inscreve no programa: &quot;O &lt;i&gt;Meteoro&lt;/i&gt; não tem pretensões à duração.&quot;&lt;br /&gt;Bastam essas quatro palavras para ver que é jornal de espírito e senso. Geralmente, cada folha que aparece promete, pelo menos, três séculos e meio de existência, e uma regularidade cronométrica. O &lt;i&gt;Meteoro&lt;/i&gt; nem promete durar, nem aparecer em dias certos. Virá quando puder vir.&lt;br /&gt;Variado, gracioso, interessante, em alguns lugares, sério e até científico, o &lt;i&gt;Meteoro&lt;/i&gt; deixa-se ler sem esforço nem enfado. Pelo contrário; lastima-se que seja meteoro e deseja-se-lhe um futuro de planeta, pelo menos que dure tanto como o planeta em que ele e nós habitamos.&lt;br /&gt;Planeta, meteoro, duração, tudo isso me traz à mente uma ideia de um sábio francês moderno. Por cálculos que fez, é opinião dele que de dez em dez mil anos, haverá na terra um dilúvio universal, ou pelo menos continental, por motivo do deslocamento dos oceanos, produzido pelo giro do planeta.&lt;br /&gt;Um dilúvio periódico! Que será feito então da imortalidade das nossas obras? Salvo se puserem na arca&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;um exemplar das de todos os poetas, músicos e artistas. Oh! mas que arca não será essa! Se não temesse uma vaia, diria que será arcabuz&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;MANASSÉS&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. GLOSSÁRIO por Francisco José dos Santos Braga&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Machado de Assis assinou com o heterônimo &quot;Manassés&quot; a crônica dentro da seção intitulada &quot;História de quinze dias&quot; (dedicada à política, cultura e variedades), publicada na revista quinzenal Illustração Brasileira em 1º de novembro de 1877, edição nº 33, pp. 142 e 143. Colaborou com 37 crônicas de 1º de julho de 1876 a 1º de janeiro de 1878. Quando a revista se tornou mensal, em fevereiro de 1878, a coluna passou a se chamar &quot;História de Trinta Dias&quot;, sendo publicada até o último número da revista, em abril desse ano, totalizando 3 colaborações. Portanto, foram ao todo 40 colaborações.&lt;br /&gt;Essa crônica pode ser localizada no portal do MEC que dispõe de toda a obra machadiana devidamente digitalizada.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://machado.mec.gov.br/obra-completa-lista/itemlist/category/26-cronica&quot;&gt;https://machado.mec.gov.br/obra-completa-lista/itemlist/category/26-cronica&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;2&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; Trad.: &quot;O gelo foi quebrado&quot;, significando que está havendo uma aproximação e diálogo entre entre o emissor e o receptor.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Expressão que veio do jogo de cartas, onde &quot;baldo&quot; (proveniente de baldado=falto) significa não ter cartas de um determinado naipe. A partir daí, ganhou o sentido de não &quot;ter cartas na manga&quot;, ou seja,&amp;nbsp; estar totalmente sem dinheiro ou meios para fazer algo.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Caçoar ou zombar de algo ou de alguém.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ardis, artimanhas, truques.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Vaidade, ostentação.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A revista Illustração Brasileira era publicada quinzenalmente.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Expressão que denota que está demasiadamente quente a ponto de tostar ou assar um passarinho.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁹&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Guarda-chuvas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;¹&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;⁰&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mudança de rumo ou atenção.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Cabeça, cérebro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹²&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;Encontro marcado.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Graça, chiste.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Repreensão severa (fig.).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Bebedeiras&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Infelizmente, ai de mim.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Volta para o lugar donde vieste.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Aqui relembra a Arca de Noé.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Aqui Machado utiliza um tipo de assonância com o objetivo de sugerir que a &quot;arca&quot; é para &quot;todas as coisas&quot; em latim. Assim, temos arca + (omni)bus = arcabuz, que é uma arma de fogo portátil primitiva.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;III. BREVE ANÁLISE LITERÁRIA DA CRÔNICA por Francisco José dos Santos Braga&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Contexto&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;: Escreve Leonardo Affonso de Miranda Pereira, organizador do livro &lt;b&gt;História de Quinze Dias&lt;/b&gt;, e autor da introdução e notas: &quot;Em julho de 1876, pouco depois de completar 37 anos, Machado de Assis assumia mais um desafio literário: a redação de uma série de crônicas quinzenais, para a qual deu o título de &quot;História de quinze dias&quot;. Fazia-o a partir do primeiro número da revista Illustração Brasileira, elegante novidade que se apresentava naquele mês aos leitores do Rio de Janeiro. Como era costume entre os cronistas do período, não punha seu próprio nome em tais escritos, preferindo assiná-los com um pseudônimo. Em meio às incertezas que marcavam aquela década, tratava de oferecer ao público uma leitura do tempo, organizado na história proposta por sua narrativa quinzenal&quot;, escreve Pereira na abertura da Introdução [p. 9].&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Esta crônica é conhecida especialmente por sua metalinguagem, na qual o autor, usando o heterônimo Manassés, reflete sobre a origem do gênero crônica, simulando uma conversa sobre o calor entre duas vizinhas, algo constatável através do uso do exemplo mais banal possível pelo cronista: a conversa entre duas vizinhas. “Não posso dizer positivamente em que ano nasceu a crônica; mas há toda a probabilidade de crer que foi coetânea das primeiras duas vizinhas,” enuncia o eu da crônica. Claro, trata-se de uma observação irônica de Machado, que atribui à fofoca a origem do gênero literário, uma das &quot;sacadas&quot; geniais do &quot;bruxo do Cosme Velho&quot;.&lt;br /&gt;(Obs.: Na metalinguagem, faz-se referência à própria linguagem utilizada para transmitir um discurso. Assim, é o uso do meio de comunicação pelo autor para falar de si próprio, podendo apontar inclusive para suas próprias características, que podem ser reais ou fictícias.)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Estrutura&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;: O texto da crônica de 1877 é composto por quatro blocos, sendo o primeiro focado na metalinguagem e os três seguintes menos conectados ao primeiro, embora foquem na temática de morte e enterro.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Protagonista&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;: O eu da crônica afirma que há uma forma correta para se começar uma crônica: por meio de uma trivialidade, ou seja, o calor. Em seguida, ele cita alguns exemplos que confirmam o seu ponto de vista. Primeiro, o eu do cronista cita Adão e Eva, alegando que, quando Eva nos fez perder o paraíso, veio o calor e tudo mais que norteia o nosso cotidiano, como tufões, seca, etc. Depois, foi a vez das duas primeiras vizinhas que, ao iniciarem uma conversa trivial, após uma refeição, certamente falaram do calor, entre outras coisas. Neste caso, Manassés não se importa com&amp;nbsp; o elemento histórico da origem da crônica, mas sim enfatizar&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; o aspecto do novo e d&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;o cotidiano das notícias que chegam ao conhecimento das duas vizinhas que, na sua opinião, dão origem à crônica. Por fim, o eu do cronista vai a um cemitério, onde todos reclamam do calor, menos os coveiros responsáveis por abrir e por fechar as covas, sob o sol escaldante, sem se queixarem da sua sina. Terminada a cerimônia, os homens que abrem covas são deixados lá sob o sol, enquanto todos voltam nos carros,&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;e daí às suas próprias casas ou repartições&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;. &quot;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Lá
 os achamos, lá os deixamos, ao sol, de cabeça descoberta, a trabalhar 
com a enxada. Se o sol nos fazia mal, que não faria àqueles pobres 
diabos, durante todas as horas quentes do dia?&quot;, enuncia o eu da crônica.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;IV. ANÁLISE PSICOLÓGICA DA CRÔNICA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Achei curiosa e interessante a análise da crônica sob o prisma psicológico da Associação Junguiana do Brasil, que a Internet oferece com o título &quot;O nascimento da crônica (Machado de Assis) - Intervenções&quot;. Cada um dos &quot;interventores&quot; dão sua breve análise da crônica com base em sua profissão de psicoterapeutas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Acaci Alcântara&lt;/b&gt;: Comecemos por personagem da crônica.....&lt;br /&gt;Quem é o personagem desta crônica? O Sol e suas emanações? Ele é quem deve ser personificado, pelo menos para mim é o que parece. Ele é o perene, permeia a crônica&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;—&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;do começo ao fim. Torra &quot;os miolos&quot; ontem no escrito e hoje na vida real. Clamamos por um ar condicionado. É personagem das sessões de análise. É uma luz que se apresenta de forma devastadora. O que é feito dos processos que precisam de pouca luz e umidade? Será que você, caro Machado, já aludia sobre os novos tempos onde o que tem valor é o que brilha na luz escaldante? Algo que não é suportável, somos despreparados para enfrentar pois nos apresentamos de casaca sob um calor insuportável! Quem morreu? A capacidade de nos indignarmos e procurarmos abrigo da luz cegante do mundo. Ainda bem que o consultório do analista pode ser um abrigo.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Roque Tadeu Gui&lt;/b&gt;: Penso sobre como deve ter-se originado a crônica de M.A. Talvez pelo final. Bem que nosso autor pode ter ido a um enterro de algum amigo ou conhecido. Ou, quem sabe, não foi, mas alguém que foi lhe contou sobre a adversidade de ir a um sepultamento numa tarde de intenso calor. Seja como for, o autor assume a experiência como sua. As vestimentas, de acordo com a ocasião, mas em desacordo com o clima. Machado (ou quem lhe narrou a cena) sentia calor, quase sufocado em sua casaca. Assis e seus acompanhantes sequer tiram os chapéus, cuidando sim de abrir &quot;os de sol&quot; (guarda-chuvas, diríamos). Se Assis lá não esteve, então, esse detalhe foi livremente ficcionado. Faz parte da arte do cronista.&lt;br /&gt;Nosso autor sente o calor escaldante e pensa na vida dura dos que trabalham sob o sol, sem poder se abrigar. Julga-se mais feliz do que aqueles pobres trabalhadores. Daí a sua tese/&quot;&lt;i&gt;a verdade mais incontestável que achei debaixo do sol é que ninguém se deve queixar, porque cada pessoa é sempre mais feliz do que outra&lt;/i&gt;&quot;.&lt;br /&gt;A sensação do calor escaldante, a forte impressão sobre a dureza do trabalho braçal sob o sol, a reflexão sobre o privilégio de não ter que realizar tal trabalho extenuante, culmina na intuição de que /isso dá uma crônica!/&lt;br /&gt;A partir desse momento a crônica está pré-escrita. O autor terá apenas que encontrar os recursos adequados para escrevê-la em definitivo. Terá que arquitetar uma &quot;lenga-lenga&quot; literária, com qualidades estéticas convincentes, para conduzir o leitor a compartilhar das sensações, impressões e reflexões que o autor teve naquela tarde ensolarada. E, assim, nascerá uma crônica.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Áurea Christina&lt;/b&gt;: Inicialmente, fiquei impregnada, desde as primeiras palavras de Assis, com a idéia da rotina diária do trabalho do psicoterapeuta. A reação, por mim constelada, foi essa: a lembrança de como é comum, o “sinal de largada” da crônica diária de meus clientes, o ato de tecer comentários sobre o clima ou sobre os problemas do trânsito na cidade. Imagino que, no tempo de Machado, o tráfego não seria um problema, mas com certeza, o calor escaldante do Rio de Janeiro sim. Ainda mais, se levarmos em conta, a inadequação das roupas europeias usadas naquela época. Neste momento, me veio à mente o conceito de persona de Jung: a imagem dessas vestimentas copiadas do velho mundo, inadequadas pra um país tropical como o Brasil, e talvez consideradas, na época, como as mais apropriadas e “respeitosas” para uma homenagem sincera, em um ritual de velório e sepultamento. Finalmente, para mim, os personagens e caracteres são quase infinitos porque representam os anônimos que tanto nos oferecem suas histórias e que vão transformando, não somente nossa vida pessoal, como o coletivo também.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;b&gt;Camila Maciel Polônio&lt;/b&gt;: O sol, aquele que nasce e morre todos os dias. Um eterno ressurgir, às vezes escondido por trás das nuvens, outras vezes por trás da chuva e muitas aparições que nos agradam e incomodam. Esperamos do sol sempre a medida certa, aquela temperatura aprazível. Doce ilusão! Nossa inconsequência ao tratar com a natureza nos traz lástimas na espera de que alguém, um outro qualquer, nos salve dos miolos queimados. Quanta coincidência, não? Não seríamos como o sol? Nossos pacientes não trazem essa metáfora? Essas roupas inadequadas nos levam ao resultado desse calor tremendo em cada corpo. Como lidamos com nossa imagem e com nossa alma? Seria o sol um caminho para iluminar a escassez e os excessos? Quem será o nosso personagem principal?&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;V. BIBLIOGRAFIA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;ASSIS&lt;/b&gt;, Machado de: &lt;b&gt;História de Quinze Dias&lt;/b&gt;&amp;nbsp;(com organização, introdução e notas de&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Leonardo Affonso de Miranda Pereira&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;), Campinas: Editora Unicamp, 2009, 303 p.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/05/o-nascimento-da-cronica.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><thr:total>13</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-8997716792003399942</guid><pubDate>Sun, 19 Apr 2026 12:27:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-05-05T14:16:21.796-03:00</atom:updated><title>CULTO  AOS  HERÓIS</title><description>&lt;br /&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;Por JORNAL TRIBUNA de Sete Lagoas&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt; &lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&quot;&lt;b&gt;O tirano morre e seu reinado termina,&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;O mártir morre e seu reinado começa.&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&quot;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; S&lt;/i&gt;&lt;span face=&quot;&amp;quot;Google Sans&amp;quot;, &amp;quot;Helvetica Neue&amp;quot;, sans-serif&quot; style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; background-color: white; caret-color: rgb(31, 31, 31); color: #1f1f1f; display: inline; float: none; font-style: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; text-align: start; text-decoration: none; text-indent: 0px; text-transform: none; white-space: normal; word-spacing: 0px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;ø&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;ren Kierkegaard&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Transcrição do Editorial da edição nº 748, de 21 de abril de 2012, no suplemento ESPECIAL TIRADENTES, p. 7&lt;/i&gt;.&amp;nbsp;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;O Blog de São João del-Rei dedica a reprodução deste histórico Editorial de 21 de abril de 2012 ao historiador sete-lagoano Márcio Vicente Silveira Santos, saudoso confrade no Instituto Histórico e Geográfico de São João del-Rei.&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;I. Editorial do Jornal Tribuna de Sete Lagoas, edição de 21/04/2012&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;O
 brasileiro&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt; esta é uma crítica recorrente&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt; não cultua seus heróis. 
Antes, aceita como &quot;falha&quot; de caráter e, depois, como decorrência 
natural da despolitização do povo, essa indiferença aos que deveriam ser
 &quot;consagrados no altar da Pátria&quot;.&amp;nbsp; A exaltação é reduzida à expressão 
mais simples pela chamada &quot;nova historiografia&quot;. Para ela, o Brasil não 
tem heróis. Os nomes que frequentam as páginas de nossos compêndios 
escolares e que passamos a conhecer e aceitar como realizadores de 
grandes feitos não teriam, portanto, aquela necessária dimensão 
arquetípica capaz de dar-lhes dimensão histórica.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Nessa
 vala comum, estariam sepultados Marechal Cândido Rondon, que expandiu 
nossas fronteiras, realizando obra de integração nacional; Deodoro da 
Fonseca, que partejou a República; Caxias, o gênio militar da espada a 
serviço da Pátria; Santos Dumont, que deu asas ao homem e encantou o 
mundo; Caneca, o frei político da Revolução Pernambucana e da 
Confederação do Equador; Zumbi, o rebelde libertário de Palmares; e, no 
coletivo, os &quot;pracinhas&quot; da FEB, que derramaram seu suor, seu sangue e 
suas lágrimas na Itália durante a II Guerra Mundial. E há tantos outros 
lembrados e pouco ou nada consagrados. Talvez, nesse rol, salva-se (e 
com justiça) o alferes de Cavalaria Joaquim José da Silva Xavier&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt; 
Tiradentes &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;, o mineiro que sonhou com a liberdade e morreu em seu nome.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large; font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Tiradentes
 deveria ser, de fato, o herói nacional, mas tal não acontece. 
Homenageiam-no, apenas, bordando sua efígie nos uniformes, as Polícias 
Militares, que o têm como patrono. A Inconfidência Mineira, por sua vez,
 é tratada em outros Estados, como em São Paulo da &quot;nova&quot; geração de 
historiadores revisionistas, como fato menor da história nacional. No 
Rio Grande do Sul, o italiano Garibaldi ocupa maior espaço na memória do
 povo e no calendário cívico do que qualquer brasileiro. Mesmo em Minas 
Gerais, o 21 de abril é mais um dia a ser emendado para o prazer de um 
feriado estendido, do que data reservada ao exercício da cidadania e do 
civismo.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Não
 fosse exigir demais, Sete Lagoas poderia fazer a diferença no Estado 
comemorando a Inconfidência a partir da presença, aqui, do alferes 
Tiradentes como comandante do Quartel do Sertão. Se há motivos 
históricos para tal, uma expressão do professor e jornalista Fernandino 
Júnior (quem não o conhece?) cria o espaço ideológico para que o 
sete-lagoano se integre às comemorações do 21 de abril. Escrevia ele na 
edição do dia 30 de novembro de 1930 do Jornal &quot;Minas Central&quot;, ao se 
referir à &quot;presença&quot; de Tiradentes em nossa cidade: &quot;Naquele tempo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;quem sabe? &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;, talvez o humilde soldado já acalentasse no espírito a 
ideia da liberdade da Pátria, que lhe valeu, anos depois, o sacrifício 
da própria vida&quot;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large; font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Como o sete-lagoano não poderá contestar essa possibilidade, talvez possa adotá-la como legenda para a bandeira de seu civismo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large; font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Crédito pelo envio do editorial do Jornal Tribuna: Márcio Vicente Silveira Santos (1942-2019), advogado, jornalista, poeta, escritor e historiador que, mesmo antes de publicar seu livro &quot;Tiradentes em Sete Lagoas&quot; de 2010,&amp;nbsp; já tinha se envolvido com a História que inscreveu a cidade de Sete Lagoas no cenário da Inconfidência Mineira, com base em suas profundas pesquisas.&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large; font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large; font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiigTyp1NnsqZHkiDZdoJhN151L7kCL47GFcRzsAI3JTF38uC70X6MIpKYx93gycaC4eAzVa8_9X910nmbF2_rqmlDnr9WAFZPfFZiRgIsp6rxWtVc_nBQH2ayUA8ohJN55pgFyO7XrCHvrIpLxHoyzTFRYGaR3roDzGgGndEy32m_EPxULtN3AIZ7DHro/s640/IMG_8781.jpeg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;440&quot; height=&quot;640&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiigTyp1NnsqZHkiDZdoJhN151L7kCL47GFcRzsAI3JTF38uC70X6MIpKYx93gycaC4eAzVa8_9X910nmbF2_rqmlDnr9WAFZPfFZiRgIsp6rxWtVc_nBQH2ayUA8ohJN55pgFyO7XrCHvrIpLxHoyzTFRYGaR3roDzGgGndEy32m_EPxULtN3AIZ7DHro/w440-h640/IMG_8781.jpeg&quot; width=&quot;440&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Livro lançado em 2010, da autoria do jornalista, advogado, escritor e historiador Márcio Vicente Silveira Santos.&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;No meu breve recorte do cerne do livro acima, &lt;b&gt;Tiradentes em Sete Lagoas&lt;/b&gt; (2010), o historiador Márcio Vicente comprova a presença do Alferes em Sete Lagoas, desde sua posse no comando do Quartel de Sete Lagoas (ou Quartel do Sertão) em 22 de abril de 1780 até 23 de junho de 1781, última data em que Tiradentes é mencionado como &quot;Comandante do Sertão&quot; e, por extensão, Comandante do Quartel de Sete Lagoas. Data de junho de 1780 o início da abertura da &quot;picada&quot; entre Sete Lagoas e Paracatu. Comprovam essa tese o livro de Tarquínio J.B. de Oliveira, &lt;b&gt;Um Banqueiro na Inconfidência&lt;/b&gt;, 1957, p. 63 e duas cartas de Tiradentes a Dom Rodrigo José de Menezes, datadas de 18 e 25 de junho, lastreadas no livro de Jovelino Lanza, &lt;b&gt;História de Sete Lagoas&lt;/b&gt;, 1967, p. 85. Ao examinar o histórico do destacamento de Tiradentes no Quartel do Sertão, Márcio Vicente concluiu que o Alferes foi incumbido, dentre outras, de três missões (a saber: defesa e segurança, cobrança dos impostos e combate ao contrabando), e de uma quarta: estabelecer nova via de comunicação de Sete Lagoas com Paracatu, &quot;desobrigando os viandantes de um contorno geográfico que (para atingi-la) ia quase às fronteiras de São Paulo, no acesso aos Goiases&quot;, conforme Tarquínio J.G. de Oliveira, &lt;i&gt;in&lt;/i&gt; &lt;b&gt;Correspondência Ativa de João Roiz de Macedo&lt;/b&gt;, vol. II, p. 3. Essa ligação se justificava pela &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;importância &lt;/span&gt;que a Vila de Paracatu vinha capitalizando desde 1744, quando ali teve início a exploração aurífera.&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;Fonte&lt;/i&gt;: capítulos intitulados Cronologia mínima, pp. 28-30, No comando das Sete Lagoas, pp. 99-113&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEil-Y1JCW3HR8wj2vap2AOf1OCpilQstguoITTeltlkc3x-Qnd8oK3IcU1gBDqb_afCWO-16XzH3rYb-VHvRqAu6qES5-RyherI8SuPQ5w0P1dPNEsD1O2hjS_PlHf9-Aaj2w0VoqmHMKVlxyS_6PRIG1X06150A3K2BxArKFvBioBLID7748zPgHJm_co/s640/IMG_9400.jpeg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;450&quot; data-original-width=&quot;640&quot; height=&quot;281&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEil-Y1JCW3HR8wj2vap2AOf1OCpilQstguoITTeltlkc3x-Qnd8oK3IcU1gBDqb_afCWO-16XzH3rYb-VHvRqAu6qES5-RyherI8SuPQ5w0P1dPNEsD1O2hjS_PlHf9-Aaj2w0VoqmHMKVlxyS_6PRIG1X06150A3K2BxArKFvBioBLID7748zPgHJm_co/w400-h281/IMG_9400.jpeg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi9p65Vw_7YX4-OwdxqNElwkIzsIgrU8NexcjVU0j7fwFLe4aJffDdW8yoalNzshSW-qDu_qgmT2fRMy2sY7EQj0wfrrkP6D2JXO6wmR6rEQfDIQUegg8BdB6RFObvmnmOqEOVIHD5gnzk0IeuXJIqZ_aIACO0_JABL1U-SzUNPnjxjPZNp3L2vsZ5QXCk/s640/IMG_9399.jpeg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;458&quot; height=&quot;640&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi9p65Vw_7YX4-OwdxqNElwkIzsIgrU8NexcjVU0j7fwFLe4aJffDdW8yoalNzshSW-qDu_qgmT2fRMy2sY7EQj0wfrrkP6D2JXO6wmR6rEQfDIQUegg8BdB6RFObvmnmOqEOVIHD5gnzk0IeuXJIqZ_aIACO0_JABL1U-SzUNPnjxjPZNp3L2vsZ5QXCk/w458-h640/IMG_9399.jpeg&quot; width=&quot;458&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Livro lançado em 09/05/2019, &lt;i&gt;idem&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;No meu breve recorte do cerne do livro acima, &quot;&lt;b&gt;Sete Lagoas, Século XVIII&lt;/b&gt;&quot;, o tema em tela é a importância do &lt;i&gt;&lt;b&gt;Registro&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;, instalado no Arraial em 1762, como um dos principais entrepostos comerciais da Capitania de Minas, no século XVIII. &quot;Passagem forçada para os currais da Bahia&quot;, como escreveu Waldemar de Almeida Barbosa no seu &lt;b&gt;Dicionário Histórico-Geográfico de Minas Gerais&lt;/b&gt;, Sete Lagoas se destacava, no mapa econômico da Capitania, no século XVIII, por sua privilegiada posição geográfica.&amp;nbsp;&lt;br /&gt;Resumidamente e de modo a trazer uma pequena notícia sobre a obra, veremos os principais tópicos tratados em dois capítulos extremamente importantes do referido livro por Márcio Vicente, quase &lt;i&gt;ipsis litteris&lt;/i&gt;:&lt;br /&gt;O &lt;b&gt;Mapa da Capitania de Minas Gerais&lt;/b&gt;, levantado por José Joaquim da Rocha, em 1777, sugere o Registro de Sete Lagoas como ponto de confluência das Estradas Reais que, adentrando Minas pelo Norte, se encaminham para Vila Rica e Sabará. Ele também indica claramente que, para Sete Lagoas, procediam as estradas que cruzavam a Barra do Rio das Velhas ou, acompanhando a margem esquerda do Rio São Francisco, tinham como destino a área central de mineração. Outros autores que estudaram as vias de comunicação e abastecimento da Capitania, no século XVIII, são acordes no argumento de que &quot;passava pelo Registro de Sete Lagoas o gado do Sertão Mineiro que abastecia o mercado da região mineradora da Capitania&quot;. Com o correr do tempo (e a intensificação do trânsito de pessoas e o crescimento das atividades de comércio), outros caminhos seriam abertos, cortavam Sete Lagoas ou tinham esse povoado como centro irradiador e de abastecimento das caravanas que penetravam o sertão ou se dirigiam às zonas de produção aurífera. Essa posição estratégica levou o historiador Angelo Carrara a classificar Sete Lagoas como &quot;ponto de articulação entre os sertões e as minas gerais&quot;, como está consignado em seu extenso estudo e faz parte de seu livro-referência &lt;b&gt;Minas e Currais - Produção Rural e Mercado Interno de Minas Gerais - 1674/1807&lt;/b&gt;.&lt;br /&gt;O Arraial&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;que passou a ser sede de um Registro em 1762&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;era cortado por dois caminhos da maior importância para o comércio geral e a integração demográfica da região. O primeiro deles vinha de Sabará e passava por Santa Luzia, Lagoa Santa e Rezende, adentrando Sete Lagoas pelo Bairro da Várzea, onde começou o povoamento do núcleo urbano. O segundo, com início em Vila Rica, cruzava Palmital e Buritis, e chegava a Sete Lagoas pela Várzea.&lt;br /&gt;De Sete Lagoas, duas estradas ligavam a centros de expressão econômica na Capitania. Uma, na direção Oeste, se dirigia à Vila de Pitangui. A outra, tomando o rumo Norte e, passando por Paga Bem Onça de Cima e Canabrava, chegava ao sítio do Falcão. Já o outro, a Oeste, passando por Bicudo, demandava o sítio das Pindaíbas. Nesse ponto, entroncava-se-se com a estrada que vinha de Pitangui e, passando por Andrequicé, procurava a direção da Passagem do Espírito Santo, no São Francisco. Atravessando o rio pouco antes da foz do Abaeté, no sentido Noroeste, o destino é Paracatu.&lt;br /&gt;Vale notar que, numa segunda travessia do São Francisco, o caminho vindo de Sete Lagoas funde-se com o originado em São João del-Rei.&lt;br /&gt;A mencionada estrada Sete Lagoas-Curvelo, que levava à região dos diamantes, foi cognominada de &quot;O quinto caminho&quot; pelo professor sete-lagoano Alfredo Valadares.&lt;br /&gt;Sobre a picada de Paracatu, objeto do seu primeiro livro, Márcio Vicente indaga: &quot;Se realmente construída, não&amp;nbsp; teria a estrada aberta por Tiradentes importância estratégica ou econômica capaz de merecer seu registro?&quot; Outra indagação pode ser alinhada em busca de esclarecimento para a questão: Quais &quot;providências&quot; vinham sendo &quot;dadas&quot; por Tiradentes &quot;a respeito do novo caminho&quot;, conforme alude carta a ele remetida pelo Governador? Certamente, a resposta estaria nas cartas de 18 e 23 de junho de 1780. Informa o autor que, embora tenha empreendido intenso trabalho de pesquisa nos registros do Arquivo Público Mineiro, em 2010, não localizou esses documentos. Da mesma forma, a história de Paracatu não faz referência à construção de qualquer estrada a cargo de Tiradentes, citando três &quot;clássicos&quot; da historiografia do Município, que silenciam a respeito do tema.&lt;br /&gt;Como resposta possível à pergunta central&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;Qual seria o traçado do caminho aberto por Tiradentes?&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;, deve o autor buscar abrigo na expressão cunhada por Carlos Cunha Correia em seu livro &lt;b&gt;Serra da Saudade&lt;/b&gt; de 1948: &quot;... isso é problema que continua em equação histórica, desafiando a paciência beneditina dos que se dispõem a enfrentar a poeira dos arquivos&quot;.&lt;br /&gt;(&lt;i&gt;Fonte&lt;/i&gt;: capítulos intitulados Sete Lagoas, &quot;boca&quot; do sertão e A picada de Paracatu, pp. 104-112)&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;II. MEMORIAL TIRADENTES em Sete Lagoas, projeto de Márcio Vicente Silveira Santos como encarte do Jornal Tribuna.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhfgvVv2JyVojWwfv4vrOfSsP5qE1AJqevLXZyKrPabq57BfMsRf5C5N3s4ZcDb-_cQSUc26tm6Gwekza4EGQ0d1ziY9_txJwYRhOcSrXbWKTEtLiVII2drhyphenhyphenBfiby2Mf_Y7aVaAKqCXU7iTuUQOfXA5067jnOJ_c0k2nd4KCAj8yCR2PDdDIpDGP3jVzk/s640/IMG_8789.jpeg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;356&quot; data-original-width=&quot;640&quot; height=&quot;223&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhfgvVv2JyVojWwfv4vrOfSsP5qE1AJqevLXZyKrPabq57BfMsRf5C5N3s4ZcDb-_cQSUc26tm6Gwekza4EGQ0d1ziY9_txJwYRhOcSrXbWKTEtLiVII2drhyphenhyphenBfiby2Mf_Y7aVaAKqCXU7iTuUQOfXA5067jnOJ_c0k2nd4KCAj8yCR2PDdDIpDGP3jVzk/w400-h223/IMG_8789.jpeg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgk-x83RytU9z10NlIfiw1P8OyyHmkYxzVFX30z17gnjKBMe1OFgWbncgeV6vn6GNRzHlFCanKL-qFdYs2T98JUIUDlBBqmKPurpphOUu6mm7Ikp3J7uMTUwRYvKKeg_dhRidR53bIWsqkrK3f-kSavvemuT7mfmY91NnVoALivr5yS9hWSRdlNCVkY7BY/s640/IMG_9388.jpeg&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;274&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgk-x83RytU9z10NlIfiw1P8OyyHmkYxzVFX30z17gnjKBMe1OFgWbncgeV6vn6GNRzHlFCanKL-qFdYs2T98JUIUDlBBqmKPurpphOUu6mm7Ikp3J7uMTUwRYvKKeg_dhRidR53bIWsqkrK3f-kSavvemuT7mfmY91NnVoALivr5yS9hWSRdlNCVkY7BY/s320/IMG_9388.jpeg&quot; width=&quot;137&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhvJ7wRUZfZpxwQM7hU7T95j1ICATeh0zuG_P70TYqBC6Wg_hVT_iX4IRL9P_rb80KpR92-FDu4cL2huwULKOaLzuHL7Ib2pYti3F9nPBXpzdf1RsDNaIKjPZ4s11pPHe8Mv1Y43KYHrsG-_oMhmJnxCI9MelqHc3mRrQFS2SmnUI8caSdU5b6SjBymqns/s640/IMG_9389.jpeg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;272&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhvJ7wRUZfZpxwQM7hU7T95j1ICATeh0zuG_P70TYqBC6Wg_hVT_iX4IRL9P_rb80KpR92-FDu4cL2huwULKOaLzuHL7Ib2pYti3F9nPBXpzdf1RsDNaIKjPZ4s11pPHe8Mv1Y43KYHrsG-_oMhmJnxCI9MelqHc3mRrQFS2SmnUI8caSdU5b6SjBymqns/s320/IMG_9389.jpeg&quot; width=&quot;136&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhHNaK8W4cNKS6m_6bVgiWnF9-1rML1RRos9HweKLF3Rnk9lUVtt2UaEgTAGwL806gml8RHCdTU4q2m1WOvtxenz4NlqPlFAoWyTuQPSgNnzoMnz9BBMtrU0sFSs8sEkTJZlsLMzhbQfvCKgtfsWWvNxK7aybx7BXUv1sJVaEZDWb-M3v_zfJ32l1o-ZIk/s640/IMG_9390.jpeg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;286&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhHNaK8W4cNKS6m_6bVgiWnF9-1rML1RRos9HweKLF3Rnk9lUVtt2UaEgTAGwL806gml8RHCdTU4q2m1WOvtxenz4NlqPlFAoWyTuQPSgNnzoMnz9BBMtrU0sFSs8sEkTJZlsLMzhbQfvCKgtfsWWvNxK7aybx7BXUv1sJVaEZDWb-M3v_zfJ32l1o-ZIk/s320/IMG_9390.jpeg&quot; width=&quot;143&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjFJTvgYzHhqIxR_XLCnASEJGvfMczbxZfnXvBOPDJcJhWnNj-bwPZLdjLiBhOP7X5GIPIsxnyQaMF8lPb4n7Jd1wpy86ry3NR7FQqyohRuE2AfZ3LYjtrj-GcyRLv8972NRezkelzeAi24r9q7cCBAHFvnVOFzaW1WW56ZgXH3RmSmh52QM4V-q3XTJ8M/s640/IMG_9391.jpeg&quot; style=&quot;clear: left; float: left; margin-bottom: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;284&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjFJTvgYzHhqIxR_XLCnASEJGvfMczbxZfnXvBOPDJcJhWnNj-bwPZLdjLiBhOP7X5GIPIsxnyQaMF8lPb4n7Jd1wpy86ry3NR7FQqyohRuE2AfZ3LYjtrj-GcyRLv8972NRezkelzeAi24r9q7cCBAHFvnVOFzaW1WW56ZgXH3RmSmh52QM4V-q3XTJ8M/s320/IMG_9391.jpeg&quot; width=&quot;142&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj8aVg3f7N4qdymYDwNZBc4UXxFplcaAHw7Wjdsw0EGxN2QbHURQ8_IYHPhptKi47V6IxGw7HP4eqOBysTIYdcVmtYCgDtPNi7z0bRf6MWxFj52WLNmHtuLjAZDiAxc_dtV1PM3B3CTE2hjwkUbYa8DVnqOcUz50KIABYXvyw658S0l6TjWq0_aRSkPoIs/s640/IMG_9392.jpeg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;280&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj8aVg3f7N4qdymYDwNZBc4UXxFplcaAHw7Wjdsw0EGxN2QbHURQ8_IYHPhptKi47V6IxGw7HP4eqOBysTIYdcVmtYCgDtPNi7z0bRf6MWxFj52WLNmHtuLjAZDiAxc_dtV1PM3B3CTE2hjwkUbYa8DVnqOcUz50KIABYXvyw658S0l6TjWq0_aRSkPoIs/s320/IMG_9392.jpeg&quot; width=&quot;140&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhPd9uNyYGwIzeHd_8hS5ynaffIhxGL_858OTs449GPYBmrXxCrLMRJu8gdUdLg8xU-qio4Hc6lO2V-gXTIFcv1prj8255c_d-kigDRDxrCDLysZhSsDDpUB4HrH-SnAfhKQzqHufPC0mGD3JUREAT3n0gYOrusQSxR4S6TXEPvDhxyEYgLwYz9NKkvPHM/s640/IMG_9393.jpeg&quot; style=&quot;clear: right; float: right; margin-bottom: 1em; margin-left: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;276&quot; height=&quot;320&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhPd9uNyYGwIzeHd_8hS5ynaffIhxGL_858OTs449GPYBmrXxCrLMRJu8gdUdLg8xU-qio4Hc6lO2V-gXTIFcv1prj8255c_d-kigDRDxrCDLysZhSsDDpUB4HrH-SnAfhKQzqHufPC0mGD3JUREAT3n0gYOrusQSxR4S6TXEPvDhxyEYgLwYz9NKkvPHM/s320/IMG_9393.jpeg&quot; width=&quot;138&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;b&gt;Obs.&lt;/b&gt;: Com ligeiras modificações, este encarte do Jornal Tribuna constou do livro &lt;b&gt;Tiradentes em Sete Lagoas&lt;/b&gt; (2010) de Márcio Vicente Silveira Santos, pp. 241-245.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;III. AGRADECIMENTO&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;À minha amada esposa Rute Pardini Braga pela formatação do registro fotográfico utilizado neste trabalho e pela edição das imagens.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;IV. REFERÊNCIA BIBLIOGRÁFICA&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;BRAGA, F. J. S.&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;: &lt;b&gt;Colaborador: MÁRCIO VICENTE SILVEIRA SANTOS&lt;/b&gt;, matéria publicada no Blog de São João del-Rei em 22/08/2017&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2017/08/colaborador-marcio-vicente-silveira.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2017/08/colaborador-marcio-vicente-silveira.html&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;JORNAL TRIBUNA&lt;/b&gt;:&amp;nbsp;&lt;b&gt;&lt;i&gt;Culto aos Heróis&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;, &lt;i&gt;in&lt;/i&gt; suplemento ESPECIAL TIRADENTES, Editorial da edição nº 748, de 21 de abril de 2012, pp. 7-10.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;SILVEIRA SANTOS&lt;/b&gt;, Márcio Vicente: &lt;b&gt;Tiradentes em Sete Lagoas&lt;/b&gt;, matéria publicada no Blog de São João del-Rei em 22/08/2017&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2017/08/tiradentes-em-sete-lagoas.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2017/08/tiradentes-em-sete-lagoas.html&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;________________________________: &lt;b&gt;Tiradentes na História de Sete Lagoas&lt;/b&gt;, matéria publicada no Blog de São João del-Rei em 29/03/2023&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2023/03/tiradentes-na-historia-de-sete-lagoas.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2023/03/tiradentes-na-historia-de-sete-lagoas.html&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;________________________________:&amp;nbsp; &lt;b&gt;São João&lt;/b&gt;, matéria publicada no Blog de São João del-Rei em 26/01/2018&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2018/01/s-o-j-o-o.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2018/01/s-o-j-o-o.html&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; caret-color: rgb(51, 51, 51); color: #333333; font-family: Georgia, serif; font-size: 13px; font-style: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: auto; text-align: justify; text-decoration: none; text-indent: 0px; text-transform: none; white-space: normal; widows: auto; word-spacing: 0px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;____________________________:&lt;span class=&quot;Apple-converted-space&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Tiradentes no sertão&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;, publicado na revista Memória Cult,&amp;nbsp; Ouro Preto, Ano I, nº 3, abril de 2011,&lt;span class=&quot;Apple-converted-space&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;pp. 34 e 35.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; caret-color: rgb(51, 51, 51); color: #333333; font-family: Georgia, serif; font-size: 13px; font-style: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: auto; text-align: justify; text-decoration: none; text-indent: 0px; text-transform: none; white-space: normal; widows: auto; word-spacing: 0px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; caret-color: rgb(51, 51, 51); color: #333333; font-family: Georgia, serif; font-size: 13px; font-style: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: auto; text-align: justify; text-decoration: none; text-indent: 0px; text-transform: none; white-space: normal; widows: auto; word-spacing: 0px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;____________________________:&lt;b&gt;&lt;span class=&quot;Apple-converted-space&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;Tiradentes em Sete Lagoas - Um mergulho na História que inscreve a Cidade no cenário da Inconfidência Mineira&lt;/b&gt;, Sete Lagoas: Tip. Kosmos, 2010, 245 p.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; caret-color: rgb(51, 51, 51); color: #333333; font-family: Georgia, serif; font-size: 13px; font-style: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: auto; text-align: justify; text-decoration: none; text-indent: 0px; text-transform: none; white-space: normal; widows: auto; word-spacing: 0px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;-webkit-text-stroke-width: 0px; caret-color: rgb(51, 51, 51); color: #333333; font-family: Georgia, serif; font-size: 13px; font-style: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: auto; text-align: justify; text-decoration: none; text-indent: 0px; text-transform: none; white-space: normal; widows: auto; word-spacing: 0px;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;____________________________:&lt;span class=&quot;Apple-converted-space&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;Sete Lagoas, Século XVIII&lt;/b&gt;&lt;span class=&quot;Apple-converted-space&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;- O Registro e as Estradas Reais: Centralidade e Convergências na Capitania de Minas&lt;/b&gt;, Sete Lagoas: Edições Instante, 2019,&amp;nbsp; 235 p.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2017/08/culto-aos-herois_22.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiigTyp1NnsqZHkiDZdoJhN151L7kCL47GFcRzsAI3JTF38uC70X6MIpKYx93gycaC4eAzVa8_9X910nmbF2_rqmlDnr9WAFZPfFZiRgIsp6rxWtVc_nBQH2ayUA8ohJN55pgFyO7XrCHvrIpLxHoyzTFRYGaR3roDzGgGndEy32m_EPxULtN3AIZ7DHro/s72-w440-h640-c/IMG_8781.jpeg" height="72" width="72"/><thr:total>13</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-31296241208046400</guid><pubDate>Wed, 04 Mar 2026 22:53:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-03-05T04:50:44.714-03:00</atom:updated><title>SÃO JOÃO DEL-REI</title><description>&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;SÃO JOÃO DEL-REI&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Por Mário Celso Rios *&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt; &lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left; margin-right: 1em; text-align: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhBvCXdCwlZl4fFMxzRlPTna0ncuNuPdW_jbyFGo0YR_dP9XpaFIzzWfWdpwrd3aS-VrZhbWAIsNbR_lyL9v7tbq8H9KEYAv4GbYpowndWN46wgmfd29Vl4xbFnGz_Obd6B1RBcXZ621fnmqy6UaLuJVSolvFjTyE1MSuAcLd7w8Q6fsYZ7Yv7_zHI7G7o/s678/capa_47204_20201013_1882280739.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;381&quot; data-original-width=&quot;678&quot; height=&quot;225&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhBvCXdCwlZl4fFMxzRlPTna0ncuNuPdW_jbyFGo0YR_dP9XpaFIzzWfWdpwrd3aS-VrZhbWAIsNbR_lyL9v7tbq8H9KEYAv4GbYpowndWN46wgmfd29Vl4xbFnGz_Obd6B1RBcXZ621fnmqy6UaLuJVSolvFjTyE1MSuAcLd7w8Q6fsYZ7Yv7_zHI7G7o/w400-h225/capa_47204_20201013_1882280739.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Professor Mário Celso Rios (1952-2020)&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Longe da metrópole, com bravura, sua História ocorreu.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E, às margens de um rio, a vila, irrequieta, incandesceu!&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Amores, correspondidos ou não, entreteciam dramas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Confabulava-se por liberdade em imprevisíveis tramas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O Sangue derramado, a humilhação dos Inconfidentes,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Decisivos foram para o sonho do Tiradentes.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pedras sobre pedras, pontes a desbravar caminhos,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ir-vir, olhares, gestos, mistério, aos torvelinhos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Sinos repicando a vida: templos adornados,&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O Pilar: singelas festas de santos irmanados, &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Lirismo: orquestras tocando melodias cordiais.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nos Campos das Vertentes, conspirou-se pelas sendas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Eram os filhos da aventura em cor de lendas,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A esculpir na Coragem e Valentia seus sinais.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Fonte&lt;/i&gt;: Revista do Instituto Histórico e Geográfico de São João del-Rei, vol. XIV, 2020, p. 9.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;*&lt;/b&gt; Intelectual barbacenense que se destacou no magistério, nas letras, nos estudos históricos, &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;na conservação da memória e das artes. Pesquisador, incentivador cultural, foi titular da cadeira nº 21 patroneada por Sabino José Ferreira e presidente da Academia Barbacenense de Letras durante vários mandatos desde 1993 a 2020,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;professor universitário, advogado, escritor, tradutor, jornalista, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; autor dos seguintes livros: &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Das Ideias em Obras&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;London: A Digression&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Verdes Caminhos Cinzentos&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Poetificando&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nélson Tafúri&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O Homem e a Lição&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Poemas do Presente&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Barbacena: Projeções para o novo Século&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Barbacena: Cultura Regional e Projetos Culturais&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;. Na área jurídica publicou&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“Direitos Humanos - Trinta Anos&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt; e &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Direitos Humanos na América Latina&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”. Além disso, é autor de dois ensaios: &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Música - Terra de Villa-Lobos&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt; e &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Cultura numa era de Cultura de Massas&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;. Finalmente, participou de todas as edições do Encontro de Pesquisadores do Caminho Novo, tendo colaborado para o Blog de São João del-Rei com uma resenha para uma delas, intitulada&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;V Encontro sobre o Caminho Novo busca Novas Fontes para a História&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2014/12/v-encontro-sobre-o-caminho-novo-busca.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2014/12/v-encontro-sobre-o-caminho-novo-busca.html&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/03/sao-joao-del-rei.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhBvCXdCwlZl4fFMxzRlPTna0ncuNuPdW_jbyFGo0YR_dP9XpaFIzzWfWdpwrd3aS-VrZhbWAIsNbR_lyL9v7tbq8H9KEYAv4GbYpowndWN46wgmfd29Vl4xbFnGz_Obd6B1RBcXZ621fnmqy6UaLuJVSolvFjTyE1MSuAcLd7w8Q6fsYZ7Yv7_zHI7G7o/s72-w400-h225-c/capa_47204_20201013_1882280739.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>7</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-3376929310212500244</guid><pubDate>Wed, 18 Feb 2026 13:49:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-06-01T18:37:48.643-03:00</atom:updated><title>Saudade do grupo escolar</title><description>&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Por Francisco José dos Santos Braga&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt; &lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Artigo dedicado às minhas inesquecíveis mestras do curso primário do Grupo Escolar João dos Santos no período de 1956-1959, que faziam parte daquele corpo docente vitorioso e conduziam as centenas de alunos pelo caminho seguro do Conhecimento&lt;/i&gt;. &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;I. INTRODUÇÃO&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;No final do primeiro meado do século XX, o sonho de qualquer casal brasileiro era ter uma filha professora, enquanto o dos rapazes era namorar uma normalista. Ela desfilava com seu uniforme: saia pregueada azul, uma blusa branca, ostentando orgulhosamente um laço de fita no peito e uma estrelinha metálica no colarinho. À sua passagem, despertava suspiros e palavras elogiosas pelo seu charme, elegância e radioso sorriso. A beleza física daquelas normalistas ficou bem retratada em famosa canção de 1949 intitulada &quot;Normalista&quot; — composição de Benedito Lacerda e letra de David Nasser — &amp;nbsp;perpetuada nas vozes de Nelson Gonçalves e Miltinho:&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&quot;&lt;i&gt;Vestida de azul e branco&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;i&gt;Trazendo um sorriso franco&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;i&gt;Num rostinho encantador&lt;/i&gt;...&quot;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&quot;Professorinha&quot;, assim era chamada carinhosamente a jovem recém-formada na Escola Normal, que tinha como experiência inicial lecionar numa Escola Rural.&lt;/div&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Ser professora era &quot;a&quot; vocação e por ela nutriam verdadeira adoração seus alunos. Era respeitada, admirada e ouvida pelos pais de seus alunos, que lhe davam total liberdade não só para ensinar a seus filhos, mas também para orientá-los e até mesmo corrigi-los, quando necessário. Naqueles tempos, os pais sabiam que as medidas tomadas pela professora eram em benefício da educação e formação moral dos seus filhos. Ela era tão querida que os alunos se amontoavam à sua espera na frente da escola e disputavam o privilégio de carregarem sua pasta e a pilha de livros e cadernos corrigidos.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
O seu dia comemorativo era 15 de outubro, ocasião em que a escola programava uma série de atividades em sua homenagem. Os alunos escreviam mensagens e declamavam poesias alusivas aos mestres, sem falar nas redações dos jornais que publicavam bonitas mensagens nos seus periódicos.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Exemplos não faltam da dedicação dessas mestras para organizar e relembrar as efemérides nacionais. Por exemplo, em 21 de abril se comemorava, com grande garbo e desfile pelas ruas da cidade, a morte do Tiradentes. Segue a descrição dessa comemoração, registrada num periódico local:&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;II. REGISTROS EM PERIÓDICOS E LIVROS LOCAIS &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;Grupo escolar &quot;D. Maria Teresa&quot;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;br /&gt;
&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;
Programma do &quot;Auditorium&quot; de 21 de abril, realizado no grupo escolar &quot;D. Maria Teresa&quot;, para commemorar a ephemeride.
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Hymno
 à Bandeira, cantado por todos os alumnos; saudação à Bandeira, alumna 
Natalya Campos; hymno à Proclamação da Republica, entoado por todos os 
alumnos.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Conferencia pela professora — Nadyr Rangel, sobre Tiradentes.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Hymno &quot;A Inconfidencia&quot;, todos os alumnos.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Recitativos —&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
4º anno — &lt;i&gt;No altar do martyr&lt;/i&gt;, Corina Rosa Barbosa; &lt;i&gt;21 de abril&lt;/i&gt;, Diva Alves; &lt;i&gt;Tiradentes&lt;/i&gt;, Guimar Pereira do Carmo; &lt;i&gt;O Tiradentes&lt;/i&gt;, Moacyr Ribeiro; &lt;i&gt;Culto à Bandeira&lt;/i&gt;, Laura Guimarães; &lt;i&gt;Tiradentes perante a Alçada&lt;/i&gt;, Attilio Fallieri.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
3º anno —&lt;i&gt; Conjuração Mineira&lt;/i&gt;, Lucy Soares de Jesus; &lt;i&gt;Tiradentes&lt;/i&gt;, Natiere Moreira Leite.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
2º anno — &lt;i&gt;A cabeça de Tiradentes&lt;/i&gt;, Hilda Rodrigues; &lt;i&gt;Tiradentes&lt;/i&gt;, Lyres Gomes Ribeiro; &lt;i&gt;Minhas dívidas&lt;/i&gt;, Maria José Andrade; &lt;i&gt;Cinema&lt;/i&gt;, Marina do Amaral; &lt;i&gt;Somnambula&lt;/i&gt;, Maria José Lobato; &lt;i&gt;Tiradentes&lt;/i&gt;, Giacomina Moura; &lt;i&gt;21 de abril&lt;/i&gt;, Maria José Lobato.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;i&gt;Fonte&lt;/i&gt;: &lt;b&gt;TRIBUNA&lt;/b&gt;, Anno XV, nº 975, São João del-Rei, 28 de abril de 1929.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Mesmo ganhando pouco, andando às vezes a pé, a cavalo, de charrete e até mesmo de trem para chegar às escolas rurais, ela era feliz: trajava sempre seu melhor vestido, adornada com anéis, brincos e pulseiras. Não deixava 
de presentear principalmente seus próprios pais quando recebia seu 
primeiro salário, com dois ou três meses de atraso.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
Não havia greve no magistério. Naquela ocasião, os secretários de Estado da Educação  e os ministros da Educação não eram políticos que se preocupavam apenas com a política partidária. Antes, eram, geralmente, pessoas identificadas com a educação, educadores natos.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Estou falando de uma época em que atuava em São João del-Rei o Tenente João CAVALCANTE (Passagem de Mariana, 18/05/1902-Petrópolis, 14/08/1985), que, segundo [&lt;b&gt;GUERRA&lt;/b&gt;, 1968; 179] &quot;&lt;i&gt;foi um dos grandes valores que a nossa cidade conquistou e aqui realizou o milagre de organizar a maior e melhor orquestra Sinfônica de cidades do interior de Minas. Foi também, por muitos anos, regente da Banda de Música do 11º Regimento de Infantaria.&quot; &lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;Também aqui fundou o Orfeão da Escola Normal (Colégio Nossa Senhora das Dores).&quot; Acrescento o fato de que o Tenente João Cavalcante foi o compositor do hino desse colégio, que pertencia à Santa Casa da Misericórdia de São João del-Rei.&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;III. MINHAS LEMBRANÇAS ESCOLARES &lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;br /&gt;
Minha mãe, Celina dos Santos Braga, normalista em fins de 1945, lecionou durante um ano numa escola rural na estação ferroviária de César de Pina. Relembrava com saudade ter sido mestra dos filhos de João Longatti, entre outros, e ter sido madrinha de uma das filhas dele, Amélia Conceição.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Diante do pedido de casamento por parte de meu pai, Roque da Fonseca Braga, minha mãe abandonou a profissão de professora em 1947, para se dedicar exclusivamente à educação de seus filhos. O povo dizia que marido que se prezava não ficava dependente do salário de sua noiva professora, preconceito imperdoável eis que afastava da sua missão tantas professoras. Por isso, muitos noivos, como meu pai Roque e meu tio Júlio Teixeira, pediam em casamento suas noivas, desde que abandonassem a profissão de educadora. Muitas interromperam definitivamente, como minha mãe Celina e minha tia Olga, sua carreira pedagógica.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Depois de décadas, tive grande emoção ao pisar o mesmo pavimento do meu antigo Grupo Escolar João dos Santos &lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;, do lado direito do Córrego do Lenheiro, da lendária São João del-Rei e entrar numa das antigas salas de aula do antigo educandário onde fui escolarizado. Foi bom percorrer outras salas, até o grande salão onde funcionava a diretoria, em que minha mente infantil registrou as imagens das professoras&lt;b&gt; Mercedes Passarini de Resende Ferreira &lt;/b&gt;(&quot;Cecê&quot;) e &lt;b&gt;Beatriz Leite de Andrade&lt;/b&gt;: a primeira, ao piano, comunicativa e de grandes dotes artísticos, e a segunda, diretora altiva e de alta linhagem, já que irmã do grande orador são-joanense Dr. Belisário Leite de Andrade. Das janelas abertas, constatei com tristeza que não mais conseguia avistar as palmeiras plantadas por Dr. Paulo Lustosa no quintal do seu solar para cada um dos seus onze filhos. Simplesmente foram arrancadas: deixaram de existir.&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Segundo minha irmã Celina Maria Braga Campos, Cecê costumava convocar determinada turma para ensaio de certo hino cívico a ser cantado em uma data futura. Os escolares, então, se postavam ao redor do piano na sala da diretoria e recebiam a lição no primeiro e nos próximos contatos com a música e letra do hino. No dia da comemoração programada, todas as turmas já estavam devidamente treinadas e prontas e sem titubear para a apresentação comunitária.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;
Sobre Cecê, relembro o hino de despedida do Grupo cantado por todas as crianças do 4º ano primário, despedindo-se de seu querido grupo escolar em festividade solene no Teatro Municipal local. Na ocasião, eu tinha dez anos. Era final do ano de 1959. A melodia foi retirada da última parte do Estudo Op. 10 nº 3 em mi maior (&quot;Tristesse&quot;) de Chopin. Cecê era a pianista e provavelmente autora também da letra abaixo:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Adeus, companheiros,&lt;br /&gt;
Com que saudade,&lt;br /&gt;
Vamos deixar&lt;br /&gt;
O grupo escolar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
E, ao partir,&lt;br /&gt; 
Em nossos corações&lt;br /&gt;
Uma lembrança&lt;br /&gt;
P&#39;ra sempre há de ficar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Adeus, companheiros,&lt;br /&gt;
Chegou a hora&lt;br /&gt;
Vamos deixar&lt;br /&gt;
O grupo escolar.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Com muito amor,&lt;br /&gt;
Nós o louvaremos com fervor&lt;br /&gt;
E exaltaremos nossa escola&lt;br /&gt;
Tão amada e tão querida.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
E, ao partir,&lt;br /&gt;
Cheios de emoção,&lt;br /&gt;
Deixamos aqui&lt;br /&gt;
Nossa gratidão.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Adeus, adeus...&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Adeus, adeus.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Cecê também tocava &quot;Le Tambourin&quot; de Jean-Philippe Rameau, com letra provavelmente composta por ela própria e que dizia:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tamborzinho alegre,&lt;br /&gt;
Toca, toca...&lt;br /&gt;
Sempre sorridente,&lt;br /&gt;
Juvenil.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Teu rufar sonoro&lt;br /&gt;
E cadenciado&lt;br /&gt;
Tem muitos encantos&lt;br /&gt;
Tem encantos mil.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Tamborzinho alegre,&lt;br /&gt;
Toca, toca...&lt;br /&gt;
Teu rufar sonoro,&lt;br /&gt;
Rufa, rufa...&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Toca, toca,&lt;br /&gt;
Rufa, rufa,&lt;br /&gt;
Toca sempre,&lt;br /&gt;
Tamborzinho. (Da capo al fine)&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Não poderia findar estas breves recordações, sem mencionar a excelência das apresentações de Cecê tocando ao piano o acompanhamento de hinos cívicos inesquecíveis, como o hino oficial da cidade (letra de Bento Ernesto Júnior e melodia por Carlos dos Passos Andrade Silva), hino à Bandeira Nacional (música de Antônio Francisco Braga e letra por Olavo Bilac), Hino Nacional Brasileiro (música de Francisco Manoel da Silva e letra por Osório Duque Estrada), hino do Grupo Escolar João dos Santos (música de João Américo da Costa e letra por José Américo da Costa) e a Canção do Expedicionário (música de Spartaco Rossi e letra por Guilherme de Almeida).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Perambulando pelas antigas salas, pareceu-me entrever, apressadas e solícitas, minhas professoras do curso primário &lt;b&gt;Eneida Simões Alves&lt;/b&gt;, &lt;b&gt;Zilda Natalina Gonçalves Gomes&lt;/b&gt;, &lt;b&gt;Yvane Leite de Andrade&lt;/b&gt; e &lt;b&gt;Beatriz Maria de Resende Silva&lt;/b&gt;. Mais tarde, houve outras mestras portadoras de títulos notáveis. Mas nenhuma delas marcou tanto a retina dos meus olhos quanto aquelas seis primeiras que encantaram os alegres anos do meu curso primário.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;IV. NOTAS&amp;nbsp; EXPLICATIVAS &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;A TRIBUNA&lt;/b&gt;: São João del-Rei, Anno XV, nº 975, São João del-Rei, 28 de abril de 1929&lt;b&gt; &lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;Nas &quot;Ephemerides Mineiras&quot; de José Pedro Xavier da Veiga pode-se ler na data 2 de abril de 1881 a seguinte anotação: &quot;Inaugura-se na florescente e adiantada cidade de São João d&#39;El-Rey a &#39;Escola João dos Santos&#39;, fundada, patrioticamente, pelo dr. visconde de Ibituruna, que mais tarde (1889) foi o ultimo presidente desta provincia.&quot; Tal informação me foi repassada pelo confrade Francisco Oliveira, da Academia Barbacenense de Letras, o qual anotou ainda que tal registro foi publicado no Fascículo do Ano III, 1898, pela Imprensa Oficial, ainda em Ouro Preto, na página 291 da Revista do Arquivo Público Mineiro, cobrindo o período de 1696 a 1896.&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;V. REFERÊNCIAS BIBLIOGRÁFICAS&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;BRAGA&lt;/b&gt;, Francisco José dos Santos: &lt;b&gt;&lt;i&gt;O cinquentenário do Grupo Escolar João dos Santos&lt;/i&gt;&lt;/b&gt; (26/7/1908-26/7/1958), publicado no Blog de São João del-Rei em 7/10/2016.&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2016/10/o-cinquentenario-do-grupo-escolar-joao.html&quot;&gt;http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2016/10/o-cinquentenario-do-grupo-escolar-joao.html&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;GUERRA&lt;/b&gt;, Antônio Manoel de Souza:&amp;nbsp;&lt;b&gt;Pequena História de&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;b&gt;Teatro, Circo, Música e Variedades em São João del-Rei - 1717 a 1967&lt;/b&gt;, Juiz de Fora: Sociedade Propagadora Esdeva - Lar Católico, 327 p.&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;MAGALHÃES&lt;/b&gt;, Luiz Alberto de Almeida: &lt;b&gt;&lt;i&gt;A Normalista&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;, publicado no Blog de São João del-Rei em 27/03/2023&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2023/03/a-normalista.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2023/03/a-normalista.html&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;VEIGA&lt;/b&gt;, José Pedro Xavier da: &lt;b&gt;Efemérides Mineiras&lt;/b&gt;, Belo Horizonte: Fundação João Pinheiro (Centro de Estudos Históricos e Culturais), 1998, vol. 1-4&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Sugestão de vídeo: &lt;b&gt;Normalista&lt;/b&gt; (composição de David Nasser e Benedito Lacerda), interpretada por Nelson Gonçalves&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://www.youtube.com/watch?v=pe543Dq-om4&quot;&gt;https://www.youtube.com/watch?v=pe543Dq-om4&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2015/06/saudade-do-grupo-escolar.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><thr:total>11</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-7350187018448410112</guid><pubDate>Tue, 17 Feb 2026 14:19:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-02-18T06:25:08.096-03:00</atom:updated><title>Carta de mãe para filho</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;Por Celina dos Santos Braga (1928-2014)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;São João del-Rei, 2 de abril de 1970&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Meu querido filho,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não queria lhe escrever, pois sabe que sou pessimista, embora lute contra essa tormenta. Os meus dias transcorrem monótonos, pois novos motivos dia a dia surgem à minha frente.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Tomei uma resolução de silenciar. Não de derrota, mas de reflexão e esperança de dias melhores. E eles virão, bem sei, pois há na minha vida uma luz maravilhosa que brilha nos momentos difíceis e não me deixa sucumbir. É a luz da Fé. Esta Fé que recebi de &lt;u&gt;meus pais&lt;/u&gt;, herança benfazeja e inigualável, que às vezes quer apagar como a chama de uma vela ao vento, mas que, com o auxílio de Deus e de muitas circunstâncias felizes qual oxigênio, deu vida a esta chama e a mantém acesa.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;É que a gente não tem olhos para ver as coisas pequenas que fazem a felicidade; coisas lindas que acontecem todo dia. O sorriso das crianças, o desabrochar das flores, o deslumbramento de um dia que nasce, o crepúsculo, a emoção de ouvir uma música predileta ou a leitura de uma carta de um amigo, etc.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Saí da rotina, mas desejo de coração que esteja bem de saúde e de estudos.

Com muita saudade, despede-se sua mãe com um abraço carinhoso e pede a Deus que o abençoe,&amp;nbsp; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; Celina&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Final da carta de minha mãe (detalhe: excelente caligrafia!):&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjHhUSztW6PZBdAaIfYWOO2W83W-jN1n4VsOBNHqkHx9hme46F0p2TQ3pvY8wzZ1qL5dEO8Sd_7PNjc0NElzsKcda3laxVU3CyXaMG5XVOStG75NSzeoai7eg4I1oDLRpGjOERhKXHzazdkGmiQw5jFNvfrUJ0jHoEjVyRrQysVazRAhKuj1zIYdKy6Bbk/s640/IMG_8770.jpeg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;166&quot; data-original-width=&quot;640&quot; height=&quot;104&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjHhUSztW6PZBdAaIfYWOO2W83W-jN1n4VsOBNHqkHx9hme46F0p2TQ3pvY8wzZ1qL5dEO8Sd_7PNjc0NElzsKcda3laxVU3CyXaMG5XVOStG75NSzeoai7eg4I1oDLRpGjOERhKXHzazdkGmiQw5jFNvfrUJ0jHoEjVyRrQysVazRAhKuj1zIYdKy6Bbk/w400-h104/IMG_8770.jpeg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;De seu arquivo de fotos:&amp;nbsp; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;&lt;td&gt;&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;table cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;float: left;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi55THZuvUYhXyVsXBBlcL0dNvbW9pjHGElh9aHlp-pXsFADytMARQREH4y1CZ-Z4-CVD2wQqHPzA8LnuUrZDcaQDZCPwrdgUnSi26ckwByxBXAs3FVnG_6yRzC4w5gcP8dZRdzPCHJmqx9i-KBeQw_dNic7y9vDIj8ijAvl0qZgmGPrI0tk_eiCe46_Dg/s640/IMG_8765.jpeg&quot; style=&quot;clear: left; margin-bottom: 1em; margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;414&quot; data-original-width=&quot;640&quot; height=&quot;259&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi55THZuvUYhXyVsXBBlcL0dNvbW9pjHGElh9aHlp-pXsFADytMARQREH4y1CZ-Z4-CVD2wQqHPzA8LnuUrZDcaQDZCPwrdgUnSi26ckwByxBXAs3FVnG_6yRzC4w5gcP8dZRdzPCHJmqx9i-KBeQw_dNic7y9vDIj8ijAvl0qZgmGPrI0tk_eiCe46_Dg/w400-h259/IMG_8765.jpeg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Celina no naipe de sopranos na década de 80, a última à esquerda da primeira fila - Coral do Colégio Nossa Senhora das Dores&amp;nbsp; &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjvQ5jZpjjMWjlloCUxlqIanAi1ixwsmMde9DrMfBrX3H4HPk2VB2wKBMCSEk9jxnRB9kM3BU8-OGR392klDruOYnQIqpA8EyysoinGB66qbutDB3RlXD4-1__HJcDVgu314xu5BFChyphenhyphen5mJkrH-CvNJacnkDQXyOM7N5N_n6I2qIH4BQQivWxrvf_GNung/s819/IMG_8767.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;819&quot; data-original-width=&quot;521&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjvQ5jZpjjMWjlloCUxlqIanAi1ixwsmMde9DrMfBrX3H4HPk2VB2wKBMCSEk9jxnRB9kM3BU8-OGR392klDruOYnQIqpA8EyysoinGB66qbutDB3RlXD4-1__HJcDVgu314xu5BFChyphenhyphen5mJkrH-CvNJacnkDQXyOM7N5N_n6I2qIH4BQQivWxrvf_GNung/w255-h400/IMG_8767.jpg&quot; width=&quot;255&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Recorte de Celina tirado da foto acima&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;II. AGRADECIMENTO&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;À minha amada esposa Rute Pardini Braga pela formatação do registro fotográfico utilizado neste trabalho. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/02/carta-de-mae-para-filho.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjHhUSztW6PZBdAaIfYWOO2W83W-jN1n4VsOBNHqkHx9hme46F0p2TQ3pvY8wzZ1qL5dEO8Sd_7PNjc0NElzsKcda3laxVU3CyXaMG5XVOStG75NSzeoai7eg4I1oDLRpGjOERhKXHzazdkGmiQw5jFNvfrUJ0jHoEjVyRrQysVazRAhKuj1zIYdKy6Bbk/s72-w400-h104-c/IMG_8770.jpeg" height="72" width="72"/><thr:total>21</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-2064248221651114664</guid><pubDate>Fri, 23 Jan 2026 14:03:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-04-16T10:41:18.833-03:00</atom:updated><title>JORGE DE LIMA, POETA ESQUECIDO</title><description>&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;Por MÁRIO CELSO RIOS *&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Não há a menor dúvida de que existe, na literatura brasileira, um &quot;caso&quot; Jorge de Lima. Tendo sido, na opinião de muitos críticos e poetas do Brasil e de outras partes do mundo (incluindo o autor destas linhas), aquele que mais longe foi em nossa terra na feitura do verso e no uso da poesia como expressão de um povo e de uma nação, é de se espantar seja ele posto de lado&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;—&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt; permanentemente de lado&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;—&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt; pela presente comunidade literária do País. Em vida, teria sido normal, por ser católico praticante e ortodoxo, colocá-lo sob suspeita. (...) Como pode nosso maior poeta ser colocado, por gerações posteriores, em nível tão baixo? Como pode ser tão esquecido? Como pôde ter sido candidato à Academia Brasileira de Letras cinco vezes e não ter sido eleito? (...)&lt;/i&gt;.&amp;nbsp; &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; Antonio Olinto: O Caso Jorge de Lima, in Tribuna da Imprensa (RJ), edição de 26/06/2007&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgq6CQFAdBaOiyXM7Nk17saqzUQ1KmbRiJ6JfsCan0x_7-yBHbJdZgvzgvUEk4JlxXjGPuw3qfVM809B1LVkRqeKJH_5UjvP6gIs3RHTNdn7OgVAjhi5-MbRbsSZJW6l4ZQhFbUv6Z9V9evqIbE_eXu7ss1D2NiBo4ubiHIPOr_hOVTGcfq-phrIQheYrE/s1280/Jorge-de-Lima.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;800&quot; data-original-width=&quot;1280&quot; height=&quot;250&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgq6CQFAdBaOiyXM7Nk17saqzUQ1KmbRiJ6JfsCan0x_7-yBHbJdZgvzgvUEk4JlxXjGPuw3qfVM809B1LVkRqeKJH_5UjvP6gIs3RHTNdn7OgVAjhi5-MbRbsSZJW6l4ZQhFbUv6Z9V9evqIbE_eXu7ss1D2NiBo4ubiHIPOr_hOVTGcfq-phrIQheYrE/w400-h250/Jorge-de-Lima.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Jorge (Mateus) de Lima (1893-1953)&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Injustamente, Jorge de Lima anda esquecido, mas venerado por especialistas e leitores mais bem informados como é o meu caso. Ana Maria Paulino, uma das maiores estudiosas do poeta, atribui o fato ao epíteto de &quot;poeta cristão&quot; de que foi tachado e a qualidade de &quot;poesia religiosa&quot; conferida a seus versos, o que teria afastado deles o leitor dos anos 60. Segundo Paulino, o leitor estaria mais interessado em obras cujo tema abordasse o momento político-social vivido pelo país.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nascido em União dos Palmares (AL) e falecido no Rio de Janeiro, filho de um senhor de engenho. Descendendo de uma antiga linhagem rural do Nordeste, sua infância de engenho, na plantação paterna de cana de açúcar, explica sua inclinação à terra natal e a simpatia para com a raça negra. Lançou-se escritor, menino ainda, com um soneto parnasiano: &quot;O Acendedor de Lampiões&quot; (1907). Ainda da fase parnasiana cito &quot;&lt;b&gt;XIV Alexandrinos&lt;/b&gt;&quot; (1914).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em 1911, iniciou o curso de Medicina em Salvador, tendo concluído no Rio de Janeiro em 1915. Ainda em 1915, retornou a Maceió para exercer a Medicina. Em 1919 elegeu-se Deputado Estadual pelo PRAL-Partido Republicano de Alagoas. Em 1930, transferiu-se para o Rio de Janeiro por desavenças políticas, e ali na Capital exerceu a clínica médica e foi professor de Literatura Brasileira na Universidade do Brasil. O seu consultório na Cinelândia tornou-se famoso como centro de reunião de intelectuais e amigos. Após a queda do Estado Novo, militou na política, elegendo-se vereador no antigo Distrito Federal, pela UDN. De 1937 a 1945, teve sua candidatura à Academia Brasileira de Letras recusada por seis (&lt;i&gt;sic&lt;/i&gt;) vezes. Em 1952, é fundada a Sociedade Carioca de Escritores (SOCE), da qual foi o primeiro presidente provisório.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em 1925 aderiu ao Modernismo, mas pertence à chamada &quot;geração de 30&quot;, segunda geração de modernistas. Época de seus belos poemas &lt;i&gt;&lt;b&gt;regionais (negros)&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;. &quot;Essa Negra Fulô&quot; (1928) lhe trouxe êxito estupendo, nacional e mundial, tendo a artista argentina Berta Singerman uma intérprete incomparável.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A partir de 1930, dedica-se à militância católica. Em feliz associação com Murilo Mendes, escreveu um livro de poemas &lt;b&gt;&lt;i&gt;religiosos&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;: &lt;b&gt;Tempo e Eternidade&lt;/b&gt; (1935). Essa mesma tendência revelou-se em &lt;b&gt;A Túnica Inconsútil&lt;/b&gt; (1938), espécie de profissão de fé do eu-lírico que se coloca no mundo regido pela lei divina, composta por 73 poemas de forma livre (dentre os quais se destaca o poema &quot;O grande desastre aéreo de ontem&quot;, dedicado a Cândido Portinari: &quot;Vejo sangue no ar... Chove sangue sobre as nuvens de Deus. E há poetas míopes que pensam que é o arrebol.&quot;) e &lt;b&gt;Anunciação e Encontro de Mira-Coeli&lt;/b&gt; (1950), com sua linguagem místico-religiosa.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Fase negra: É de 1947 o livro &lt;b&gt;Poemas Negros&lt;/b&gt;, cujo tema é a realidade africana no Brasil e a vida na regiões Norte e Nordeste do país.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mas há de ser na fase &lt;i&gt;&lt;b&gt;hermética/(neo)classizante&lt;/b&gt;&lt;/i&gt; com o &lt;b&gt;Livro dos Sonetos&lt;/b&gt; (1949) e &lt;b&gt;Invenção de Orfeu&lt;/b&gt; (1952) que a excelsa inspiração do poeta alcançará seu ponto culminante e seu lugar definitivo, graças ao domínio técnico do verso, o poder onírico, a originalidade e o sopro épico bebido nas fontes da grande tradição da arte ocidental. Em Invenção de Orfeu (retorno à epopeia, embora utilize heterogeneidade de formas como soneto, sextilha, quadra, oitava, terça; rima, bem como gênero híbrido: épico X lírico. Conforme E. R. Curtius: O poeta épico navega em um grande navio no amplo mar; o poeta lírico em um barquinho pelo rio, Jorge de Lima revisita Camões, construindo uma épica camoniana subjetivada. Segundo João Gaspar Simões, é o caso de uma epopeia interior: o primeiro poema de brasilidade interior.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Destacou-se Jorge de Lima em diversas áreas de sua exemplar atuação: médica, política, literária (extraordinária contribuição poética, crítico-histórica e novelística) e artística (como pintor e escultor, fazia fotomontagens).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;José Santiago Naud assim definiu o poeta alagoano: &quot;Jorge de Lima é como um painel. Total. Registro das nossas raízes, linguagem criada ou herdada, mito e mistério, a complexidade do universo referida pelo local. Assim como Drummond estabeleceu o código do dizer poético em brasileiro, Jorge de Lima abriu peculiaridades ao universal.&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;A AVE&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Por Jorge de Lima (&lt;i&gt;in&lt;/i&gt; &lt;b&gt;A Túnica Inconsútil&lt;/b&gt;)&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ninguém sabia donde viera a estranha ave.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Talvez o último ciclone a arrebatasse&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;de incógnita ilha ou de algum golfo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;ou nascesse das algas gigantescas do mar;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;ou caísse de uma outra atmosfera,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;ou de outro mundo ou de outro mistério.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Velhos homens do mar nunca a haviam visto nos gelos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;nem nenhum andarilho a encontrara jamais:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;era antropomorfa como um anjo e silenciosa&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;como qualquer poeta.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Primeiro pairou na grande cúpula do templo &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;mas o pontífice tangeu-a de lá como se tange um&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;[demônio doente.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E na mesma noite pousou no cimo do farol;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;e o faroleiro tangeu-a: ela podia atrapalhar as naus.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ninguém lhe ofereceu um pedaço de pão&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;ou um gesto suave onde se dependurasse.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E alguém disse: “essa ave é uma ave má das que devoram&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;[o gado.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E outro: “essa ave deve ser um demônio faminto”.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E quando as suas asas pairavam espalmadas dando&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;[sombra às crianças cansadas,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;até a mães jogavam pedras na misteriosa ave perseguida&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;[e inquieta.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Talvez houvesse fugido de qualquer pico silencioso entre&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;[as nuvens&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;ou perdesse a companheira abatida de seta.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A ave era antropomorfa como um anjo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;e solitária como qualquer poeta.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E parecia querer o convívio dos homens&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;que a enxotavam como se enxota um demônio doente.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quando a enchente periódica afogou os trigais, alguém&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;[disse:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; A ave trouxe a enchente.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quando a seca anual assolou os rebanhos, alguém disse:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; A ave comeu os cordeiros&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E todas as fontes lhe negando água,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;a ave desabou sobre o mundo como um Sansão sem vida.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Então um simples pescador apanhou o cadáver macio e&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;[falou:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Achei o corpo de uma grande ave mansa.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E alguém recordou que a ave levava ovos aos anacoretas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Um mendigo falou que a ave o abrigara muitas vezes do&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;[frio.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E um nu: a ave cedeu as penas para meu gibão.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E o chefe do povo: era o rei das aves, que&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;[desconhecemos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E o filho mais moço do chefe que era sozinho e manso:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Dá-me as penas para eu escrever a minha vida&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;tão igual à da ave em quem me vejo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;mais do me vejo em ti, meu pai.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiRydPENlUNr0HXBZ7ye_3rKNkHShnCAz4gdPYSWdFwFXdzJ7C8XWFxWVCYEBrwGMuNV_ZHoqfQtWpBiOWhsI3IFD3YvBZGhDlEYDFgMjzjmAhodIllR6f7H2eVPshZEeM72psEy-W0Xt-XRsKbAE1F8T-3oivrJc5vzatnq2Ai5ayjQ1mO4XqVd4aUiYw/s1280/PHOTO-2026-01-23-19-10-20.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;1280&quot; data-original-width=&quot;959&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiRydPENlUNr0HXBZ7ye_3rKNkHShnCAz4gdPYSWdFwFXdzJ7C8XWFxWVCYEBrwGMuNV_ZHoqfQtWpBiOWhsI3IFD3YvBZGhDlEYDFgMjzjmAhodIllR6f7H2eVPshZEeM72psEy-W0Xt-XRsKbAE1F8T-3oivrJc5vzatnq2Ai5ayjQ1mO4XqVd4aUiYw/w300-h400/PHOTO-2026-01-23-19-10-20.jpg&quot; width=&quot;300&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Mário Celso Rios (1954-2020) na sede da ABL-Academia Barbacenense de Letras, presidindo a posse do gerente deste blog como membro da AMEF-Academia Mantiqueira de Estudos Filosóficos em 16/05/2019&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Antes de meu comentário sobre o poema, digo a você que no ano de 1993, fui visitar na Filadélfia o Museu dedicado a Edgar Allan Poe. Lá havia traduções de &lt;b&gt;THE RAVEN&lt;/b&gt; em vários idiomas. Para minha frustração, nada em português! Lembrei-me da tradução de Machado de Assis e da de Fernando Pessoa. Aí, enviei uma carta a Zilda de Castro e pedi a ela para me enviar uma cópia da versão machadiana a partir da obra completa que havia no Colégio Estadual Soares Ferreira e que lera nos meus tempos do curso científico. Recebi posteriormente um agradecimento expresso do governo americano pelo meu gesto em prol da literatura. (...)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Releio o poema&lt;b&gt; A Ave&lt;/b&gt; de Jorge de Lima e me recordo de Hesíodo (&lt;b&gt;Teogonia&lt;/b&gt; e &lt;b&gt;Trabalhos e Dias&lt;/b&gt;) e de sua recriação de Prometeu Acorrentado em que o preço da vida por ter acesso ao fogo do saber é ter seu fígado devorado pela águia, ave emblemática como a de Jorge de Lima. Também me vem à mente Raduan Nassar e de sua primorosa &lt;b&gt;Lavoura Arcaica&lt;/b&gt; em que as questões vida-morte, solidão-convivência, obediência-libertação, diálogo-incompreensão nos remetem a esse lapidado texto jorgiano. A AVE de Lima brilha e voa alto por trazer sutis referências à essência&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &quot;de onde vim? quem sou? qual meu papel no mundo? temos alguém além de nosso egocentrismo na convivência? somos anacoretas e misantropos? na pena de uma ave existe a iridescência de todo o ser? ou a pena em que me expresso é tão-somente sinal do meu inconformismo diante da minha irremediável finitude?&quot;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Na mitologia ocidental a culpa original é trabalhada como arquétipo visceral ou como possibilidade catártica. Enquanto Poe cria um &quot;nunca mais&quot; em estado de eclipse, o poema de Jorge de Lima é uma tese em aberto. Isso é uma das nuances que o torna maestral.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh1onQ5PKiN_9sRE0RHKEGxI4x7luVoOONRvk_ZSCMrur3pRO7RN2ioI0H0CXk7S1ZvsQDzS-98RVFVH67SuKpZp1Jsns1PDGSsWRPzPR1qPsjkh0hGomgr-Cf6z9WvFbrf9E6aY6HONeHrjxUORJPOWBcBh5L0MT3l_sJ36fw6bYppKshiuPX-aFCWI7Q/s320/DSC09290.JPG&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;240&quot; data-original-width=&quot;320&quot; height=&quot;300&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh1onQ5PKiN_9sRE0RHKEGxI4x7luVoOONRvk_ZSCMrur3pRO7RN2ioI0H0CXk7S1ZvsQDzS-98RVFVH67SuKpZp1Jsns1PDGSsWRPzPR1qPsjkh0hGomgr-Cf6z9WvFbrf9E6aY6HONeHrjxUORJPOWBcBh5L0MT3l_sJ36fw6bYppKshiuPX-aFCWI7Q/w400-h300/DSC09290.JPG&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;O gerente do blog em companhia de Mário Celso Rios, em Santos Dumont, em 30/11/2013, depois da apresentação de O Peregrino de Assis, cantata de Frei Joel Postma OFM.&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;*&lt;/b&gt; &lt;i&gt;Pesquisador, advogado, professor, incentivador cultural, pertenceu a várias entidades de valorização das causas intelectuais, foi membro da Academia Barbacenense de Letras, tendo sido seu presidente de 1993 a 2020, e participou ativamente de todas as edições do Encontro de Pesquisadores do Caminho Novo. Durante vários anos foi professor da Escola Estadual Professor Soares Ferreira e também professor da Faculdade de Direito em Barbacena. &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. BIBLIOGRAFIA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;BELÉM&lt;/b&gt;, Euler de França: &lt;i&gt;&lt;b&gt;Poeta brasileiro quase ganhou Nobel de Literatura&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;, Jornal Opção 50 Anos, edição de 17/07/2019&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://www.jornalopcao.com.br/colunas-e-blogs/imprensa/poeta-brasileiro-quase-ganhou-nobel-de-literatura-197173/&quot;&gt;https://www.jornalopcao.com.br/colunas-e-blogs/imprensa/poeta-brasileiro-quase-ganhou-nobel-de-literatura-197173/&lt;br /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;OLINTO&lt;/b&gt;, Antonio: &lt;b&gt;&lt;i&gt;O Caso Jorge de Lima&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;, &lt;i&gt;in&lt;/i&gt; Tribuna da Imprensa (RJ), edição de 26/06/2007&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://www2.academia.org.br/artigos/o-caso-jorge-de-lima&quot;&gt;https://www2.academia.org.br/artigos/o-caso-jorge-de-lima&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;PAULINO&lt;/b&gt;, Ana Maria: &lt;b&gt;Jorge de Lima&lt;/b&gt;, São Paulo: Edusp, 1995 (Coleção Artistas Brasileiros, 1) &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/01/jorge-de-lima-poeta-esquecido.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgq6CQFAdBaOiyXM7Nk17saqzUQ1KmbRiJ6JfsCan0x_7-yBHbJdZgvzgvUEk4JlxXjGPuw3qfVM809B1LVkRqeKJH_5UjvP6gIs3RHTNdn7OgVAjhi5-MbRbsSZJW6l4ZQhFbUv6Z9V9evqIbE_eXu7ss1D2NiBo4ubiHIPOr_hOVTGcfq-phrIQheYrE/s72-w400-h250-c/Jorge-de-Lima.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>15</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-6909009985168140487</guid><pubDate>Tue, 06 Jan 2026 12:55:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-01-10T17:52:15.153-03:00</atom:updated><title>MAIO</title><description>&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;Por LIMA BARRETO *&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Transcrevemos a crônica referenciada publicada pela&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;i&gt; &lt;/i&gt;Gazeta da Tarde&lt;i&gt;, Rio, edição de 04 de maio de 1911&lt;/i&gt;. &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Estamos em maio, o mês das flores, o mês sagrado pela poesia. Não é sem emoção que o vejo entrar. Há em minha alma um renovamento; as ambições desabrocham de novo e, de novo, me chegam revoadas de sonhos. Nasci sob o seu signo, a treze, e creio que em sexta-feira; e, por isso, também à emoção que o mês sagrado me traz, se misturam recordações da minha meninice.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Agora mesmo estou a lembrar-me que, em 1888, dias antes da data áurea, meu pai chegou em casa e disse-me: a lei da abolição vai passar no dia de teus anos. E de fato passou; e nós fomos esperar a assinatura no Largo do Paço.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Na minha lembrança desses acontecimentos, o edifício do antigo paço, hoje repartição dos Telégrafos, fica muito alto, um &lt;i&gt;sky-scraper&lt;/i&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;; e lá de uma das janelas eu vejo um homem que acena para o povo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não me recordo bem se ele falou e não sou capaz de afirmar se era mesmo o grande Patrocínio.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Havia uma imensa multidão ansiosa, com o olhar preso às janelas do velho casarão. &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;Afinal a lei foi assinada&lt;/span&gt; e, num segundo, todos aqueles milhares de pessoas o souberam. &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;A princesa veio à janela. Foi uma ovação: palmas, acenos com lenço, vivas...&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Fazia sol e o dia estava claro. Jamais, na minha vida, vi tanta alegria. Era geral, era total; e os dias que se seguiram, dias de folganças e satisfação, deram-me uma visão da vida inteiramente de festa e harmonia.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;Houve missa campal no Campo de São Cristóvão. Eu fui também com meu pai; mas pouco me recordo dela, a não ser lembrar-me que, ao assisti-la, me vinha aos olhos a &quot;Primeira Missa&quot;, de Vítor Meireles. Era como se o Brasil tivesse sido descoberto outra vez... Houve o barulho de bandas de música, de bombas e girandolas &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;, indispensável aos nossos regozijos; e houve também préstitos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt; cívicos. Anjos despedaçando grilhões, alegorias toscas passaram lentamente pelas ruas. Construíram-se estrados para bailes populares; houve desfile de batalhões escolares e eu me lembro que vi a princesa imperial &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;, na porta da atual Prefeitura, cercada de filhos, assistindo àquela fieira de numerosos soldados desfiar devagar. &lt;/span&gt;Devia ser de tarde, ao anoitecer.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEikrPYOAQgFc6hWYMgpNelQ8u28oOjF4ZIk7EnAjKKjgz-jw_JwTFqDOjlFJfSFhTLjmghOAUWLoJQp0DMV82l9a4SZ3QFQeadMzVw-XdUw6QzDjO1AgyKZ9YdFns1cFu-z0GQq2gixGz9NwMcIAo7ZrwXayKf0oAnMhILEuPBbmlTkbIblK8JfhRdFF_g/s700/arq_1178.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;413&quot; data-original-width=&quot;700&quot; height=&quot;236&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEikrPYOAQgFc6hWYMgpNelQ8u28oOjF4ZIk7EnAjKKjgz-jw_JwTFqDOjlFJfSFhTLjmghOAUWLoJQp0DMV82l9a4SZ3QFQeadMzVw-XdUw6QzDjO1AgyKZ9YdFns1cFu-z0GQq2gixGz9NwMcIAo7ZrwXayKf0oAnMhILEuPBbmlTkbIblK8JfhRdFF_g/w400-h236/arq_1178.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;“Missa campal celebrada em ação de graças pela Abolição da escravatura no Brasil”. Antonio Luiz Ferreira, 17/05/1888. Crédito: Brasiliana Fotográfica&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhcxpdPMDZVVBfbiJoB6nSrJONhpRplQPeILUfBJoEhY_myjJ4YPyZYC12TjPJYZu2URfB8SgVJIfqQ_AlliY_N1JD8d2CV0WgzizeGRsBBIFqjfxEoLojVmknfaRB4Rwjuiz-TmK-jjrck1Ess_YYmDt2ytBm2-XIFX9h5CdDsfJUcJU1avqHG0pw3XpY/s598/MISSA_IMAGEM_CORTE21%20co%CC%81pia.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;594&quot; data-original-width=&quot;598&quot; height=&quot;318&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhcxpdPMDZVVBfbiJoB6nSrJONhpRplQPeILUfBJoEhY_myjJ4YPyZYC12TjPJYZu2URfB8SgVJIfqQ_AlliY_N1JD8d2CV0WgzizeGRsBBIFqjfxEoLojVmknfaRB4Rwjuiz-TmK-jjrck1Ess_YYmDt2ytBm2-XIFX9h5CdDsfJUcJU1avqHG0pw3XpY/s320/MISSA_IMAGEM_CORTE21%20co%CC%81pia.jpg&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Corte da imagem&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ela me parecia loura, muito loura, maternal, com um olhar doce e apiedado. Nunca mais a vi e o imperador nunca vi, mas me lembro dos seus carros, aqueles enormes carros dourados, puxados por quatro cavalos, com cocheiros montados e um criado à traseira.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Eu tinha então sete anos e o cativeiro não me impressionava. Não lhe imaginava o horror; não conhecia a sua injustiça. Eu me recordo, nunca conheci uma pessoa escrava. Criado no Rio de Janeiro, na cidade, onde já os escravos rareavam, faltava-me o conhecimento direto da vexatória instituição, para lhe sentir bem os aspectos hediondos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Era bom saber se a alegria que trouxe à cidade a lei da abolição foi geral pelo país. Havia de ser, porque já tinha entrado na consciência de todos a injustiça originária da escravidão.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quando fui para o colégio, um colégio público, à Rua do Resende, a alegria entre a criançada era grande. Nós não sabíamos o alcance da lei, mas a alegria ambiente nos tinha tomado.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A professora, Dona Teresa Pimentel do Amaral, uma senhora muito inteligente, a quem muito deve o meu espírito, creio que nos explicou a significação da coisa; mas com aquele feitio mental de criança, só uma coisa me ficou: livre! livre!&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Julgava que podíamos fazer tudo que quiséssemos; que dali em diante não havia mais limitação aos propósitos da nossa fantasia.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Parece que essa convicção era geral na meninada, porquanto um colega meu, depois de um castigo, me disse: &quot;Vou dizer a papai que não quero voltar mais ao colégio. Não somos todos livres?&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mas como ainda estamos longe de ser livres! Como ainda nos enleamos nas teias dos preceitos, das regras e das leis!&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Dos jornais e folhetos distribuídos por aquela ocasião, eu me lembro de um pequeno jornal, publicado pelos tipógrafos da Casa Lombaerts. Estava bem impresso, tinha umas vinhetas elzevirianas &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, pequenos artigos e sonetos. Desses, dois eram dedicados a José do Patrocínio e o outro à princesa. Eu me lembro, foi a minha primeira emoção poética a leitura dele. Intitulava-se &quot;Princesa e Mãe&quot; e ainda tenho de memória um dos versos:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;“&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Houve um tempo, senhora, há muito já passado...&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhc675eXYfv0hHnDY2rco6qG_0lJSklpuFxuYnsrcUQz_esOWhJohP9g6AcQNCNQFkIuriZdFk7C0gsmOdbwfme1l6XciQCkZPUpyUI1yZztVeE0HNHwp0SNXdSbV50UmxdulDF7sR_pfvfNxePlIlC_Cw3PuNbsrrPRUYLm9Yd1epOqmyaLRZTiYkTZdg/s300/Isabel-207x300.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;300&quot; data-original-width=&quot;207&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhc675eXYfv0hHnDY2rco6qG_0lJSklpuFxuYnsrcUQz_esOWhJohP9g6AcQNCNQFkIuriZdFk7C0gsmOdbwfme1l6XciQCkZPUpyUI1yZztVeE0HNHwp0SNXdSbV50UmxdulDF7sR_pfvfNxePlIlC_Cw3PuNbsrrPRUYLm9Yd1epOqmyaLRZTiYkTZdg/w276-h400/Isabel-207x300.jpg&quot; width=&quot;276&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Fotografia da Princesa Isabel e de seu filho Pedro de Alcântara, ainda bebê. Crédito: Brasiliana Fotográfica.&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;
São boas essas recordações; elas têm um perfume de saudade e fazem com que sintamos a eternidade do tempo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Oh! O tempo! O inflexível tempo, que como o Amor, é também irmão da Morte, vai ceifando aspirações, tirando presunções, trazendo desalentos, e só nos deixa na alma essa saudade do passado às vezes composta de coisas fúteis, cujo relembrar, porém, traz sempre prazer.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quanta ambição ele não mata! Primeiro são os sonhos de posição: com os dias e as horas e, a pouco e pouco, a gente vai descendo de ministro a amanuense; depois são os do Amor — oh! como se desce nesses! Os de saber, de erudição, vão caindo até ficarem reduzidos ao bondoso Larousse. Viagens... Oh! As viagens! Ficamos a fazê-las nos nossos pobres quartos, com auxílio do Baedecker e outros livros complacentes.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Obras, satisfações, glórias, tudo se esvai e se esbate. Pelos trinta anos, a gente que se julgava Shakespeare, está crente que não passa de um &quot;Mal das Vinhas&quot;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; qualquer; tenazmente, porém, ficamos a viver, esperando, esperando ... o que? O imprevisto, o que pode acontecer amanhã ou depois. Esperando os milagres do tempo e olhando o céu vazio de Deus ou Deuses, mas sempre olhando para ele, como o filósofo Guyau &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Esperando, quem sabe se a sorte grande ou um tesouro oculto no quintal?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;E maio volta...&lt;/span&gt; Há pelo ar blandícias e afagos; as coisas ligeiras têm mais poesia; os pássaros como que cantam melhor; o verde das encostas é mais macio; um forte flux&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; de vida percorre e anima tudo...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;O mês augusto e sagrado pela poesia e pela arte, jungido eternamente à marcha da Terra, volta&lt;/span&gt;; e os galhos da nossa alma que tinham sido amputados — os sonhos enchem-se de brotos muito verdes, de um claro e macio verde de pelúcia, reverdecem mais uma vez, para de novo perderem as folhas, secarem, antes mesmo de chegar tórrido dezembro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E assim se faz a vida, com desalentos e esperanças com recordações e saudades, com tolices e coisas sensatas com baixezas e grandezas, à espera da morte, da doce morte, padroeira dos aflitos e desesperados...&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. GLOSSÁRIO por Francisco José dos Santos Braga&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A palavra “skyscraper” tem origem no inglês e, em tradução livre, significa “arranha-céu”. O termo é utilizado para descrever prédios enormes, que se destacam em sua grandiosidade, alteram a paisagem e parecem, de fato, tocar as nuvens. O termo começou a ser usado na década de 1880, pouco depois da construção dos primeiros edifícios, nos Estados Unidos. O desenvolvimento deles resultou da convergência de diversos fatores tecnológicos e sociais.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Cata-ventos. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em
 pirotecnia, corresponde a uma roda ou travessão onde são colocados 
fogos de artifício para serem lançados ou estourarem em sequência.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Termo originário da Itália. No Brasil, é mais comum aparecer como &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;“girândola”.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Grupo de pessoas caminhando em fila como em cortejos, procissões ou marchas.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Filha de Dom Pedro II, tornou-se herdeira presuntiva ao trono por morte prematura de seus dois irmãos. Serviu como regente do império em três ocasiões diferentes, sendo a última delas aquela em que assinou a Lei Áurea em 13 de maio de 1888, na qual declarou extinta a escravidão em todo o território do Império do Brasil por meio da assinatura da Lei Áurea. Por tal feito, foi cognominada &quot;A Redentora&quot;, embora de fato tenha sido a gota d&#39;água para a queda da monarquia, já que desagradou a fazendeiros de café donos de escravos, que mantinham grandes poderes econômicos, sociais e políticos, apesar de a vasta maioria do povo brasileiro apoiar a continuação do sistema imperial e não ter nenhuma atração pelo republicanismo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Elsevier ou Elzevir é uma empresa editorial holandesa especializada em conteúdo científico, técnico e médico.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Também conhecido por oídio, é um gênero de fungo microscópico parasito das videiras, que cobre folhas e frutos de uma camada esbranquiçada.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Jean-Marie Guyau (1854-1888) foi um poeta e filósofo francês. Como filósofo, influenciou Nietzsche, Henri Bergson e Piotr Kropotkin.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A sua esposa, Barbe Marguerite André, sob o pseudônimo de Pierre Ulric, publicou romances curtos destinados ao público infanto-juvenil.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸ &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Fluxo contínuo. Modernamente, o Flux AI usa um sistema inteligente que combina diferentes técnicas de Inteligência Artificial para criar imagens. Ele pode entender tanto textos quanto imagens como ponto de partida, transformando essas informações em novas imagens de alta qualidade.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;III. BIBLIOGRAFIA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;CARVALHO&lt;/b&gt;, José Murilo de: &lt;i&gt;&lt;b&gt;MACHADO DE ASSIS VAI À MISSA&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;in&lt;/i&gt; Blog de São João del-Rei, postado em 24/08/2023.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2023/08/machado-de-assis-vai-missa.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2023/08/machado-de-assis-vai-missa.html&lt;br /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2026/01/maio.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEikrPYOAQgFc6hWYMgpNelQ8u28oOjF4ZIk7EnAjKKjgz-jw_JwTFqDOjlFJfSFhTLjmghOAUWLoJQp0DMV82l9a4SZ3QFQeadMzVw-XdUw6QzDjO1AgyKZ9YdFns1cFu-z0GQq2gixGz9NwMcIAo7ZrwXayKf0oAnMhILEuPBbmlTkbIblK8JfhRdFF_g/s72-w400-h236-c/arq_1178.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>6</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-1291005892475436056</guid><pubDate>Mon, 08 Dec 2025 00:02:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-01-04T22:06:05.948-03:00</atom:updated><title>O HOMEM QUE SABIA JAVANÊS</title><description>&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;Por LIMA BARRETO&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Transcrevemos o conto referenciado publicado pela&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;i&gt; &lt;/i&gt;Gazeta da Tarde&lt;i&gt;, Rio, edição de 28 de abril de 1911&lt;/i&gt;. &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Glossário pelo gerente do Blog.&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj7SfbVIE7uNlfOy5P5a_ZP2WSXsM6pA_k5Ni8klUvHMjBJ4tYkc3Cpo-8Vgw-C4HF1UUtTZ7RcjY8DOMXU1ifnDhMpb3fYiTYPUxaZB5jwCLf7QhhsoR6PMVbNXEp6RcvJ04JbdkaFGIj0wSpEBuOgzPXs1UxWTIr3xRDk_amJk3QE6n1iaH3MiCOs_Pw/s1002/o-homem-que-sabia-javanc3aas.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;695&quot; data-original-width=&quot;1002&quot; height=&quot;278&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj7SfbVIE7uNlfOy5P5a_ZP2WSXsM6pA_k5Ni8klUvHMjBJ4tYkc3Cpo-8Vgw-C4HF1UUtTZ7RcjY8DOMXU1ifnDhMpb3fYiTYPUxaZB5jwCLf7QhhsoR6PMVbNXEp6RcvJ04JbdkaFGIj0wSpEBuOgzPXs1UxWTIr3xRDk_amJk3QE6n1iaH3MiCOs_Pw/w400-h278/o-homem-que-sabia-javanc3aas.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Livro em javanês - Crédito: &lt;/b&gt;&lt;a href=&quot;https://paginadoricardo.wordpress.com/2020/04/04/resumo-o-homem-que-sabia-javanes-lima-barreto/&quot;&gt;https://paginadoricardo.wordpress.com/2020/04/04/resumo-o-homem-que-sabia-javanes-lima-barreto/&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em uma confeitaria, certa vez, ao meu amigo Castro, contava eu as partidas que havia pregado &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;às convicções e às respeitabilidades, para poder viver.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Houve mesmo, uma dada ocasião, quando estive em Manaus, em que fui obrigado a esconder a minha qualidade de bacharel, para mais confiança obter dos clientes, que afluíam ao meu escritório de feiticeiro e adivinho. Contava eu isso.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O meu amigo ouvia-me calado, embevecido, gostando daquele meu Gil Blas &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;vivido &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, até que, em uma pausa da conversa, ao esgotarmos os copos, observou a esmo:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Tens levado uma vida bem engraçada, Castelo !&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Só assim se pode viver... Isto de uma ocupação única: sair de casa a certas horas, voltar a outras, aborrece, não achas? Não sei como me tenho aguentado lá, no consulado !&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Cansa-se; mas, não é disso que me admiro. O que me admira, é que tenhas corrido tantas aventuras aqui, neste Brasil imbecil e burocrático.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Qual! Aqui mesmo, meu caro Castro, se podem arranjar belas páginas de vida. Imagina tu que eu já fui professor de javanês!&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Quando? Aqui, depois que voltaste do consulado?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Não; antes. E, por sinal, fui nomeado cônsul por isso.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Conta lá como foi. Bebes mais cerveja?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Bebo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mandamos buscar mais outra garrafa, enchemos os copos, e continuei:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Eu tinha chegado havia pouco ao Rio estava literalmente na miséria. Vivia fugido de casa de pensão em casa de pensão, sem saber onde e como ganhar dinheiro, quando li no Jornal do Comércio o anúncio seguinte:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Precisa-se de um professor de língua javanesa. Cartas, etc.&quot; Ora, disse cá comigo, está ali uma colocação que não terá muitos concorrentes; se eu capiscasse &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;quatro palavras, ia apresentar-me. Saí do café e andei pelas ruas, sempre a imaginar-me professor de javanês, ganhando dinheiro, andando de bonde e sem encontros desagradáveis com os &quot;cadáveres&quot; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;. Insensivelmente dirigi-me à Biblioteca Nacional. Não sabia bem que livro iria pedir; mas, entrei, entreguei o chapéu ao porteiro, recebi a senha e subi. Na escada, acudiu-me pedir a &lt;i&gt;Grande Encyclopédie&lt;/i&gt;, letra J, a fim de consultar o artigo relativo a Java e a língua javanesa. Dito e feito. Fiquei sabendo, ao fim de alguns minutos, que Java era uma grande ilha do arquipélago de Sonda, colônia holandesa, e o javanês, língua aglutinante do grupo maleo-polinésico, possuía uma literatura digna de nota e escrita em caracteres derivados do velho alfabeto hindu.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A &lt;i&gt;Encyclopédie&lt;/i&gt; dava-me indicação de trabalhos sobre a tal língua malaia e não tive dúvidas em consultar um deles. Copiei o alfabeto, a sua pronunciação figurada e saí. Andei pelas ruas, perambulando e mastigando letras. Na minha cabeça dançavam hieróglifos; de quando em quando consultava as minhas notas; entrava nos jardins e escrevia estes calungas&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; na areia para guardá-los bem na memória e habituar a mão a escrevê-los.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;À noite, quando pude entrar em casa sem ser visto, para evitar indiscretas perguntas do encarregado, ainda continuei no quarto a engolir o meu &quot;a-b-c&quot; malaio, e, com tanto afinco levei o propósito que, de manhã, o sabia perfeitamente. Convenci-me que aquela era a língua mais fácil do mundo e saí; mas não tão cedo que não me encontrasse com o encarregado dos aluguéis dos cômodos:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Senhor Castelo, quando salda a sua conta?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Respondi-lhe então eu, com a mais encantadora esperança:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Breve... Espere um pouco... Tenha paciência... Vou ser nomeado professor de javanês, e...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Por aí o homem interrompeu-me:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Que diabo vem a ser isso, Senhor Castelo?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Gostei da diversão&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; e ataquei o patriotismo do homem:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— É uma língua que se fala lá pelas bandas do Timor. Sabe onde é?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Oh! alma ingênua! O homem esqueceu-se da minha dívida e disse-me com aquele falar forte dos portugueses:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Eu cá por mim, não sei bem; mas ouvi dizer que são umas terras que temos lá para os lados de Macau. E o senhor sabe isso, Senhor Castelo?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Animado com esta saída feliz que me deu o javanês, voltei a procurar o anúncio. Lá estava ele. Resolvi animosamente propor-me ao professorado do idioma oceânico. Redigi a resposta, passei pelo Jornal e lá deixei a carta. Em seguida, voltei à biblioteca e continuei os meus estudos de javanês. Não fiz grandes progressos nesse dia, não sei se por julgar o alfabeto javanês o único saber necessário a um professor de língua malaia ou se por ter me empenhado mais na bibliografia e história literária do idioma que ia ensinar.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ao cabo de dois dias, recebia eu uma carta para ir falar ao doutor Manuel Feliciano Soares Albernaz, Barão de Jacuecanga, à Rua Conde de Bonfim, não me recordo bem que número. É preciso não te esqueceres que entrementes continuei estudando o meu malaio, isto é, o tal javanês. Além do alfabeto, fiquei sabendo o nome de alguns autores, também perguntar e responder &quot;como está o senhor?&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; e duas ou três regras de gramática, lastrado &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;todo esse saber com vinte palavras do léxico.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não imaginas as grandes dificuldades com que lutei, para arranjar os quatrocentos réis da viagem! É mais fácil&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; podes ficar certo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; aprender o javanês... Fui a pé. Cheguei suadíssimo; e, com maternal carinho, as anosas mangueiras, que se perfilavam em alameda diante da casa do titular, me receberam, me acolheram e me reconfortaram. Em toda a minha vida, foi o único momento em que cheguei a sentir a simpatia da natureza...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Era uma casa enorme que parecia estar deserta; estava mal tratada, mas não sei porque me veio pensar que nesse mau tratamento havia mais desleixo e cansaço de viver que mesmo pobreza. Devia haver anos que não era pintada. As paredes descascavam e os beirais do telhado, daquelas telhas vidradas de outros tempos, estavam desguarnecidos aqui e ali, como dentaduras decadentes ou mal cuidadas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Olhei um pouco o jardim e vi a pujança vingativa com que a tiririca e o carrapicho tinham expulsado os tinhorões e as begônias. Os crótons&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt; &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;continuavam, porém, a viver com a sua folhagem de cores mortiças. Bati. Custaram-me a abrir. Veio, por fim, um antigo preto africano, cujas barbas e cabelo de algodão davam à sua fisionomia uma aguda impressão de velhice, doçura e sofrimento.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Na sala, havia uma galeria de retratos: arrogantes senhores de barba em colar se perfilavam enquadrados em imensas molduras douradas, e doces perfis de senhoras, em bandós &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, com grandes leques, pareciam querer subir aos ares, enfunadas pelos redondos vestidos à balão; mas, daquelas velhas coisas, sobre as quais a poeira punha mais antiguidade e respeito, a que gostei mais de ver foi um belo jarrão de porcelana da China ou da Índia, como se diz. Aquela pureza da louça, a sua fragilidade, a ingenuidade do desenho e aquele seu fosco brilho de luar, diziam-me a mim que aquele objeto tinha sido feito por mãos de criança, a sonhar, para encanto dos olhos fatigados dos velhos desiludidos...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Esperei um instante o dono da casa. Tardou um pouco. Um tanto trôpego, com o lenço de alcobaça na mão, tomando veneravelmente o simonte de antanho &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁰&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, foi cheio de respeito que o vi chegar. Tive vontade de ir-me embora. Mesmo se não fosse ele o discípulo, era sempre um crime mistificar &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;aquele ancião, cuja velhice trazia à tona do meu pensamento alguma coisa de augusto, de sagrado. Hesitei, mas fiquei.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Eu sou, avancei, o professor de javanês, que o senhor disse precisar.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Sente-se, respondeu-me o velho. O senhor é daqui, do Rio?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Não, sou de Canavieiras.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Como? fez ele. Fale um pouco alto, que sou surdo, — Sou de Canavieiras,
na Bahia, insisti eu. — Onde fez os seus estudos?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Em São Salvador.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Em onde aprendeu o javanês? indagou ele, com aquela teimosia peculiar aos velhos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não contava com essa pergunta, mas imediatamente arquitetei uma mentira. Contei-lhe que meu pai era javanês. Tripulante de um navio mercante, viera ter à Bahia, estabelecera-se nas proximidades de Canavieiras como pescador, casara, prosperara e fora com ele que aprendi javanês.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— E ele acreditou? E o físico? perguntou meu amigo, que até então me ouvira calado.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Não sou, objetei, lá muito diferente de um javanês. Estes meus cabelos corridos, duros e grossos e a minha pele basané &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt; &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;podem dar-me muito bem o aspecto de um mestiço de malaio...Tu sabes bem que, entre nós, há de tudo: índios, malaios, taitianos, malgaches, guanches, até godos. É uma comparsaria de raças e tipos de fazer inveja ao mundo inteiro.
— Bem, fez o meu amigo, continua.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— O velho, emendei eu, ouviu-me atentamente, considerou demoradamente o meu físico, pareceu que me julgava de fato filho de malaio e perguntou-me com doçura:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Então está disposto a ensinar-me javanês?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— A resposta saiu-me sem querer: — Pois não.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— O senhor há de ficar admirado, aduziu o Barão de Jacuecanga, que eu,
nesta idade, ainda queira aprender qualquer coisa, mas...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Não tenho que admirar. Têm-se visto exemplos e exemplos muito
fecundos... ?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— O que eu quero, meu caro senhor....&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Castelo, adiantei eu.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— O que eu quero, meu caro Senhor Castelo, é cumprir um juramento de
família. Não sei se o senhor sabe que eu sou neto do Conselheiro Albernaz, aquele que acompanhou Pedro I, quando abdicou. Voltando de Londres, trouxe para aqui um livro em língua esquisita, a que tinha grande estimação. Fora um hindu ou siamês que lho dera, em Londres, em agradecimento a não sei que serviço prestado por meu avô. Ao morrer meu avô, chamou meu pai e lhe disse: &quot;Filho, tenho este livro aqui, escrito em javanês. Disse-me quem mo deu que ele evita desgraças e traz felicidades para quem o tem. Eu não sei nada ao certo. Em todo o caso, guarda-o; mas, se queres que o fado que me deitou o sábio oriental se cumpra, faze com que teu filho o entenda, para que sempre a nossa raça seja feliz.&quot; Meu pai, continuou o velho barão, não acreditou muito na história; contudo, guardou o livro. Às portas da morte, ele mo deu e disse-me o que prometera ao pai. Em começo, pouco caso fiz da história do livro. Deitei-o &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;a um canto e fabriquei minha vida. Cheguei até a esquecer-me dele; mas, de uns tempos a esta parte, tenho passado por tanto desgosto, tantas desgraças têm caído sobre a minha velhice que me lembrei do talismã da família. Tenho que o ler, que o compreender, se não quero que os meus últimos dias anunciem o desastre da minha posteridade; e, para entendê-lo, é claro, que preciso entender o javanês. Eis aí.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Calou-se e notei que os olhos do velho se tinham orvalhado. Enxugou discretamente os olhos e perguntou-me se queria ver o tal livro. Respondi-lhe que sim. Chamou o criado, deu-lhe as instruções e explicou-me que perdera todos os filhos, sobrinhos, só lhe restando uma filha casada, cuja prole, porém, estava reduzida a um filho, débil de corpo e de saúde frágil e oscilante.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Veio o livro. Era um velho calhamaço, um in-quarto antigo, encadernado em couro, impresso em grandes letras, em um papel amarelado e grosso. Faltava a folha do rosto e por isso não se podia ler a data da impressão. Tinha ainda umas páginas de prefácio, escritas em inglês, onde li que se tratava das histórias do príncipe Kulanga, escritor javanês de muito mérito.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Logo informei disso o velho barão que, não percebendo que eu tinha chegado aí pelo inglês, ficou tendo em alta consideração o meu saber malaio. Estive ainda folheando o cartapácio, à laia de quem sabe magistralmente aquela espécie de vasconço &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, até que afinal contratamos as condições de preço e de hora, comprometendo-me a fazer com que ele lesse o tal alfarrábio antes de um ano.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Dentro em pouco, dava a minha primeira lição, mas o velho não foi tão diligente quanto eu. Não conseguia aprender a distinguir e a escrever nem sequer quatro letras. Enfim, com metade do alfabeto levamos um mês e o Senhor Barão de Jacuecanga não ficou lá muito senhor da matéria: aprendia e desaprendia.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A filha e o genro (penso que até aí nada sabiam da história do livro) vieram a ter notícias do estudo do velho; não se incomodaram. Acharam graça e julgaram a coisa boa para distraí-lo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;—&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Mas com o que tu vais ficar assombrado, meu caro Castro, é com a admiração que o genro ficou tendo pelo professor de javanês. Que coisa Única! Ele não se cansava de repetir: “É um assombro! Tão moço! Se eu soubesse isso, ah! onde estava!”&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O marido de Dona Maria da Glória (assim se chamava a filha do barão), era desembargador, homem relacionado e poderoso; mas não se pejava em mostrar diante de todo o mundo a sua admiração pelo meu javanês. Por outro lado, o barão estava contentíssimo. Ao fim de dois meses, desistira da aprendizagem e pedira-me que lhe traduzisse, um dia sim outro não, um trecho do livro encantado. Bastava entendê-lo, disse-me ele; nada se opunha que outrem o traduzisse e ele ouvisse. Assim evitava a fadiga do estudo e cumpria o encargo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Sabes bem que até hoje nada sei de javanês, mas compus umas histórias bem tolas e impingi-as ao velhote como sendo do crônicon&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;. Como ele ouvia aquelas bobagens !...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ficava extático, como se estivesse a ouvir palavras de um anjo. E eu crescia aos seus olhos !&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Fez-me morar em sua casa, enchia-me de presentes, aumentava-me o ordenado. Passava, enfim, uma vida regalada.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Contribuiu muito para isso o fato de vir ele a receber uma herança de um seu parente esquecido que vivia em Portugal. O bom velho atribuiu a cousa ao meu javanês; e eu estive quase a crê-lo também.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Fui perdendo os remorsos; mas, em todo o caso, sempre tive medo que me aparecesse pela frente alguém que soubesse o tal patuá &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; malaio. E esse meu temor foi grande, quando o doce barão me mandou com uma carta ao Visconde de Caruru, para que me fizesse entrar na diplomacia. Fiz-lhe todas as objeções: a minha fealdade, a falta de elegância, o meu aspecto tagalo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; . — &quot;Qual! retrucava ele. Vá, menino; você sabe javanês!&quot; Fui. Mandou-me o visconde para a Secretaria dos Estrangeiros com diversas recomendações. Foi um sucesso.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O diretor chamou os chefes de seção: &quot;Vejam só, um homem que sabe javanês — que portento!&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Os chefes de seção levaram-me aos oficiais e amanuenses e houve um destes que me olhou mais com ódio do que com inveja ou admiração. E todos diziam: &quot;Então sabe javanês? É difícil? Não há quem o saiba aqui!&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O tal amanuense, que me olhou com ódio, acudiu então: &quot;É verdade, mas eu sei canaque. O senhor sabe?&quot; Disse-lhe que não e fui à presença do ministro.
A alta autoridade levantou-se, pôs as mãos às cadeiras, concertou o pince-nez no nariz e perguntou: &quot;Então, sabe javanês?&quot; Respondi-lhe que sim; e, à sua pergunta onde o tinha aprendido, contei-lhe a história do tal pai javanês. &quot;Bem, disse-me o ministro, o senhor não deve ir para a diplomacia; o seu físico não se presta... O bom seria um consulado na Ásia ou Oceania. Por ora, não há vaga, mas vou fazer uma reforma e o senhor entrará. De hoje em diante, porém, fica adido ao meu ministério e quero que, para o ano, parta para Bâle, onde vai representar o Brasil no Congresso de Linguística. Estude, leia o Hovelacque, o Max Müller, e outros!&quot;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Imagina tu que eu até aí nada sabia de javanês, mas estava empregado e iria representar o Brasil em um congresso de sábios.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O velho barão veio a morrer, passou o livro ao genro para que o fizesse chegar ao neto, quando tivesse a idade conveniente e fez-me uma deixa no testamento.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pus-me com afã no estudo das línguas maleo-polinésicas; mas não havia meio!&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Bem jantado, bem vestido, bem dormido, não tinha energia necessária para fazer entrar na cachola aquelas coisas esquisitas. Comprei livros, assinei revistas: R&lt;i&gt;evue Anthropologique et Linguistique&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;Proceedings of the English-Oceanic Association&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;Archivo Glottologico&lt;/i&gt; &lt;i&gt;Italiano&lt;/i&gt;, o diabo, mas nada! E a minha fama crescia. Na rua, os informados apontavam-me, dizendo aos outros: &quot;Lá vai o sujeito que sabe javanês.&quot; Nas livrarias, os gramáticos consultavam-me sobre a colocação dos pronomes no tal jargão &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; das ilhas de Sonda. Recebia cartas dos eruditos do interior, os jornais citavam o meu saber e recusei aceitar uma turma de alunos sequiosos de entenderem o tal javanês. A convite da redação, escrevi, no &lt;i&gt;Jornal do Comércio&lt;/i&gt; um artigo de quatro colunas sobre a literatura javanesa antiga e moderna...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Como, se tu nada sabias? interrompeu-me o atento Castro.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Muito simplesmente: primeiramente, descrevi a ilha de Java, com o auxílio de dicionários e umas poucas de geografias, e depois citei a mais não poder.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— E nunca duvidaram? perguntou-me ainda o meu amigo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Nunca. Isto é, uma vez quase fico perdido. A polícia prendeu um sujeito, um marujo, um tipo bronzeado que só falava uma língua esquisita. Chamaram diversos intérpretes, ninguém o entendia. Fui também chamado, com todos os respeitos que a minha sabedoria merecia, naturalmente. Demorei-me em ir, mas fui afinal. O homem já estava solto, graças à intervenção do cônsul holandês, a quem ele se fez compreender com meia dúzia de palavras holandesas. E o tal marujo era javanês — uf!&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Chegou, enfim, a época do congresso, e lá fui para a Europa. Que delícia! Assisti à inauguração e às sessões preparatórias. Inscreveram-me na seção do tupi-guarani e eu abalei para Paris. Antes, porém, fiz publicar no &lt;i&gt;Mensageiro de Bâle&lt;/i&gt; o meu retrato, notas biográficas e bibliográficas. Quando voltei, o presidente pediu-me desculpas por me ter dado aquela seção; não conhecia os meus trabalhos e julgara que, por ser eu americano brasileiro, me estava naturalmente indicada a seção do tupi-guarani. Aceitei as explicações e até hoje ainda não pude escrever as minhas obras sobre o javanês, para lhe mandar, conforme prometi.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Acabado o congresso, fiz publicar extratos do artigo do&lt;i&gt; Mensageiro de Bâle&lt;/i&gt;, em Berlim, em Turim e Paris, onde os leitores de minhas obras me ofereceram um banquete, presidido pelo Senador Gorot. Custou-me toda essa brincadeira, inclusive o banquete que me foi oferecido, cerca de dez mil francos, quase toda a herança do crédulo e bom Barão de Jacuecanga.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não perdi meu tempo nem meu dinheiro. Passei a ser uma glória nacional e, ao saltar no cais Pharoux, recebi uma ovação de todas as classes sociais e o presidente da república, dias depois, convidava-me para almoçar em sua companhia.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Dentro de seis meses fui despachado cônsul em Havana, onde estive seis anos e para onde voltarei, a fim de aperfeiçoar os meus estudos das línguas da Malaia, Melanésia e Polinésia.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— É fantástico, observou Castro, agarrando o copo de cerveja.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Olha: se não fosse estar contente, sabes que ia ser?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Que?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Bacteriologista eminente. Vamos?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;— Vamos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. GLOSSÁRIO por Francisco José dos Santos Braga&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Pregar partidas a (alguém ou algo) significa pregar peça, lograr, ludibriar.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Gil Blas é um narrador/protagonista de uma novela picaresca da autoria de Alain-René Lesage, publicada em 4 volumes: os 2 primeiros em 1715, o 3º em 1724 e o 4º em 1735, com o título &lt;b&gt;Histoire de Gil Blas de Santillane&lt;/b&gt;. A obra é uma autobiografia ficcional em que Gil Blas, como pícaro clássico, é um anti-herói, um completo vagabundo cujo horizonte imediato é não trabalhar. Os únicos objetivos do herói são práticos: comer, beber, dormir e alcançar uma posição social que lhe traga conforto e prestígio. Gil Blas, quando conta suas aventuras, já é um homem experiente que narra suas personagens-tipo que representam grupos sociais. Quando Lesage descreve os tipos, lança um olhar crítico sobre os vícios e comportamentos cômicos de determinadas camadas sociais, revelando os defeitos de uma sociedade que se queria polida e refinada, mas que esconde comportamentos dignos de zombaria.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp; &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Significa compreender, entender (do italiano &quot;capisco, capire&quot;)&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Significa credores, cobradores de dívidas; donde, &quot;enterrar o cadáver&quot; significa quitar uma dívida.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Uma das atitudes do personagem no relato era escrever &lt;i&gt;calungas&lt;/i&gt; (entidades espirituais dos bantos, associadas ao mar, à morte ou ao inferno, aqui transmutados em signos diabólicos que evocam as aventuras do misterioso príncipe Kulanga) na areia, possivelmente representados por signos pequenos, figurando os caracteres da língua malaia.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Mudança ou desvio da atenção do assunto em que se está concentrado; digressão.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Baseado, fundamentado, alicerçado.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Plantas ornamentais tropicais conhecidas por suas folhas vibrantes e coloridas (verdes, amarelas, roxas e vermelhas) que dão vida a jardins e interiores.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Bandó é cada uma das duas partes do cabelo que, separadas desde a testa à nuca, se enrolam ou assentam sobre os temporais.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁰&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Refere-se ao tabaco da primeira folha e de boa qualidade, usado como rapé que era cheirado antigamente por um personagem de aspecto nobre e respeitável, geralmente com um lenço de Alcobaça (lenço tabaqueiro), usado para limpar a secreção nasal provocada pela inalação da substância.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Enganar, ludibriar, iludir.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Em francês, termo usado para descrever alguém com pele bronzeada ou naturalmente escura. Pardo, mulato.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Joguei-o.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Basco. (Figurado) linguagem obscura, ininteligível.
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Simulacro de crônicas eruditas, mas em verdade desconexas ou populares, aproveitando-se do desconhecimento do ouvinte.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt; &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em linguística, dialeto local.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; O mesmo que filipino.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt; &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Significa uma linguagem pouco compreensível, em muitos casos por ser específica de determinado grupo profissional ou sociocultural. &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2025/12/o-homem-que-sabia-javanes.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj7SfbVIE7uNlfOy5P5a_ZP2WSXsM6pA_k5Ni8klUvHMjBJ4tYkc3Cpo-8Vgw-C4HF1UUtTZ7RcjY8DOMXU1ifnDhMpb3fYiTYPUxaZB5jwCLf7QhhsoR6PMVbNXEp6RcvJ04JbdkaFGIj0wSpEBuOgzPXs1UxWTIr3xRDk_amJk3QE6n1iaH3MiCOs_Pw/s72-w400-h278-c/o-homem-que-sabia-javanc3aas.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>7</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-8878871521027651124</guid><pubDate>Sat, 06 Dec 2025 01:09:00 +0000</pubDate><atom:updated>2025-12-11T04:55:21.511-03:00</atom:updated><title>DOM PEDRO II E O CARAÇA</title><description>&lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;Por Pe. José Tobias Zico C.M. *&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Transcrevemos, com a devida vênia da Editora São Vicente, o capítulo D. Pedro II e o Caraça, na III seção intitulada CARAÇA FRANCÊS (1854-1903), do livro &lt;/i&gt;CARAÇA:&lt;i&gt; &lt;/i&gt;Peregrinação, Cultura e Turismo (1770-1976)&lt;i&gt;, 4ª edição, 1982, pp. 59-67&lt;/i&gt;. &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&quot;&lt;i&gt;Mais velho que o Império, coevo de Tiradentes e das aspirações libertárias, o Caraça nasceu com a consciência da Nação Brasileira. Andar por seus corredores é pisar em História&lt;/i&gt;&quot;, disse Juarez Caldeira Brant.&lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiU9IDATwVMq741DlmmOpGU7J4-SrAotTN-YX1DxAUM3zhJR-mEC3JVO6sUSncHFAdMyVqL-ePL5aIA0e725UqrNgOuBHvw0kmXDO83PV5cwtvxMGrKuu5hRWRhCZmAYZHByUyYpp5k7Sg_L-EeD1wpamiG8zrWtVk6gG99sX6wfMdRlo-BkIJKoAi0o-4/s640/IMG_7742.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;640&quot; data-original-width=&quot;454&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiU9IDATwVMq741DlmmOpGU7J4-SrAotTN-YX1DxAUM3zhJR-mEC3JVO6sUSncHFAdMyVqL-ePL5aIA0e725UqrNgOuBHvw0kmXDO83PV5cwtvxMGrKuu5hRWRhCZmAYZHByUyYpp5k7Sg_L-EeD1wpamiG8zrWtVk6gG99sX6wfMdRlo-BkIJKoAi0o-4/w284-h400/IMG_7742.jpg&quot; width=&quot;284&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;À imitação de seu pai,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; que aqui esteve, em 1831, com a Imperatriz D. Amélia&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; D. Pedro II e D. Teresa Cristina exigiram se incluísse no roteiro da viagem a Minas, em 1881, uma visita ao célebre Colégio do Caraça.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;1º - VIAGEM A MINAS&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Acompanhados de pequena comitiva, saem da Estação de São Cristóvão, às 6h da manhã, no dia &lt;b&gt;26 de março&lt;/b&gt;, sábado. Vão de trem até Barbacena. O resto da viagem, a cavalo. A Imperatriz, de liteira. D. Pedro viaja olhando tudo, ouvindo e interrogando e, lápis na mão, tudo anota em seu Diário &quot;Viagem a Minas&quot;. Sua preocupação: saúde, instrução, riqueza do solo. Nas cidades e aldeias, procura ver o que há de importante. Visita o Vigário, sua igreja e biblioteca. Vai às escolas e interroga os alunos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Respiguemos algumas observações: &quot;Duas escolas, ambas em edifícios acanhados, tendo a de meninas 103&quot;... &quot;as meninas não sabem a Doutrina (Cristã), apesar de ser a professora irmã do Cura&quot;... &quot;O aluno (em Sabará) traduziu bem o Tito-Lívio e os alunos de francês não têm má pronúncia&quot;... &quot;A cadeia muito ruim e o Carcereiro inválido. Os livros mal escriturados&quot;... Elogia a ordem no escritório da Estrada de Ferro em Barbacena, mas quando a cavalo, examinando os trabalhos, anota: &quot;A estrada parece mal estudada... Talvez alguns túneis tivessem poupado bastante despesa&quot;... &quot;O Secretário (da Câmara)
não guarda com cuidado os padrões métricos&quot;... &quot;Pensam em fundar uma Casa para lázaros, mas lembrei que era melhor empregar o dinheiro no hospital geral e que, no Rio, há muito lugar para lázaros&quot;... &quot;O Pe. Lana não possui escravos&quot;... &quot;Missa dita pelo Mons. pouco antes das 5h. Partida às 6:20&quot;... &quot;Antes de partir entreguei diversas cartas de liberdade&quot;... &quot;O trem veio com velocidade de 29 a 30 km por hora e não balançava...&quot; &quot;Na estação (perto de Pomba), além de muitos vivas sérios, ouvi um &quot;Viva o pataco!&quot;...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em São João del-Rei &quot;visitei o Colégio do Vigário Machado onde os meninos de latim e francês responderam muito bem... A biblioteca do Vigário compõe-se de excelentes livros, revelando nele muita inteligência e seriedade de espírito, embora ultramontana. O professor de francês, Aureliano Pimentel, é bom latinista, estuda o sânscrito... e conversa muito bem... fez curto e bonito discurso&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;&lt;b&gt;30&lt;/b&gt; (4ª feita) Partida às 6h (de Queluz-Conselheiro Lafaiete)... Varginha. Casa onde se reuniam os Inconfidentes. Vi a mesa e bancos corridos, de encosto, onde se assentavam. São de maçaranduba... Vieram encontrar-me a caminho H. Gorceix e outros. Gorceix já está um verdadeiro mineiro... Conversamos muito sobre geologia e mineralogia&quot;... &quot;Aproximando-me do arraial de Itatiaia vi uma papuda. Mons. José Augusto contou-me que na freguesia de Jacaré, de que fora Vigário, até as crianças nasciam de papo, a que chamam pescoço,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; reparando em quem não tem &quot;pescoço&quot;... &quot;Às 5 1/2 chegada a Ouro Preto, cuja vista agradou-me. Apareceu-me na imaginação como Edimburgo&quot;...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Muita coisa curiosa escreveu sobre a velha Capital. A fome de ver tudo o leva até ao Pico do Itacolomi, tendo D. Pedro 57 anos de idade.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;&lt;b&gt;31&lt;/b&gt; (5ª feira) Esta manhã tomei um bom banho frio num banheiro de pedra, arranjado no fundo do Palácio. Quis ler a inscrição, mas só pude distinguir: Palmensis Comes - 1812&quot;. Visitou todas as igrejas, admirando as obras de Aleijadinho e Ataíde.
&quot;Estive na Casa da Câmara que é a melhor que tenho visto em minhas viagens. Reparei somente que não guardam com cuidado os padrões de pesos e medidas. Prometi dar uma bomba de incêndio à Municipalidade, comprometendo-se o Presidente de organizar uma companhia de bombeiros. Nunca se pensou nisto. Jantar às 5h. Conferência na Assembleia que ficou cheia... Gorceix expôs com talento as riquezas de Minas, sobretudo as de ferro, cuja quantidade ele calculou em 81 bilhões de toneladas, podendo a Província tornar-se fornecedora de aço, ao resto do mundo. Gostei de ouvir a exposição de ideias tão civilizadoras, a 80 léguas do Rio&quot; (Pág. 77).
&quot;Li na cama os jornais do Rio até 29&quot;...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Aos &lt;b&gt;2 de abril&lt;/b&gt;, começa uma viagem de 15 dias, contornando a Serra do Caraça. Vai por Cachoeira do Campo, Sto. Antônio do Rio Acima, &quot;onde diversas mulheres correram para mim e espantando-se o cavalo, caí dele&quot;... Congonhas do Sabará (Nova Lima), Mina do Morro Velho...&quot; &quot;vesti-me como mineiro, com a minha vela pregada ao chapéu; descida no ascensor a 457 ms... Demorei dentro da minha hora e meia&quot;... De Sabará desce de barca o Rio das Velhas, visitando Lagoa Santa, a casa de Lund, &quot;o quarto onde ele morreu&quot;, e no dia seguinte &quot;estive na gruta duas horas, tendo almoçado fora dela, debaixo das árvores&quot;. Vai a Santa Luzia e retorna a Sabará, &quot;onde desabou uma trovoada e cheguei molhado como um pinto&quot;. Caeté, São João do Morro Grande (Barão de Cocais), Brumal, Caraça, Catas Altas, Inficionado, Mariana. Aqui passou a Semana Santa., &quot;confessei-me a Mons. Silvério Pimenta e comunguei na Capela do Palácio&quot;... Pouco depois das 10 h começou o ofício (de Sexta-feira Santa) e terminou pouco antes das 2. Não tenho gostado do modo como cantam aqui a Paixão. As lamentações das Trevas de ontem foram lamentáveis. Houve adoração da Cruz. O pregador, Pe. Cornagliotto, agradou-me. É padre de talento e de instrução e houve momentos em que revelou muito sentimento. Conversei com o Bispo... e com o Pe. Sípolis sobre o que tem visto nas Missões... referindo-me à existência de uma lagoa, perto de Bambuí, que enche e decresce periodicamente, assim como de chamas que se observam no mesmo distrito, ao sopé de uma montanha. Ainda à procura do inseto hippocephalus de que só existe um no Brasil na coleção de Luís de Carvalho, no Rio&quot;...
Registra o Imperador: &quot;a conversa de Sípolis é interessante e o seu ar extremamente simpático&quot;. É que o santo e sábio missionário lhe adoçou a boca, dizendo: &quot;esperar que o Pe. Davi venha estar aqui o tempo necessário para conhecer a Província de Minas&quot; (pág. 103)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Visita a mina de Passagem de Mariana, o Arraial de Antônio Pereira, o de Ouro Podre &quot;cujas muralhas arruinadas me lembraram Pompeia&quot; e chega a Ouro Preto.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mas voltemos com D. Pedro ao Caraça.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;2º - DOM PEDRO NO CARAÇA&lt;/b&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A - ADMIRAÇÃO DE D. PEDRO&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;&lt;b&gt;11&lt;/b&gt; (2ª f.) Caeté. 5 h acordei... 6 h parto para o Caraça. Gongo-Soco, onde a forja que visitei pareceu-me de Tubalcain... Diversos cavaleiros, entre eles Afonso Pena, vieram ao meu encontro. A caravana entrou reunida em São João do Morro Grande, depois das 11 1/2. A igreja é pelo risco da de Caeté. Saint-Hilaire teve razão em falar dela... Brumado...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Aí parou meu pai&quot;...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Desde que se começa a subir a Serra do Caraça, cresce a beleza da paisagem e do alto descobre-se vastíssimo horizonte e depois uma das mais belas cascatas que eu conheço que forma lençóis e tanques e corre em fundo vale, estreitado pelas montanhas... Nunca admirei lugar mais grandiosamente pitoresco. O caminho passa por cima da cascata que parece sumir-se de repente. Continuei por dentro da mata e por cima das pedras. Felizmente o belo luar sempre deixa ver um lugar onde se anda... perigoso para liteira... Não posso descrever tanta beleza!...&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Enfim, dobrando a ponta do morro, aparece, de repente, o edifício do Caraça, iluminado e de que descem pela encosta duas longas filas de luzes. Passei pela Capela que constróem e cuja arquitetura agradou-me. Tomei meio banho, depois de conversar com o Superior Clavelin e diversos professores. Jantar às 7 3/4. Informei-me dos estudos com o Superior&quot;... &quot;Tenho muito que fazer amanhã&quot;...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O Caraça contava, na época, com mais de 300 alunos, formando o Seminário e o Colégio. E para provar que era sério o estudo, &quot;não houve sueto&quot; (feriado) nem com a visita Imperial. Aulas o dia todo...

&quot;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;12&lt;/b&gt; (terça-feira) Acordei às 6 h. Fui tomar banho no rio&quot;. (A Crônica do Caraça diz assim: &quot;Sabendo que o Imperador queria tomar banho no rio, o Superior chamou dois fâmulos que o acompanharam até à ponte, ficando discretamente à distância, enquanto S.M. se banhava.&quot;
Depois: missa, ficado SS.MM. Imperiais debaixo de um dossel...&quot; (Os cânticos espirituais foram acompanhados por feliz combinação do harmônio e rabeca&quot;...)
&quot;Estive na biblioteca, onde achei bons livros e edições antigas... chamando minha atenção a Crônica de Eusébio de 1483. - Veneza - impressor Arnoldt Augustensis... Assisti a todas as classes. Os professores, a meu pedido, chamavam os mais adiantados... Gostei em geral do modo com que os alunos respondiam... Enquanto jantavam, fui ver a oficina do Pe. Boavida. Admirei ali o trabalho do órgão; a madeira preta das teclas é belíssima!&quot;...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A visita às classes terminou às 16:45. Subiu depois ao Monte Calvário, passou perto da horta &quot;muito viçosa&quot;, foi ao caramanchão ou quiosque e admirou a poesia do Tanquinho atrás da Casa, &quot;onde se espelhava a lua; a noite está belíssima!... vi araucárias... plantadas pelo Irmão Lourenço... Voltei de meu passeio por dentro da cozinha que não é má, menos o fogão que não é econômico&quot;... &quot;Chegou hoje correio do Rio, com diários até dia 8&quot;...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O Caraça reservava para a noite uma sessão solene, dentro das igreja em construção, iluminada com velas. Diz D. Pedro: &quot;O espetáculo era muito belo. Dirigiram-me discursos em francês, Clavelin; latim e grego, um grego de Constantinopla; hebraico, Pe. Lacoste; espanhol, um empregado da Casa, ex-oficial da Cavalaria Espanhola; inglês, o professor de inglês; português, o desta língua; e italiano, um estudante que pronunciou tão mal como o de inglês; &quot;e alemão, pelo Irmão Severino&quot;, registra ainda a &quot;Crônica do Caraça&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;D. Pedro quis mostrar também sua cultura e delicadeza, cumprimentando os nove oradores e agradecendo a quase todos no idioma em que falaram. Um grupo cantou os versos de uma poesia em francês, composta pelo Pe. Superior, e ofereceu às Suas Majestades, a D. Isabel, à Igreja Católica, ao Brasil e ao Caraça. &quot;Viva e floresça o Colégio do Caraça!...&quot;, gritou o Barão de Maceió, finalizando. &quot;A orquestra tocou peças escolhidas, sendo elogiada por S.M. que desejou saber os nomes dos mestres e conhecê-los&quot;. D. Pedro no &quot;Diário&quot; registrou simplesmente: &quot;Tocou a banda dos alunos que é sofrível&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Foi objeto de muito comentário o discurso em hebraico, que D. Pedro quis ler e examinar, pois era escrito em pergaminho e estilo oriental, isto é, tinha nas extremidades duas varinhas, sobre as quais se enrolava ou desenrolava, e no texto não havia os pontos massoréticos, que são as vogais. Todos quiseram ouvir de novo a leitura e a tradução, que foi dada ao Ministro da Marinha, Lima Duarte, ex-aluno de latim do Pe. Ferreirinha, celebrado professor de Congonhas e do Caraça.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;B. PROTESTO DE D. PEDRO&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O brilho da solenidade e a diplomacia do Superior parecem ter apagado bastante o incidente da aula de Direito Canônico. É que D. Pedro, ao percorrer as aulas do Seminário Maior, depois de ouvir os alunos que eram interrogados sobre Teologia Dogmática, Moral, História, quis saber do professor de Direito o que se ensinava sobre o &lt;i&gt;&lt;b&gt;Placet &lt;/b&gt;&lt;/i&gt;(aprovação régia para os documentos pontifícios). Ora, o nosso Imperador devia desconfiar que tratar desta matéria, naquele momento, diante do Seminário Maior e de sua Corte, era&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; para usarmos a linguagem familiar&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; mexer em caixa de marimbondos, ou segundo um jornalista da Comitiva &quot;um verdadeiro ferro quente, no qual não porei a mão&quot;. Era discutir assuntos que provocaram, na História do Brasil, a chamada &quot;&lt;i&gt;&lt;b&gt;Questão Religiosa&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&quot; (1871-1875). Os protagonistas D. Vital e D. Macedo Costa foram considerados pelos adeptos da Maçonaria e do Regalismo como bispos orgulhosos, desobedientes, ranzinzas, enquanto os católicos, fiéis a Roma, os proclamavam grandes bispos, intrépidos confessores da fé, verdadeiros mártires que não duvidaram trocar os seus Palácios de Recife e Pará por quatro anos de cadeia, na Fortaleza de São João, no Rio.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mas já que D. Pedro queria saber o que se ensinava no Caraça, era  preciso dizer a verdade; foi chamado o Seminarista Rodolfo Augusto de Oliveira Pena, que começou dizendo ser falsa e contrária aos ensinamentos do Concílio Vaticano a doutrina que julgava necessário o &lt;b&gt;&lt;i&gt;Placet&lt;/i&gt;&lt;/b&gt; para que os atos pontifícios tivessem força de lei num país católico. Convidado a dar razões intrínsecas de tal afirmativa, continuou: &quot;Há dois poderes, o eclesiástico e o civil, e ambos vêm de Deus; o primeiro, imediatamente de Deus. Sobre o segundo, as opiniões divergem: imediatamente ou mediante o povo. O poder eclesiástico é superior ao civil, porque tem objeto mais nobre, espiritual, sobrenatural, o bem das almas, e extensão territorial maior, pois abrange o mundo todo. O poder civil tem por objeto o bem temporal e se limita a uma nação particular. Estes dois poderes são distintos e livres na sua esfera&quot;...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Houve um silêncio que D. Pedro interrompeu, perguntando:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &quot;E nas questões mistas&quot;?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Agora, foi o professor, Pe. Chanavat, que tomou a palavra:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &quot;Para estas... a decisão pertence à Igreja&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;— &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Protesto&quot;, disse o Imperador, &quot;como chefe do poder civil e defensor nato da Constituição Brasileira, protesto contra esta doutrina&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Os rostos dos Seminaristas que, até então, mostravam grande alegria pela presença de S.M., cobriram-se logo de uma expressão de profunda tristeza, manifestando assim a mágoa que lhes causara este protesto&quot;. O lente, sustentando a Doutrina Católica, quis mostrar a encíclica de Leão XIII, mas o Superior o deteve, e, com delicadeza e grande prudência, propôs se tratasse de outros assuntos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mais tarde, estando os alunos no recreio, comentando naturalmente o incidente da aula, passou por eles D. Pedro com a sua comitiva. Então o professor de Direito não se conteve. Aproveitou a ocasião para, em voz alta, fazer o seu contra-protesto: &quot;Não admito o protesto V.M... É escandaloso um Monarca católico protestar contra a Doutrina da Igreja diante de um Seminário Maior&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;D. Pedro, desgostoso diante deste contra-protesto, apenas replicou: &quot;Eu sou mais católico que o lente. Sou católico tolerante, ao passo que o senhor é intolerante&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mais uma vez entrou o Pe. Clavelin... e a tempestade se desfez...&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;É fácil imaginar a variedade de interpretações que deram ao fato, quer entre os habitantes do Caraça, quer entre os membros da Corte e os quatro jornalistas da Comitiva.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em Ouro Preto, aonde logo chegou a notícia, atingindo proporções aterradoras, o próprio Monarca se encarregou de esclarecer a verdade, dizendo:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Expliquei sempre ao Pe. Clavelin, que parece-me excelente pessoa, como eu ressaltava o direito, unicamente contra os abusos da autoridade eclesiástica, que não deviam ficar dependentes da única apreciação daquela&quot; (Diário, pág. 97)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E sobre o professor de Direito disse:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Pe. Chanavat é um sacerdote digno da batina que veste e da cátedra que ocupa. É um homem!&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E lembrando-se de tudo que viu e ouviu de bom, deve ter repetido o que afirmou ao Pe. Sípolis em Mariana:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Estou satisfeitíssimo com o Caraça. Só o Caraça paga toda a viagem a Minas&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E a piedosa Imperatriz podia também repetir:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Desculpe-nos algum incômodo, Pe. Superior. Eu teria escrúpulos de vir a Minas e não chegar até ao Santuário de Nossa Senhora Mãe dos Homens. Hei de voltar, Pe. Superior. hei de voltar, se Deus quiser&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;C - GRATIDÃO DE D. PEDRO&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A história registrou muitas frases importantes, atribuídas ao Imperador, tão preocupado com a instrução do povo e o progresso do país.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Uma frase retrata bem o seu espírito: &quot;Se não fosse Imperador, gostaria de ser mestre-escola&quot;. Outra: &quot;Estaria disposto a vender até o último brilhante da coroa para que nenhum cearense viesse a morrer de fome, por ocasião de alguma seca.&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pois bem! Para o Caraça, a visita de D. Pedro não se limitou à célebre discussão na aula de Direito, ou à sessão solene com nove discursos em idiomas diferentes, ou algumas frases bonitas que a tradição guardou ou estão no seu &quot;Diário&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quem visita hoje o bicentenário Colégio há de sentir a prova de gratidão do Monarca para com esta Casa de ensino, que tanto beneficiou Minas e o Brasil. Logo na sala de visitas, verá um grande quadro a óleo, com o Colégio, pousado na raiz da Serra. É a obra do pintor alemão Jorge Grimm, professor da Academia de Belas Artes. Veio ao Caraça em 1885 para cumprir a promessa que fizera D. Pedro, no adro da igreja, quando, contemplando a tarde que morria, lançava, no seu caderno, uns traços reproduzindo os contornos das serras caracenses.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No museu, poderá admirar o retrato a óleo de S.M. assim como a bem trabalhada cama de madeira, onde dormiu nas noites de 12 e 13 de abril de 1881.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Os pesquisadores da história gostarão de ler as seis longas páginas que escreveu sobre o Caraça, ao correr da pena, no seu &quot;Diário&quot;: &quot;Viagem a Minas&quot;. O turista curioso repetirá talvez, as mesmas palavras imperiais: &quot;Não posso descrever tanta beleza!&quot;... &quot;passei por uma das mais belas cascatas que conheço&quot;... &quot;Admirei as montanhas por detrás da Casa, entre as quais a chamada Carapuça&quot;. &quot;Entrei na Capela cuja arquitetura agradou-me&quot;... e &quot;vi muito bem feitos capitéis&quot;. &quot;Estive na biblioteca onde achei bons livros e edições antigas&quot;... etc.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mas quem possui o espírito gaiato descerá, alegre, a ladeira das Sampaias&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, para ver a célebre pedra, onde, segundo a tradição, ao deixar o Caraça, na madrugada do dia 15 de abril, ou mais precisamente, às 5:20 da manhã, Sua Majestade D. Pedro II, Imperador Constitucional do Brasil, calçado de botas e esporas... escorregou na dita pedra, nela batendo, solenemente, os assentos imperiais e reais.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O autor deste livro, a pedido do Pe. Sarneel, registrou o fato, há vários anos, gravando na famigerada pedra, a data e as armas imperiais, que você, leitor, um dia poderá ver.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Falemos agora de coisa mais séria, ou &quot;&lt;i&gt;&lt;b&gt;paulo maiora canamus&lt;/b&gt;&lt;/i&gt;&quot;, diria logo um caracense.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O visitante, ao entrar na igreja gótica, que tanto agradou ao Imperador, há de sentir, no silêncio religioso do Santuário, a elevação da alma para Deus. Mais do que as 12 colunas de granito, a sustentarem a abóbada, hão de chamar-lhe a atenção os cinco vitrais. O do meio, de 5 metros de altura, representando o Menino Jesus no Templo, entre os doutores, foi a delicada oferta de D. Pedro II. Como sinal, aos pés do Menino Deus, está gravada a Coroa Imperial, tendo abaixo o escudo do Império.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Assim expressava D. Pedro a sua gratidão a uma &quot;Comunidade Religiosa&quot; que tem, como profissão, evangelizar o pobre povo do campo e formar a juventude nos colégios e Seminários, dando, frequentemente, ao país não só os grandes vultos, nacionalmente conhecidos, mas muitos outros que aprenderam no Caraça a &quot;servir a Deus, honrando a Pátria, e servir a Pátria, honrando a Deus&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A Crônica, escrita pelo seminarista, termina assim:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Deixaram SS.MM. 500$000 rs (quinhentos mil réis) de esmola para as obras da Capela (vitral) e 400$000 rs para os pobres dos arredores, particularmente para os de S. João&quot;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Por sua vez, o Caraça ofertou ao Imperador &quot;uma rica pedra composta de três diferentes minerais&quot; e o seu livro mais antigo: &quot;Crônica de Eusébio&quot;, de 1483. Este livro se encontra hoje na Biblioteca Nacional do Rio de Janeiro, catalogado sob o número 58, no setor dos incunábulos. Na página de rosto, lê-se a dedicatória, escrita a mão:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;A Sa Magesté&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;D. Pedro II,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Empereur du Brésil,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Le Collège du Caraça reconnaissant&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;12 Avril 1881.&quot; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;* &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nascido em Santo Antonio do Monte/MG, em 24 de janeiro de 1921 e falecido em Belo Horizonte, em 09 de fevereiro de 2002. Trabalhou no colégio do Caraça de 1948 a 1955, quando participou da filmagem de “Caraça-Porta do Céu”, em 1949. Passou pelo Seminário Menor de Mariana em 1955, retornando depois, como Reitor, por mais dois anos (1963 e 1964). Durante os 20 anos em que esteve na direção do Caraça, desenvolveu significativo trabalho de manutenção e reconstrução da casa, tornando-a centro de peregrinação, cultura e turismo. Sua capacidade administrativa, sua alegria contagiante na acolhida dos hóspedes, sua vasta cultura e seu espírito de dedicação e de fé marcaram profundamente a vida do Caraça e seus visitantes. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Seus
 livros tornaram mais conhecida e documentada a fama do Colégio do 
Caraça e as benemerências da Congregação. Seu autor aceitou, como 
homenagem ao Caraça, a honra de ser membro do Instituto Histórico e 
Geográfico de Minas Gerais e membro também da Academia Mineira de 
Letras.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. NOTAS EXPLICATIVAS&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Na composição deste capítulo servimo-nos dos seguintes documentos:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;1) Diário de D. Pedro: &lt;i&gt;apud&lt;/i&gt; &quot;Anuário do Museu Imperial de Petrópolis&quot; - Vol. XVIII-1957: &quot;DIÁRIO DE VIAGEM DO IMPERADOR A MINAS&quot;, p. 70-118&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;2) Crônica do Caraça: apud &quot;Revista do Arquivo Público Mineiro&quot;, Ano XII-1907&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Belo Horizonte&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Imprensa Oficial de Minas Gerais&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &quot;CARAÇA: APONTAMENTOS HISTÓRICOS E NOTAS BIOGRÁFICAS&quot;, onde o autor Pe. F. Silva, cita:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;a) Uma pormenorizada &quot;Notícia&quot; sobre a visita de D. Pedro, escrita por um seminarista, José Cipriano, pp. 83-93&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;b) Duas cartas do Pe. Chanavat ao seu bispo diocesano e ao Pe. Visitador dizendo &quot;a sua verdade&quot; contra as más interpretações do incidente com o Imperador, na aula de Direito, pp. 94-97.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Recorremos também à &quot;Visita Imperial&quot;, escrita por um dos padres do Caraça, em seis páginas manuscritas, ainda não publicadas.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;² &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Pataco&quot;, devido à efígie de D. Pedro, na moeda ou &quot;pataca&quot;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Armand David, sacerdote da Congregação da Missão, francês, grande naturalista e missionário, célebre por seus livros e pelas explorações científicas que fez na China, Turquia e África. Sabendo dos desejos do Imperador, a Cúpula da Congregação pensava em enviar o Pe. David para o Brasil. Isto só não aconteceu em 1884, porque, nas vésperas da viagem, caiu doente o grande cientista (Cf. Annales de la Congregation de la Mission - 1937 - Tome II, p. 293, e Nouveau Larousse Illustré, Tome 3e., p. 533); mais tarde, no exílio, D. Pedro escolheu o Pe. David para seu confessor; e este estava a seu lado, na hora da morte, num hotel de Paris.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Diário&quot;, pp. 93-99, parte referente ao Caraça.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Hoje Brumal, arraial a 15 km do Caraça, com bonita igreja barroca.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Sampaias: título dado a todas as mulheres que trabalham no Caraça. Moraram muitos anos na grande casa de baixo, formando uma espécie de convento feminino, onde alegres, piedosas e trabalhadoras cuidavam de muitas coisas, sobretudo da roupa dos alunos.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;LIVROS DO CARAÇA: Exposição promovida sob os auspícios da Sucursal de &quot;O Globo&quot; de Belo Horizonte/setembro de 1960, p. 8.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;III. AGRADECIMENTO&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;À minha amada esposa Rute Pardini Braga pela formatação do registro fotográfico utilizado neste trabalho. &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;IV. BIBLIOGRAFIA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;BRAGA&lt;/b&gt;, F. J. S.: &lt;b&gt;NO CARAÇA... CRIME REAL?&lt;/b&gt;, post no Blog do Braga em 24/12/2024.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://bragamusician.blogspot.com/2024/12/no-caraca-crime-real.html&quot;&gt;https://bragamusician.blogspot.com/2024/12/no-caraca-crime-real.html&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;MEDEIROS&lt;/b&gt;, Benício: &lt;b&gt;À SOMBRA DO CARAÇA&lt;/b&gt;, post no Blog de São João del-Rei em 08/01/2025.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2025/01/a-sombra-do-caraca.html&quot;&gt;https://saojoaodel-rei.blogspot.com/2025/01/a-sombra-do-caraca.html&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;ZICO&lt;/b&gt;, &lt;/span&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pe. José Tobias: &lt;b&gt;Caraça e a família imperial&lt;/b&gt;. Belo Horizonte: Editora O Lutador, 1991, 104 p.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;___________________: &lt;b&gt;CARAÇA: Peregrinação, Cultura e Turismo (1770-1976)&lt;/b&gt;, Belo Horizonte: Editora São Vicente,&amp;nbsp; 4ª edição, 1982, 205 p.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2025/12/dom-pedro-ii-e-o-caraca.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiU9IDATwVMq741DlmmOpGU7J4-SrAotTN-YX1DxAUM3zhJR-mEC3JVO6sUSncHFAdMyVqL-ePL5aIA0e725UqrNgOuBHvw0kmXDO83PV5cwtvxMGrKuu5hRWRhCZmAYZHByUyYpp5k7Sg_L-EeD1wpamiG8zrWtVk6gG99sX6wfMdRlo-BkIJKoAi0o-4/s72-w284-h400-c/IMG_7742.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>14</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-2724895972325200638</guid><pubDate>Tue, 02 Dec 2025 23:20:00 +0000</pubDate><atom:updated>2025-12-02T20:22:18.365-03:00</atom:updated><title>BICENTENÁRIO DE DOM PEDRO II</title><description>&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;Por DANILO CARLOS GOMES &lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;span style=&quot;font-weight: normal;&quot;&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Crônica publicada originalmente no &lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Correio Braziliense&lt;/span&gt;&lt;i&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;, edição de 02/12/2025.&lt;/span&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt; &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;separator&quot; style=&quot;clear: both; text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgGXc44FQhWakiD-ZKVB5vazmuq6t_gcvZq_cS5DlKrvHhaeEWs7jPRI9EnmE8ADa2uK4x5GvLq3M8FuxmOxQXC4YU_XAvIoM5fErxnCITPzkF9-8cFw-TQWeC4SrDxMgQuqOiCiL3ETnfIeJaOoWtaU4tLT1tHfFy8WQsKS09UMb2q10JCZQWwLcAxXjc/s1080/468980088_1007576831407032_4163004175287022887.jpg&quot; style=&quot;margin-left: 1em; margin-right: 1em;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;830&quot; data-original-width=&quot;1080&quot; height=&quot;308&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgGXc44FQhWakiD-ZKVB5vazmuq6t_gcvZq_cS5DlKrvHhaeEWs7jPRI9EnmE8ADa2uK4x5GvLq3M8FuxmOxQXC4YU_XAvIoM5fErxnCITPzkF9-8cFw-TQWeC4SrDxMgQuqOiCiL3ETnfIeJaOoWtaU4tLT1tHfFy8WQsKS09UMb2q10JCZQWwLcAxXjc/w400-h308/468980088_1007576831407032_4163004175287022887.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nesta terça-feira, 2 de dezembro, celebram-se os 200 anos de nascimento do imperador D. Pedro II, nascido na cidade do Rio de Janeiro. Governante muito culto, poeta, divulgador do progresso, da educação, do telefone, das ferrovias, da fotografia, dos avanços tecnológicos, deixou para a filha, a princesa Isabel, a assinatura da lei que extinguiu a escravidão no Brasil, um tema sociopolítico sempre polêmico. Derrubado por um golpe militar ligado ao positivismo de Augusto Comte, em 15 de novembro de 1889, o imperador e sua família foram cruelmente expulsos do Brasil. Dona Tereza Cristina morreu de desgosto, no mesmo ano, na cidade do Porto, em Portugal. Em 1891, o imperador morreu num modesto hotel, em Paris, de desgosto e pneumonia. Inumeráveis historiadores escreveram importantes obras sobre D. Pedro II; entre eles, Pedro Calmon, Hélio Vianna, José Murilo de Carvalho, Paulo Rezzutti, Mary Del Priore, Heitor Lyra, Alcindo Sodré, Alfredo d&#39;Escragnolle Taunay, José Theodoro Menck, Lília Moritz Schwarcz, cujo livro &lt;b&gt;As barbas do imperador&lt;/b&gt; estou lendo.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2025/12/bicentenario-de-dom-pedro-ii.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgGXc44FQhWakiD-ZKVB5vazmuq6t_gcvZq_cS5DlKrvHhaeEWs7jPRI9EnmE8ADa2uK4x5GvLq3M8FuxmOxQXC4YU_XAvIoM5fErxnCITPzkF9-8cFw-TQWeC4SrDxMgQuqOiCiL3ETnfIeJaOoWtaU4tLT1tHfFy8WQsKS09UMb2q10JCZQWwLcAxXjc/s72-w400-h308-c/468980088_1007576831407032_4163004175287022887.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>8</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-9000454239638511097</guid><pubDate>Fri, 28 Nov 2025 20:48:00 +0000</pubDate><atom:updated>2026-05-06T21:11:27.371-03:00</atom:updated><title>MARCEL PROUST, POR CÉLESTE ALBARET </title><description>&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt; &lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Neste trabalho, são apresentados trechos mais expressivos de um depoimento concedido à jornalista Sonia Nolasco-Ferreira por Céleste Albaret, secretária, governanta, enfermeira e &quot;segunda mãe&quot; de Marcel Proust, cobrindo os nove últimos anos da vida dele (1914-1922). Tais trechos são transcritos, com a devida vênia da L&amp;amp;PM Editora, do volume 1228 da COLEÇÃO 96 PÁGINAS, pp. 57-95, da referida entrevista publicada originalmente na Revista 80, no inverno de 1983.&lt;/i&gt; &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Introdução, notas e bibliografia por Francisco José dos Santos Braga.&lt;/i&gt; &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiIPLwoUtrhP0YzkIF7mIB1OW3cDeBlP1IaoMGGT1E0_Vubo8Xr5tHD-GYHXifKuHXIJExnV544P_BL8tV3m6H60iGBGGV24s4nhUIR9NxqUXYhmD7EyppTF5UM22gIdJv-J0in7yr_ZXC9CICyFQ8gARTUaMu7UgxFfuldsmPI3z2P_U6BqzyCUJ5iIJ0/s180/OIP.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;180&quot; data-original-width=&quot;160&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiIPLwoUtrhP0YzkIF7mIB1OW3cDeBlP1IaoMGGT1E0_Vubo8Xr5tHD-GYHXifKuHXIJExnV544P_BL8tV3m6H60iGBGGV24s4nhUIR9NxqUXYhmD7EyppTF5UM22gIdJv-J0in7yr_ZXC9CICyFQ8gARTUaMu7UgxFfuldsmPI3z2P_U6BqzyCUJ5iIJ0/w356-h400/OIP.jpg&quot; width=&quot;356&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Céleste Albaret na época quando servia a Proust (✰ Lozère-França, 17/05/1891 ✞ Montfort-l&#39;Amaury-França, 25/04/1984)&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;I. INTRODUÇÃO&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Céleste Albaret foi a governanta de Marcel Proust durante os últimos nove anos de sua vida, período em que ele concluiu sua obra-prima, &lt;b&gt;Em Busca do Tempo Perdido&lt;/b&gt;. Dia e noite, ela cuidava dele. Mas, mais do que uma governanta, ela também era sua confidente e aquela que o apoiava na escrita de sua obra.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Após a morte de Proust em 1922, Céleste Albaret recusou-se por muito tempo a compartilhar suas memórias. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Então, aos 82 anos, ela decidiu prestar uma homenagem final ao homem que lhe dissera: &quot;São suas lindas mãozinhas que fecharão meus olhos&quot;. Para isso, deu um depoimento a Georges Belmont que, após ouvir o depoimento de Céleste, organizou-o em temas e capítulos, publicando a obra em 1973 com o título &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Senhor Proust: Céleste Albaret, Lembranças Recolhidas por Georges Belmont.&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Aqui não será tratado o conteúdo desse livro, mas o depoimento de&lt;b&gt; &lt;/b&gt;Céleste Albaret à jornalista Sonia Nolasco-Ferreira publicado 10 anos depois&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, os quais em linhas gerais são bastante coincidentes.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Finalmente, permiti-me inventar os títulos dos temas do depoimento à jornalista e ainda colocar em forma de bloco cada um deles, independente da ordem que apareceram na entrevista, antes observando a sua sequência lógica.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. TEXTO &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Apresentação da moradia da entrevistada e de seus traços fisionômicos&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 57&lt;/b&gt;: Uma casa branca, modesta. Jardim florido, árvores. Uma velha dama, 87 anos, alta, ainda elegante e ereta, sorriso doce, olhar inteligente e penetrante por trás dos óculos (...).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 94&lt;/b&gt;: Céleste não sai muito além do jardim florido. Recebe visitas da filha única, Odile. &quot;Para ela, como M. Proust, eu buscaria a lua&quot;. Foi por causa de Odile que Céleste teve que vender cartas e documentos preciosos, lembranças de Proust: para pagar médicos e hospital, quando Odile teve um câncer e se recuperou. (...)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Desamparada?&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Parece incrível: Marcel Proust, tão rico, não deixou testamento, ele que sabia a data certa em que ia morrer, e a papelada final que ficou rolando pelo quarto, duas mesas, uma escrivaninha. O resto virou museu. Além das lembranças, que Céleste se faz gratuitamente, a &lt;i&gt;servante au grand coeur&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; (como Proust a chamava) vive de uma pensão de aposentadoria e, agora, dos direitos do livro &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, que Georges Belmont faz questão de dar a ela, mas que vendeu pouco na França e menos ainda em traduções.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Céleste não reclama, acha tudo natural, como achava natural cuidar de Proust durante a noite e de madrugada. Acha que sua recompensa já foi dada, naqueles nove anos passados com Proust.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 57-8&lt;/b&gt;: Ela, Céleste Albaret, camponesa sem cultura, ocupada demais com o trabalho doméstico, nunca teve tempo para escrever o que o patrão escrevia noites adentro, naquele quarto sombrio de janelas fechadas. Ele era Marcel Proust. (...) Quando o jovem casal (Odilon e Céleste)&amp;nbsp; foi se instalar em Paris e Odilon contou a Proust que a esposa se aborrecia sozinha o dia inteiro, o patrão sugeriu que viesse trabalhar para ele, levando cartas e trazendo respostas (costume da época) e entregando em mãos exemplares autografados de seu livro recém-lançado &lt;i&gt;Du côté de chez Swann&lt;/i&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Em seguida veio a guerra (...). Os salões de Paris se esvaziaram, as ruas ficaram desertas. O cavalheiro extravagante quase não saía mais de casa, tinha crises de asma, escrevia sem parar a noite inteira. (...)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 59&lt;/b&gt;: &quot;Céleste, ninguém me conhece como você&quot;, dizia Proust. &quot;A você eu confesso, você sabe tudo de mim. São suas belas mãos que vão fechar os meus olhos.&quot;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 60-1&lt;/b&gt;: A mocinha tímida recém-chegada a Paris entra na casa do &lt;i&gt;grand seigneur&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; misterioso. Mas não foi com sua camélia branca na lapela do terno de veludo que ele a recebeu: &quot;Veio à cozinha me ver&quot;, conta Céleste. &quot;Parecia bem mais jovem do que era. Bonito, sim. Magro, de porte elegante. Pele branca, transparente, e dentes extremamente brancos. Cabelos pretos, nem um fio branco até a morte. A mecha que se fazia sempre sozinha, caindo na testa. Maneiras finas, nobres, e, coisa curiosa, uma espécie de calma contida que notei outras vezes nos asmáticos, como se fosse uma forma de economizar o fôlego.&amp;nbsp; Minha impressão primeira foi de medo. Vi logo que era superior aos outros.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; (...)&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P.
 71&lt;/b&gt;: &quot;O que eu conhecia da vida?&quot;, pergunta Céleste. &quot;Depois que tinha 
saído da minha cidadezinha, mal houve tempo de conhecer outro mundo, a 
não ser a casa de M. Proust. Minha existência se confinou entre as 
paredes daquela casa. Era o início e o fim da minha experiência de vida.
 M. Proust me formou, como se faz com uma criança pequena a quem se 
ensina a andar, falar, ter boas maneiras, bons hábitos, escolher, 
aceitar, recusar, etc. Evidentemente o meu aprendizado foi de acordo com
 os moldes dele. Nunca me passou pela cabeça recusar levar cartas à 
noite pela cidade escura e deserta, ou telegramas ao único correio 
aberto à noite, lá perto da Bolsa de Valores. Fazia parte do meu 
trabalho.&quot;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 73-4&lt;/b&gt;: Durante a guerra, Paris às escuras, Céleste saía à noite para comprar livros a dois passos de casa ou levar cartas ao outro lado da cidade. Proust parecia não se lembrar que ela era mulher, nem de perguntar se teria medo. Céleste nunca pensou que seu patrão fosse extremamente egoísta. Ela nem ousava dizer que tinha medo, sim. Acabou se habituando, atravessava as ruas escuras, pegava táxis sob olhares suspeitos dos motoristas diante de uma mulher jovem sozinha; dava conta do recado. Era inestimável.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Às vezes o &lt;i&gt;grand seigneur&lt;/i&gt; se humanizava e pedia a Céleste que fugisse para o abrigo antiaéreo assim que escutasse as sirenes de alarme. Ela se recusava (...).&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Céleste conta que nunca pensava seriamente nos bombardeios.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 75&lt;/b&gt;: Então Proust era um tirano? Inconscientemente tirano?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Céleste abana a cabeça, impaciente, acha que não foi entendida.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;O ambiente doméstico&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 61-2&lt;/b&gt;: O quarto estava envolto numa fumaça tão espessa que se poderia cortar à faca. (...) Ao acordar, M. Proust queimava um pó de fumigação, porque sofria terrivelmente de asma. O quarto era imenso, no entanto não havia um espaço vazio de fumaça. A lâmpada de cabeceira dava uma luz verde. Vi então uma grande cama de cobre, a barra de um lençol branco, cheio de luz verde. De &lt;i&gt;monsieur&lt;/i&gt; Proust não se distinguia nada a não ser a camisa branca sob casacos de tricô de lã e o alto do corpo apoiado sobre os travesseiros. O resto estava perdido na neblina da fumigação e na sombra. De vivo, só os olhos dele, fixos em mim; eu os sentia mais do que via.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 63&lt;/b&gt;: Até que veio a famosa última viagem a Cabourg &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, onde Proust costumava passar o verão. Céleste se lembra dela com carinho. (...)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 64&lt;/b&gt;: &quot;Foi nessa viagem que começamos a conversar mais. Às vezes passeando no terraço, outras almoçando no quarto. Ele aboliu então o respeitoso &lt;i&gt;madame&lt;/i&gt; e passou a me chamar de &quot;Céleste&quot;. Começou a me falar do passado, da infância, dos verões em que vinha a Cabourg com a avó ou os pais para tratar da asma e, mais tarde, porque ali vinham grandes amigos de Paris (...) Quando conversávamos, ele me contava casos, imitava pessoas, me fazia imitar. Notei que a espontaneidade da minha natureza o divertia muito. Eu sabia responder em cima de cada observação, ele não ria do meu jeito de falar provinciano, me instigava a novas respostas picantes, frases da gente da Lozère, bem primitivas. Acho que meus 23 anos pesavam nisso também. E eu demonstrava claramente o quanto gostava da companhia dele.&quot; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 65&lt;/b&gt;: &quot;Pior ainda foi o retorno a Paris, com o hotel requisitado pelos aliados. Foi dramático. Uma crise de asma pior que todas as outras justamente quando o equipamento farmacêutico estava no compartimento das bagagens. Céleste teve que chamar correndo o fiscal do trem para pedir a mala e fazer a fumigação dentro da cabine. Chegando a Paris, a situação ficou pior.&quot; (...)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Me lembro dele sempre transpirando, sufocado, dobrado sobre a cama, a fumaça enchendo o quarto. Fiquei horrorizada, não sabia o que fazer, e ele me pedindo que fosse embora e voltasse apenas se a campainha chamasse. À noite, ele tocou. Estava deitado, a crise mais calma. Me pediu que ficasse morando na casa definitivamente. Já sabia que podia contar comigo, eu tinha passado pela prova. Concordei, como se fosse a coisa mais natural do mundo. Acho que desde o início houve entre nós um grande entendimento. Estava determinado que eu ficaria. M. Proust me confessou uma coisa que também deveria estar amadurecendo há muito tempo: &quot;Minha querida Céleste, nunca mais vou a Cabourg. Ou a qualquer outro lugar. Não viajo mais. Os soldados fazem seu dever. Como não posso lutar ao lado deles, o meu dever é escrever um livro, fazer a minha obra. O tempo passa. Não posso perdê-lo.&quot; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 66&lt;/b&gt;: &quot;A partir dessa noite de setembro de 1914&quot;, conta Céleste, &quot;Proust se retirou do mundo para o que seria nos próximos oito anos (e últimos de sua vida) o único motivo de viver: escrever sua obra.&quot; E Céleste também aceitou como se fosse natural. (...) O tempo ao inverso, nos menores detalhes: para limpar e arejar o quarto, só quando Proust saía, por volta das dez da noite. Céleste nunca fez uma faxina de dia, as janelas dele nunca se abriam para o sol. (...) O que não o impedia de chamá-la para o que quer que fosse, mesmo conversar. Ela vinha, os cabelos soltos em &lt;i&gt;robe de chambre&lt;/i&gt;, e ele se encantava. &quot;Parece a Gioconda&quot;. Na cozinha Céleste podia saber se era dia ou noite, mas o resto do apartamento imenso ficava fechado hermeticamente o dia todo. O quarto de Proust, todo forrado de placas de cortiça para abafar os barulhos da rua e a poeira, as várias cortinas fechadas, uma janela dupla através da qual não se escutava nem os bondes correndo. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 67&lt;/b&gt;: &quot;Ou se vivia na eletricidade ou na escuridão completa&quot;, lembra Céleste. &quot;Hoje entendo a busca de M. Proust, todo o sacrifício da sua obra: foi o de se retirar do tempo para poder reencontrá-lo. Quando não se dá conta do tempo, é o silêncio. Ele precisava desse silêncio para escutar as vozes que queria escutar novamente, as que colocou nos livros. Na época eu não sabia, mas agora, quando estou sozinha à noite e não consigo dormir, parece que o vejo aqui, do mesmo jeito que ficava no quarto dele há mais de sessenta anos, trabalhando nos cadernos pretos, sem se dar conta das horas, sozinho, dentro de sua própria noite, quando lá fora a madrugada já se fazia em dia.&quot; (...)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Contestando a incredulidade dos biógrafos de Marcel Proust quanto à sua asma&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 61&lt;/b&gt;: &quot;E foram depois escrever que ele se maquiava, que absurdo! Eu teria sabido, teria visto as coisas no quarto dele, teria sido obrigada a comprar os produtos. Eu administrava tudo naquela casa.&quot;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 67&lt;/b&gt;: &quot;Que Proust era louco, que exagerava a doença, que afinal essa asma era coisa cultivada para fazer gênero... Escreveram tudo que Céleste desmente como &quot;calúnias&quot;. Chegaram a contar que Proust inventara uma natureza frágil para chamar a atenção da mãe adorada, que teria se ocupado menos após o nascimento do segundo filho, Robert. Inventada a asma com a malícia das crianças, para monopolizar as atenções da mãe, ele continuou a farsa para se fazer de interessante, excentricidades.&quot; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Não há provas&quot;, diz Céleste indignada. &quot;Os biógrafos tiraram de onde, tantas análises? Tudo isso é&amp;nbsp; ridículo, para não dizer que são mentiras. Quem viu &lt;i&gt;monsieur&lt;/i&gt; Proust como eu vi, no meio das fumigações, especialmente naquela volta terrível de Cabourg, pálido como um morto, procurando respirar com esforço, sufocado? Nada mais que isso seria suficiente para se convencer que ele não estava brincando. Como é que alguém finge que está doente por dez anos?&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 68&lt;/b&gt;: Há outras &#39;infâmias&#39; na lista de Céleste, sempre defensiva. Especialmente sobre o tratamento com morfina, os vícios e as drogas, a mania de suicídio. Não é que ela queira veementemente desmentir os biógrafos. Tem sua versão. Foi testemunha ocular.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Hábitos de Marcel Proust alterados a partir da instalação da asma&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 68&lt;/b&gt;: E não suportava cheiros de espécie alguma, nem flores nem perfumes, tudo poderia provocar-lhe uma crise trabalhosa. A poeira, os micróbios, o ar poluído das ruas, era preciso evitar qualquer elemento que lhe atiçasse a asma. Então ele saía à noite, &quot;quando as ruas são menos sujas&quot;, dizia. Não deixava ligar o aquecimento no inverno por causa do ressecamento que lhe provocava na garganta. Preferia permanecer no quarto gelado, cobrindo-se com camadas de casacos de lã e cobertores. No final da vida, até as cartas que recebia eram desinfetadas com formol por Céleste. (...).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 71&lt;/b&gt;: &quot;Costumo me lembrar dele estendido na cama, imóvel, olhos fechados, me fazendo sinal para não falar. E duas ou três horas depois, bem-vestido, saía para uma festa. Era capaz de ficar seis ou sete horas de pé, rir, conversar, depois voltar para casa às quatro ou cinco da manhã, e ainda me manter mais duas horas conversando, descrevendo a noitada, como se fosse um jovem de vinte anos. Eu perguntava como ele podia suportar aquela vida social, se privar do silêncio, do repouso que tanto gostava, de seu trabalho solitário à luz do abajurzinho verde, para passar tanto tempo no meio do barulho, numa atmosfera cheia de micróbios, arriscando crises de asma. Ele respondia simplesmente: &quot;É preciso, minha cara Céleste&quot;. Eu entendia que era por causa do livro: ele precisava ver as pessoas, observar o que faziam e diziam, para as descrever. (...)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Empatia emocional&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 77&lt;/b&gt;: Nessa época ele começou a me fazer falar da minha infância, da família, de meus pais. Especialmente da infância porque, ele me disse,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;é na infância que tudo começa, o paraíso ou o inferno’. Ele me fazia contar como eu subia em árvores, como passava as noites de inverno no campo, meus irmãos, minha mãe. Queria saber tudo sobre minha mãe e como tinham sido nossas relações afetivas. Quando veio aquele telegrama fatal me informando a morte dela, foi M. Proust quem me abraçou chorando para contar e nós dois choramos juntos. Ele queria que eu fosse logo para casa. Disse ele:&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Minha querida Céleste, eu compreendo sua dor, já passei por isso. Mesmo morta, é preciso que você reveja sua mãe.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Quando voltei de casa, M. Proust me fez contar tudo como se passara e chorou comigo, emocionado. Ele se lembrava do passado.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; (...).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 79&lt;/b&gt;: Hoje, quando minha memória cansada tenta lembrar todas essas noites mágicas, chego a ver M. Proust sentado na cama, eu de pé, como ficava, nunca me passava pela cabeça que poderia sentar no sofá. Lembro a luzinha do abajur verde, o sorriso de M. Proust, os olhos de uma tristeza inexplicável (...). Ele falava, e o tempo parava naquele quarto (...).&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Estímulo intelectual&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 79-80&lt;/b&gt;: Ele me perguntava o que estava esperando para escrever um diário. Da primeira vez, eu estava naquela casa há quatro anos, teria o que contar. Pensei que M. Proust estivesse debochando de mim. Mas ele dizia, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não, Céleste, minha querida, falo sério. Ninguém me conhece verdadeiramente como você. Ninguém sabe como você o que faço, o que penso dos outros, o que digo na intimidade. Depois da minha morte,&amp;nbsp; seu diário será tão vendido quanto meus livros. Comece a escrever que eu corrijo.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Nessa época, ele já falava em morrer, como se soubesse.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O amor correspondido &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 82-3&lt;/b&gt;: Nas gavetas da cômoda do quarto de Proust havia fotos do passado, de mocinhas ingênuas &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;como Antoinette Faure &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, filha do presidente da França, de Marie de Benardaky&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; (teria sido o primeiro amor de Proust, segundo biógrafos), Louisa de Mornand &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, mulheres de &lt;i&gt;salonnières&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; como a condessa de Chevigné &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁰&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, madame Strauss&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; (grande amiga), Laure Hayman&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, e muitas outras. (...)&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No livro de Céleste&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; há um capítulo curioso que se chama &quot;Os Outros Amores&quot;. Depois de tudo o que se escreveu sobre a juventude de Proust, que ele teria conhecido apenas decepções amorosas, e que isso o teria feito se voltar para o amor masculino, Céleste insiste em que contou a Gerges Belmont apenas o que sabia da vida do seu patrão, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘O que vi ou o que compreendi. Não conto o que ouvi dizer&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;’. O que teria ela a dizer sobre o outro lado da vida de Marcel Proust, o lado negro de casas de prostituição masculina? Quase nada, apenas desmentidos. Mas até que ponto Céleste poderia afirmar que é mentira? Proust era muito reservado e pudico para fazer confidências a uma empregada, ainda mais uma camponesa jovem, cheia de princípios religiosos, recatos, e sem cultura, apesar de inteligente. O que saberia ela sobre homossexualismo?&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 83-6&lt;/b&gt;: Segundo André Gide, que escutou confissões de Proust, ele tinha vergonha de ser homossexual, mas sabia e admitia que era.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Céleste nega a paixão de Proust pelo motorista Alfred Agostinelli, que teria sido modelo para &quot;Albertine&quot;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, ainda que o escritor tenha falado longamente da angústia que sentiu com a morte do jovem, num desastre de avião em 1914, e da vontade que ele próprio teve de morrer. Para o bom entendedor, isso foi suficiente. Mas Céleste insiste na sensibilidade exagerada de seu patrão, no horror que tinha de ver alguém muito querido morrer.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E que história é essa de jovens frequentando nossa casa?, pergunta Céleste. Eu teria sabido, eu os teria visto. Só eu tinha a chave da porta. Se entrassem com M. Proust, eu os teria escutado, tenho orelhas finas. (...)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Falou-se muito nos secretários de M. Proust, sempre jovens secretários. Não sei explicar essa parte. Acho que era porque tinha respeito pelas mulheres. Seu pudor de doente, sempre na cama. Os secretários vinham datilografar os textos dos livros e faziam este trabalho, é tudo que sei. Eu os escutava, vinha ao quarto servir chá. (...)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Falou-se mais de rapazes do que de mulheres na vida íntima de Proust, Agostinelli, motorista de táxi da mesma companhia de Odilon, passou a secretário de Proust, depois partiu para a Côte d&#39;Azur a pedido de sua mulher, Anna; um ano após desapareceu no mar o avião que pilotava. É tudo o que Céleste sabe. O que foi explorado em torno deste assunto ela considera &quot;literatura barata, sensacionalista&quot;, assim como a história da amizade de Proust com Albert Le Cuziat, que mantinha a famosa casa &lt;i&gt;plaisirs pour hommes&lt;/i&gt;. (...)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;E por que ia frequentemente a uma casa que o enojava? &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ele não ia sempre, foi lá algumas vezes. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Precisava ir&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, ele me disse, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;para descrever personalidades e momentos em seus livros&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;. M. Proust me dava todos os nomes de pessoas ilustres que frequentavam essa casa, os gostos extravagantes que tinham, gente de política, da mais importante do país, ministros, etc. Le Cuziat fornecia a M. Proust todos os detalhes dos vícios de cada um; eu ficava sabendo quando ele chegava em casa, com um olhar de tristeza, que ele havia estado naquele lugar. Posso assegurar que M. Proust não frequentava a tal casa. Eu teria sabido, ou Odilon, que o acompanhava, teria me contado. O que me revolta são os fatos escabrosos que contaram sobre M. Proust em vários livros, tendo como quadro a casa da rue de l&#39;Arcade. Histórias de ratos transpassados com alfinetes, cenas de flagelaçao, orgias sádicas, e que M. Proust teria mostrado as fotos da mãe dele para fazer rir os piores frequentadores desse horror. É uma mostruosidade, diz Céleste.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;As fotos da família eram guardadas com o maior carinho nas gavetas do quarto de M. Proust e nunca saíam de lá. (...) Uma vez me recusei a acreditar que coisas tão repugnantes pudessem acontecer na casa de Le Cuziat. Perguntei se M. Proust não estaria inventando para ver minha reação, para saber o que as pessoas pensariam. Ele jurou que tudo era verdade. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mas como o senhor pode assistir a coisas assim?’, indagou Céleste.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Céleste garante que Proust só ia à casa de Le Cuziat ao reinado dos &lt;i&gt;garçons bouchers&lt;/i&gt; porque precisava das cenas para seus livros. Era o que ele contava a ela quando chegava. (...)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;É preciso ter vivido ao lado de monsieur Proust todos esses anos para medir a paixão dele pelos personagens que criava, por sua obra, tudo o que habitava dentro dele, e que finalmente o consumiu&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;’&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, disse Céleste, sem se deixar abater com a importância dos nomes ilustres que a desmentiam. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;No correr dos anos aprendi que esses personagens não o largavam, estavam sempre ao lado dele, que a única meta da vida de M. Proust, o livro *, estava constantemente presente em tudo que ele fazia. Quando digo livro, no singular, é porque ele, mesmo que estivesse em tal capítulo, tal parte, particularmente, guardava presente a totalidade da obra. M. Proust me disse isso várias vezes. Só&amp;nbsp; entendi quando li, muitos anos depois. Tudo se liga em sua obra, é um todo, e a vida de M. Proust se fundia no todo, os personagens viviam sem sua cabeça, era por causa deles que M. Proust saía de casa, para descrever aquele mundo que ia se acabando. Vivi ao lado dele no período mais produtivo de sua vida, sem dúvida&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;’, concluiu Céleste.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 95&lt;/b&gt;: Impossível fazer Céleste acreditar que esteve apaixonada por Marcel Proust, esta é a verdade. Ela conta que certa vez perguntou a Proust porque ele não se casara. A resposta foi um divertido, mas em tom sério: &quot;Porque não encontrei uma esposa como você, minha Céleste.&quot; De outra vez, Proust disse que para ele Céleste ocupava o lugar de mãe. Ela também acha que o considerava e o tratava como um filho favorito. No entanto aceitava dele a liderança de marido, como se usava na época, o senhor absoluto da casa, a força e a sabedoria. Mas Céleste não admitirá nunca que Marcel Proust foi um grande amor platônico. Diante das especulações, ela abana a cabeça, severa, acrescentando: &quot;Ah, os jornalistas. Só Deus sabe o que vocês escrevem com o que a gente diz. M. Proust não gostava de jornalistas. E tinha toda a razão.&quot; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;A morte como ideia fixa&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 89-90&lt;/b&gt;: Proust já pensava na morte nesses últimos anos. Céleste acha que isso começou quando teve que deixar a casa dos pais, depois da morte da mãe, e piorou com a saída do velho apartamento no Boulevard Haussmann. Foi uma espécie de &lt;i&gt;déracinement&lt;/i&gt; que o machucou profundamente. Proust passou por dois outros apartamentos, até achar o da rue Hamelin, onde terminou seus dias. Mudar de casa, arrancsar as coisas pela raiz, perder pessoas que amava, perder aquele mundo antes da guerra, a época dourada da camélia na lapela. Essas pequenas perdas eram como pedaços dele que iam embora, devagar. Proust sabia que estava indo também, pela raiz, aos poucos. (...)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ao mesmo tempo, Proust falava do fim da vida, é o que Céleste se lembrava, palavra por palavra:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;A morte me persegue, Céleste, está aqui, nos meus calcanhares.&quot;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Foi um dia de festa quando Proust chamou Céleste para mostrar-lhe que tinha escrito a palavra &lt;i&gt;fim&lt;/i&gt; no manuscrito. Dezenas de pedacinhos de papel enchiam as cobertas.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ele parecia uma criança feliz. Me disse: &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Veja, tenho uma grande notícia para você: esta noite escrevi a palavra fim. Agora já posso morrer.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;’&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Ele não estava triste. Nem alegre. Nos olhos, uma espécie de felicidade misteriosa, um jeito de quem sabe das coisas e não pode contar.&quot;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 90-1&lt;/b&gt;: Sobre os três meses que precederam a morte de M. Proust, inventaram todos os romances possíveis. (...) Eu estaava ao lado dele e posso jurar que foi assim: Porque o aquecimento e a lareira não podiam ser ligados para não expelirem poeira, o quarto de Proust ficava sempre gelado. Foi por causa desse frio no qual ele trabalhava horas e horas, imóvel na cama, cheio de cobertores e casaquinhos de tricô, bolsas de água quente, que, no outono de 1922, apanhou a gripe fatal.&amp;nbsp; As crises de asma redobraram, ele respirava mal e não se deixava cuidar. Teve pneumonia e abscesso no pulmão. Mas continuou a trabalhar, se recusando a comer. Só tomava café com leite, às vezes.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 91-2&lt;/b&gt;: Nessa noite de 17 para 18 de novembro monsieur Proust me chamou e pediu que me sentasse a seu lado para ajudá-lo. Não conseguia escrever mais, ia me ditar alguns trechos. E escreveu até as três e meia, lembro muito bem os ponteiros do relógio enquanto M. Proust enchia os cadernos com sua letrinha fina, já tremida e desigual. (...) Me fez prometer várias vezes que eu colaria as tiras de papel extra das correções nos lugares certos, que não deixaria ninguém lhe dar injeções quando ele não tivesse mais forças para se defender. (...)&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;De manhã cedo, eram 8 horas quando voltei ao quarto e M. Proust me disse fracamente: &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Céleste, estou vendo uma mulher enorme, gorda, imensa, toda de preto, horrível. Aqui dentro do quarto. Deixe a lâmpada de cabeceira acesa, quero vê-la melhor.&quot; (...) Cada vez que M. Proust me falava da morte dizia que não tinha medo. Aliás, o mais terrível dessa agonia é que até o último momento ele guardou os sentidos, a lucidez. Não só ele se via morrer, mas se olhava morrer. E ainda assim encontrava forças para sorrir e falar, como se nada fosse.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Às quatro e meia da tarde a agonia acabou. (...) Eu tombava de cansaço e de dor, mas não podia acreditar. Ele se deixava morrer tão nobremente, sem tremer, sem gritar, sem que a luz da vida tivesse deixado seus olhos, que nos fixaram até o fim e ficaram abertos. Ele nunca disse &quot;mamãe&quot; antes de morrer, como inventaram nas biografias, sem dúvida pelo prazer de fazerem literatura. Apagou-se docemente, nos olhando. Foi o irmão quem fechou-lhe os olhos. Eu estava paralisada de dor.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;P. 93&lt;/b&gt;: Depois do enterro, Céleste e Marie Albaret continuaram no apartamento durante mais seis meses. Céleste confessa que várias vezes desejou morrer, sumir dali.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Até que um dia aconteceu uma coisa extraordinária. Eu tinha descido para terminar os arranjos de nossa partida daquela casa tão triste quando vi a vitrine da livraria próxima, onde eu tanto ia fazer compras. Ela brilhava de luz. E entre os livros vi expostas as obras de M. Proust, três a três. Era como naquela página do livro quando ele descreve a morte do romancista Bergotte&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;. Veja o trecho:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘Enterraram-no. Mas à noite do funeral, nas vitrines iluminadas, os livros dispostos, três a três, velavam como anjos de asas sorridentes, e pareciam, para aquele que não estava mais aqui, um símbolo de ressurreição.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;’&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Para mim M. Proust revivia também.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Na pequena casa branca as duas &lt;i&gt;courrières&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;vivem dessas lembranças. Nunca mais nada de tão extraordinário lhes aconteceu.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘Fui me retirando aos poucos para dentro da memória&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;’, diz Céleste. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;‘É lá que eu vivo.&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;’&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;III. NOTAS EXPLICATIVAS&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Citação do título de um dos famosos poemas de &lt;b&gt;As Flores do Mal&lt;/b&gt; por Charles Baudelaire. Uma tradução plausível é &quot;ama bondosa&quot;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;² &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Trata-se do livro &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;Monsieur Proust: Céleste Albaret, souvenirs recueillis par Georges Belmont&lt;/b&gt; (1973) ou, em português, Senhor Proust: Céleste Albaret, Lembranças Recolhidas por Georges Belmont (2008), Osasco: Ed. Novo Mundo, tradução de Cordélia Magalhães, 446 p. &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Pouco antes, o Ministro Jean-Philippe Lecat a havia condecorado com a Ordem das Artes e das Letras, no grau de comendadora. Isso porque essa mulher discreta havia se tornado repentinamente famosa desde que, em 1973, concordou em se abrir com Georges Belmont e lhe contar, em detalhes, os nove anos em que, como governanta, esteve dia e noite, até a morte dele, a serviço do autor de &quot;Em Busca do Tempo Perdido&quot;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;No&lt;/b&gt; &lt;b&gt;Caminho de Swann&lt;/b&gt; (1913) é o primeiro dos sete romances de que se compõe &lt;b&gt;Em Busca do Tempo Perdido&lt;/b&gt;, o monumento literário proustiano de cunho autobiográfico. &lt;b&gt;No Caminho de Swann&lt;/b&gt; relata a infância do narrador (Marcel) e mostra a forte relação afetiva que ele mantém com sua mãe. A casa da família possui duas saídas, uma para o &lt;i&gt;caminho de Swann&lt;/i&gt;, outra para o &lt;i&gt;caminho de Guermantes&lt;/i&gt;. O narrador fala do amor possessivo de seu vizinho burguês Charles Swann por Odette de Crécy. E também revela a fascinação que sente pela filha desse casal, a jovem &lt;i&gt;Gilberte&lt;/i&gt;, com quem brinca nos Champs-Elysées.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Homem de elevada posição social.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A elegante Cabourg inspirou a &lt;i&gt;Balbec&lt;/i&gt; proustiana de &lt;b&gt;Em Busca do Tempo Perdido&lt;/b&gt;, um símbolo inequívoco da Belle Époque. A &lt;i&gt;Balbec&lt;/i&gt; proustiana, que na verdade se situa na Normandia, é uma cidade fictícia, cujo paralelo no mundo real é Cabourg, essa jóia da Belle Époque.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Quando adolescente, Marcel Proust preencheu um questionário que lhe foi dado por sua amiga Antoinette Faure, filha de Félix Faure, futuro presidente da França, e que entrou para a história como o &quot;questionário de Proust&quot;. O manuscrito foi encontrado em 1924 e, desde então, popularizou-se como uma forma de entrevista-padrão sobre auto-conhecimento, já que as perguntas formam um espectro completo da personalidade, aspirações pessoais e sensibilidade.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁷ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Marie de Benardaky (1874-1949) se tornou célebre por ter sido um amor de infância de Marcel Proust e o provável modelo&amp;nbsp; da personagem &lt;i&gt;Gilberte&lt;/i&gt;, filha de Charles Swann e Odette de Crécy de &lt;b&gt;No Caminho de Swann&lt;/b&gt;, 1º livro da obra &lt;b&gt;Em Busca do Tempo Perdido&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁸&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Louisa de Mornand (1884-1963) foi uma atriz de teatro e do cinema francês da primeira metade do século XX. Era amiga de Marcel Proust, ao ponto de inspirar-lhe a personagem de &lt;i&gt;Rachel&lt;/i&gt; in &lt;b&gt;Em Busca do Tempo Perdido&lt;/b&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁹ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Salonnières&lt;/i&gt; eram mulheres que organizavam os salões, reuniões culturais e intelectuais. Eram as anfitriãs influentes que definiam o tom, escolhiam os temas, eram facilitadoras do diálogo e selecionavam os convidados para discussões sobre filosofia, literatura e arte, dentre outros assuntos.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;⁰&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; Laure Marie Charlotte de Sade, por seu matrimônio condessa de Chevigné (1859-1936), é considerada o principal molde na construção da personagem &lt;i&gt;Oriane&lt;/i&gt;, a espirituosa Duquesa de Guermantes de &lt;b&gt;Em Busca do Tempo Perdido&lt;/b&gt;, um dos monumentos do romance ocidental. De fins do século XIX até 1914, abriu inúmeros salões que eram frequentados por inúmeras personalidades do momento.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Madame Strauss (1849-1926), filha do compositor francês Halevy, foi esposa do compositor Georges Bizet e mãe de um dos colegas de Proust quando de sua passagem pelo Liceu Condorcet. Em 1908, ela, já viúva, presenteou M. Proust com cinco cadernetas para anotações, adquiridas na chique loja inglesa Kirby, Beard &amp;amp; Cia. em Paris. Em quatro delas, Proust deixou os primeiros esboços de &lt;b&gt;Em Busca do Tempo Perdido&lt;/b&gt;. As quatro, que estão em posse da Biblioteca Nacional da França, juntamente com os cadernos de rascunho e versão final, constituem o melhor testemunho dos primeiros passos hesitantes da obra, em seguida, de sua ampliação. Essas cadernetas acompanharam Proust na criação da sua obra prima. O livro &quot;&lt;b&gt;Carnets&lt;/b&gt;&quot; (2002) publicado pela Gallimard reúne todas essas anotações feitas entre 1908 a 1917. Contém notas tanto preparatórias quanto complementares para o conjunto do romance em construção. Florence Callu e Antoine Compagnon dão uma transcrição integral e anotada delas, ao mesmo tempo fiel e legível, que permitirá ao amante da obra prima descobrir o ateliê do romancista.&lt;/span&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt; &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Laure Hayman (1851-1940) foi uma escultora francesa, &lt;i&gt;salonnière&lt;/i&gt; e semimundana. No romance &lt;b&gt;Em Busca do Tempo Perdido&lt;/b&gt;, a personagem Odette de Crécy teria sido inspirada em Hayman. Afirma-se também que ela inspirou Proust a escrever &lt;i&gt;Mademoiselle Sacripant&lt;/i&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt; &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Céleste refere-se ao livro &lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Senhor Proust: Céleste Albaret, Lembranças Recolhidas por Georges Belmont (19&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;73)&lt;/b&gt;, conforme tradução em português.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁴&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt; &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Albertine&lt;i&gt;&amp;nbsp;&lt;/i&gt;é personagem central da obra &lt;b&gt;Em Busca do Tempo Perdido&lt;/b&gt;, embora permaneça um enigma mesmo após as derradeiras páginas do romance. É ela que leva Marcel a intuir que &quot;amamos apenas aquilo que não possuímos&quot;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;&amp;nbsp;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁵&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Bergotte&lt;/i&gt; é um renomado escritor fictício que é admirado profundamente pelo narrador de &lt;b&gt;Em Busca do Tempo Perdido&lt;/b&gt;, e sua morte é um momento icônico do romance, representando a ressurreição através de suas obras, que, mesmo após a morte de seu autor, continuam a existir e a inspirar o narrador, simbolizando que o artista e sua obra podem transcender a existência física. A cena da morte de Bergotte, enquanto ele viaja para ver o quadro &quot;Vista de Delft&quot; de Vermeer, é uma das passagens mais famosas da obra, explorando temas como a arte, a vida e a morte.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;É provável que os escritores Anatole France e Paul Bourget tenham inspirado o personagem.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;⁶&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Trad. estafetas ou carteiras, mulheres que entregam correspondências. &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;IV. BIBLIOGRAFIA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;ARCHIVE.ORG&lt;/b&gt;: &lt;b&gt;&lt;i&gt;Monsieur Proust de Céleste Albarret&lt;/i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://archive.org/details/monsieur-proust-de-celeste-albaret&quot;&gt;https://archive.org/details/monsieur-proust-de-celeste-albaret&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;CARVALHO&lt;/b&gt;, Paulo César de:&amp;nbsp; &lt;b&gt;Quarto por quarto&lt;/b&gt;, revista SIBILA de poesia e cultura, ano 24, 30/12/2020&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://sibila.com.br/cultura/quarto-por-quarto/13997&quot;&gt;https://sibila.com.br/cultura/quarto-por-quarto/13997&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;O EXPLORADOR&lt;/b&gt;:&amp;nbsp; &lt;b&gt;&lt;i&gt;Celeste Albaret, secretária; ajudou Proust nos últimos anos&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://www.oexplorador.com.br/celeste-albaret-foi-secretaria-governanta-e-enfermeira-do-romancista-frances-marcel-proust-durante-os-ultimos-nove-anos-de-sua-vida-foi-nomeada-comendadora-da-ordem-das-artes-e-letras-da-franca-em/&quot;&gt;https://www.oexplorador.com.br/celeste-albaret-foi-secretaria-governanta-e-enfermeira-do-romancista-frances-marcel-proust-durante-os-ultimos-nove-anos-de-sua-vida-foi-nomeada-comendadora-da-ordem-das-artes-e-letras-da-franca-em/&lt;br /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;PROUST&lt;/b&gt;, Marcel: &lt;b&gt;SOBRE A LEITURA&lt;/b&gt;,&lt;i&gt; &lt;/i&gt;Porto Alegre: L&amp;amp;PM Editora, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;volume 1228 da COLEÇÃO 96 PÁGINAS, pp. 57-95 &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;RADIOFRANCE&lt;/b&gt;: &lt;b&gt;&lt;i&gt;Céleste Albaret, indispensable gouvernante de Marcel Proust&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://www.radiofrance.fr/franceculture/celeste-albaret-l-indispensable-gouvernante-de-marcel-proust-8377510&quot;&gt;https://www.radiofrance.fr/franceculture/celeste-albaret-l-indispensable-gouvernante-de-marcel-proust-8377510&lt;i&gt;&lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;WERNECK&lt;/b&gt;, Mariza: &lt;b&gt;&lt;i&gt;A governanta fiel&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://quatrocincoum.com.br/artigos/literatura/a-governanta-fiel/&quot;&gt;https://quatrocincoum.com.br/artigos/literatura/a-governanta-fiel/&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;WIKIPEDIA: verbete Marcel Proust&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://pt.wikipedia.org/wiki/Marcel_Proust&quot;&gt;https://pt.wikipedia.org/wiki/Marcel_Proust&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://br.search.yahoo.com/yhs/search?hspart=trp&amp;amp;hsimp=yhs-005&amp;amp;type=Y149_F163_202167_081020&amp;amp;p=Marcel+Proust&quot;&gt;https://br.search.yahoo.com/yhs/search?hspart=trp&amp;amp;hsimp=yhs-005&amp;amp;type=Y149_F163_202167_081020&amp;amp;p=Marcel+Proust&lt;/a&gt; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;___________: &lt;b&gt;verbete Céleste Albaret&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://fr.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9leste_Albaret&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9leste_Albaret&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;–––––––––––: &lt;b&gt;verbete Em Busca do Tempo Perdido&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://pt.wikipedia.org/wiki/Em_Busca_do_Tempo_Perdido&quot;&gt;https://pt.wikipedia.org/wiki/Em_Busca_do_Tempo_Perdido&lt;/a&gt;&amp;nbsp; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2025/11/marcel-proust-por-celeste-albaret.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiIPLwoUtrhP0YzkIF7mIB1OW3cDeBlP1IaoMGGT1E0_Vubo8Xr5tHD-GYHXifKuHXIJExnV544P_BL8tV3m6H60iGBGGV24s4nhUIR9NxqUXYhmD7EyppTF5UM22gIdJv-J0in7yr_ZXC9CICyFQ8gARTUaMu7UgxFfuldsmPI3z2P_U6BqzyCUJ5iIJ0/s72-w356-h400-c/OIP.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>7</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-462705823286755496</guid><pubDate>Sun, 23 Nov 2025 19:55:00 +0000</pubDate><atom:updated>2025-11-24T16:23:51.832-03:00</atom:updated><title>SOBRE A LEITURA</title><description>&lt;div&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;Por MARCEL PROUST *&lt;/span&gt;&lt;/b&gt; &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Transcrevemos, com a devida vênia da L&amp;amp;PM Editora, trecho do volume 1228 da COLEÇÃO 96 PÁGINAS,  intitulado &lt;/i&gt;SOBRE A LEITURA&lt;i&gt;, traduzido por Júlia da Rosa Simões e publicado em 2016, pp. 05-22.&lt;/i&gt; &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Introdução, notas e bibliografia por Francisco José dos Santos Braga.&lt;/i&gt; &lt;br /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhs7AiSAfdQDfV1ThUY8JEJBQsPGXbwUPqAcU_kGmFp59fhDUdpItYFJEzEHRLJJ2gGuREksvLpY7WO4X4KKMNac9RESi0_AR8cAKy-DD1VoyxS-nXA_0X9rsC6v0_iEnQhhuowhfQqzPBpqa5QYYYXR5wygEISMkolpsPcRAxeKJFvQjixrkImXQeQdfs/s800/487762257_2930217457149364_3772807034113223852_n.jpg&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;445&quot; data-original-width=&quot;800&quot; height=&quot;223&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhs7AiSAfdQDfV1ThUY8JEJBQsPGXbwUPqAcU_kGmFp59fhDUdpItYFJEzEHRLJJ2gGuREksvLpY7WO4X4KKMNac9RESi0_AR8cAKy-DD1VoyxS-nXA_0X9rsC6v0_iEnQhhuowhfQqzPBpqa5QYYYXR5wygEISMkolpsPcRAxeKJFvQjixrkImXQeQdfs/w400-h223/487762257_2930217457149364_3772807034113223852_n.jpg&quot; width=&quot;400&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Marcel Proust (✰ Auteuil, 1871 ✞ Paris, 1922)&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;I. INTRODUÇÃO&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Marcel Proust (1871-1922) foi um escritor francês, considerado um dos maiores escritores do século XX. Sua obra mais famosa é &quot;Em Busca do Tempo Perdido&quot;, uma série de sete romances que conta a história do narrador Marcel e sua busca pelo sentido da vida. Proust também escreveu ensaios, artigos e contos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;SOBRE A LEITURA&lt;/b&gt; foi publicado originalmente como o Prefácio que Proust escreveu em 1905, para a sua tradução de &lt;b&gt;Sésame et les Lys&lt;/b&gt;,
 de John Ruskin. A observação que um editor francês fez na ocasião em 
que publicou esse texto ainda é válida atualmente para a edição 
brasileira: “&lt;i&gt;essas páginas ultrapassam tanto a obra que introduzem, propõem um elogio tão belo da leitura e preparam com tanta felicidade&lt;/i&gt; &lt;b&gt;Em busca do tempo perdido&lt;/b&gt;&lt;i&gt;, que quisemos, livrando-as da sua condição de Prefácio,&amp;nbsp; publicá-las na sua plenitude.&lt;/i&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt; &lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Em “Sobre a Leitura”, Marcel Proust nos convida a refletir sobre o ato de ler e sua importância em nossas vidas. O livro aborda temas como a escolha dos livros, a interpretação dos textos e o papel da leitura na formação do indivíduo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Aqui se apresenta a oportunidade de revelar um dos mais famosos conceitos proustianos: o da “&lt;i&gt;memória involuntária&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;”, ou seja, um resgate súbito e completo de uma sensação do passado, acionado por um estímulo sensorial presente&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;. Sob esse conceito, emerge um fragmento intacto, vivo e completo do passado, acionado de forma acidental por uma sensação presente &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;— um sabor, um cheiro, um som.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;O estilo proustiano se caracteriza por ser inconfundível: uma sintaxe da alma. A sua leitura é uma experiência sensorial e intelectual única, em grande parte devido a seu estilo muito próprio.&amp;nbsp; Sua linguagem é extremamente metafórica e poética, enquanto suas frases longas e sinuosas são sua marca registrada, ocupando às vezes uma página inteira, cheia de orações subordinadas, digressões, em movimentos não-lineares, mas associativos, saltando de uma ideia para outra, de uma lembrança para uma reflexão. Conforme Salomao,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;a&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt; frase proustiana é uma tentativa de capturar a totalidade de um instante de consciência.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Proust sustenta que a escolha dos livros que lemos é fundamental para o nosso desenvolvimento intelectual e emocional. Ele defende que devemos ler livros que nos desafiem e nos façam pensar, e não apenas aqueles que nos entretêm. Também é importante ler livros de diferentes gêneros e autores, para ampliar nossa visão de mundo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Proust também discute a importância da interpretação dos textos. Ele afirma que não existe uma única interpretação correta de um texto, e que cada leitor pode encontrar significados diferentes na mesma obra. O importante é ler com atenção e refletir sobre o que estamos lendo, para que possamos extrair o máximo de proveito da leitura.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Proust acredita que a leitura é essencial para a formação do indivíduo. Afirma que os livros nos ajudam a desenvolver nossa inteligência, nossa imaginação e nossa sensibilidade. A leitura também nos ajuda a entender o mundo ao nosso redor e a nos tornar pessoas mais críticas e reflexivas.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;Finalmente, neste texto Proust nos oferece uma visão única e apaixonada do ato de ler, e nos mostra como a leitura pode enriquecer nossas vidas.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;II. TEXTO introdutório de &quot;Sobre a Leitura&quot; &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;&lt;b&gt;TALVEZ NÃO HAJA, EM NOSSA INFÂNCIA&lt;/b&gt;, dias que tenhamos vivido mais plenamente do que aqueles que acreditamos ter perdido sem vivê-los, aqueles que passamos na companhia de um livro preferido.&lt;/span&gt; Tudo aquilo que, parecia-nos, preenchia-os para os outros e que afastávamos como um obstáculo vulgar a um prazer divino&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; o jogo para o qual um amigo vinha nos buscar no trecho mais interessante, a abelha ou o raio de sol incômodos que nos forçavam a erguer os olhos da página ou a mudar de lugar, o lanche que nos haviam feito levar e que deixávamos ao nosso lado no banco, intocado, enquanto acima de nossa cabeça o sol perdia a intensidade no céu azul, o jantar para o qual era preciso voltar e durante o qual só pensávamos em subir para terminar, assim que possível, o capítulo interrompido&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; tudo isso, que a leitura deveria ter-nos permitido perceber apenas como uma inconveniência, ela pelo contrário gravava em nós como uma lembrança tão doce (tão mais preciosa, segundo nosso julgamento atual, do que aquilo que líamos então com tanto amor) que, &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;se ainda hoje nos acontece de folhear esses livros de antigamente, fazemo-lo como os únicos registros que guardamos dos dias passados e com a esperança de vermos refletidas em suas páginas as moradas e lagunas que não existem mais&lt;/span&gt;.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;Quem não se lembra, como eu, das leituras feitas na época das férias&lt;/span&gt;, sucessivamente tranquilas e invioláveis o suficiente para poder abrigá-las. &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;De manhã&lt;/span&gt;, voltando do parque, quando todos tinham ido &quot;dar um passeio&quot;, eu me insinuava na sala de jantar onde, até a ainda distante hora do almoço, ninguém entraria além da velha Félicie, relativamente silenciosa, e onde eu teria como únicos companheiros, muito respeitosos da leitura, os pratos pintados pregados na parede, o calendário com a folha da véspera recentemente arrancada, o pêndulo e o fogo, que falam sem exigir uma resposta e cujos suaves discursos vazios de sentido não vêm, como as palavras dos homens, substituir o dos vocábulos lidos. Instalava-me numa cadeira perto do pequeno fogo de lenha, sobre o qual, durante o almoço, o tio madrugador e jardineiro diria: &quot;Não é prejudicial! Suporta-se muito bem um pouco de fogo; asseguro-lhes que às seis horas fazia bastante frio na horta. E dizer que em oito dias será Páscoa!&quot;. &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;Antes do almoço&lt;/span&gt; que, &lt;i&gt;hélas&lt;/i&gt;! &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, colocaria um fim à leitura, ainda havia duas longas horas. De tempos em tempos, ouvia-se o barulho da bomba de onde a água correria, que fazia erguer os olhos para ela e contemplá-la através da janela fechada, ali, bem perto, na única aleia do jardim que delimitava com tijolos e faianças em meia-lua os canteiros de amores-perfeitos: amores-perfeitos que pareciam colhidos sob aqueles céus belíssimos, céus versicolores e como que refletindo os vitrais da igreja, às vezes vistos por entre os telhados da aldeia, céus tristes que surgiam antes das tempestades, ou &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;depois, bem tarde, quando o dia chegava ao fim&lt;/span&gt;. Infelizmente, a cozinheira vinha com muita antecedência colocar a mesa; se ainda a arrumasse sem falar! Mas ela achava preciso dizer: &quot;Você não está bem assim; e se eu aproximasse uma mesa?&quot; E apenas para responder &quot;Não, muito obrigado&quot; era preciso interromper a leitura e trazer de longe a voz que, por dentro dos lábios, repetia sem som, correndo, todas as palavras que os olhos haviam lido; era preciso interrompê-la, fazê-la sair e, para dizer de maneira adequada um &quot;Não, muito obrigado&quot;, dar-lhe uma aparência de vida comum, um tom de resposta, que haviam sido perdidos. A hora passava; com frequência, muito antes do almoço, começavam a chegar à sala de jantar aqueles que, cansados, haviam encurtado a caminhada, aqueles que haviam &quot;passado por Méséglise &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;²&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;, ou aqueles que não tinham saído naquela manhã, &quot;tendo de escrever&quot;. Por mais que dissessem &quot;Não quero incomodar&quot;, logo começavam a se aproximar do fogo, a consultar o relógio, a declarar que o almoço não seria mal recebido. Cercavam com particular deferência aquele ou aquela que havia &quot;ficado para escrever&quot; e diziam-lhe &quot;Então manteve sua pequena correspondência em dia&quot; com um sorriso em que havia respeito, mistério, malícia e precaução, como se essa &quot;pequena correspondência&quot; fosse ao mesmo tempo um segredo de estado, uma prerrogativa, uma sorte e uma indisposição. Alguns, sem mais delongas, sentavam-se logo à mesa em seus lugares. Aquilo era um aborrecimento, pois constituiria um mau exemplo para os recém-chegados, faria crer que já era meio-dia, e meus pais pronunciariam cedo demais a frase fatal: &quot;Agora, feche seu livro, vamos almoçar&quot;. Tudo estava pronto, os talheres todos postos sobre a toalha, em que a única coisa que faltava era aquilo que só era trazido ao fim da refeição, o aparelho de vidro em que o tio horticultor e cozinheiro fazia pessoalmente o café à mesa, tubular e complicado como um instrumento de física que exalasse um cheiro bom e do qual era tão agradável ver subir na campânula de vidro a súbita ebulição que depois deixava nas paredes embaçadas uma borra perfumada e escura; e também o creme e os morangos que o mesmo tio misturava, em proporções sempre idênticas, parando exatamente no rosa esperado, com a experiência de um colorista e a intuição de um &lt;i&gt;gourmand&lt;/i&gt;. Como o almoço me parecia longo! &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;Minha tia-avó apenas experimentava os pratos, para dar seu parecer com uma tranquilidade que tolerava, mas não admitia, desacordo. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;Para um romance, para versos, coisas que conhecia muito bem, invariavelmente se remetia, com uma humildade de mulher, ao parecer dos mais competentes. Ela considerava aquele o domínio flutuante do capricho, em que o gosto de uma única pessoa não pode fixar a verdade.&lt;/span&gt; Mas em coisas cujas regras e princípios lhe haviam sido ensinados pela mãe, &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;na maneira de fazer certos pratos, de tocar as sonatas de Beethoven e de receber com cortesia, ela tinha certeza de ter uma noção exata da perfeição e de discernir se os outros dela se aproximavam mais ou menos. Nas três coisas, aliás, a perfeição era quase a mesma: era uma espécie de simplicidade nos modos, de sobriedade e de charme.&lt;/span&gt; Ela desaprovava horrorizada que colocassem especiarias nos pratos que não exigiam nenhuma, que tocassem com afetação e excesso de pedais, que ao &quot;receber&quot; saíssem de uma naturalidade perfeita e falassem de si com exagero. Do primeiro bocado às primeiras notas, passando por um simples bilhete, ela tinha a pretensão de saber se estava lidando com uma boa cozinheira, com um verdadeiro músico, com uma mulher bem-educada. &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;“Ela pode ter muito mais dedo do que eu, mas falta-lhe bom gosto quando toca com tanta ênfase esse andante tão simples.” “Pode ser uma mulher brilhante e cheia de qualidades, mas é uma falta de tato falar de si nessas circunstâncias.” “Pode ser uma cozinheira muito hábil, mas não sabe fazer o bife com batatas.”&lt;/span&gt; O bife com batatas! Peça eliminatória ideal, difícil por sua própria simplicidade, espécie de &lt;i&gt;Sonata patética&lt;/i&gt; da cozinha, equivalente gastronômica daquilo que representa, na vida social, a visita da senhora que vem pedir informações sobre um criado e que, num ato tão simples, pode muito bem fazer prova, ou não, de tato e educação. Meu avô tinha tanto amor-próprio que preferia dizer que todos os pratos estavam bem-feitos e conhecia muito pouco de culinária para alguma vez saber quando estavam malfeitos. Ele admitia que este às vezes poderia ser o caso, muito raramente, aliás, mas apenas por pura obra do acaso. As críticas sempre justificadas de minha tia-avó, dando a entender, pelo contrário, que a cozinheira não soubera fazer tal prato, nunca deixavam de parecer particularmente intoleráveis a meu avô. Muitas vezes, para evitar discussões com ele, minha tia-avó, depois de provar algo com a ponta dos lábios, não dava seu parecer, o que, aliás, nos fazia saber imediatamente que este era desfavorável. Ela se calava, porém líamos em seus olhos doces uma inabalável e refletida desaprovação que tinha o dom de deixar meu avô furioso. Ele lhe rogava ironicamente que desse seu parecer, impacientava-se com o seu silêncio, pressionava-a com perguntas, exaltava-se, mas víamos que ela preferiria ser conduzida ao martírio a confessar a certeza de meu avô: que a sobremesa não estava doce demais.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;Depois do almoço, minha leitura era retomada sem demora&lt;/span&gt;; especialmente quando o dia estava um pouco quente, todos subiam para &quot;retirar-se para seus quartos&quot;, o que me permitia, pela escadinha de degraus baixos, chegar logo ao meu, no único andar tão baixo que, sentado à janela, bastaria dar um pulo de criança para encontrar-me na rua. Eu fechava minha janela sem conseguir esquivar-me da saudação do  armeiro da casa da frente, que, sob o pretexto de baixar suas marquises, vinha todos os dias depois do almoço fumar seu cigarro na frente de sua porta e dar bom-dia aos passantes, que, às vezes, paravam para conversar. As teorias de William Morris, que foram aplicadas com tanta assiduidade por Maple e pelos decoradores ingleses, estabelecem que um quarto só é bonito quando contém exclusivamente coisas que nos sejam úteis e que toda coisa útil, mesmo um simples prego, não deve ser dissimulada, mas tornada aparente. Acima da cama com dossel de cobre e inteiramente descoberto, nas paredes nuas desses quartos higiênicos, algumas reproduções de obras-primas. A julgá-lo segundo os princípios dessa estética, meu quarto não era nada belo, pois estava cheio de coisas que não serviam para nada e que dissimulavam pudicamente, chegando a tornar seu uso extremamente difícil, as que serviam para alguma coisa. No entanto, era justamente dessas coisas que não estavam ali para o meu conforto, mas que pareciam ter sido trazidas por prazer, que a meu ver meu quarto tirava sua beleza. As altas cortinas brancas que resguardavam dos olhares a cama posicionada como ao fundo de um santuário; as camadas de acolchoados de &lt;i&gt;marceline&lt;/i&gt;, mantas floridas, colchas bordadas, fronhas de cambraia, sob as quais a luz desaparecia, como um altar durante o mês de Maria sob as grinaldas e as flores e que, à noite, para poder me deitar, eu colocava por precaução numa poltrona na qual elas consentiam passar a noite; ao lado da cama, a trindade do copo com desenhos azuis, do açucareiro idêntico e da garrafa (sempre vazia a partir do dia seguinte ao de minha chegada, por ordens de minha tia, que temia que eu a &quot;espalhasse&quot;), espécies de instrumentos de culto&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; quase tão sagrados quanto o precioso licor de flor de laranjeira colocado perto deles numa ampola de vidro&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; que eu não teria acreditado mais permitido profanar, nem possível empregar para meu uso pessoal, do que cibórios consagrados, mas que eu considerava longamente antes de me despir, temendo derrubá-los com um movimento em falso; as pequenas estolas bordadas de crochê que cobriam o encosto das poltronas com um manto de rosas brancas que não deviam deixar de ter espinhos, pois, sempre que eu acabava de ler e queria me levantar, percebia que tinha ficado preso a elas; a campânula de vidro sob a qual, isolado dos contatos grosseiros, o pêndulo tiquetaqueava privadamente para conchas vindas de longe e para uma velha flor sentimental, mas tão pesada para levantar que, quando o pêndulo parava, ninguém, exceto o relojoeiro, cometeria a imprudência de tentar dar-lhe corda; a toalha branca de renda guipir que, colocada como uma capa de altar sobre a cômoda ornada de dois vasos, uma imagem do Salvador e um ramo bento, a fazia parecer com a Mesa Sagrada (que um genuflexório, guardado ali todos os dias, depois que se tinha &quot;acabado o quarto&quot;, completava a evocação), mas cujos fiapos sempre presos nas frinchas das gavetas travavam tão completamente o movimento destas que eu nunca conseguia pegar um lenço sem derrubar de uma só vez a imagem do Salvador, os vasos sagrados e o ramo bento, e sem eu mesmo cambalear segurando-me ao genuflexório; por fim, a tripla superposição de pequenas cortinas de burel, grandes cortinas de musselina e enormes cortinas de fustão, sempre sorridentes em sua brancura de pilriteiro, geralmente ensolarada, mas no fundo bastante irritantes em seu desalinho e na teimosia de brincar em torno dos varões paralelos de madeira e a se enroscarem umas nas outras e todas na janela assim que eu queria abri-la ou fechá-la, uma estando sempre ponta, quando eu conseguia soltar a outra, a vir logo tomar seu lugar nas junções tão perfeitamente tapadas por elas quanto por uma moita de pilriteiro de verdade ou por ninhos de andorinha que teriam tido o capricho de instalar-se ali, de modo que essa operação, tão simples na aparência, de abrir ou fechar minha janela, nunca era vencida por mim sem o auxílio de alguém da casa; todas essas coisas, que, além de não poderem responder a nenhuma de minhas necessidades, criavam inclusive um entrave, aliás pequeno, à sua satisfação, que evidentemente nunca haviam sido colocadas ali para a serventia de alguém, povoavam meu quarto de pensamentos de certo modo pessoais, com o ar de predileção, de terem escolhido viver ali e de gostarem, que têm muitas vezes, numa clareira, as árvores, e na margem dos caminhos ou em velhos muros, as flores. Elas o enchiam de uma vida silenciosa e diversa, de um mistério no qual eu me via ao mesmo tempo perdido e enfeitiçado; elas faziam daquele quarto uma espécie de capela onde o sol&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; ao atravessar os pequenos vidros vermelhos que meu tio havia intercalado no alto das janelas&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; salpicava as paredes, depois de rosar o pilriteiro das cortinas, com cores tão estranhas como se a pequena capela tivesse sido encerrada dentro de uma grande catedral com vitrais; e onde o barulho dos sinos chegava tão retumbante, devido à proximidade de nossa casa com a igreja, à qual, além disso, nos grandes festejos, os grandes oratórios nos ligavam por um caminho de flores, que eu podia imaginar que eram soados em nosso telhado, logo acima da janela de onde muitas vezes eu saudava o pároco com seu breviário, minha tia voltando das vésperas ou o menino do coro que nos trazia pão consagrado. Quanto à fotografia de Brown da &lt;i&gt;Primavera de Boticelli&lt;/i&gt;, ou ao molde da &lt;i&gt;Mulher desconhecida&lt;/i&gt; do museu de Lille, que, nas paredes e sobre a lareira dos quartos de Maple, são a parte concedida por William Morris à beleza inútil, devo confessar que haviam sido substituídos, em meu quarto, por uma espécie de gravura representando o príncipe Eugène, terrível e belo em seu dólmã, e que certa noite fiquei bastante espantado em descobri-lo, em meio a um grande estrépito de locomotivas e granizo, sempre terrível e belo, na porta de um bar de estação, onde servia de reclame a uma especialidade de biscoitos. Suspeito, hoje, que meu avô o tenha ganhado em outros tempos, como brinde, da munificência de um fabricante, antes de instalá-lo para sempre em meu quarto. Porém, naquela época eu não desconfiava de sua origem, que nem parecia histórica e misteriosa, e eu não imaginava que pudesse haver vários exemplares daquele que eu considerava como uma pessoa, como um morador permanente do quarto que eu apenas compartilhava e onde o encontrava todos os anos, sempre igual a si mesmo. Faz agora muito tempo que não vejo, e suponho que nunca mais o verei. Contudo, se tal sorte me acontecesse, creio que ele teria muito mais coisas a me dizer do que &lt;i&gt;A primavera de Boticelli&lt;/i&gt;. Deixo às pessoas de gosto ornarem suas casas com reproduções das obras-primas que admiram e dispensarem suas memórias do cuidado de conservar delas uma imagem preciosa confiando-as a uma moldura de madeira esculpida. Deixo às pessoas de gosto fazerem de seus quartos a própria imagem de seus gostos e enchê-los somente de coisas que estes possam aprovar. &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;De minha parte, só me sinto viver e pensar dentro de um quarto onde tudo é criação e linguagem de vidas profundamente diferentes da minha, de um gosto oposto ao meu, onde não encontro nada de meu pensamento consciente, onde minha imaginação se exalta sentindo-se mergulhada no âmago do não-eu; só me sinto feliz colocando os pés&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; na avenida da estação, no porto, ou na praça da igreja&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;num desses palacetes de província de longos corredores frios&lt;/span&gt; onde o vento de fora luta com sucesso contra os esforços do aquecedor, onde o mapa geográfico detalhado do distrito ainda é o único ornamento das paredes, onde cada ruído serve apenas para fazer o silêncio aparecer ao ser perturbado, onde os quartos encerram um cheiro de guardado que o ar da rua vem purificar, mas não apaga, e que as narinas aspiram cem vezes para levá-lo à imaginação, que se encanta, que o faz posar como um modelo para tentar recriá-lo dentro de si com tudo o que ele contém de pensamentos e recordação; onde, ao anoitecer, quando abrimos a porta de nosso quarto, temos a sensação de violar toda a vida que lá ficou dispersa, de pegá-la ousadamente pela mão quando, fechada a porta, avançamos até a mesa ou até a janela; de sentarmos numa espécie de livre promiscuidade com ela no canapé confeccionado pelo tapeceiro do lugarejo no que ele pensava ser o gosto de Paris; de em tudo tocar a nudez daquela vida com o intuito de perturbar a si mesmo por sua própria familiaridade, colocando aqui e ali suas coisas, fazendo o papel de senhor naquele quarto cheio até o teto com a alma dos outros e que conserva até mesmo na forma dos morilhos e no desenho das cortinas a marca de seus sonhos, caminhando de pés nus sobre seu tapete desconhecido; então, temos a sensação de fechar essa vida secreta conosco quando vamos, trêmulos, puxar o ferrolho; de conduzi-la até a cama e de finalmente dormir com ela nos grandes lençóis brancos que cobrem o rosto, enquanto, bem perto, a igreja soa para toda a cidade as horas de insônia dos moribundos e dos apaixonados.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Eu não estava há muito tempo lendo em meu quarto e já era preciso ir ao parque, a um quilômetro da aldeia. No entanto, depois do jogo obrigatório, eu abreviava o fim do lanche trazido em cestos e distribuído às crianças na beira do rio, &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;sobre a grama na qual o livro havia sido colocado ainda com proibição de ser retomado.&lt;/span&gt; Um pouco mais adiante, em certos recantos bastante desertos e misteriosos do parque, o rio cessava de ser um curso retilíneo e artificial, coberto de cisnes e bordejado por aleias com estátuas sorridentes, e, por instantes, saltitante de carpas, precipitava-se, passava acelerado a cerca do parque, voltava a ser um rio no sentido geográfico do termo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; um rio que devia ter um nome&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; e não tardava a se espelhar (de fato o mesmo que entre as estátuas e sob os cisnes?) por pastagens nas quais dormiam bois e cujos botões-de-ouro ele afogava, espécies de planícies tornadas bastante pantanosas por ele e que, de um lado acompanhava a aldeia ao longo das torres informes, restos, dizia-se, do medievo, alcançavam do outro, por caminhos ascendentes de roseiras-bravas e pilriteiros, a &quot;natureza&quot; que se estendia ao infinito, por aldeias que tinham outros nomes, o desconhecido. Eu deixava os outros acabarem de lançar na parte baixa do parque, perto dos cisnes, e subia correndo pelo labirinto, até certa alameda onde me sentava, invisível, recostado às aveleiras podadas, vendo a plantação de aspargos, as fileiras de morangueiros, a cisterna que, em certos dias, os cavalos pisoteavam fazendo a água subir, a porta branca no alto que era o &quot;fim do parque&quot;, e, para além dela, os campos de centáureas e papoulas. Naquela alameda, o silêncio era profundo, o risco de ser descoberto, quase nulo, a segurança tornava-se mais doce com os gritos afastados que, de baixo, chamavam-me em vão, às vezes até se aproximavam, subiam as primeiras escarpas, procurando por toda parte, depois voltavam, sem me encontrarem; depois, mais nenhum ruído; de tempos em tempos, apenas o som de ouro dos sinos que ao longe, para além das planícies, parecia repicar atrás do céu azul, poderia me avisar da hora que passava; no entanto, surpreendido por sua brandura e perturbado pelo silêncio mais profundo que o seguia, esvaziado dos últimos sons, eu nunca tinha certeza do número de badaladas. Não eram os sinos ribombantes que ouvíamos ao voltar para a aldeia&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; quando nos aproximávamos da igreja que, de perto, havia recuperado sua estatura elevada e rígida, erguendo no azul da noite seu teto de ardósia pontilhado de corvos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; e que faziam o som espocar na praça &quot;para os bens da terra&quot;. Eles chegavam ao fim do parque fracos e suaves, e não se dirigiam a mim, mas a todo o campo, a todas as aldeias, aos camponeses isolados em suas terras, não me forçavam absolutamente a erguer a cabeça, passavam por mim levando a hora às regiões distantes, sem me verem, sem me conhecerem e sem me perturbarem.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;Algumas vezes, em casa, na cama, muito depois do jantar, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;as últimas horas da noite também abrigavam minha leitura, mas isso somente nos dias em que eu havia chegado aos últimos capítulos de um livro, em que não havia muito mais a ser lido para chegar ao fim&lt;/span&gt;. Então, arriscando-me a ser punido se fosse descoberto e à insônia que, acabado o livro, talvez se prolongasse a noite toda, assim que meus pais iam se deitar, eu voltava a acender a minha vela; enquanto isso, na rua bem próxima, entre a casa do armeiro e o correio, banhadas de silêncio, havia um monte de estrelas no céu escuro e todavia azul, e à esquerda, na ruela elevada onde começava sinuosa sua ascensão proeminente, sentíamos a vigília, monstruosa e negra, da abside da igreja cujas esculturas não dormiam à noite, da igreja aldeã, porém histórica, morada mágica do Bom Deus, do pão consagrado, dos santos multicores e das damas dos castelos vizinhos que, nos dias de festa, faziam, quando atravessavam o mercado, as galinhas cacarejarem e as comadres olharem, vinham à missa &quot;em suas parelhas&quot;, não deixando de comprarem na volta, na confeitaria da praça, logo depois de terem deixado a sombra do pórtico onde os fiéis, empurrando a porta giratória, espalhavam os rubis flutuantes da nave, alguns desses bolos em forma de torres, protegidos do sol por um toldo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;i&gt;manqués&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;saint-honorés&lt;/i&gt; &lt;i&gt;et&lt;/i&gt; &lt;i&gt;génoises&lt;/i&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, cujo aroma ocioso e açucarado continuo associando aos sinos da grande missa e à alegria dos domingos.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;Depois de lida a última página, o livro estava terminado.&lt;/span&gt; Era preciso interromper a corrida desvairada dos olhos e da voz que acompanhava sem som, parando apenas para tomar fôlego, com um suspiro profundo. Então, a fim de dar outros movimentos dirigidos aos tumultos há muito desencadeados dentro de mim para poderem se acalmar, &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;eu me levantava, começava a caminhar ao longo da cama, os olhos ainda fixos em algum ponto que em vão seria procurado dentro do quarto ou na rua, pois situado a apenas uma distância de alma&lt;/span&gt;, uma dessas distâncias que não se medem em metros e léguas, como as outras, e que, aliás, é impossível confundir com elas quando se vê os olhos &quot;distantes&quot; daqueles que pensam &quot;em outra coisa&quot;. &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;Mas como? O livro era só aquilo? Os seres aos quais havíamos concedido mais atenção e carinho do que às pessoas reais, nem sempre ousando confessar a que ponto os amávamos&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;, e quando nossos pais nos encontravam lendo e pareciam sorrir de nossa emoção, fechando o livro com uma indiferença afetada ou um tédio fingido; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;essas pessoas por quem tínhamos arquejado e soluçado, não as veríamos nunca mais, nunca mais saberíamos algo a seu respeito.&lt;/span&gt; Já havia algumas páginas que o autor, no cruel “Epílogo”, tivera o cuidado de &quot;espaçá-los&quot;, com uma indiferença incrível para quem sabia com que interesse eles tinham sido seguidos passo a passo até ali. A ocupação de cada hora de suas vidas nos havia sido narrada. Depois, subitamente: &quot;Vinte anos após esses acontecimentos, era possível encontrar nas ruas de Fougères um ancião ainda ereto, etc.&quot;. E o casamento cuja deliciosa possibilidade tínhamos sido levados a vislumbrar ao longo de dois volumes, assustando-nos e a seguir regozijando-nos com cada obstáculo apresentado e depois removido, era por uma frase acidental de um personagem secundário que descobríamos que havia sido celebrado, não sabíamos ao certo quando, naquele espantoso epílogo escrito, parecia-nos, do alto do céu, por uma pessoa indiferente a nossas paixões do momento e que tomara o lugar do autor. &lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;Teríamos desejado tanto que o livro continuasse e, se isso fosse impossível, ter outras informações sobre todos aqueles personagens, descobrir algo de suas vidas, empregar a nossa em coisas que não fosse de todo estranhas ao amor que nos tinham inspirado e cujo objeto de repente nos fazia falta, não ter amado em vão, por uma hora, criaturas que amanhã seriam apenas um nome numa página esquecida&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;, num livro sem relação com a vida e sobre o valor do qual estávamos bastante enganados, visto que seu quinhão neste mundo, &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;compreendíamos agora e nossos pais nos informavam por meio de uma frase desdenhosa, &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;—&lt;/span&gt; &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc;&quot;&gt;não era absolutamente como havíamos acreditado, conter o universo e a vida, mas ocupar um lugar bastante estreito&lt;/span&gt; na biblioteca do notário, entre as pompas sem prestígio do &lt;i&gt;Journal de Modes illustré&lt;/i&gt; e da &lt;i&gt;Géographie d&#39;Eure-et-Loir&lt;/i&gt;... [...]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. NOTAS EXPLICATIVAS&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Interjeição francesa que significa &quot;ai de mim! ou infelizmente&quot;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;² &lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Na sua obra &quot;Em busca do tempo perdido&quot;, no primeiro volume intitulado &quot;No Caminho de Swann&quot;, Proust fala de dois caminhos que atravessavam sua propriedade de Tansonville: primeiro, o caminho de Méséglise ou de Swann,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; caminho dos pilriteiros cor-de-rosa, do cheiro dos lilases e das macieiras; segundo, o caminho de Guermantes, o do curso do rio &lt;i&gt;La&lt;/i&gt; Vonne (note-se que &lt;i&gt;rivière&lt;/i&gt; é feminino em francês)&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; que atravessa a comuna Vivonne,&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; o das plantas aquáticas, dos mistérios, dos pensamentos elevados e sofisticados. Enquanto o de Méséglise ou de Swann é o caminho do amor e do erotismo, o de Guermantes é o da descoberta da vocação. É neste último, que se dará a primeira experiência do narrador ao descrever as impressões e sensações despertadas pelas torres de Martinville.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Os dois caminhos, tão diferentes para o narrador, &quot;se comunicam imediatamente com o coração&quot;.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;³&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Modalidades de bolos, normalmente de massa folhada, decorados com glacês caramelizados e recheados com chantilly.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;III. BIBLIOGRAFIA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;BOTTON&lt;/b&gt;, Alain de: &lt;b&gt;Como Proust pode mudar a sua vida&lt;/b&gt;, Rio de Janeiro: Rocco, 1999, 193 p.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;&amp;nbsp;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;PROUST&lt;/b&gt;, Marcel: &lt;b&gt;SOBRE A LEITURA&lt;/b&gt;,&lt;i&gt; &lt;/i&gt;Porto Alegre: L&amp;amp;PM Editora, &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;volume 1228 da COLEÇÃO 96 PÁGINAS, 96 p.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;SALOMAO&lt;/b&gt;: &lt;b&gt;Marcel Proust:&lt;/b&gt; &lt;b&gt;Resumo, Aula e Exercícios&lt;/b&gt;, Blog Seu Saber, post de 27 de julho de 2025.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://seusaber.com.br/marcel-proust-resumo-aula-e-exercicios/&quot;&gt;https://seusaber.com.br/marcel-proust-resumo-aula-e-exercicios/&lt;br /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;i&gt; &lt;br /&gt;&lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2025/11/sobre-leitura.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhs7AiSAfdQDfV1ThUY8JEJBQsPGXbwUPqAcU_kGmFp59fhDUdpItYFJEzEHRLJJ2gGuREksvLpY7WO4X4KKMNac9RESi0_AR8cAKy-DD1VoyxS-nXA_0X9rsC6v0_iEnQhhuowhfQqzPBpqa5QYYYXR5wygEISMkolpsPcRAxeKJFvQjixrkImXQeQdfs/s72-w400-h223-c/487762257_2930217457149364_3772807034113223852_n.jpg" height="72" width="72"/><thr:total>7</thr:total></item><item><guid isPermaLink="false">tag:blogger.com,1999:blog-5090529315227560077.post-2324192037287473143</guid><pubDate>Fri, 17 Oct 2025 00:53:00 +0000</pubDate><atom:updated>2025-12-05T17:47:22.277-03:00</atom:updated><title>EMÍLIO DE MENEZES</title><description> &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;b&gt;Por AMADEU AMARAL *&lt;/b&gt;&lt;/span&gt; &lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;i&gt;Artigo originalmente publicado em O Estado de São Paulo, edição de 22/06/1918, p. 10&lt;/i&gt;. &lt;span font-size:=&quot;&quot; large=&quot;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;table align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;tr-caption-container&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh-COW1slZvACgawfctgUhsA4EvsGB11aHSwJQtGCujzfiX7Ine66ZGAAIbg3sVOx3Qhmkayw38siYi1gagZ2XP4LmzL4Ex82Q1nGbpO0hi8qdvXWcj2DXjoE3ey3Y0xkxvRoWlphxpTU49uVzcavgLVtFeWcha7tV5IA6fcIebLm69tlFJ05zdQH0IRWk/s200/amadeu-amaral.gif&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto;&quot;&gt;&lt;img border=&quot;0&quot; data-original-height=&quot;200&quot; data-original-width=&quot;160&quot; height=&quot;400&quot; src=&quot;https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh-COW1slZvACgawfctgUhsA4EvsGB11aHSwJQtGCujzfiX7Ine66ZGAAIbg3sVOx3Qhmkayw38siYi1gagZ2XP4LmzL4Ex82Q1nGbpO0hi8qdvXWcj2DXjoE3ey3Y0xkxvRoWlphxpTU49uVzcavgLVtFeWcha7tV5IA6fcIebLm69tlFJ05zdQH0IRWk/w320-h400/amadeu-amaral.gif&quot; width=&quot;320&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;tr-caption&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;&lt;b&gt;Amadeu Amaral (✰ Capivari, 6/11/1875 ✞ São Paulo, 24/10/1929)&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Amigos e admiradores de Emílio de Menezes,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;não podemos calar o nosso veemente protesto contra as palavras que foram proferidas pelo cidadão Joaquim Marra, em sessão da Câmara Municipal, a 15 do corrente, sobre o projeto que manda seja dado o nome daquele ilustre homem de letras a uma das ruas desta Capital.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O referido cidadão permitiu-se externar conceitos e apreciações em torno desse justo projeto, com uma tal afetação de desprezo pela pessoa e pela obra do notável poeta brasileiro, e com tais assomos de zombaria cruel e de inexplicável rancor, que todos nós, e conosco todas as pessoas educadas e normais, nos sentimos, naturalmente, presas de sincero espanto.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Tanto maior foi o nosso espanto, quanto o citado cidadão, para exibir o seu insultuoso desdém pelo morto, se estribou, declaradamente, na sua ignorância a respeito dos méritos de Emílio de Menezes. Só mesmo por ignorância se poderia negar ao nosso pranteado poeta o lugar de honra que ele conquistou entre os nomes mais brilhantes das últimas gerações literárias do país.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mas, se o cidadão vereador ignorava o valor de Emílio de Menezes,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; o que bem se concebe, apesar de toda a imprensa nacional ter ensinado, nestes dias, quem era e o que era e o que valia o nosso poeta,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; como então se atreveu a negar-lhe direito à pequenina homenagem proposta? Desde quando a ignorância adquiriu foros de fundamento válido aos nossos juízes e aos nossos atos? Desde quando ela passou a ser invocada, legitimamente, como razão de julgamento, como motivo de ação, como base de decisões, e sobretudo como estímulo à profanação de defuntos?&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ignorando os merecimentos inegáveis e valiosíssimos de Emílio de Menezes, o sr. Marra não ignora, contudo, os defeitos e os deslizes atribuídos ao ilustre poeta. Nessa matéria, o vereador é sabido. A sua erudição, aí, parece que é completa. O edil conhece perfeitamente tudo quanto Emílio de Menezes &quot;não&quot; foi, tudo quanto ele &quot;não&quot; fez, tudo quanto ele &quot;não&quot; pretendeu. Tem arquivadas na memória todas as suas insuficiências.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&quot;Sabe&quot; que ele nunca se bateu pelos oprimidos e pelos pequeninos,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; como o sr. Marra se tem, apostolicamente, batido, através de lutas e sacrifícios tenazes... por si mesmo. &quot;Sabe&quot; que ele não era um homem virtuoso. &quot;Sabe&quot; que ele não era uma alma grande... O sr. Marra sabe tudo quanto é calúnia e infâmia atirada sobre o nome do ilustre compatriota morto há oito dias.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Não temos a pretensão de elucidá-lo. À glória de Emílio de Menezes nada adianta que o sr. Marra modifique o seu juízo, como nada lhe adiantará que o seu nome fique ou não fique pregado a duas ou três esquinas de uma travessa. As injustiças que lhe forem feitas recairão inteiras, esmagadoramente, sobre aqueles que as praticarem. Há nomes que precisam de tabuletas para que se imortalizem&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; por alguns anos, assim como há celebridades que precisam de estátuas para que não morram segunda vez com pequeno intervalo. O nome de Emílio de Menezes, queiram ou não queiram, está inscrito na história da nossa literatura.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A imagem moral do homem, essa também há de perdurar enquanto viver algum dos numerosos amigos que ele soube conquistar, da mesma forma que soube vergastar toda a imbecilidade e a malvadez em versos imperecíveis.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Essas amizades, conquistou-as à força de qualidades poucos vulgares. Foi generoso e bom, simples e afetivo, e soube ser honesto, de tal maneira que, numa época em que é moda e recomendação refocilarem-se os homens na mais grosseira materialidade, tendo ele à sua disposição recursos inexauríveis para fazer dinheiro, preferiu desprezar altivamente a simpatia, o auxílio, as aclamações e a cumplicidade dos nulos e dos espertos, semeando despeitos e irritações que bem sabia quanto lhe custariam.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O nosso único fim é lavrar um protesto contra as injúrias atiradas sobre o cadáver ainda quente do pobre poeta, numa iníqua, extemporânea e mesquinha manifestação de amor ao emplacamento da cidade, convertido à última hora&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; só para o homem de letras que nunca desfrutou poder ou riqueza,&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span&gt;—&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt; numa espécie de canonização lenta, trabalhosa e difícil, em que a Câmara se converta em Santo Ofício e o sr. Marra em advogado do diabo.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O nosso protesto aqui fica, e esperemos que fique por aqui.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;S. Paulo, 17 de junho de 1918.&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Amadeu Amaral&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Dr. Luiz Pereira Barreto&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Valente de Andrade&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Roberto Moreira&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nestor Rangel Pestana&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mario Guastini&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Adalgiso Pereira&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Oswald de Andrade&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Jairo de Góes&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;J. M. de Toledo Malta&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Moacir de Toledo Piza&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Dagoberto Bittencourt&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Júlio de Mesquita Filho&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Antônio Mendonça&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Álvaro Ramos&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Francisco Mesquita&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Arnaldo Vieira de Carvalho Filho&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;João Alberto Salles Filho&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A. Simões Pinto&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Venceslau Arco e Flexa&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Álvaro Freire&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A. M. Oliveira César&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;A. Azevedo Ribeiro&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;João Silveira&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Júlio Sales Júnior&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Cásper Líbero&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Aristeu Seixas&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Vicente Ráo&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Miguel Arco e Flexa&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Oduvaldo Viana&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Inácio da Costa Ferreira&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Edmundo Amaral&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Monteiro Lobato&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Gelásio Pimenta&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Lamartine F. Mendes&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Lourenço Filho&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Sud Menucci&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Jacomino Define&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Mário Pinto Serva&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Guilherme de Almeida&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Otávio de Lima Castro&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Vicente Ancona&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Jozino Viana&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Raul de Freitas&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;José Maria Lisboa Júnior&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Oscar R. Tollens&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Rodrigo Soares Júnior&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;J. M. Machado (Zema)&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Luís A. Fuzaro&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Heitor Gonçalves&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Nereu Rangel Pestana&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;João Castaldi&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ângelo de Sílvio&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Sebastião Soares de Faria&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Tito Lívio Brasil&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Ernani Braga&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&lt;b&gt;*&lt;/b&gt; Foi um poeta, folclorista, filólogo e ensaísta brasileiro. Autodidata, surpreendeu a todos por sua extraordinária erudição, num tempo em que não havia, em São Paulo, os estudos acadêmicos e os cursos especializados que se especializariam pouco depois. Dedicou-se paralelamente à poesia, aos estudos folclóricos e, sobretudo, à dialectologia. No Brasil, foi o primeiro a estudar cientificamente um dialeto regional. &lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;O Dialeto Caipira&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;, publicado em 1920, escrito à luz da linguística, estuda o linguajar do caipira paulista da área do vale do rio Paraíba, analisando suas formas e esmiuçando-lhe sistematicamente o vocabulário. Esta obra é considerada como sua melhor contribuição às Letras. Pertenceu à Academia Brasileira de Letras, tornando-se segundo ocupante da Cadeira 15, eleito em 7 de agosto de 1919, na sucessão de Olavo Bilac e recebido pelo Acadêmico Carlos Magalhães de Azeredo em 14 de novembro 1919.&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;II. NOTA EXPLICATIVA&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;span&gt;&lt;b&gt;¹ &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;Este texto foi reproduzido por Raimundo de Menezes no seu livro &lt;b&gt;Emílio de Menezes: O último boêmio&lt;/b&gt; (1ª edição, 1946), tendo sido antecedido pelo seguinte trecho:&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;“Em 22 de junho, &quot;O Estado de S. Paulo&quot;, na seção &quot;A Pedidos&quot;, estampava veemente protesto, assinado por figuras de destaque na sociedade paulistana, contra o discurso desrespeitoso de Joaquim Marra.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;Ecoava de maneira desfavorável, no seio de todas as camadas sociais, a oração infeliz do vereador, que, não se contendo em seu despeito íntimo, viera a público insurgir-se contra uma homenagem que São Paulo queria prestar ao nome do glorioso poeta.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;Eis o expressivo protesto em seu inteiro teor:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt; [...]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;E, após o protesto de Amadeu Amaral, apoiado por todos aqueles nomes declinados, Raimundo de Menezes, no seu citado livro, acresceu dois parágrafos de sua lavra:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;“No mesmo dia, o vereador Joaquim Marra, valentemente escorraçado por este pugilo destemido de paulistas de escol, voltava à tribuna da Câmara para defender-se e justificar-se, em comprida lenga-lenga, da desastrada oração que pronunciara contra o poeta Emílio de Menezes.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;No discurso de defesa entrou em longas explanações inúteis. Desfez-se em desculpas esfarrapadas e inócuas. Leiamos tal peça oratória digna de pitoresco exame:&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt; [...]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;Por fugir ao escopo do presente trabalho, deixamos de apresentar a réplica do dito vereador, recomendando aos interessados no discurso do vereador Joaquim Marra, que leiam as páginas 228-231 da 2ª edição do citado livro de Raimundo de Menezes, referenciado na Bibliografia.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;b&gt;III. AGRADECIMENTO&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;O
 gerente do blog manifesta seu agradecimento ao Acervo do Estadão, 
graças ao qual foi possível a transcrição da presente relíquia 
literária.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;b&gt;IV. BIBLIOGRAFIA &lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;b&gt;MENEZES&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;, Raimundo de: &lt;b&gt;Emílio de Menezes: O último boêmio&lt;/b&gt;, São Paulo: Edição Saraiva, 2ª edição refundida, 1949, Coleção Saraiva nº 13, 244 p.&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;b&gt;WIKIPÉDIA&lt;/b&gt;: verbete &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;“&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;Amadeu Amaral&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size: medium;&quot;&gt;”&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;i&gt; &lt;/i&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: #fff2cc; font-size: medium;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;background-color: white;&quot;&gt;&lt;i&gt;Link&lt;/i&gt;: &lt;a href=&quot;https://pt.wikipedia.org/wiki/Amadeu_Amaral&quot;&gt;https://pt.wikipedia.org/wiki/Amadeu_Amaral&lt;b&gt;&lt;br /&gt;&lt;/b&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;p&gt;&lt;/p&gt;</description><link>http://saojoaodel-rei.blogspot.com/2025/10/emilio-de-menezes.html</link><author>noreply@blogger.com (Francisco José dos Santos Braga)</author><media:thumbnail xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/" url="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh-COW1slZvACgawfctgUhsA4EvsGB11aHSwJQtGCujzfiX7Ine66ZGAAIbg3sVOx3Qhmkayw38siYi1gagZ2XP4LmzL4Ex82Q1nGbpO0hi8qdvXWcj2DXjoE3ey3Y0xkxvRoWlphxpTU49uVzcavgLVtFeWcha7tV5IA6fcIebLm69tlFJ05zdQH0IRWk/s72-w320-h400-c/amadeu-amaral.gif" height="72" width="72"/><thr:total>5</thr:total></item></channel></rss>