శాస్త్ర విజ్ఞానము

గొలుసుకట్టు చెరువుల వ్యవస్థ

2012-05-24T21:56:00.000+05:30

కాలువల ద్వారా వివిధ ప్రాంతాలకి చెందిన నీటి మట్టాల మధ్య సమతౌల్యాన్ని సాధించొచ్చన్న ఆలోచన బ్రిటిష్ వారి నుండి మనం నేర్చుకున్నదా, లేక అంతకు ముందే మన దేశంలో ఉందా?

బ్రిటిష్ వారు రాక ముందే మన దేశంలో ‘గొలుసుకట్టు చెరువుల వ్యవస్థ’ (chain tank system) ఉండేది. అలాంటి వ్యవస్థ ఒకటి దక్షిణ భారతంలో వుండేది.

తంజావూరికి చెందిన కల్ ఆనై

‘కల్ ఆనై’ అంటే తమిళంలో ‘రాతి ఆనకట్ట’. (కల్ అంటే రాయి). దీన్ని తంజావూరులో కవేరి నది మీదుగా క్రీ.శ. 100 లో కరికాల చోళుడు అనే రాజు నిర్మించాడు.

కావేరి నదికి సమాంతరంగా మరో కాలువ కూడా నిర్మించబడింది. దీని పేరు కొల్లిడం. (అంటే ‘అదనపు జలాలని నిలుపుకోగల జలాశయం’ అని అర్థం). నది పోటెక్కినప్పుడు, కట్టలు తెంచుకునే పరిస్థితి ఏర్పడినప్పుడు, అదనపు జలాలని ఓ సన్నని మార్గం ద్వారా ఈ పక్కగా వున్న కాలువ లోకి మళ్ళిస్తారు. అక్కడి నుండి మరి రెండు ఆనకట్టలని దాటుకుని నీరు దరిదాపుల్లో ఉండే గ్రామాలలోని చెరువులలోకి చేరుతుంది.

కొన్ని శతాబ్దాల తరువాత మరి కొందరు చోళ రాజులు తంజావూరు ప్రాంతం అంతా మరిన్ని కాలువలు నిర్మించారు. ఆ విధంగా ఆ ప్రాంతానికి చెందిన జలాన్ని సమంగా పంచగలిగారు.

చోళుల కృషి నుండి పాఠాలు నేర్చుకున్న పల్లవ రాజులు తదనంతరం క్రీశ 400 - 900 మధ్య మరింత విస్తారమైన ‘జల జాల వ్యవస్థ’ని నిర్మించారు. ఆ వ్యవస్థ యొక్క నిర్మాణం, తీరుతెన్నులు ఇలా ఉంటాయి.

కర్నాటక ప్రాంతం యొక్క భౌగోళిక పరిస్థితులని పరిశీలిస్తే, పశ్చిమాన సహ్యాద్రి పర్వతాలు ఉంటాయి. ఆ కొండల వెనుక (సముద్రానికి అవతల పక్క) ఉన్నదే కర్నాటక ప్రాంతం. అక్కణ్ణుంచి తూర్పున బంగాళా ఖాతం వరకు కూడా నేలలో చిన్న వాలు ఉంటుంది. ఈ వాలును గుర్తించిన మన పూర్వీకులు వివిధ గ్రామాలని కలుపుతూ గొలుసుకట్టుగా చెరువులు, కాలువలు నిర్మించారు. చెరువులు అన్నీ నిండాకనే అదనపు నీరు సముద్రంలోకి ప్రవహిస్తుంది.

పల్లవ రాజులు 500 ఏళ్ల పాటు ఈ విస్తారమైన గొలుసుకట్టు చెరువుల వ్యవస్థని నిర్మించారు.

ఈ చెరువుల నిర్మాణంలో మరో విశేషం కూడా ఉంది.

కాలువలోని నీరు చెరువులోకి ప్రవహించే ద్వారం వద్ద ‘ఏరి’ అనబడే ఒక నిర్మాణం ఉంటుంది. నేలలోంచి చిన్న రాతి స్తంభాలు పైకి పొడుచుకు వచ్చినట్టు ఉంటాయి. వర్షాకాలానికి కొంచెం ముందు ఈ రాతి స్తంభాల మీదుగా, బురదతో ఓ గోడ కడతారు. సుమారు రెండు మీటర్లు ఎత్తు ఉండే ఆ గోడకి, ఆ రాతి స్తంభాలు స్థిరత్వాన్ని ఇస్తాయి. వర్షాలు పడ్డప్పుడు ఈ గోడ ఉండడం వల్ల, చెరువులో మరింత ఎక్కువ నీరు నిలుస్తుంది. ఒక వారం రోజులు అలాగే ఉంచి తరువాత ఆ బురద గోడని కోలదోస్తారు. చెరువులో నిండిన నీరు ఎత్తు తగ్గిన ద్వారం గుండా దిగువన ఉన్న కాలువ లోకి ప్రవహిస్తుంది.

ఈ ‘ఏరి’ గోడల వల్ల ఓ చక్కని ప్రయోజనం ఉంది. నీటి మట్టం పెరగడం వల్ల అడుగున నీటి పీడనం పెరుగుతుంది. అందువల్ల చుట్టూ ఉన్న నేలలో నీరు మరింతగా ఇంకుతుంది. ఇరుగు పొరుగు ప్రాంతాలలోని బావులు కూడా నిండుతాయి. ఇది జరిగాక గోడని కూలదోసి, చెరువులోని నీటిని దిగువ ప్రాంతాలకి వొదులుతారు.

బ్రిటిష్ కాలం నాటి మడ్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో మూడు లక్షల గొలుసుకట్టు చెరువులు ఉండేవని అంచనా. ఈ చెరువులని కలిపే కాలువల మొత్తం పొడవు భూమి చుట్టుకొలత కన్నా ఎక్కువని బ్రిటిష్ అధికారులు అంచనా వేశారని చెప్తారు.

అయితే కాలానుగతంగా ఈ గొలుసుకట్టు చెరువుల వ్యవస్థ నాశనం అయిపోయింది. విశృంఖల నగరీకరణ వల్ల, అనధికార గృహనిర్మాణం వల్ల ఎన్నో చెరువులు మాయమై పోయాయి. కాలువలు పూడుకుపోయాయి. ఇంత అద్భుతమైన వ్యవస్థ నాశనం కావడం వల్ల ఈ ప్రాంతంలో మళ్లీ కరువులు, వరదలు విలయతాండవం చేయడం మొదలెట్టాయి.

గొలుసుకట్టు చెరువులని పోలిన వ్యవస్థే మరొకటి ఉత్తర భారతంలో కూడా కనిపిస్తుంది.

(ఇంకా వుంది)

కాటన్ విప్లవాన్ని కొన సాగించిన రావ్

2012-05-13T22:43:00.000+05:30

సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ప్రారంభించిన భావ విప్లవాన్ని అర్థం చేసుకుని కొనసాగించిన ఆంధ్రుడు ఒకడున్నాడు. అతడి పేరు కానూరి లక్ష్మణ రావు. ఈయన జవహర్ లాల్ నిహ్రూ, ఇందిరా గాంధీల కాబినెట్ లలో ఇరిగేషన్ మంత్రిగా పని చేశారు.

‘భారత జల సంపద’ (India’s water wealth) అనే పుస్తకంలో ఈయన కాటన్ గురించి ఇలా అంటారు-

“భారతీయ నదీ వ్యవస్థల విషయంలో సర్ ఆర్థర్ కాటన్ అనుపమానమైన అవగాహన కలిగినవాడు. అలాంటి పథకం గత శతాబ్దం (19 వ) లోనే అమలు జరిగి ఉంటే, ఇప్పుడు ఇండియాలో రవాణా ఒక సమస్య అయ్యుండేది కాదు.”

కె. ఎల్. రావు ప్రతిపాదనలో ముఖ్యాంశం గంగానదిని కావేరితో కలిపే ఓ జలసంధి. 2640 km ల పొడవు ఉన్న ఈ జలసంధిలో నీటిని మొత్తం 550 m మట్టం ఎత్తుకు పంప్ చెయ్యాలి. అంత భారీ మొత్తంలో, అంత ఎత్తుకు నీటిని పైకెత్తడానికి 5000 – 7000 Mw ల విద్యుత్తు అవసరం అవుతుందని అంచనా.

http://www.nwda.gov.in/index2.asp?slid=106&sublinkid=6&langid=1

కాలువ ద్వారా నదుల అనుసంధానం వల్ల లాభాలు

మన దేశంలో వరదలు, కరువులు అనాదిగా వస్తున్నాయి. పైగా మన దేశం చాలా విశాలమైనది. ఒక్కొక్క ప్రాంతంలో ఒక్కొక్క రకమైన శీతోష్ణస్థితులు ఉంటాయి. కనుక వరదలు, కరువులు ఒకే కాలంలో వివిధ ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంటాయి. ఏడాదిలో ఒకే సమయంలో ఒక ప్రాంతం కరువు వాతపడి విలవిల లాడుతుంటే, మరో ప్రాంతం వరదనీటిలో మునిగి వుంటుంది. దీని వల్ల ఏటేటా ఎంతో ప్రాణ నష్టం, పంట నష్టం జరుగుతు ఉంటుంది. ఆర్థికంగా చూస్తే దీని వల్ల ఒక్కొక్క రాష్ట్రంలోనే కొన్ని వందల కోట్ల నష్టం ఉంటుంది.

నదులని కలిపితే వరదల వల్ల, కరువుల వల్ల వచ్చే అవాంతరాలని ఉపశమించే అవకాశం ఉంటుంది. వివిధ ప్రాంతల జలాశయాల మధ్య సమతూనిక సాధించడానికి వీలవుతుంది.

ఇలాంటి ప్రాజెక్టుని జాతీయ ఇన్ఫ్రా స్ట్రక్చర్ ప్రాజెక్ట్ గా తీసుకుని అమలు చేయాల్సి ఉంటుంది.

ఇలాంటి ప్రాజెక్టులకి కొన్ని అంతర్జాతీయ నిదర్శనాలు పరిగణిద్దాం.

అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో రోడ్డు రవాణా సదుపాయాలే ఇందుకు చక్కని నిదర్శనాలు.

జర్మనీ లో ఒకటవ, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధాల నడిమి కాలం హిట్లర్ రాజ్యం చేశాడు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో దారుణంగా ఓడిపోయి, ఆర్థికంగా బాగా చితికిపోయిన జర్మనీలో మునుపటి వైభవాన్ని తిరిగి సాధించాలనే ఉద్దేశంలో, విశాలమైన, అధునాతనమైన, అతి వేగమైన రహదార్ల వ్యవస్థని నిర్మించాడు. దీని వల్ల సరుకుల రవాణా వేగవంతమై జర్మనీ ఆర్థికంగా పుంజుకుంది. ఇవే నేడు జర్మనీలో ప్రపంచ ప్రసిద్ధి పొందిన ఆటోబాన్ (autobahn) లు.

అమెరికాలో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత విశాలమైన అమెరికా దేశం యొక్క తూర్పు, పడమటి తీరాలని కలుపుతూ సంక్లిశ్టమైన రహదార్ల వ్యవస్థని నెలకొల్పడానికి బృహత్తర ప్రయత్నాలు మొదలయ్యాయి. అమెరికా ఆర్థిక వ్యవస్థని గొప్ప ఎత్తుకి తీసుకుపోవడంలో ఈ రోడ్లు ఎంతో దొహదం చేశాయి.

బ్రిటన్ లో, పారిశ్రామిక విప్లవం జరుగుతున్న కాలంలో, ఇండియా లాంటి అధినివేశాల (colonies) నుండి పుష్కలంగా సిరులు దేశంలోకి ప్రవహిస్తున్న కాలంలో, సరుకుల రవాణా కోసం ఇంగ్లండ్ లో కాలువల వ్యవస్థ రూపు దిద్దుకుంది. బ్రిటన్ లో రైలు రవాణా సంస్థకి పూర్వమే ఈ కాలువల వ్యవస్థాపన జరిగింది.

మన దేశంలో కూడా గత పదేళ్లుగా ఇన్ఫ్రా స్ట్రక్చర్ అభివృద్ధి పథకంలో భాగంగా ‘గోల్డెన్ క్వాడ్రిలేటరల్’ రహదార్ల నిర్మాణం జరుగుతోంది. ఒక పక్క ఇలాంటి ప్రాజెక్ట్ లు కొనసాగుతుండగా మరొక పక్క నదీ అనుసంధాన ప్రయత్నాలు కూడా జరగాలి.

ప్రపంచంలో అత్యధిక వర్షాపాతం నమోదు అయ్యే దేశాల్లో బ్రెజిల్ తరువాత మన దేశం ప్రపంచంలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. కనుక కాలువలని నింపుకోవడానికి తగినంత వర్షపు నీరు ఉండనే వుంది.

బహుశ ఈ కారణాలన్నీ గుర్తించిన వాడు కనుకనే సర్ ఆర్థర్ కాటన్ 130 ఏళ్లకి పూర్వమే నదీ అనుసంధాన ఆశయాన్ని ఊహించి ప్రకటించాడు.

(ఇంకా వుంది)

కాంతి కణధార కాదు, తరంగం - హైగెన్స్

2012-05-09T08:32:00.000+05:30

న్యూటన్ ప్రతిపాదించిన కాంతి కణ సిద్ధాంతంలో కొన్ని దోషాలు ఉన్నాయి.

1. ఉదాహరణకి సాంద్రతర యానకంలో కాంతి వేగం, విరళ యానకంలో కన్నా ఎక్కువ కాదు. నిజానికి తక్కువ అవుతుంది. పైగా వేగంలో భేదానికి గురుత్వానికి సంబంధం లేదు.

2. కణాల పరిమాణంలో భేదాలు ఉండడం వల్ల రంగులు పుడతాయని న్యూటన్ భావించాడు. అసలు కాంతిలో కణాలు ఉన్నాయనడానికే నిదర్శనాలు లేవు. ఇక ఆ కణాలలో పరిమాణాలలో భేదాల గురించిన చర్చ అసంభవం.

3. పైగా కాంతి యొక్క కొన్ని లక్షణాలని కణ సిద్ధాంతం ససేమిరా వివరించలేదు. వాటిలో వివర్తనం (diffraction) ఒకటి.

ఏంటి ఇంతకీ వివర్తనం అంటే?

ఆకాశంలో ఇంద్రధనస్సు కనిపించడానికి కాంతివక్రీభవనం కారణం అని మనకి తెలుసు. వర్షపు బిందువుల లోంచి కాంతి ప్రసరించినప్పుడు, వివిధ రంగుల కిరణాలు వివిధ కోణాల వద్ద వంగుతాయి. నీటి బొట్టు సహజ పట్టకంలా పని చేస్తుంది. ఆ విధంగా ఇంద్రధనుస్సుఏర్పడుతుంది.

అయితే ఇంద్రధనుస్సు రంగులు కనిపించే మరి కొన్ని చిత్రమైన సన్నివేశాలు ఉన్నాయి. ఒక CD ని గాని, DVD ని గాని సమాచారం ఉన్న తలం పైకి వచ్చేలా పట్టుకుని కాస్త వాలు కోణం నుండి ఆ తలాన్ని చూడాలి. తలం మీద అక్కడక్కడ రంగులు కనిపిస్తాయి. ఈ రంగుల కారణం వక్రీభవనం కాదు, వివర్తనం. ఇది తరంగాలలో మాత్రమే జరిగే ఓ ప్రత్యేకమైన ప్రక్రియ.

అలాగే ఆకాశంలో చందమామని చూస్తున్నప్పుడు చందమామ చుట్టూ కొంత దూరంలో ఓ పెద్ద కాంతి వలయం కనిపిస్తుంది. కింది చిత్రంలో ఆ వలయానికి ఎర్రని ఛాయ ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది. ఇది కూడా వివర్తనం యొక్క ప్రభావమే.

ఇంట్లో వివర్తనాన్ని ప్రదర్శించడానికి ఓ సర్వసామాన్యమైన ప్రయోగం చేసుకోవచ్చు.

చేతి వేళ్లని మూసి అల్లంత దూరంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన కాంతి జనకానికి చేతిని అడ్డుగా పట్టుకుని, వేళ్ల మధ్య సన్నని సందుల్లోంచి కాంతి జనకాన్ని చూడడానికి ప్రయత్నించండి. సందు బాగా సన్నగా ఉన్నప్పుడు, ఆ తెల్లని సందు మధ్యలో సన్నని, వెంట్రుక మందంలో నల్లని రేఖ కనిపిస్తుంది. అది వివర్తనం వల్ల ఏర్పడ్డ చిత్రమే.

అసలు న్యూటన్ కే కాంతికి సంబంధించిన ఓ విచిత్రమైన ప్రయోగం ఒకటి తెలుసు. 1717 లో న్యూటన్ ఈ ప్రయోగం చేశాడు.

ఓ అర్థకుంభాకార కటకాన్ని, చదునుగా ఉన్న తలం పైకి వచ్చేలా ఓ అద్దం మీద ఉంచాలి. ఇప్పుడు పై నుండీ కాంత్రి ప్రసరించినప్పుడు ఆ కాంతి కటకం మీద పడి, కటకం లోంచి ప్రవేశించి, దాని కింద వక్రతలం నుండి కొంత పరావర్తనం చెంది తిరిగి పైకి ప్రసారం అవుతుంది. మరి కొంత కాంతి కటకానికి అవతల ఉన్న అద్దం మీద పడి, పరావర్తనం చెంది పైకి వస్తుంది. ఈ రెండు కాంతి ధారలు ఒకదాంతో ఒకటి కలియడం వల్ల పై నుండి చూస్తున్నప్పుడు బోలెడన్ని సమకేంద్రీయ కాంతి వలయాలు కనిపిస్తాయి. వీటిని న్యూటన్ వలయాలు (Newton’s rings) అంటారు.

http://www.schoolphysics.co.uk/age1619/Wave%20properties/Interference/text/Newton's_rings/index.html

http://edu.tnw.utwente.nl/inlopt/lpmcad/mcaddocs/newtonrings/newton0339.JPG

సామాన్యంగా ఇలాంటి వలయాలు తరంగాల ప్రమేయం ఉన్నప్పుడే కనిపిస్తాయని న్యూటన్ కి కూడా తెలుసు.(నిశ్చలంగా ఉన్న నీట్లో ఓ చిన్న రాయి వేస్తే పుట్టే తరంగాలు ఇలాగే ఉంటాయి). అయితే తన కాంతి కణ సిద్ధాంతానికి, ఈ తరంగాలకి మధ్య రాజీ ఎలా కుదురుతుందో న్యూటన్ కి అర్థం కాలేదు.

కాంతి విషయంలో న్యూటన్ సిద్ధాంతం తప్పని అర్థం చేసుకున్న డచ్ శాస్త్రవేత్త ఒకడు ఉన్నాడు. అతడి పేరు క్రిస్టియన్ హైగెన్స్. ఇతడు 1678 లో కాంతి ఒక తరంగం అని ప్రతిపాదించాడు.

న్యూటన్ వలయాలని చూపించే పరికరం

న్యూటన్ వలయాలు

సీడీ ఉపరితలం మీద వివర్తనం వల్ల కనిపించే రంగులు

చందమామ చుట్టూ వివర్తనం వల్ల కనిపించే వలయం

నదీ అనుసంధానపు బృహత్ పథకం

2012-05-07T22:46:00.000+05:30

సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ప్రతిపాదించింన పథకం పూర్తిగా పగటి కల అనడానికి లేదు.

ఆయన ఊరికే విషయాన్ని పై పైన చూసి ఏ వివరాలు లేకుండా ఆ పథకాన్ని ప్రతిపాదించలేదు. దేశం అంతా కలయదిరిగి, క్షుణ్ణంగా సర్వే చేసి, నదీ నదాలలో ప్రవాహాలు పరిశీలించి, చెరువుల విస్తృతి, వైశాల్యం అంచనా వేసి, నేల వాలు వెల కట్టి, అప్పుడే తన బృహత్ పథకాన్ని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ముందు ఉంచాడు.

అయితే ఈ పథకం గురించి కొన్ని ప్రశ్నలు పుట్టే అవకాశం ఉంది.

బెంగాల్ నుండి పశ్చిమ తీరానికి, కన్యాకుమారి ద్వారా తీరం వెంట నడిచే కాలువల ద్వారా ప్రయాణించవలసిన అవసరం ఏముంది? సులభంగా సముద్రం మీదే ప్రయాణించవచ్చును కదా?

అలాగే లాహోర్ నుండి సూరత్ వరకు కాలువ తవ్వాల్సిన అవసరం ఏంటి? కొంత దూరం వరకు ఇండస్ మీదుగా ప్రయాణించి, అక్కణ్ణుంచి సముద్ర యానం చెయ్యవచ్చును కదా?

ఇక్కడ మనం గమనించవలసిన ముఖ్య విషయం ఒకటి వుంది. ఇక్కడ మనం రెండు రకాల జలాలని చూస్తున్నాం. ఒకటి మంచి నీరు. నదులలో, చెరువులలో ఉండే ఉప్పు లేని నీరు. ఇది సాగుకి బాగా పనికొస్తుంది. అలాగే తాగడానికి, పారిశ్రామిక ప్రయోజనాలకి కూడా పనికొస్తుంది.

రెండవది ఉప్పునీరు, సముద్రపు నీరు. పై ప్రయోజనాలకి పనికిరాని నీరు.

పైన సర్ కాటన్ చెప్పిన పథకం యొక్క ముఖ్య లక్ష్యాలు కొన్ని ఉన్నాయి –

• కరువులు, వరదలు రాకుండా నదీ జలాల ప్రవాహల మధ్య సమతూనిక సాధించడం

• ఏడాది పొడవునా సాగుకి, ఇతర ప్రయోజనాల కోసం అందాల్సిన నీరు అందేలా ఏర్పాటు చెయ్యడం

రవాణా ప్రయోజనాలు అదనంగా వచ్చిన లాభమే కాని అది ముఖ్య ప్రయోజనం కావాలన్న ఉద్దేశం లేదు. అది కాకుండా మత్య పరిశ్రమ, ముత్యాల పరిశ్రమ మొదలైన పరిశ్రమలని బలోపేతం చెయ్యడం కూడా ఒక లక్ష్యం.

రైల్వేల వల్ల కేవలం రవాణా ప్రయోజనాలు మాత్రమే నెరవేరుతాయి. ఈ విధమైన జలజాలం వల్ల ఇటు మంచి నీరు, అటు రవాణా ప్రయోజనాలు రెండూ నెరవేరుతాయి.

వివిధ ప్రాంతాల మధ్య ఎత్తులో వ్యత్యాసం ఉన్న పరిస్థితుల్లో ఆ రెండు ప్రాంతాలకి చెందిన జలాశయాలని కలిపే ప్రయత్నంలో జలబంధాలని (water locks) ఎలా వాడాలో కూడా కాటన్ వర్ణించాడు.

ఆ జల బంధాలని తగు రీతిలో నియంత్రిస్తూ వివిధ జలాశయాల మధ్య సమతూనిక ఎలా సాధించాలో విడమర్చి చెప్పాడు.

జల బంధాలు

మట్టంలో వ్యత్యాసం ఉన్న జలాశయాల మధ్య ప్రయాణించడానికి జలబంధాలు ఉపయోగపడతాయి. అలాంటి రెండు జలాశయాలు ఉన్నప్పుడు, పడవలో ఒక జలాశయం నుండి రెండవ జలాశయానికి ప్రయాణించవలసి ఉన్నప్పుడు, రెండు జలాశయాలకి సరిహద్దు ప్రాంతంలో రెండు నీటి ద్వారాలు (sluice gates) ఏర్పాటు చేస్తారు.

పడవ దిగువ ప్రాంతం నుండి ఎగువ ప్రాంతానికి వస్తోందని అనుకుందాం. పడవ సరిహద్దు ప్రాంతం లోకి ప్రవేశించగానే దాని వెనుక ఉన్న నీటి ద్వారాన్ని మూసేస్తారు. ఇప్పుడు ఎగువ ఉన్న జలాశయపు నీటిని దిగువన ఉన్న సరిహద్దు ప్రాంతం లోకి ప్రవహించనిస్తారు. సరిహద్దు ప్రాంతంలో నీటి మట్టం పెరుగుతుంది. దాంతో పాటు పడవ కూడా పైకి తేలుతుంది. సరిహద్దు ప్రాంతంలో ఉండే నీటి మట్టం ఎగువన ఉండే నీటి మట్టంతో సమానం అయినప్పుడు ఎగువన ఉండే నీటి ద్వారాన్ని ఎత్తేస్తారు. అప్పుడు పడవ ముందుకి సాగి ఎత్తున ఉన్న జలాశయం లోకి ప్రవేశిస్తుంది.

ఈ విధంగా నీటి ద్వారాలని ఎత్తుతూ, దించుతూ వివిధ మట్టాల వద్ద ఉండే జలాశయాల మధ్య పడవలలో ప్రయాణించడానికి వీలవుతుంది. యూరప్ లో ఎన్నో నదులలోను, ఈజిప్ట్ లో నైలు నది మీదను ఇలాంటి ఏర్పాట్లు వినియోగంలో ఉన్నాయి.

http://www.youtube.com/watch?v=s2Q-no03zdw
http://www.youtube.com/watch?v=InnehcZOLF4

(ఇంకా వుంది)

అవరోహణ కొనసాగింది

2012-05-06T16:50:00.000+05:30

“ఇదుగో చూడండి,” మామయ్య గొంతు సవరించుకుంటూ అన్నాడు. “మన వద్ద ఉన్న సామాన్ని మూడు భాగాలుగా చేస్తాం. ఒక్కొక్కరు ఒక భాగాన్ని మోస్తారు. పెళుసుగా, సులభంగా పగిలిపోయే సామాన్లని మాత్రమే మోస్తాం.”

మా శాల్తీలు ఆ లెక్కలోకి రావని అర్థమయ్యింది.

“పని ముట్లు, సంభారాలలో ఒక భాగం హన్స్ మోస్తాడు. సంభారాలలో మూడో వంతుతో పాటు, ఆయుధాలు నువ్వు మోస్తావు. తక్కిన సంభారాలతో పాటు సున్నితమైన పరికరాలు నేను మోస్తాను,” అంటూ పనులు అప్పగించాడు మామయ్య.

“మరి ఈ బట్టలు, నిచ్చెన తాళ్లు… వీటన్నిటినీ ఎవడు మోస్తాడు?” అర్థంగాక అడిగాను.

“అవి వాటంతకి అవే వెళ్లిపోతాయి.”

“అదెలా?”

“నువ్వే చూద్దువుగాని.”

ఎప్పటికప్పుడు కొత్త కొత్త పద్ధతులు, సాంప్రదాయాలు కనిపెట్టడంలో మామయ్య దిట్ట. మామయ్య ఆదేశాలని హన్స్ తుచ తప్పకుండా పాటించేశాడు. పెళుసుగా లేని వస్తువులన్నీ ఓ మూటగట్టి, దానికో త్రాడు కట్టి, దాన్ని ఎదురుగా ఉన్న అగాధంలో పారేశాడు.

అలా విసిరిన మూట ఎక్కడో లోతుల్లో ‘దబ్’ మని పడ్డ చప్పుడు వినిపించింది. అగాధంలోకి తొంగి చూస్తున్న మామయ్య, మూట మాయం కాగానే సంతృప్తిగా ఓ సారి తలాడించి ఇటు తిరిగి,

“బావుంది. ఇక మన వంతు…” అన్నాడు. మామయ్య అన్న మాటలకి వెన్నులోంచి చలి పుట్టుకొచ్చింది. నాకే కాదు మానవ మాత్రుడు ఎవడైనా అలాంటి మాటలు వెంటే అలాగే చలి తన్నుకొస్తుంది.

ప్రొఫెసరు మామయ్య పరికరాల సంచీనీ తన భుజాలకి ఎత్తుకున్నాడు. హన్స్ పనిముట్లు, నేను ఆయుధాలు అందుకున్నాం. ముందుగా హన్స్, ఆ తరువాత మామయ్య, తరువాత నేను – మా అవరోహణ ఈ క్రమంలో మొదలయ్యింది. భయంకరమైన నిశ్శబ్దంలో ముగ్గురం కిందికి దిగసాగాం. అప్పుడప్పుడు కాస్త వదులుగా ఉన్న రాళ్ళు గోడల నుండి విడవడి కింద పడుతున చప్పుడు మాత్రమే ఆ నిశ్శబ్దాన్ని ఛేదిస్తోంది.

రెండు పాయలు ఉన్నా తాడుని ఒక చేత్తో బలంగా పట్టుకుని, మరో చేత్తో పట్టుకున్న కర్రతో గోడ మీద భారం వెయ్యడానికి ప్రయత్నించాను. ఒకే తాటి మీద ముగ్గరం వేలాడుతున్నాం. ఆ తాడు కట్టిన రాయిగాని ఊడి వస్తే ఏం జరుగుతుందో ఊహించడానికి కూడా ప్రయత్నించలేదు. అందుకే కాళ్లు ఖాళీగా ఉండడం ఎందుకని, ఆ కాళ్ళే చేతులనుకుని వాటితో గోడల లోంచి పొడుచుకొస్తున్న లావా రాళ్లని ఒడిసి పట్టుకోడానికి ప్రయత్నించాను.

అంతలో హన్స్ యొక్క భారీ శరీరం ఓ పెద్ద బండ మీద వాలినప్పుడు కొంచెం జారి చప్పుడయ్యింది. అప్పుడు హన్స్ మా కేసి తిరిగి,

“గిఫాక్ట్” అన్నాడు.

“జాగ్రత్త” అనువదించాడు మామయ్య.

అరగంట గడిచే లోగా పొగగొట్టానికి అడ్డుగా పొడుచుకొచ్చిన పెద్ద బండ మీద ముగ్గురం నిలిచివున్నాం.

హన్స్ తను అంతవరకు పట్టుకుని వేలాడిన తాడుని ఓసారి లాగాడు. ఆ తాడు దాన్ని పైనుండి కాస్తున్న బండ మీదుగా జారి మళ్ళీ కిందికి వచ్చింది. ఆ జారడంలో బోలెడంత లావా మట్టి మా నెత్తిన అక్షింతల వర్షంలా రాలింది.

నించున్న బండ మీంచి ఓ సారి తొంగి చూసి కింద ఇంకా ఎంత లోతుందోనని ఓ సారి చూశాను. కాని ఆ అగాధానికి అంతు ఎక్కడుందో ఇక్కణ్ణుంచి కూడా కనిపించడం లేదు.

ఇంతకు ముందు చేసిన ప్రక్రియనే మరో సారి చేశాం. మరో అరగంట గడిచేసరికి మరో రెండొందల అడుగుల లోతు దాటాం.

ఎంతటి వెర్రిబాగుల జియాలజిస్టు అయినా అలాంటి భయంకరమైన పరిస్థితుల్లో చుట్టూ ఉన్న రాళ్ల లక్షణాలని పరిశీలిస్తాడని అనుకోను. చుట్టూ ఎన్నో రకాల రాళ్లు కనిపిస్తున్నా, వాటి గురించి పెద్దగా పట్టించుకోలేదు. ప్లియోసీన్, మియోసీన్, క్రిటేషియస్, జురాసిక్, ట్రయాసిక్, పర్మియన్, కార్బొనీఫెరస్, డెవోనియన్, సిలూరియన్ మొదలైన రాతి జాతులన్నీ ఆ క్షణం ఒక్కలాగానే కనిపించాయి. కాని ప్రొఫెసర్ మాత్రం శ్రద్ధగా నోట్స్ తీసుకోవడం చూసి ఆశ్చర్యపోయాను. పైగా మా మజిలీలలో మామయ్య ఓ సారి నాతో ఇలా అన్నాడు,

“ముందుకు పోతున్న కొద్ది నా నమ్మకం ఇంకా బలపడుతోంది ఏక్సెల్. ఈ అగ్నిపర్వత శిలల విన్యాసాలు చూస్తుంటే డేవీ సిద్ధాంతాలు మరింత బలపడుతున్నట్టు అనిపిస్తోంది. మన చుట్టూ ఉన్న రాళ్ళు అతి పురాతనమైన రాళ్ళు. లోహాలతో నీరు చర్య జరపగా ఏర్పడ్డ రాళ్ళివి. కేంద్రం నుండి ఉష్ణం పుట్టుకొస్తోందన్న వాదన నాకు పూర్తిగా తప్పని అనిపిస్తోంది. దానికి ఆధారాలు కూడా త్వరలోనే మనకి కనిపిస్తాయి.”

(ఇంకా వుంది)

సైన్స్ అంటే వివరాల సేకరణ కాదు - డార్విన్

2012-05-02T07:56:00.000+05:30

నా వేసవి సెలవలు కుమ్మరి పురుగుల సేకరణలో, పుస్తక పఠనంలో, చిన్న చిన్న యాత్రలలో గడచిపోయాయి. ఇక శరత్తు మొత్తం షూటింగ్ తోనే సరిపోయింది. మొత్తం మీద కేంబ్రిడ్జ్ లో నేను గడిపిన మూడేళ్లూ చాలా ఆనందంగా గడచిపోయాయి. ఆ రోజుల్లో మంచి ఆరోగ్యం ఉండేది, మనసెప్పుడూ సంతోషంగా ఉండేది.

నేను కెంబ్రిడ్జ్ కి క్రిస్మస్ సమయంలో చేరటం వల్ల నా ఫైనలు పరీక్ష అయ్యాక కూడా అదనంగా రెండు టర్ములు (1831 లో) ఉండాల్సి వచ్చింది. ఆ రోజుల్లోనే హెన్స్లో నన్ను భౌగోళిక శాస్త్రం చదవమని ప్రోత్సహించారు. ష్రాఫ్షైర్ కి తిరిగి వచ్చిన తరువాత ష్రూస్ బరీ చుట్టు పక్కల ప్రాంతాలకి సంబంధించిన మాపుని అధ్యయనం చేసి దానికి రంగులు కూడా వేశాను. ఆగస్టు నెల మొదట్లో ప్రొఫెసర్ సెడ్జ్ విక్ ఉత్తర వేల్స్ లోని పురాతన రాళ్లని సమీక్షించడానికి ఆ ప్రాంతాన్ని సందర్శించాలని అనుకున్నారు. ఆయనతో బాటు నన్ను తీసుకొపొమ్మని హెన్స్లో ఆయనకి సూచించారు. (ఈ యాత్ర గురించి చెప్పే ముందు సెడ్జ్ విక్ గురించి మా నాన్నగారు చెప్పిన ఒక కథ చెప్పాలి. వాళ్లంతా ఒక రోజు వాళ్లు ఉండే హోటల్ నుండి బయలుదేరి ఓ రెండు మూడు మైళ్లు నడిచారట. అంతలో సెడ్జ్ విక్ ఉన్నట్టుండి తిరిగి వెనక్కి వెళ్లాలన్నాట్ట! ఉన్నట్టుంది ఏమయ్యిందని తక్కినవాళ్ళు అడిగితే ఆయన చెప్పిన కారణం ఇది. హోటల్ నుండీ వస్తూ పని మనిషికి ఇవ్వమని వెయిటర్ కి ఆరు పెన్స్ ఇచ్చారట ఆయన. "ఆ దొంగ వెధవ" ఇస్తాడో లేదో అని ఆయనకి ఉన్నట్టుండి ఎందుకో సందేహం వచ్చిందట! 'వాడి మీద ఎందుకండీ లేనిపోని అనుమానం?' అని ఆయన వెనక్కి మళ్లకుండా ఒప్పించడానికి తక్కిన వాళ్లకి గగనం అయ్యిందట.) కనుక ఆయన వచ్చి ఒక రాత్రి మా ఇంట్లో బస చేశారు.

ఆడమ్ సెడ్జ్ విక్ - (వికీ)

ఆ సాయంకాలం ఆయనతో జరిపిన సంభాషణ నా మనసు మీద గాఢమైన ముద్ర వేసింది. ష్రూస్ బరీ కి సమీపంలో ఒక చోట ఓ కంకర రాళ్ళ గుంతని పరిశీలిస్తుంటే, అక్కడ ఉష్ణమండలానికి చెందిన వోల్యూట్ అనే ఓ జలచరానికి చెందిన గవ్వ ఒకటి అరిగిపోయిన స్థితిలో దొరికింది అని ఓ పనివాడు నాతో అన్నాడు. అలాంటి గవ్వలని సామాన్యంగా పొగగొట్టాల లోపలి భాగాల్లో పొదుగుతూ ఊంటారు. ఆ గవ్వని అమ్మటానికి ఒప్పుకోలేదు.

అంత అపురూఫంగా చూసుకుంటున్నాడు కనుక నిజంగానే ఆ గవ్వ అతడీకి ఆ గుంతలో దొరి ఉంటుంది అనిపించింది. ఆ విషయమే ఉత్సాహంగా వెళ్లి సెడ్జివిక్ కి చెప్పాను. ఆ గవ్వని ఎవరో ఆ గుంతలోకి విసిరేసి ఉంటారని, అది ఆ గుంతకి చెందింది కాదని అన్నాడు సెడ్జివిక్. అది మొదట్నుంచీ అక్కడే ఉన్న వస్తువైతే ఆ వాస్తవం భౌగోళిక శాస్త్రానికి గొడ్డలి పెట్టు అవుతుంది అన్నాడు. మిడ్లాండ్ ప్రాంతాలలో భూమి పైపొరలలో ఉండే అవక్షేపాల గురించి అంతవరకు మనకి తెల్సిన పరిజ్ఞానాన్ని తిరగరాయాల్సి వస్తుంది అన్నాడు. ఈ కంకర రాతి పొరలు హిమానీనద యుగానికి చెందినవి. కాలాంతరంలో వాటి మధ్య విరిగిపోయిన ఆర్కిటిక్ ప్రాంతపు గవ్వలు కనిపించాయి. కాని ఉష్ణమండలానికి చెందిన గవ్వ ఇక్కడ ఇంగ్లండ్ లో మధ్య ప్రాంతపు ఉపరితల భూమిలో కనిపించడం నాకు చాలా ఉత్సాహాన్ని కలిగించింది. అందుకే ఆ విషయాన్ని సెడ్జివిక్ కొట్టిపారేయడం ఎంతో నిరూత్సాహాన్ని కలిగించింది. అంతకు ముందు ఎన్నో వైజ్ఞానిక పుస్తకాలు చదివినా కూడా, ఆ రోజు నాకో విషయం స్పష్టంగా అర్థమయ్యింది. విజ్ఞానం అంటే ఏవో పరస్పర సంబంధం లేని వివరాలని సేకరించడం కాదు, ఆ వివరాల మాటున ఉన్న సామాన్య నియమాలని పొడచూడడం. ఈ పాఠం ఎప్పుడూ మర్చిపోలేదు.

మర్నాడు ఉదయం మేమంతా లాంగోలెన్, కాన్వే, బాంగొర్, కాపెల్ క్యూరిక్ మొదలైన ప్రాంతాల సందర్శనానికి బయలుదేరాం. ఒక ప్రాంతం యొక్క భౌగోళిక లక్షణాలని ఎలా తెలుసుకోవాలో ఈ యాత్రలో తెలిసింది. సెడ్జివిక్ తరచుగా నన్ను తనతో కాకుండా వేరేగా వెళ్లమంటూ ఉండేవారు. నేను చూసిన ప్రదేశాల నుండి రాళ్ళు తెచ్చి వాటిలోని స్తరాలని మ్యాపులుగా చిత్రించ మనేవారు. నా మేలు కోరే అలా చేశారని అనిపించింది. అయినా ఆయనకి సహచరుడిగా పనిచేసేటంత ప్రతిభ, పరిజ్ఞానం అప్పటికి లేవు నాకు. ఎంతో ప్రస్ఫుటంగా కనిపించే విషయాలని కూడా ఎన్నో సార్లు గుర్తించలేక పోయేవాణ్ణి. కువం ఇడ్వాల్ లో ఎన్నో గంటలు గడిపాం. అక్కడి రాళ్ళని ఎంతో జాగ్రత్తగా పరీక్షించాం. వాటిలో ఏవైనా శిలాజాలు కనిపిస్తాయేమో నని సెడ్జివిక్ ఆశ. కాని అద్భుతమైన హిమానీనద యుగానికి సంబంధించిన ఆనవాళ్ళేవీ ఆ ప్రాంతాల్లో మాకు కనిపించలేదు. గీతలు పడ్డ రాళ్లు, దొంతర్లుగా ఏర్పడ్డ బండలు, హిమానీనద అవక్షేపాలు మొదలైనవేవీ కనిపించలేదు. అయినా కూడా ఈ లక్షణాలు ఎంత ప్రస్ఫుటంగా ఉన్నాయంటే ఎన్నో ఏళ్ల తరువాత ఈ విషయాల గురించి 'ఫిలసాఫికల్ మాగజైన్ లో రాస్తూ, మంటల్లో బూడిద అయిన ఇంటిని చూసినప్పుడు ఆ ఇంటికి ఏం జరిగిందో ఎంత స్ఫష్టంగా తెలుస్తుందో, ఈ లోయ కూడా అక్కడి భౌగోళిక చరిత్ర గురించి అంత స్పష్టంగా తెలుపుతుంది అని వ్రాశాను.

(ఇంకా వుంది)

సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ప్రకటించిన బృహత్ పథకం

2012-04-29T09:40:00.000+05:30

అయినా కాటన్ నిరుత్సాహం చెందలేదు. 1881 లో మడ్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో ఒక సదస్సులో తన భావాల గురించి మరొక్కసారి ప్రస్తావించాడు. ఆ ప్రసంగంలో భారతీయ నదులని కలిపేందుకు ఒక విస్తృత పథకాన్ని ఆ సదస్సు ముందు ఉంచాడు.

“కలకత్తా నుంచి [గుజరాత్ లో వున్న] కుర్రాచీ వరకు [ఒక శాఖ విస్తరిస్తుంది] – అది గంగా లోయ వెంట, జమునా, సట్లెజ్ నదుల ఉత్పత్తి స్థానాల మీదుగా, ఇండస్ లోయ వెంట కుర్రాచీ వరకు విస్తరిస్తుంది.

ఇందులో అతి కఠినమైన భాగం ఇప్పటికే నిర్మించబడింది. అదే శ్రీహింద్ కాలువ. ఇది సట్లెజ్ ని జమునతో కలుపుతుంది. అలాగే గోదావరిని పొడిగిస్తూ తపతిని గోదావరితో కలిపితే, కోకనాడ [కాకినాడ] నగరానికి సూరత్ కి మధ్య జలమార్గం ఏర్పడుతుంది. తుంగభద్ర, కాల నదీ లోయల వెంట సాగుతూ దార్వార్ వద్ద నదీ ఉత్పత్తి స్థానాన్ని దాటి (2000 అడుగుల ఎత్తున్న ఈ స్థానాన్ని జయించడం అతి కష్టం) కార్వార్ నగరం వద్ద సముద్రాన్ని చేరుకోవాలి. అలాగే నీలగిరులకి దక్షిణాన ఉన్న పాలఘాట్ నుండి బయల్దేరి, పొనాని లోయ మీదుగా సాగుతు, కోయమ్బత్తూర్ లో 1400 అడుగుల ఎత్తున్న నదీ ఉత్పత్తి స్థానాన్ని దాటాలి.

ఇక బెంగాల్ నుండి వచ్చే ‘తీర కాలువ’, కలకత్తా నుండి కేప్ కామొరిన్ (కన్యాకుమారి) వరకు (తూర్పు తీరం మీదుగా) విస్తరించి, అక్కణ్ణుంచి పశ్చిమ తీరం వెంట కార్వార్ వరకు విస్తరించాలి. ఈ కాలువ నిర్మాణం అతి తక్కువ ఖర్చుతో జరిగే అవకాశం వుంది. అంతేకాక ద్వీపకల్పం (peninsula) ప్రాంతం అంతా విస్తరించబోయే కాలువలు – మద్రాస్ నుండి బయల్దేరి కర్నాటక ప్రాంతం ద్వారా సాగుతూ పొనాని వరకు విస్తరించేది, మద్రాస్ నుండి బయల్దేరి నెల్లూర్ మీదుగా సాగుతూ, సీడెడ్ జిల్లా ద్వారా కార్వార్ వరకు విస్తరించేది, గోదావరి, వార్దాల మీదుగా తపతి వెంట సూరత్ వరకు విస్తరించేది – వీటన్నిటినీ కూడా సులభంగా నిర్మించడానికి వీలవుతుంది. వాటి వల్ల దక్కబోయే ఫలితంతో పోల్చితే వాటి నిర్మాణానికి అయ్యే ఖర్చు అత్యల్పం.

ఈ కాలువల వల్ల వేల మైళ్ళ పొడవున్న జలమార్గాలు దేశంలో నలుమూలలని కలుపుతాయి.

ఇది కాకుండా ఓ చుట్టుగీతని ఏర్పాటు చేసుకోవచ్చు. ఇది శ్రీరంగపట్నంలో ఉండే కావేరి నుండి బయల్దేరి మైసూరు, సీడెడ్ జిల్లా మీదుగా, హైదరాబాద్ మీదుగా, గోదావరి మీదుగా ఎగువ ప్రాంతాల కేంద్రం వరకు విస్తరిస్తుంది. ఈ విధంగా తూర్పు-పడమర దిశలలో విస్తరించి వున్న కాలువలని, నదులని తీరం వెంట విస్తరించే కాలువలతో కలపడం వల్ల, దేశంలోని అంతరంగ ప్రాంతాలని ఇరు పక్కల తీర ప్రాంతాలతో కలపడానికి వీలవుతుంది. అలాగే (ఇటు తూర్పున ఉన్న) కలకత్తాని, గంగా తలాల మీదుగా (అటు పడమరన ఉన్న) పంజాబ్ తో కలపడానికి వీలవుతుంది.

లాహోర్ నుండి కార్వార్ వరకు, అంటే 3000 మైళ్ళ దూరం మీదుగా, ఒక టన్ను సరుకులని మోసుకుపోవడానికి 1/20 పెన్నీలు అవుతుంది. అంటే మైలుకి 6 రూపాయల చొప్పున ధాన్యం ఖర్చులో 10% మాత్రమే అవుతుంది.

ఈ రకమైన జల వ్యవస్థ వల్ల రవాణా రంగంలో ఈ ఉపయోగాలతో పాటు నీటి పారుదల లో కూడా అత్యుత్తమ సత్ఫలితాలు అందనున్నాయి.”

(ఇంకా వుంది)

http://www.mapsofindia.com/maps/india/india-river-map.htm

హెన్సోతో డార్విన్ సావాసం

2012-04-27T08:15:00.000+05:30

ఆయన [హెన్స్లో] మంచితనానికి, దయాగుణానికి హద్దుల్లేవని అనిపిస్తుంది. పేద వారి జీవితాలని మెరుగుపరచడానికి ఆయన రూపొందించిన పధకాలే దానికి తార్కాణం. ఆయన సావాసం నాకు ఎనలేని మేలు చేసింది. ఇలా అంటే నాకూ చిన్న సన్నివేశం గుర్తొస్తోంది. అవతలి వారి మనసుని గాయపరచకుండా నడుచుకునే ఆయన సున్నిత స్వభావానికి ఇది తార్కాణం. ఒకసారి ఓ చిత్తడి నేల మీద పుప్పొడి రేణువులని పరీక్షిస్తుంటే, వాటిలోంచి సన్నని నాళాలు పొడుచుకు రావటం చూశాను. నాకు ఆశ్చర్యం వేసి వెంటనే ఆయనకి చెప్దాం అని పరుగెత్తాను. ఆయన స్థానంలో మరే ఇతర వృక్ష శాస్త్రం ప్రొఫెసరు ఉన్నా అలాంటి కబురు చెప్పడానికి వచ్చిన నన్ను చూసి పకాలు మని నవ్వేవాడే. నేను చూసిన విషయం నిజంగానే చాలా ఆసక్తికరంగా ఉందని ఒప్పుకుని, దాని గురించి వివరంగా వివరించి, చివరికి అది కొత్త విషయమేమీ కాదని, బాగా తెలిసిన విషయమే నని నాకు సున్నితంగా బోధపరిచారు. ఆయన చెప్పిన విధానం వల్ల కాబోలు నేనేమీ చిన్నబుచ్చుకోలేదు. పైగా అలాంటి ప్రత్యేకమైన విషయం గురించి తెలుసుకున్నందుకు సంతోషించాను. అయితే మళ్లీ ఇంకెప్పుడూ అలా తొందర పడి కనుక్కున్న విషయాలని వెంటనే అందరికీ చాటకూడదు అని నిర్ణయించకున్నాను.

డా||వెవెల్ తరచుగా హెన్స్లో ఇంటికి వస్తూ ఊండేవారు. ఎన్నో సార్లు ఆయన, నేను రాత్రిళ్లు కలిసి ఇంటికి వెళ్లడం జరిగింది. నేను చూసిన వారిలో సర్ మాకింటోష్ తరువాత అంతటి మాటకారి ఇతడే. ఎన్నో లోతైన అంశాల మీద గొప్పగా ప్రసంగించ గలడు. ప్రకృతి చరిత్ర మీద ఎన్నో అమూల్యమైన వ్యాసాలు వ్రాసిన లియొనార్డ్ జెనిన్స్ కూడా ఎన్నో సార్లు హెన్స్లో గారి ఇంట్లో బస చెయ్యడం జరిగింది. ఫెన్స్ సరిహద్దుల వద్ద ఉన్న ఆయన ఇంటికి ఎన్నో సార్లు వెళ్లాను. ఆయనతో ప్రకృతి చరిత్ర గురించి చర్చించే అవకాశం ఎన్నో సార్లు దొరికింది. హెన్స్లో స్నేహితులైన మరి కొందరు ప్రముఖులు, విజ్ఞానంతో సంబంధం లేని వారు, మరి కొందరితో కూడా పరిచయం కలిగింది. వారిలో ఒకడు సర్ అలెగ్సాండర్ రాంసే కి సోదరుడు. స్కాట్లాండ్ కి చెందిన ఇతడు జీసస్ కాలేజిలో లెక్చరర్ గా పని చేసేవాడు. అలాగే హియర్ఫోర్డ్ లో డీన్ గా పని చేసిన మిస్టర్ డాస్ తో కూడా పరిచయం అయ్యింది. పేదల చదువులో ఈయన సాధించిన విజయాల కారణంగా ఈయనకి పేరొచ్చింది. హిన్స్లో గారి ఈ మిత్ర బృందం అంతా కలిసి ఎన్నో సార్లు ఆ చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలకి విహార యాత్రలకి వెళ్లేవారు. నేను ఎన్నో సార్లు ఆ యాత్రల్లో పాలు పంచుకున్నాను. ఆ యాత్రలు ఎంతో విజ్ఞాన దాయకంగా ఉండేవి.

ఆ రోజులని గుర్తు తెచ్చుకుంటుంటే అనిపిస్తుంది. నా ఈడు కుర్రాళ్లలో లేని ఏదో ప్రత్యేకత నాలో వారికి కనిపించి ఉంటుంది. లేకపోతే విద్యా విషయాలలో అంత ఎత్తుకి చేరుకున్న వారంతా, ఓనమాలు కూడా సరిగ్గా రాని నన్ను వాళ్ల బృందంలోకి ఎందుకు రానిస్తారు? నాకుగా నాకు అలాంటి ప్రత్యేకత ఏమీ నాలో కనిపించదు. కాని నాతో కలిసి ఆడుకునే నా స్నేహితుడు టర్నర్ అన్న మాటలు గుర్తొస్తున్నాయి. కుమ్మరి పురుగులతో నేను చేసిన పరిశోధనలు చూసిన టర్నర్ ఏదో ఒకరోజు నేను "ఫెలో ఆఫ్ రాయల్ సొసయిటీ" అవుతాను అన్నాడు. నాకైతే అది అసంభవం అనిపించింది అప్పుడు.

కేంబ్రిడ్జ్ లో గడిపిన ఆఖరు సంవత్సరంలో హంబోల్ట్ రాసిన "వ్యక్తిగత ప్రసంగం" (Personal narrative ) పుస్తకాన్ని చాలా ఆసక్తిగా చదివాను. ఇది కాకుండా సర్ జె. హెర్షెల్ రాసిన "ప్రకృతి తత్వ అధ్యయనాలకి పరిచయం" (An introduction to the study of natural philosophy ) పుస్తకం కూడా చదివాను. అది చదివాక జీవితంలో ఏదో ఒక చక్కని వైజ్ఞానిక సత్యాన్ని కనుక్కుని ప్రకృతి విద్యా దేవతకి చిరుకానుకగా సమర్పించుకోవాలన్న తపన నాలో బయలుదేరింది. ఏ రెండు పుస్తకాలు చేసినంతగా మరే ఇతర పుస్తకాలు నన్ను ప్రభావితం చెయ్యలేదు అనిపించింది. హంబోల్ట్ రచనలలో టెనెరిఫ్ Teneriffe) గురించిన సుదీర్ఘ వర్ణనలు కొన్ని వేరేగా రాసుకుని హెన్స్లో బృందంతో యాత్రలకి వెళ్ళినప్పుడు ఒకసారి తీసుకెళ్ళాను. అంతకు ముందు ఒకసారి యాత్రకి వచ్చినప్పుడు టెనెరిఫ్ వైభవం గురించి హెన్స్లో, రాంసే, డాస్ తదితరులతో తెగ చెప్పాను. దాంతో వాళ్లు ఈ సారి టెనెరిఫ్ కి వెళ్లడానికి ఒప్పుకున్నారు. కాని ఏదో ఊరికే నన్ను మెప్పించడానికి ఒప్పుకున్నారు అనిపించింది. కాని నాకు మాత్రం ఎలాగైనా అక్కడికి వెళ్లాలని పట్టుదలగా ఉండేది. ఒకసారి లండన్లో నౌకా యాత్రలకి సంబంధించిన సమాచారాన్ని సేకరించడానికి ఓ ఓడల వ్యాపారి గురించి సమాచారం సేకరించాను కూడా. కాని "బీగిల్" యాత్రతో ఈ పధకాలన్నీ నీట కలిసిపోయాయి.

(ఇంకా వుంది)

భారతీయ నదులని కలపాలన్న ఇరువురు ధీరులు

2012-04-22T12:45:00.000+05:30

(సర్ ఆర్థర్ కాటన్)

మన దేశంలోని నదులని అనుసంధానం చెయ్యాలన్న ఆలోచన నేటిది కాదు. ఒకటిన్నర శతాబ్దాల కాలం నాటిది. పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు చివరి దశల్లో, ఇండియాలో రైల్వేలు
నిర్మించాలా, జల రవాణా వ్యవస్థని పెంపొందించాలా అని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం తర్జనభర్జనలు పడుతున్న సమయంలో, జల రవాణా లోని లాభాలు వివరిస్తూ జల రవాణా వ్యవస్థని రూపొందిస్తే మేలని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి విజ్ఞాపన సమర్పించిన వాడొకడు ఉన్నాడు. అతడే సర్ ఆర్థర్ కాటన్.

అదే దిశలో పురోగమిస్తూ నదీజలాల అనుసంధానాన్ని సమర్థించిన మరొక మేధావి ఆంధ్రుడైన కె. ఎల్. రావు.

గత ఏడాది వెలువడ్డ, డి.కె. హరి, డి.కె. హెమ హరి లు రాసిన, “యూ టర్న్ ఇండియా” అన్న పుస్తకంలో ఓ అధ్యాయంలో కాటన్-రావుల కృషి గురించి అద్భుతంగా వర్ణించడం జరిగింది. ఆ అధ్యాయం నుండి కొన్ని అంశాలు.

కాటన్ దొర అని, కాటన్ దేవుడు అని గోదావరి జిల్లా ప్రజలు గౌరవంగా పిలుచుకునే సర్ ఆర్థర్ కాటన్ పేరు వినని తెలుగువాడు ఉండడు. విశాలమైన గోదావరి నదిపై ఆనకట్ట నిర్మించి గోదావరి ప్రజల అభిమానాన్ని దోచుకున్నాడు.

ఇండియాలో నీటి పారుదల వ్యవస్థకి మూలపురుషుడుగా కాటన్ పేరే చెప్పుకుంటారు. ఈయన ఇండియా అంతా విస్తృతంగా సంచరించి, నదీ ప్రాంతాలని క్షుణ్ణంగా సర్వే చేసి, దేశవ్యాప్తమైన జల జాలం (water grid) కి బ్లూ ప్రింట్ తయారు చేసి, 1881 లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి నివేదిక సమర్పించాడు.

జల సాంకేతిక రంగంలో ఇండియాలో ప్రాచీన కాలం నుండి వస్తున్న కొన్ని సాంప్రదాయాలే తన కృషికి స్ఫూర్తి అని చెప్పుకున్నాడు ఆర్థర్ కాటన్. ముఖ్యంగా తంజావూరులో కావేరి నది మీద నిర్మించబడ్డ ‘కల్లనై’ అనే ఆనకట్ట నిర్మించిన తీరు మీద ఆధారపడి తాను నీటిపారుదల వ్యవస్థలని సూత్రీకరించానని ప్రకటించుకున్నాడు. కావేరి నదిపై ‘కల్లనై’ అనే రాతి ఆనకట్టని క్రీ.శ. 100 లో కరికాల చోళుడు అనే తమిళ రాజు నిర్మించాడు. రెండు వేల ఏళ్ళుగా ఆ ఆనకట్ట మీద నీరు ప్రవహిస్తున్నా ఇప్పటికీ అది చెక్కుచెదర లేదు.

ఈ రంగంలో ప్రాచీన భారతీయ ఇంజినీర్ల ప్రతిభ గురించి కాటన్ ఇలా అంటున్నాడు :

“ఇండియాలో వివిధ ప్రాంతాల్లో లెక్కలేనన్ని ప్రాచీన నిర్మాణాలు ఉన్నాయి…

పూర్వకాలంలో ఇక్కడ ఉండే సాంకేతిక ప్రతిభకి తార్కాణాలైన ఘన నిర్మాణాలివి.

వాటిని చూస్తుంటే మన నాగరిక అనాగరికులం అనిపిస్తుంది. యుద్ధక్రీడలో మునిగి తేలుతాం గాని ఆ పూర్వీకుల కన్నా మనం ఎంతో అథములం. వారు నిర్మించిన వ్యవస్థలని అనుకరించి, విస్తరింపజేయ లేకపోయినా, వాటికి కనీసం మరమ్మత్తు చేయించి నిలుపుకోవడం కూడా చాతకాని అప్రయోజకులం.

లోతు తెలియని బురద నేలలో పునాదులు ఎలా వెయ్యాలో మనం ప్రాచీన భారతీయుల నుండి నేర్చుకున్నాం.

పునాదులు వెయ్యడంలో వారి నుండి పాఠాలు నేర్చుకుని మనం నేడు వంతెనలు, ఆనకట్టలు, కాలువలు నిర్మించగలుగుతున్నాం.

ఆ విధంగా ఆ ప్రాచీన ఇంజినీర్లకి మనం ఎంతో ఋణపడి వున్నాం.”

సరుకుల రవాణా కోసం రైల్వేలు స్థాపించకుండా, జల రవాణా వ్యవస్థని కల్పిస్తే ఎన్నో లాభాలు ఉన్నాయంటూ 1878 లో ఆర్థర్ కాటన్ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి ఓ నివేదిక సమర్పించుకున్నాడు. ఆ నివేదిక నుండి కొన్ని ముఖ్యాంశాలు:

ఇండియాకి అవసరమైన రవాణా సౌకర్యాలని తగు మూల్యం వద్ద గాని, తగు మోతాదులో గాని రైల్వేలు అందించలేవు… రైల్వే బాట వెయ్యడానికి మైలుకి 9,000 పౌండ్లు అవుతుంది. ౩౦,౦౦౦ టన్నులు ఒక మైలు రవాణా చెయ్యడానికి 1 పెన్నీ పడుతుంది. అదే జల మార్గం వెంట అయితే ఒక మైలు పొడవున్న మార్గానికి 2,000-8,000 పౌండ్లు పడుతుంది. 1/20 పెన్నీల ఖర్చుతో రెండు మూడు మిలియన్ల టన్నులు రవాణా చెయ్యొచ్చు…

సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ఆలోచన ప్రకారం భారీ సరుకులని రవాణా చెయ్యడానికి రైల్వే మార్గంలో కన్నా జల మార్గంలో మరింత సౌకర్యంగా ఉంటుంది. అంతర్దేశీయ జల మార్గ వ్యవస్థాపనకి అయ్యే ఖర్చు కూడా రైల్వేలకి అయ్యే ఖర్చు కన్నా తక్కువే. రవాణాకి అయ్యే ఖర్చు కూడా రైల్వేలలో కన్నా జల మార్గాలలో అతి తక్కువ.

తన భావాలని విమర్శించిన సర్ జార్జ్ హామిల్టన్ కి సమాధానంగా కాటన్ 1878 లో ‘హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్’ లో ఇలా అన్నాడు: “మిలార్డ్, పోటెక్కిన గోదావరి నదిలో ఒక్క రోజులో ప్రవహించే జలాలు ఏడాది పొడవునా లండన్ లో థేమ్స్ నదిలో ప్రవహించే జలాలతో సమానం.” ఆ విధంగా ఇండియాలోని జల సంపద ఎంత విస్తారమైనదో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి తెలియజేస్తూ, దేశంలో జల రవాణా వ్యవస్థల నిర్మాణం కోసం ఎంతో ప్రయత్నించాడు కాటన్. కాని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం తన ప్రతిపాదనకి సుముఖంగా లేదు.

(ఇంకా వుంది)

(కల్లనై ఆనకట్ట)

అవరోహణ మొదలయ్యింది

2012-04-18T21:16:00.002+05:30

కాని మర్నాడు ఆకాశం మేఘావృతమై వుంది. అయితే జూన్ 29 నాడు మాత్రం చంద్రుడి పక్షం మారడంతో పాటు, వాతావరణం కూడా మారింది. అగ్నిబిలం వాలు వెంట సూర్య తేజం వెల్లువలా ప్రవహించింది. ప్రతీ రాయి, ప్రతీ రప్ప, ప్రతీ కొండ, ప్రతీ బండ ఆ ఎండలో తడిసి బారైన నీడలు విసిరాయి. ముఖ్యంగా స్కార్టారిస్ పర్వత శిఖరం యొక్క పదునైన నీడ కూడా రవి గతికి వ్యతిరేక దిశలో నెమ్మదిగా కదలడం కనిపించింది.
మామయ్య దృష్టి ఆ నీడనే అనుసరించింది.

ఆ నీడ పగలంతా కదిలి కదిలి మధ్యాహ్నానికల్లా మధ్య సొరంగం నోటి వద్ద ఆగింది.
“అదుగో! మార్గం తెలిసిపోయింది!” అంటూ రంకె వేశాడు మామయ్య.
“పదండిక. భూమి కేంద్రానికి బయల్దేరదాం.” అన్నాడు మళ్లీ తనే డానిష్ లో.
ఏమంటాడో అని హన్స్ కేసి ఓ సారి ఆత్రంగా చూశాడు మామయ్య.
“Forut!” అన్నాడు హన్స్ నిర్లిప్తంగా.
“Forward” అన్నాడు మామయ్య అందుకు స్పందిస్తూ.

సమయం ఒంటగంట దాటి పదమూడు నిముషాలు అయ్యింది.

(పదహారవ అధ్యాయం సమాప్తం)

అధ్యాయం 17
అవరోహణ మొదలయ్యింది

నేటితో మా అసలు పయనం మొదలయ్యింది. ఇంతవరకు వచ్చిన ఇబ్బందులని ఎలాగో శ్రమపడి జయించాం. కాని ఇక నుండి అడుగడుగునా ఇక్కట్లు ఎదురై ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తాయి.

(image: http://nashvillegrotto.org/july-18-brenmark-and-parachute-caves-excursion)

నా ఎదుట కనిపిస్తున్న చీకటి గుయ్యారం లోకి, ఆ పాతాళ బిలంలోకి తొంగి చూడడానికి ఇంకా ప్రయత్నించలేదు. దైవఘడియ రానే వచ్చింది. ఇక ముందుకు వెళ్లడమో మొరాయించడమో నిశ్చయించుకోవాలి. కాని మా గైడు వాలకం చూస్తే వెనకాడడానికి సిగ్గేస్తోంది. ఎంత నిశ్చింతగా, నిబ్బరంగా, పొంచి వున్న ప్రమాదాలకి ఏ మాత్రం కంగారు పడకుండా హన్స్ ఈ ప్రయత్నానికి పూనుకున్నాడంటే తన ముందు పిరికి వాడిలా కనిపించడానికి తలవంపులుగా అనిపించింది. హన్స్ లేకపోయి వుంటే మరొక్క సారి మామయ్యతో వాదనకి దిగేవాణ్ణి, ఆయన మనసు మార్చే ప్రయత్నం చేసేవాణ్ణి. కాని హన్స్ ముఖం చూసి నోరు మెదపలేదు. ఒక్కసారి నా ప్రేయసి తీపి జ్ఞాపకాలని మనసులో తలచుకుంటూ మధ్య సొరంగం దిశగా అడుగులు వేశాను.

నా ఎదుట ఉన్న సొరంగం వెడల్పు నూరు అడుగులు ఉంటుందని, చుట్టుకొలత సుమారు మూడొందల అడుగులు ఉంటుందని ఇందాక చెప్పాను. సొరంగం నోటి వద్ద ఉన్న రాతి మీద ఆనుకుంటూ ఓ సారి సొరంగంలోకి తొంగి చూశాను. ఎదుట కనిపించిన దృశ్యానికి వెన్నులోంచి చలిపుట్టుకొచ్చింది. తల తిరిగి మూర్చ వచ్చినంత పనయ్యింది. అంతులేని అగాధంలో ఉండే ఆకర్షణ కన్నా భయంకరమైనది మరేదీ లేదు. ఒక్క క్షణం ఉంటే జారి పడే వాణ్ణే. అంతలో ఏదో చెయ్యి నన్ను చటుక్కున పట్టుకుని ఆపింది. అది హన్స్ చెయ్యి.

ఆ గోతి లోకి ఒక్క క్షణమే చూసినా దాని రూపురేఖల గురించి కొంత అవగాహన కలిగింది. దాని గోడలు కచ్చితంగా నిలువుగా ఉన్నా ఆ గోడల లోంచి పదునైన రాళ్ళు పొడుచుకువస్తూ కనిపించాయి. ఆ రాళ్ల మీద పాదం మోపుతూ కిందకి దిగవచ్చు అనిపించింది. కనుక మెట్ల దారి లాంటి రాళ్లు ఎన్నో ఉన్నాయి కాని ఆ మెట్లకి పక్కన అడ్డుకట్టలా ఏమీ లేదు. పోనీ పైన ఏ బండకో ఓ త్రాడు కట్టుకుని కిందికి దిగినా, తీరా దిగాక ఆ త్రాడుని విప్పుకోవడం ఎలా?

ఈ సమస్యకి మామయ్య ఓ చక్కని పరిష్కారం ఆలోచించాడు. వేలెడు మందం కలిగి నాలుగొందల అడుగుల పొడవు ఉన్న ఓ తాడు తీసుకున్నాడు. మా ఎదురుగా ఓ లావా బండ పొడుచుకు వస్తోంది. దాని మీదుగా అటు ఇటుగా ఈ త్రాటిని వెయ్యాలి. త్రాడు యొక్క మధ్య బిందువు ఈ బండ మీదకి రావాలి. అప్పుడు త్రాడుకి చెరో వైపు మామయ్య, నేను దిగాలి. ఇద్దరం త్రాడు కొసలని చేరుకున్నాక ఒక పక్క త్రాడు కొసని విడిచిపెడితే అవతలి కొస నుండి మొత్తం త్రాడుని లాగేసుకోవచ్చు. ఇలా మళ్లీ మళ్లీ చేస్తూ ఎంత లోతుకైనా చేరుకోవచ్చు.

(ఇంకా వుంది)

కీటక సేకరణలో డార్విన్

2012-04-16T23:42:00.003+05:30

కుమ్మర పురుగు సేకరణలో మంచి నైపుణ్యం సంపాదించాను. రెండు కొత్త పద్ధతులు కూడా కనిపెట్టాను. పాత చెట్ల మీద పేరుకునే నాచు అంతా గోకి పెద్ద సంచీలోకి ఎక్కించడానికి ఓ పనివాణ్ణి పెట్టుకున్నాను. అలాగే బురద నేలల నుండె కట్టెలు తెచ్చే పడవల్లో అడుగున పేరుకునే నాచుని కూడా సేకరించే వాణ్ణి. ఆ విధంగా ఎన్నో అమూల్యమైన కుమ్మర పురుగు జాతులని సేకరించ గలిగాను. 'స్టెఫెన్స్ వారి బ్రిటిష్ కీటకాల చిత్రాలు’ అనే పుస్తకంలో సేకరణ - సి. డార్విణ్ అన్న పదాలని మొట్టమొదటి సారి చూసినప్పుడు నాలో గలిగినంత ఆనందం, ప్రపంచంలో ఏ కవీ తన కవితలని మొట్టమొదటి సారి అచ్చు రూపంలో చూసుకుని అనుభవించి ఉండడు. కీటక శాస్త్రంతో నాకు పరిచయం చేసినవాడు మా బావ డబల్యు. డార్విన్ ఫాక్స్. చాలా తెలివైన వాడు, మంచివాడు. ఇతగాడు క్రైస్ట్ కాలేజిలో ఉన్న రోజుల్లో మా ఇద్దరి మధ్య బాగా సఖ్యత పెరిగింది. ఈ సేకరణ వ్యవహారం బాగా అలవాటు అయ్యాక ట్రినిటీ కాలేజి కి చెందిన ఆల్బర్ట్ వే తో కలిసి వెళ్తుండేవాణ్ణి. ఆ ఆల్బర్ట్ వే తరువాత పురావస్తు పరిశోధకుడిగా మంచి పేరు పొందాడు. ఆ తరువాత హెచ్. థాంసన్ తో కూడా కొంత కాలం వెళ్ళాను. ఈ థాంసన్ తరువాత రైల్వేలకి చైర్మన్ గాను, పార్లమెంట్ సభ్యుడిగాను పని చేశాడు. కనుక కుమ్మరి పురుగు విషయంలో నా అభిరుచి భవిష్యత్తులో నేను పొందబోయే ఎన్నో విజయాలకి తొలిమెట్టు అయ్యింది.

కేంబ్రిడ్జ్ లో నేను సేకరించిన కుమ్మర పురుగులు నా మనసులో ఎంత గాఢమైన ముద్ర వేశాయో తలచుకుంటే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. ముఖ్యంగా నా పంట బాగా పండిన కొన్ని ప్రత్యేక స్థలాలు, ముసలి చెట్లు, చెరువుగట్లు నాకు ఇంకా గుర్తు. ప్రత్యేకించి ‘పనాజియస్ క్రక్స్ – మేజర్’ జాతి పురుగు దొరకడం ఆ రోజుల్లో అపురూపంగా ఉండేది. ఒకసారి దారికి అడ్డుగా ఉరుకుతున్న ఓ కుమ్మర పురుగుని చటుక్కున అందుకుని చూశాను. మొదట పి. క్రక్స్-మేజర్ కి, దీనికి పోలిక ఉన్నట్టు కనిపించింది. కాని జాగ్రత్తగా గమనిస్తే అది పి. క్వాడ్రీ పంక్టాటస్ జాతి పురుగు అని తెలిసింది. రెండూ సన్నిహిత జాతులే. ఆకారంలో కొంత పోలిక ఉంది. ఆ రోజుల్లో ‘లిసినస్’ జాతి పురుగుని ఎప్పుడూ సజీవంగా పట్టుకోలేదు. తేడా తెలీని వాళ్ళు దాన్ని చూసి నల్లని కరాబిడస్ కుమ్మరి పురుగు అనుకుని పొరబడతారు. కాని మా ఇంటికి దగ్గర్లోనే మా పుత్రరత్నాలు ఓ పరుగుని పట్టుకున్నారు. అది నాకు తెలీని కొత్త జాతి అని చూడగానే గుర్తించాను. కాని గత ఇరవై ఏళ్లుగా బ్రిటిష్ కుమ్మర పురుగుని చూసి ఎరగను అంటే నమ్మండి!

నా వృత్తి జీవితం మీద గాఢమైన ముద్ర వేసిన ఓ ప్రభావం గురించి ఇంకా చెప్పలేదు. ఇది ప్రొఫెసర్ హెన్స్లో తో పరిచయం. కేంబ్రిడ్జ్ కి వచ్చే ముందు విజ్ఞానంలో ఆయనకి తెలీని రంగం అంటూ లేదని ఆయన గురించి మా అన్నయ్య చెప్పగా విన్నాను. కనుక ఆయన అంటే ఎంతో గౌరవం ఉండేది. ఆయన వారానికి ఒకసారి బహిరంగ సమావేశాలు ఏర్పాటు చేసేవారు. ఈ సమావేశాలకి విద్యార్థులే కాక, విశ్వవిద్యాలయంలో సైన్స్ విభాగానికి చెందిన ఇతర సహోద్యోగులు కూడా కొందరు వచ్చేవారు. ఒకసారి మా బావ ఫాక్స్ ద్వారా ఈ సమావేశాలకి ఆహ్వానం దొరికింది. అప్పట్నుంచి క్రమం తప్పకుండా వెళ్లే వాణ్ణి. త్వరలోనే హెన్స్లో తో పరిచయం పెరిగింది. కేంబ్రిడ్జ్ లో ఉండే కాలంలో రెండవ దశలో ఆయనతో పాటు ఎన్నో సార్లు షికార్లకి వెళ్తూ ఉండేవాణ్ణి. దాంతో 'హెన్స్లో తో చెట్టాపట్టాలు వేసుకుని షికారు కెళ్లే పెద్దమనిషి’ అన్న బిరుదు కూడా దక్కింది. సాయంత్రాలు ఎన్నో సందర్భాలలో వాళ్ల ఇంటికి భోజనానికి రమ్మనేవారు. వృక్ష శాస్త్రంలో, కీటక శాస్త్రంలో, రసాయన శాస్త్రంలో, ఖనిజ శాస్త్రంలో, భౌగోళిక శాస్త్రంలో ఆయన ప్రతిభ అపారం. దీర్ఘ కాలం ఎంతో క్షుణ్ణంగా, కూలంకషంగా చేసిన పరిశోధనల ఆధారంగా లోతైన నిర్ణయాలకి రావడంలో ఆయన ఘనుడు. ఆయన అంచనాలు చాలా కచ్చితంగా ఉండేవి. ఆయన ఆలోచనా ధోరణి చాలా సమంజసంగా ఉండేది. ఇంత పాండిత్యం ఉన్నా ఆయనని మహామేధావి అనలేమని అనిపిస్తుంది. ఆయనలో గాఢమైన దైవచింతన ఉండేది. ఇక మతం విషయంలో ఎంత ఛాందసుడు అంటే “Thirty-nine articles”*లో ఒక్క పదాన్ని మార్చినా తన మనసు విలవిలలాడి పోతుందని నాతో ఒకసారి చెప్పుకున్నాడు. కాని గొప్ప నీతిపరుడు. కోపం అంటే తెలీని శాంతస్వభావుడు. మంచి, మర్యాదలతో అవతలి వాళ్లని సులభంగా ఆకట్టుకునే స్వభావం ఆయనది. అలాంటి మనిషి కూడా ఎక్కడైనా అన్యాయం జరుగుతుంటే ఎంత వేగంగా స్పందించగలడో, ఎంత తీవ్రమైన చర్య తీసుకోగలడో చూసి ఆశ్చర్యపోయాను.

(*Thirty-nine articles అనేవి Church of England యొక్క మత సిద్ధాంతాలని నిర్వచించే మూల సూత్రాలు. – అనువాదకుడు.)

ఒక సారి ఆయన, నేను కేంబ్రిడ్జ్ వీధుల్లో నడుస్తుండగా ఓ దారుణమైన దృశ్యం కంట బడింది. అలాంటి దృశ్యాలు సామాన్యంగా ఏ ఫ్రెంచ్ విప్లవం కాలంలోనో కనిపించేవేమో. చిల్లర దొంగతనాలు చేసే ఇద్దరు దొంగల్ని పోలీసులు పట్టుకుని జైలుకి తరలిస్తున్నారు. అంతలో చుట్టూ ఉన్న జనం వాళ్ళని కానిస్టేబుల్ చేతినుండి విడిపించి, వాళ్ల కాళ్లు పట్టుకుని బురద నేల మీద ఈడుస్తూ పోయారు. వాళ్ల ఒళ్ళంతా బురదే. జనం కాళ్లతో తన్నటం వల్లనో, రోడ్డు మీద ఈడ్వటం వల్లనో మరి ఆ దొంగల తలల నుండీ రక్తం కారుతోంది. బలిష్టమైన శరీరాలు గల ఇద్దరూ శవాల్లా కనిపించారు. వాళ్ల చుట్టూ జనం ఎంతలా క్రమ్ముకున్నారంటే పాపం వారి దుస్థితిని చూడడానికి కూడా సాధ్యం కాలేదు. ఆ దారుణ దృశ్యాన్ని చూసిన హెన్లో ముఖం మీద రౌద్రం తాండవం చేసింది. ఒక మనిషి ముఖంలో అంత కోపం నేనెక్కడా చూళ్లేదు. జనం లోకి చొచ్చుకు పోవటానికి ఏన్నో సార్లు ప్రయత్నించారు. కాని వీలుపడలేదు. తను వెంటనే మేయర్ ఇంటికి బయలుదేరుతూ, నన్ను వెళ్ళి మరి కొందరు పోలీసులని వెంటపెట్టుకు రమ్మని పంపించారు. తరువాత ఏం జరిగిందో సరిగ్గా గుర్తులేదు గాని చివరికి ఆ ఇద్దరు దొంగలని ప్రాణాలతో రక్షించి జైల్లో పెట్టడం జరిగింది.

(ఇంకా వుంది)

పాటలతో డార్విన్ పాట్లు

2012-04-12T21:42:00.001+05:30

విశ్వవిద్యాలయంలో ఎన్నో రంగాల్లో బహిరంగ ఉపన్యాసాలు ఉండేవి. కాని అప్పటికే ఎడిన్ బర్గ్ లో ఉపన్యాసాలు అంటే రోత పుట్టడం వల్ల, అత్యంత ఆసక్తికరమైన షెడ్జ్విక్ ఉపన్యాసాలకి కూడా హాజరు కాలేదు. ఆ ఉపన్యాసాలే విని ఉంటే భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త అయ్యుండే వాణ్ణి. కాని హెన్స్లో వృక్ష శాస్త్రం మీద ఇచ్చిన ఉపన్యాసాలకి వెళ్లాను. ఆ ఉపన్యాసాలలోని అద్భుతమైన స్పష్టత, అందమైన చిత్రాలు నన్ను ఆకట్టుకున్నాయి.

అయితే నేను వృక్ష శాస్త్రం చదువుకోలేదు. హెన్స్లో తన విజ్ఞాన యాత్రలలో తనతో బాటు తన శిష్యులని, విశ్వవిద్యాలయంలో చదివిన సహోద్యోగులని తీసుకు వెళ్లేవాడు. బగ్గీల మీద గాని, నదిలో పడవల మీద గాని, కాలి నడకన గాని దూర ప్రాంతాలకి వెళ్లేవాడు. అక్కడ కనిపించే అరుదైన మొక్కల గురించి, జంతువుల గురించి ఉపన్యసించే వాడు. ఈ యాత్రలు మహా స్ఫూర్తి దాయకంగా ఉండేవి.

కేంబ్రిడ్జ్ లో నేను గడిపిన కాలంలో కొన్ని మంచి పరిణామాలు జరిగినా, మొత్తం మీద అక్కడ సమయం వృధా అయ్యిందనే చెప్పాలి. షూటింగ్, వేట, గుర్రపు స్వారీ మొదలైన క్రీడా కలాపాల మీదకి మనసు మళ్లింది. దాంతో పాటు కొన్ని అవాంచిత స్నేహాలు కూడా ఏర్పడ్డాయి. సాయంత్రాలు అందరం కలిసి భోజనం చేసేవాళ్లం. వచ్చే వాళ్లందరూ మంచి కుటుంబాల వాళ్లే అయినా, ఆ విందులలో మద్యపానం కొంచెం మితిమీరేది. పేకాట, పాట వాటికి తోడయ్యేది. న్యాయంగా ఐతే అలాంటి కాలయాపనకి సిగ్గుపడాల్సిందే. అయినా అప్పుడప్పుడు అందరితో సరదాగా కడిపిన ఆ ఘడియలని తలచుకుంటూ ఉంటాను. నాకు వేరే రకం స్నేహితులు కూడా ఉండేవారు. విట్నీ [గౌరవనీయులైన సి. విట్నీ, సహజ తత్వం లో రీడర్, డర్హం విశ్వవిద్యాలయం] తో చాలా సన్నిహితంగా ఉండేవాణ్ణి. ఇద్దరం కలిసి ఎంతో దూరాలు షికార్లకి వెళ్తూ ఉండేవాళ్ళం. చిత్రకళ పట్ల, చెక్కడాల పట్ల నాలో అభిరుచి కలిగించింది ఆయనే. తరువాత కొన్ని మంచి చిత్రాలు కొనుక్కున్నాను కూడా. తరచు ఫిట్జ్ విలియం చిత్రకళా ప్రదర్శనశాలకి వెళ్తూ ఉండేవాణ్ణి. అక్కడి చిత్రాల గురించి ప్రదర్శనశాల అధికారితో కూడా చర్చించడం గుర్తు. సర్ జోషువా రేనాల్డ్స్ రాసిన పుస్తకం కూడా ఆసక్తిగా చదివాను. చిన్నప్పట్నుంచి లేకపోయినా, నాలో చిత్రకళ పట్ల ఈ కొత్త అభిరుచి ఎన్నో ఏళ్ల పాటు నిలిచింది. లండన్ లో జాతీయ ప్రదర్శన శాల లోని చిత్రాలు కూడా ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చాయి. ముఖ్యంగా సెబాస్టియన్ దెల్ ప్లోంబో చిత్రాలు చూసి పరవశించిపోయాను.

క్రీడల నుండి మనసు మెల్లగా సంగీతం మీదకి మళ్లింది. సంగీతాన్ని నాకు పరిచయం చేసిన వాడు నా మిత్రుడు హెర్బర్ట్ (జాన్ మారిస్ హెర్బర్ట్, తాలూకా జడ్జి). ఇలాంటి నేస్తాలతో సావాసం వల్ల సంగీతం పట్ల కూడా గాఢమైన అభిరుచి కలిగింది. కింగ్స్ కాలేజి చాపెల్ లో జాతీయ సంగీతం వాయించే సమయంలో, ఆ గీతం వినాలని ఆ దారి వెంబడి షికారుకి వెళ్తుండేవాణ్ణి. అది వింటుంటే కొన్ని సార్లు ఒళ్లు పులకరించేది. సంగీతం పట్ల అనురక్తి తెచ్చిపెట్టుకున్నది మాత్రం కాదు. కొన్ని సార్లు కింగ్స్ కాలేజ్ లో పాడే కుర్రాళ్లకి డబ్బిచ్చి నా గదికి వచ్చి పాడమని బతిమాలుతూ ఉండేవాణ్ణి. అయితే సంగీతాన్ని ఓ పామరుడిలా విని ఆనందించడమే గాని, దాని లోతుపాతులు వివేచించగల పాండిత్యం అబ్బలేదు. పాటలో అపశృతులు పట్టుకోలేకపోయేవాణ్ణి. పాట విని రాగం తీయడం నా వల్ల అయ్యేది కాదు. మరి అలాంటి నేను సంగీతాన్ని ఎలా ఆస్వాదించగలిగే వాణ్ణో నాకే అంతుబట్టేది కాదు.

పాటలని అర్థం చేసుకోలేని నా పాట్ల గురించి నా మిత్రులకి త్వరలోనే తెలిసిపోయింది. కనుక సంగీతంలో నాకే గమ్మత్తయిన పరీక్ష పెట్టి ఆనందించేవారు. తెలిసిన పాటకి తాళం మార్చి, మామూలుగా కన్నా వేగంగానో, నెమ్మదిగానో వాయించి పాటని గుర్తుపట్టమనేవారు.
God save the king పాటని అలా వాయించినప్పుడూ మాత్రం పెద్ద చిక్కే వచ్చి పడేది. నాలాంటి దౌర్బల్యమే ఉన్న మరో పెద్ద పెద్దమనిషి కూడా ఉండేవాడు. ఆశ్చర్యం ఏంటంటే అతగాడికి కొంచెం వేణువు వాయించడం కూడా వచ్చు. మా సంగీత పరీక్షలో ఒకసారి ఇతగాణ్ణి ఓడించాను కూడా.

కేంబ్రిడ్జ్ లో ఉన్న కాలంలో ఇన్ని వ్యాపకాలు ఉన్నా కుమ్మర పురుగుల (beatles) సేకరణ ఇచ్చిన ఆనందం మరేదీ ఇవ్వలేదు. ఊరికే సేకరించడంలో ఉన్న ఆనందం కోసం సేకరించేవాణ్ణి. వాటిని పరిచ్ఛేదించేవాణ్ణి కాడు. వాటి రూపురేఖలని పరిశీలించి, పుస్తకాల్లో ఇచ్చిన వివరణలతో సరిపోతున్నాయో లేదో కూడా చూసేవాణ్ణి కాను. ఈ విషయంలో ఒకసారి ఏం జరిగిందో చెప్తాను. ఓ రోజు ఓ చెట్టు బెరడును పెల్లగిస్తూ ఉంటే రెండు అరుదైన కుమ్మర పురుగులు కనిపించాయి. రెండిట్నీ గబుక్కున చెరో చేత్తో అందుకున్నాను. అంతలో మరో కుమ్మర పురుగు కనిపించింది. ఇది కూడా కొత్తరకమైనదే. దాన్ని వొదులుకోవాలని అనిపించలేదు. వెంటనే ఏం చెయ్యాలో తెలీక కుడి చేతిలో ఉన్న కుమ్మర పురుగుని చటుక్కున నోట్లో పెట్టుకున్నాను. అది నా నోట్లో ఏదో చేదైన ద్రవాన్ని కక్కింది! ఇక భరించలేక నోట్లోని పురుగుని ఉమ్మేశాను. ఇంతలో ఆ కొత్త, మూడో పురుగు కూడా తుర్రుమంది!
(ఇంకా వుంది)

దారే గోదారైతే...

2012-04-09T07:55:00.002+05:30

ప్రొఫెసర్ మావయ్య చూపించిన దృశ్యం చూసి ఆనందించ లేదు గాని అదిరిపోయాను. ఎదురుగా ఉన్న బండ యొక్క పశ్చిమ ముఖం మీద రహస్య ర్యూనిక్ అక్షరాలు చూసి ఆశ్యర్యపోయాను. కాలం ప్రభావం వల్ల చాలా మటుకు అక్షరాలు చెరిగిపోయాయి. వాటి మధ్యలో మా జీవితానికి శనిలా దాపురించిన ఓ పేరు చూసి అట్టుడికినట్టు ఉడికిపోయాను.

“ఆర్నే సాక్నుస్సేమ్!” మామయ్యే ఆ పేరుని పైకి చదివాడు. “ఇప్పటికైనా నీ సందేహం తీరిందా?”

నేనేం మాట్లాడలేదు. అంతకు ముందు నేను కూర్చున్న లావా వేదిక వద్దకి తిరిగి వెళ్లాను. కాసేపు ఆలోచనలు స్తంభించిపోయాయి. అక్కడ కనిపించిన సాక్ష్యాధారాలకి దిమ్మదిరిగిపోయింది.

కొంతసేపు మనసంతా ఏవేవో ఆలోచనలతో అలజడిగా అయిపోయింది. కాసేపయ్యాక నేను తలెత్తి చూసేసరికి ఎదురుగా మామయ్య, హన్స్ నిలబడి ఉండడం మాత్రం గుర్తు. మాకు తోడుగా అంతవరకు వచ్చిన ఐస్లాండ్ వాసుల బృందం అల్లంత దూరంలో వెనక్కు తిరిగి వెళ్లిపోతూ కనిపించారు. ఇక నాకైతే ఆ విచిత్ర దృశ్యానికి స్పందించే ఓపిక కూడా లేదు. రెప్పలు వాలిపోతున్నాయి.

హన్స్ ఓ పెద్ద బండ వద్ద, లావా వేదిక మీద పడుకున్నాడు. కాని మామయ్య మాత్రం అగ్నిబిలం అడుగున బోనులో పులిలా ఉద్రేకంగా అటు ఇటు ఒకటే తిరిగేస్తున్నాడు. ఈ పాతాళగృహంలో ఏ క్షణం ఏ అవాంతరం జరుగుతుందోనని ఒక పక్క బిక్కుబిక్కుమంటూనే వున్నా హన్స్ బాబునే ఆ క్షణం ఆదర్శంగా తీసుకుని హాయిగా నిద్రలోకి జారుకున్నాను.

ఆ విధంగా ఆ అగ్నిబిలంలో మొదటి రాత్రి సురక్షితంగా గడిపేశాం.

మర్నాడు ఉదయం లేచి చూస్తే ఆకాశం మేఘావృతమై వుంది. అలుసిస్తే లోపలికి చొచ్చుకు వచ్చేటంతగా మబ్బులు పర్వత ముఖం మీదుగా ముసిరి వున్నాయి.

ఈ విషయాన్ని నేను కేవలం ప్రకృతి విలాసాన్ని చూసి గ్రహించలేదు. మామయ్య ధుమధుమలాడుతుంటే చూసి తెలుసుకున్నాను.

కారణం ఏమిటో తెలిశాక హృదయంలో ఓమూల ఏదో చిన్న ఆశ చిగురించింది. అసలు విషయం ఇది.

ఇప్పుడు మా ఎదుట మూడు మార్గాలు ఉన్నాయి. ఒకటి సాక్నుస్సేం తీసుకున్న దారి. మహాపండితుడైన ఆ ఐస్లాండర్ రాసిన రహస్య సందేశంలో ఆ మార్గం సూచించబడింది. స్కార్టారిస్ పర్వతపు నీడ జూన్ నెల చివరి రోజుల్లో ఆ దారి మీదుగా పడుతుందట.

ఓ పెద్ద సౌరగడియారపు స్తంభంలా ఆ పర్వతపు నీడ భూమి కేంద్రానికి తీసుకుపోయే మార్గాన్ని సూచిస్తుందట.
కాని ఆ క్షణం మాకు సూరీడు లేడు, నీడా లేదు. దారి తెన్ను తెలియలేదు. ఆ రోజు తేదీ జూన్ 25. మరో ఆరు దినాలు ఇలాగే మేఘావృతమై ఉంటే మేం ఈసారికి ఇక ఇంటికెళ్లిపోయి మళ్లీ మరుసటేడు రావలసిందే.

ఆ క్షణం పట్టరాని కోపంతో ఊగిపోతూ మామయ్య చేస్తున్న తాండవాన్ని వర్ణించడానికి నాకైతే శబ్దజాలం సరిపోదు. గడియలు గడిచిపోతున్నాయి గాని పర్వతపు లోపలి గోడల మీద ఏ నీడా పడలేదు. హన్స్ ఉన్నచోటి నుండి కదల్లేదు. మేం ఎందుకోసం ఎదురుచూస్తున్నామో తనకి అర్థమై వుండదు. విషయాన్ని విశదీకరించడానికి మామయ్య కూడా నోరు మెదపలేదు. కన్నార్పకుండా కారుమబ్బుల కేసి గుర్రుమని చూస్తూ ఉండిపోయాడు.

26 వ తేదీ ఉదయం కూడా సూర్యుడి ఆచూకీ లేదు. రోజు పొడవునా వర్షం, మంచు కలిసి కురిశాయి. హన్స్ గట్టిపడ్డ లావా ముక్కలతో చిన్న గుట్టలాగా చేశాడు. అగ్నిపర్వతపు శంకువులోకి వస్తున్న చిట్టిపొట్టి జలపాతాలని చూస్తూ, వాటి గతికి అడ్డుపడే రాళ్లని అవి తన్నే తాపులకి పుట్టే భీభత్సమైన ఘోషని వింటూ ఒక విధమైన తుంటరి ఆనందాన్ని అనుభూతి చెందాను.

ఆదిలోనే హంసపాదు అన్నట్టున్న మా పరిస్థితికి మామయ్య కోపం కట్టలు తెంచుకుంది.
చెడుతో పాటూ మంచి కూడా దాని నీడలా వెంటే వస్తుందంటారు. ప్రస్తుతం ఎంత ఆందోళన చెందుతున్నాడో, అంతకు తగ్గ మోతాదులో ఆనందావకాశాలు కూడా ముందు ఉన్నాయని ఆ క్షణం ప్రొఫెసర్ లీడెన్ బ్రాక్ కి తెలీదు.

(ఇంకా వుంది)

కేంబ్రిడ్జ్ లో డార్విన్ (1828-1831)

2012-04-07T22:05:00.000+05:30

రెండేళ్లు నేను ఎడింబర్గ్ లో గడిపాక మా నాన్నగార్కి ఒక విషయం తెలిసింది. మరి మా అక్కలు చెప్తే విన్నారో, లేక తనకే అనిపించిందో తెలీదు గాని నాకు డాక్టరు కావడం ఇష్టం లేదని గుర్తించారు. పోని చర్చ్ లో క్లర్జీ కావచ్చు కదా అని సూచించారు. ఊరికే క్రీడా కలాపాలతో జీవితం అంతా గడిపేస్తానేమో నని ఆయన భయం. ఆలోచించుకోవడానికి వ్యవధి కావాలని అడిగాను. ఇంగ్లండ్ చర్చిల నియమావళికి తట్టుకోగలనో లేదో నన్న భయం ఒక పక్క ఉన్నా, చిన్న పల్లెటూరి చర్చిలో క్లర్జీగా ఉండడం బాగానే ఉంటుందని అనిపించింది. కనుక "Pearson on the Creed" (మత ధర్మం గురించి పియర్సన్) పుస్తకం తో బాటు, మత సాంప్రదాయం గురించి తదితర పుస్తకాలు కూడా చదివాను. ఆ రోజుల్లో బైబిల్ చెప్పింది అంతా అక్షరాల నిజమని నమ్మేవాణ్ణి. కనుక మత ధర్మానికి అందరూ కట్టుబడి ఉండాలనే అభిప్రాయమే ఉండేది.

కనుక మత ఛాందస వాదులు నా మీద ఈ రోజుల్లో ధ్వజం ఎత్తడం చూస్తుంటే, నేనేనా ఒకప్పుడు క్లర్జీ అవుదాం అనుకున్నది అని నాకే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. కేంబ్రిడ్జ్ లో చదువు ముగించి, ప్రకృతి పరిశోధన మీద "బీగిల్" ఓడ మీద అడుగుపెట్టిన నాడే మత దీక్ష పుచ్చుకోవాలన్న నా సంకల్పం, మా నాన్నగారి అభీష్టం రేండూ భూస్థాపితం అయిపోయాయి. అయితే మతాధికారికి కావలసిన ఒక్క లక్షణం మాత్రం నాలో ఉంది. కొన్నేళ్ల క్రితం జర్మన్ మనస్తత్వ శాస్త్ర సమాజానికి చెందిన అధికారులు నా ఫోటో ఒకటి పంపమంటూ ఉత్తరం రాశారు. ఆ అరువాత ఆ సమాజం యొక్క సమావేశానికి చెందిన వ్యవహార పత్రిక (proceedings) కాపీ ఒకటి నాకు అందింది. ఆ పత్రికలో అచ్చయిన నా ఫోటోలో నా తల ఆకృతి గురించి ఆ సమాజంలో కొంత చర్చ జరిగిందట. ఉబికి వస్తున్న నా నుదుటిని బట్టి నాలో పది మంది మతాధికారులని కలబోసినంత సత్తా ఉందని ఎవరో అన్నార్ట!

ఇక ఎలాగూ మతాధికారి కావాలని అనుకున్నారు గనుక, విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్లి పట్టా పుచ్చుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాను. కాని బడి చదువులు ముగిశాక సాంప్రదాయక గ్రంథాలేవీ తెరిచిన పాపాన పోలేదు. పైగా ఈ రెండేళ్ల వారడిలో, ముందు నేర్చుకున్న ఆ నాలుగు ముక్కలు కూడా మర్చిపోయాను. గ్రీకు అక్షరాలు కూడా ఇప్పుడు సరిగ్గా గుర్తులేవు. కనుక సెమిస్టర్ మొదలయ్యే సమయానికి , అంటే అక్టోబర్ లో, కేంబ్రిడ్జ్ లో చేరలేదు. ష్రూ బరీ లోనే ప్రైవేటుగా కొంత కాలం చదువుకున్నాను. తరువాత, అంటే క్రిస్టమస్ సెలవల తరువాత 1828 సంవత్సరాది తరువాత కేంబ్రిడ్జ్ లో చేరాను. త్వరలోనే వెనకటి రోజుల్లో బళ్ళీ చదువుకునే రోజుల్లో ఉండే భాషా సామర్థ్యాన్ని తిరిగి సాధించాను. హోమర్ రచనలు, గ్రీకులో రాసిన టెస్టమెంట్ మొదలైన పుస్తకాలు సులభంగా సమకాలీన ఇంగ్లీష్ భాషలో తర్జుమా చెయ్యగలిగేవాణ్ణి.

ఇక చదువు విషయానికి వచ్చేసరికి కేంబ్రిడ్జ్ లో గడిపిన మూడేళ్లూ వృథా అయ్యాయనే చెప్పాలి. ఏడినబర్గ్ లో బళ్లో జరిగిందే ఇక్కడా జరిగింది. 1828 వేసవిలో ఓ ప్రైవేటు మాస్టరు (వట్టి మొద్దు మనిషి) దగ్గర లెక్కలు నేర్చుకోవడం మొదలెట్టాను. ఆ చదువు మందకొడిగానే సాగింది. బీజగణితం పుస్తకంలో అన్నీ గజిబిజి చిహ్నాలే కనిపించి రోత పుట్టేది. కాని ఇప్పుడు ఆలోచిస్తే నా పద్ధతి తప్పని అనిపిస్తుంది. గణిత శాస్త్రానికి పునాది రాళ్లలాంటి ఆ భావ బీజాలని జీర్ణం చేసుకోకుండా నేను పెద్ద పొరబాటే చేశాను. ఎందుకంటే గణిత భావాలతో ప్రకృతిని మరింత లోతుగా అర్థం చేసుకోవచ్చని తరువాత తెలుసుకున్నాను. కనుక ఆ రంగంలో బొటాబొటి మార్కులతోనే పాసు అయ్యుంటాను. ఇక సాంప్రదాయ చదువులకి వచ్చేసరికి తప్పనిసరిగా హాజరు కావలసిన క్లాసులకి మాత్రం వెళ్లేవాణ్ణి. రెండవ ఏడు “Little-Go” పరీక్ష పాసు కావుడానికి ఒకటి, రెండు నెలలు చదవాల్సి వచ్చింది. ఇక బీ.ఏ. చివరి సంవత్సరం కనుక ఫైనలు పరీక్ష కోసం కొంచెం శ్రద్ధగా చదువుదాం అనుకున్నాను. బీ.ఏ. పరీక్ష పాసు కావడానికి ప్రొఫెసర్ పార్లే రాసిన "క్రైస్తవ మతానికి ఆధారాలు" , "నీతి శాస్త్రం" పుస్తకాలు చదవాలి. ఈ రెండు పుస్తకాలు బాగా చదివాను అనుకుంటా. ముఖ్యంగా "క్రైస్తవ మతానికి ఆధారాలు" పుస్తకం సాంతం అక్షరం పొల్లుపోకుండా రాయగలిగే వాణ్ణి. ఈ పుస్తకంలో తర్కం చదువుతుంటే యూక్లిడ్ జ్యామితి చదువుతున్న ఉత్సాహంగా ఉండేది. ఆ పుస్తకాలని పరీక్షల కోసం బట్టీ వేయకుండా, లోతుగా క్షుణ్ణంగా చదవడం నా మానసిక వికాసానికి ఎంతో ఉపకరించింది. పార్లీ రచనలలోని పూర్వసిద్ధాంతాల (premises) గురించి నేను పట్టీంచుకోలేదు. వాటిని సందేహించలేదు. నాకు అన్నిటికన్నా నచ్చింది అందులోని సుదీర్ఘమైన వాదనా క్రమం. సంవత్సరాంతం పరీక్షల్లో పార్లీ మీద పరీక్షలోను, యూక్లిడ్ మీద పరీక్షలోను బాగా రాయడం వల్ల, సాంప్రదాయక అధ్యయనాల లో కూడా నిలదొక్కుకోవడం వల్ల, 'హానర్సు స్థాయికి చేరకపోయినా, ఆ స్థాయి కన్నా కింద నుండే బడుగు వర్గం వారిలో ఉన్నత స్థానాన్నే పొందాను. సరిగ్గా జ్ఞాపకం లేదు గాని వాళ్లలో నా స్థానం ఐదో, పదో, పన్నెండో ఉన్నట్టు గుర్తు.

(ఇంకా వుంది)

కాంతి కణ సిద్ధాంతం

2012-04-04T08:54:00.005+05:30

కాంతి కణ సిద్ధాంతం
“పదవ తరగతి భౌతిక రసాయన శాస్త్రాలు” పుస్తకంలో,
“యూనిట్ 7, కాంతి, కాంతి స్వభావం – కాంతి జనకాలు” అన్న పాఠం నుండి.

భౌతిక శాస్త్ర చరిత్రలో ఒక దశలో ఎన్నో రాశులని స్థూల పదార్థాలుగా ఊహించుకునేవారు. ఉదాహరణకి ఉష్ణం ఒక శక్తి రూపం అని మనకి ఇప్పుడు తెలుసు. కాని తొలిదశలలో ఉష్ణం ఒక ద్రవం అని భావించేవారు. ఓ వేడి వస్తువు నుండి ఓ చల్లని వస్తువులోకి ఉష్ణం ప్రవహిస్తున్నప్పుడు నిజంగా ఏదో ద్రవం ఒక వస్తువు నుండి మరో వస్తువు లోకి ప్రవహిస్తోంది అని తప్పుగా అనుకునేవారు. అదే విధంగా అంతరిక్షం అంతా వట్టి శూన్యం కాదని, అందులో ఏదో ద్రవం వ్యాపించి వుందని అనుకునేవారు. ఆ ద్రవాన్ని ‘ఈథర్’ అనేవారు.

అదే విధంగా వెనకటి రోజుల్లో కాంతి కూడా ఒక రకమైన పదార్థం అనుకునేవారు. కాంతిలో చిన్న చిన్న కణాలు ఉంటాయని, ఆ కణాలు వేగంగా ప్రయాణిస్తుంటాయని, ఆ కణాల ప్రవాహమే కాంతి అని న్యూటన్ బోధించాడు. ఆ సిద్ధాంతాన్నే ‘కాంతి కణ సిద్ధాంతం’ అంటారు. ఆ సిద్ధాంతం ప్రకారం –

1. కాంతి తేలికైన, అతి చిన్న పరిపూర్ణ స్థితిస్థాపక (perfectly elastic) కణాలతో కూడుకున్న ప్రవాహం.
ఈ ‘స్థితి స్థాపకత’ అంటే ఏంటి? కాంతి కణాలు స్థితిస్థాపక కణాలు అని ఎందుకు అనుకోవలసి వచ్చింది?
ఒక వస్తువు మీద మనం బలం ప్రయోగించినప్పుడు ఆ వస్తువు రూపురేఖలు మారుతాయి. ఉదాహరణకి ఒక టెన్నిస్ బంతిని వత్తితే దాని రూపురేఖలు మారిపోతాయి. తరువాత బలాన్ని తొలగించినప్పుడు వస్తువు యొక్క రూపురేఖలు మునుపటి స్థితికి వస్తే ఆ వస్తువుకి ‘స్థితిస్థాపక’ లక్షణం ఉందన్నమాట. అంటే దాని ‘స్థితి’ని తిరిగి ‘స్థాపించుకునే’ లక్షణం అన్నమాట. అన్ని వస్తువులూ స్థితి స్థాపకాలు కావు. ఉదాహరణకి ఒక బంకమట్టి ముద్దని నొక్కి వదిలితే దాని మారిని రూపురేఖలు అలాగే ఉండిపోతాయి. మొదటి స్థితికి రావు.

స్థితిస్థాపక లక్షణం గల ఒక బంతిని ఒక ఎత్తు నుండి స్థితిస్థాపక లక్షణం గల నేల మీదకి వదిలితే, బంతి ఎంత ఎత్తు నుండి పడిందో మళ్ళీ అంతే ఎత్తుకి లేస్తుంది. అలాగే ఆ బంతిని నేల మీదకి వాలుగా విసిరితే, అభిలంబం నుండి ఎంత కోణంలో పడుతుందో, అంతే కోణంలో పైకి లేస్తుంది. ఈ లక్షణమే కాంతి యొక్క పరావర్తన లక్షణాన్ని వివరించడానికి పనికొస్తుంది. ఈ ఉద్దేశంతోనే కాంతి కణాలు స్థితిస్థాపక లక్షణం గలవని న్యూటని ప్రతిపాదించాడు. ఆ వివరాలు ముందు ముందు చూస్తాం.

2. ఈ కణాలు కాంతిని వెలువరించే కాంతి జనకాల నుండి వెలువడతాయి.
3. ఆ కణాలు అన్ని దిశలలో ఋజుమార్గాలలో ప్రయాణిస్తాయి.
4. ఆ కణాల వేగం వేరు వేరు విక్షేపక యానకాలలో (refractive media) వేరు వేరుగా ఉంటుంది.
5. ఆ కణాలు కంటిలో రెటినాని తాకినప్పుడు దృశ్య జ్ఞానం కలుగుతుంది.
కంట్లో రెటీనాలోని ‘ఫోటోరిసెప్టార్ల’ మీద కాంతి కణాలు పడినప్పుడు, ఆ కాంతి శక్తి విద్యుత్ శక్తిగా మారుతుంది. ఆ విద్యుత్ సంకేతాలు నాడుల ద్వారా మెదడుని చేరినప్పుడు చూసిన అనుభూతి కలుగుతుంది.
6. ఆ కణాలు వేరు వేరు పరిమాణాలలో ఉంటాయి. దీని వలన కాంతికి వేరు వేరు రంగులు ఏర్పడుతాయి.

కాంతి పరావర్తనం

కణ సిద్ధాంతంతో కాంతి పరావర్తనాన్ని ఏ విధంగా వివరించొచ్చు?
ఓ రబ్బరు బంతిని ఒక ఎత్తు నుండి కింద పడేస్తే అది నేల మీద అభిలంబంగా పడి, తిరిగి తిన్నగా పైకి లేస్తుంది. అదే వాలుగా పడేస్తే అదే వాలుతో పైకి లేస్తుంది. పరావర్తనం చెందుతున్న కాంతి కూడా ఇదే పరావర్తన నియమాన్ని అనుసరించడం విశేషం.

కాంతి పరావర్తనాన్ని పరిశీలించడానికి ఓ చిన్న ప్రయోగం.
ప్రయోగానికి కావలసిన సరంజామా:
- ఓ లేజర్ పాయింటర్
- ఓ చిన్న అద్దం
- మూత ఉన్న, పారదర్శకమైన గోడలున్న ఓ ప్లాస్టిక్ డబ్బా
- ఓ అగర్బత్తి, అగ్గిపెట్టె

అగర్బత్తి వెలిగించి ప్లాస్టిక్ డబ్బాలో పెట్టాలి. కాసేపట్లో డబ్బా అంతా పొగతో నిండిపోతుంది. అప్పుడు డబ్బా అడుగులో అద్దం ఉంచి డబ్బా మూత మూసేయాలి. ఇప్పుడు బయటి నుంచి లేజర్ పాయింటర్ యొక్క కాంతి రేఖ అద్దం మీద పడేలా వేయాలి. డబ్బాలో పొగ ఉంటుంది కనుక, ఆ పొగలో కాంతి రేఖని స్పష్టంగా చూడొచ్చు. కాంతి రేఖ కింద అద్దం మీద పడి, పరావర్తనం చెంది డబ్బా అవతలి పక్క నుండి బయటికి రావడం స్పష్టంగా చూడొచ్చు. కాంతి అద్దం మీద పడే కోణాన్ని పతన కోణం (i, angle of incidence) అంటారు. ఇది అద్దానికి లంబంగా ఉండే రేఖకి, పతన కాంతి రేఖకి మధ్య కోణం. అలాగే పరావర్తనం చెందిన కాంతి రేఖకి అద్దం యొక్క లంబానికి మధ్య కోణం ‘పరావర్తన కోణం’ (r, angle of reflection). ఈ రెండు కోణాలు సమానమని స్పష్టంగా చూడొచ్చు. అయితే ఈ ప్రయోగంలో i, r ల విలువలని కొలవడం లేదు. కనుక ఈ ప్రయోగంలో ఊరికే కంటితో చూసి ఉజ్జాయింపుగా ఈ రెండు కోణాలు ఒక్కటే నని చెప్పడానికి మాత్రమే వీలవుతుంది. కోణాలని కొలిచి వాటి సమానతని నిర్ధరించడానికి వేరే పద్ధతులు ఉన్నాయి.

కాంతి వక్రీభవనం

న్యూటన్ తన ‘కాంతి కణ సిద్ధాంతం’తో కాంతి వక్రీభవనాన్ని ఈ విధంగా వివరించాడు. కాంతి కణ ప్రవాహం విరళ యానకం నుండి సాంద్రతర యానకం లోకి ప్రవేశించినప్పుడు ఏమవుతుందో చూద్దాం. సాంద్రత యానకంలో పదార్థం (విరళయానకంలో కన్నా) ఎక్కువగా ఉంటుంది కనుక దానికి గురుత్వం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఆ గురుత్వం చేత ఆకర్షించబడి కణాలు వేగం పుంజుకుంటాయి. సాంద్రతర యానకంలోకి ప్రవేశించాక నిలువు దిశలో వేగం పెరగడం వల్ల కాంతి దిశ కూడా మారుతుంది. కింది చిత్రంలో సాంద్రతర యానకం కాంతి ప్రవాహాన్ని కిందికి లాగుతోంది. కనుక కాంతి దిశ కూడా ఋజురేఖకి కాస్త కుడిపక్కకి తిరుగుతుంది. ఈ విధంగా న్యూటన్ తన కాంతి కణ సిద్ధాంతంతో కాంతి వక్రీభవనాన్ని కూడా వివరించాడు.

అయితే పై వివరణ తప్పని ఇప్పుడు మనకి తెలుసు. ముందుగా సాంద్రతర యానకంలో కాంతి వేగం పెరగదు, తగ్గుతుంది. ఇంత చిన్నమోతాదు పదార్థానికి కాంతి రేఖ మీద గురుత్వ ప్రభావం అత్యంత అల్పంగా ఉంటుంది. (అతి భారీ వస్తువు అయిన సూర్యుడి యొక్క గురుత్వం కూడా కాంతి రేఖని కాస్తంత మాత్రమే మళ్ళించగలుగుతుంది. ఇక మన చుట్టూ కనిపించే వస్తువుల గురుత్వం ఎంత తక్కువగా ఉంటుందంటే కాంతి మీద వాటి గురుత్వ ప్రభావం లేనట్టే. కనుక కాంతి వక్రీభవనం చెందిందంటే అది యానకం యొక్క గురుత్వం వల్ల కాదు.)

కాంతి వక్రీభవనాన్ని పరిశీలించడానికి ఓ చిన్న ప్రయోగం.
ప్రయోగానికి కావలసిన సరంజామా:
- ఓ లేజర్ పాయింటర్
- మూత ఉన్న, పారదర్శకమైన గోడలున్న ఓ ప్లాస్టిక్ డబ్బా
- ఓ అగర్బత్తి, అగ్గిపెట్టె
- కొంచెం నీరు
- కాస్త కుంకుమ

ప్లాస్టిక్ డబ్బా లో సగం వరకు నీరు నింపాలి. ఆ నీళ్లలో కుంకుమ కలపాలి. నీళ్ల పైభాగంలో ఉండే గాలిలో కాసేపు అగర్బత్తి పెట్టి అక్కడ పొగ నిండేట్టు చెయ్యాలి. ఇందాకట్లాగే లేజర్ పాయింటర్ కాంతిని ప్రసరిస్తే ఆ కాంతి ముందు పొగ లోంచి ప్రయాణించి, నీట్లోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఎర్రబారిన నీటిలో లేజర్ పాయింటర్ నుండి వచ్చే కాంతి ప్రసారం అయినప్పుడు ఆ కాంతి రేఖ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. పొగ లోంచి కుంకుమ నీట్లోకి కాంతి ప్రవేశించినప్పుడు కాంతి రేఖ వంగడం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

(ఇంకా వుంది)

ఎడిన్బర్గ్ లో డార్విన్ జీవితం

2012-04-03T07:52:00.002+05:30

ఎడింబర్గ్ లో రెండవ సంవత్సరం భౌగోళిక శాస్త్రం మీద, జంతు శాస్త్రం మీద ఉపన్యాసాలు విన్నాను. ఆ ఉపన్యాసాలు నాకు నిస్సారంగా అనిపించాయి. ఆ ఉపన్యాసాల వల్ల నేను నేర్చుకుంది ఒక్కటే. ఇక జన్మలో మళ్లీ భౌగోళిక శాస్త్రం మీద పుస్తకం ముట్టుకోకూడదని నిశ్చయించుకున్నాను. అయితే ఆ రంగం గురించి అప్పటికే నా మనసులో ఒక విధమైన తాత్వికమైన అవగాహన ఏర్పడింది. అప్పటికి రెండు, మూడేళ్ల క్రితమే ష్రాఫ్ షైర్ కి చెందిన కాటన్ అనే ఓ పెద్దాయన, రాళ్ల గురించి బాగా తెలిసిన ఆయన, ష్రూస్ బరీ కి దగ్గర్లో ఉన్న ఓ విచిత్రమైన పెద్దరాయి గురించి చెప్పాడు. కంబర్లాండ్, స్కాట్లాండ్ వరకు గాలించినా అలాంటి రాయి కనిపించదని అనేవాడు. అసలా ఆ రాయి అక్కడికి ఎలా వచ్చిందో ఎవరైనా చెప్పగలిగే లోపు యుగాంతం వచ్చేస్తుందని ధీమాగా చెప్పేవాడు. ఈ కథ నా మనసులో గాఢంగా ముద్ర పడిపోయింది. ఆ కథ గురించి ఎన్నో సార్లు ఆలోచించేవాణ్ణి. తరువాత ఒక సారి హిమశకలాలు (iceberg)లు ఇలాంటి బండలని ఒక చోటి నుండి మరో చోటికి ఎలా రవాణా చేస్తాయో చదివి, భౌగోళిక శాస్త్రం ఎంత అర్థవంతమైన, అందమైన శాస్త్రమో తెలుసుకుని అబ్బురపడ్డాను.

కాని ఇటీవలి కాలంలో, అంటే నాకు అరవై ఏడు ఏళ్ల వయసులో, అదే ప్రొఫెసర్ ఓ ఉపన్యాసం ఇవ్వగా విన్నాను. సాలిస్బరీ క్రెయిగ్స్ లో ఇచ్చిన ఆ ఉపన్యాసంలో ‘డైక్’ ల గురించి మాట్లాడాడు. ఆ డైక్ లకి అమిగ్డలాయిడ్ రాతి (గట్టిపడ్డ లావాలో గాలి బుడగలు చిక్కుకున్న రాయి) అంచులు ఉన్నాయి, లావా గట్టిపడగా మరింత కఠినంగా మారిన (indurated) స్తరాలు ఇరుపక్కలా ఉన్నాయి. నలుదిశలా అగ్నిపర్వత శిలలు (volcanic rocks) ఉన్నాయి. అలాంటి రాతిని పట్టుకుని అది పైనుండి దిగివచ్చి చీలికల్లో (fissures) కూరుకున్న అవక్షేపక (sediment) పదార్థం వల్ల ఏర్పడ్డ రాయి అంటాడే?! పైగా అంటాడూ… “ఇలాంటి రాయి భూగర్భంలోంచి కరిగిన దశలో పైకి తన్నుకొచ్చిన పదార్థం వల్ల ఏర్పడింది అని కొందరు అపోహపడుతుంటారు, పాపం!” అని విషయం సరిగ్గా తెలిసిన వారిని ఎత్తిపొడుస్తాడు.* ఇలాంటి ఉపన్యాసాలు విన్నప్పుడే భౌగోళిక శాస్త్రం జోలికి పోకూడదన్న నా సంకల్పం బలపడుతుంది.

(* చిన్న మాట – ఈ వాక్యం మూలంలో మొదట చదివినప్పుడు ఏమీ అర్థం కాలేదు. డా. రవికాంత్ అని ఐసర్ (కొల్కతా) లో పనిచేసే ఓ జియాలజిస్ట్ ని అడిగి సందేహనివారణ చేసుకున్నాక కొంచెం అర్థమయ్యింది. మూలంలోని వాక్యం ఇక్కడ ఇస్తున్నాను. బ్లాగర్లలో జియాలజీ గురించి పరిచయం ఉన్నవారికి దీని గురించి బాగా తెలియొచ్చు.
“Equally striking is the fact that I, though now only sixty-seven years old, heard the Professor, in a field lecture at Salisbury Craigs, discoursing on a trapdyke, with amygdaloidal margins and the strata indurated on each side, with volcanic rocks all around us, say that it was a fissure filled with sediment from above, adding with a sneer that there were men who maintained that it had been injected from beneath in a molten condition.”
- అనువాదకుడు)

ఈ ఉపన్యాసాలకి వెళ్లే రోజుల్లోనే మ్యూజియం క్యురేటర్ తో పరిచయం ఏర్పడింది. ఈ మక్ గిలివ్రే తదనంతరం స్కాట్లండ్ పక్షుల మీద ఓ అద్భుతమైన పుస్తకం రాశాడు. ఇతడితో ప్రకృతి చరిత్ర గురించి ఎన్నో ఆసక్తికరమైన చర్చలు జరిపాను. ఈయన నాకు కొన్ని అరుదైన గవ్వలు ఇచ్చాడు. ఆ రోజుల్లో నేను, మరీ అంత ఇదిగా కాకపోయినా, సముద్రపు గవ్వలు సేకరించేవాణ్ణి.

ఈ రెండేళ్లూ వేసం కాలం సెలవలు విలాసాలలోనే గడచిపోయాయి. అయితే ఎప్పుడూ చేతిలో ఏదో ఒక పుస్తకం ఉండేది. దాన్ని ఆసక్తిగా చదువుతూ ఉండేవాణ్ణి. 1826 లో నేను మరిద్దరు స్నేహితులతో ఉత్తర వేల్స్ ప్రాంతం అంతా కాలినడకన ప్రయాణం చేశాం. సగటున రోజుకి ముప్పై మైళ్ల దాకా నడిచేవాళ్లం. అప్పుడే ఒక రోజు స్నోడన్ కొండ కూడా ఎక్కాం. మరో సారి ఉత్తర వేల్స్ అంతా మా చెల్లెలి తో పాటు గుర్రం మీద యాత్ర చేశాం. మాతో పాటు ఒక పని వాడు బట్టలు మోస్తూ కూడా వచ్చాడు. ఇక శరత్ ఋతువు అంతా షూటింగ్ ఆటల్లోనే గడచిపోయింది. వుడ్ హౌస్ లో ష్రీ ఓవెన్ గారి ఇల్లు, అలాగే మాయర్ లో మా జోస్ మావయ్య ఇల్లు ఈ ఆటలకి నెలవు అయ్యాయి. షూటింగ్ అంటే నాకు ఎంత పిచ్చి ఉండేదంటే రాత్రి పడుకునే ముందు షూటీంగ్ బూట్లు నా తల పక్కనే పెట్టుకుని పడుకునే వాణ్ణి. ఉదయం లేవగానే ఒక్క క్షణం కూడా ఆలస్యం కాకుండా ఆ బూట్లు వేసుకుని, తుపాకీ పట్టుకుని పరుగెత్తేవాణ్ణి.

ఆ కాలంలో కొట్టిన ప్రతీ పిట్ట గురించి వివరంగా నా డైరీలో రాసుకున్నాను. ఒక రోజు వుడ్ హౌస్ లో ఓవెన్ పరివారంలో పెద్ద కొడుకైన కాప్టెన్ ఓవెన్, అతడి బావ మేజర్ హిల్ (ఇతడే తదనంతరం లార్డ్ బెర్విక్ అయ్యాడు) షూటింగ్ చేస్తున్నారు. వాళ్లు అంటే నాకు చాలా ఇష్టం. అయితే ఆ రోజు మాత్రం ఇద్దరూ నన్ను భలే బోల్తా కొట్టించారు. నేనో పిట్టని కొట్టిన ప్రతీ సందర్భంలోను ఆ ఇద్దరిలో ఎవరో ఒకరు అప్పుడే వాళ్ల తుపాకిలో తూటా ఎక్కిస్తున్నట్టు నటిస్తూ, " ఆ పిట్ట నువ్వు కొట్టింది కాడు, నేనూ అదే సమయంలో కాల్చాను," అనడం మొదలెట్టారు. ఆటని చూడ్డానికి వచ్చిన మధ్యవర్తి కూడా వాళ్లనే సమర్ధించసాగాడు. అలా కొన్ని గంటల తరువాత చేసిన మోసం ఏమిటో చల్లగా చెప్పారు. నేను చాలా పిట్టలే కొట్టాను. కొట్టిన ప్రతీసారి నా చొక్కా కి తగిలించుకున్న ఒక దారంలో ఒక ముడి వేస్తూ వచ్చాను. కాని నా నేస్తాల మోసం వల్ల ఆ లెక్కలన్నీ గల్లంతు అయ్యాయి.

షూటింగ్ అంటే నాకు తెగ ఇష్టం ఉండేది! ఇలాంటి వ్యాపకం అంటే ఇష్టం ఉండడం గురించి మనసులో ఏదో మూల కొంచెం అపరాధ భావం ఉండేదేమో. షూటింగ్ బుద్ధి కుశలతకి, ఏకాగ్రతకి మంచి పరీక్ష అని నాకు నేనే సంజాయిషీ చెప్పుకునేవాణ్ణి. జంతువులని వేటాడాలంటే ఎంతో నైపుణ్యం కావాలి.

1826 లో శరత్తులో ఒక సారి మాయర్ కి వెళ్లినప్పుడు అక్కడ సర్ జె. మాకింటాష్ తో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన గొప్ప మాటకారి. అలాంటి మాటకారిని నేను మరెక్కడా చూడలేదు. ఒక సారి ఎవరితోనో నా గురించి "ఆ కుర్రవాడిలో ఏదో ప్రత్యేకత ఉంది," అన్నాట్ట. బహుశ ఆయన అన్న ప్రతీ మాటని చెవులు రిక్కించి వింటాను గనుక అలా అని వుంటాడు. చరిత్ర, రాజకీయం, నైతికత మొదలుగా ఆయన మాట్లాడిన అంశాల గురించి అంత వరకు నాకు అసలేమీ తెలీదు. ప్రముఖుల పొగడ్త వల్ల కొంచెం గర్వం పెరిగే ప్రమాదం లేకపోలేదు. కాని యవ్వనంలో ఉన్న వ్యక్తి కి అలాంటి మెచ్చుకోలు మంచి చేస్తుందని, సన్మార్గంలో నడిచే స్ఫూర్తి నిస్తుందని అనిపిస్తుంది.

ఈ శరత్కాల షూటింగ్ విలాసాలని పక్కన పెట్టినా, మాయర్ లో నేను ఉన్న రోజులు చాలా సరదాగా గడిచిపోయాయి. ఏ బాదర బందీలు లేని జీవితం. పగలంతా షికార్లలో, స్వారీలలో సాగిపోయేది. ఇక సాయంత్రాలు ఆసక్తికరమైన సంవాదాలలో, సంభాషణలలో, కమ్మని సంగీతం జోడైన విందుల్లో, విలాసాలలో గడచిపోయేవి. ఇక వేసవిలో అయితే సాయంత్రాలు ఇంటిల్లిపాదీ పాత పోర్టికో మెట్ల మీద కూర్చునేవాళ్లం.

ఎదురుగా పూలతోట. అల్లంత దూరంలోని చెరువులో, ఏటికి అవతల గట్టున ఉన్న అడవి ప్రతిబింబం కనిపిస్తూ ఉంటుంది. ఉండుండి ఓ చేప నీటి బయటికి తలెత్తి ఆకాశం కేసి చూసి మళ్లీ బుడుంగున మునుగిపోతుంది. లేదా ఓ బాతు తన వెడల్పైన పాదాలతో నీళ్లు తోసుకుంటూ పరధ్యానంగా నీటి మీద విహరిస్తూ ఉంటుంది. మాయర్ లో గడిపిన ప్రశాంత సాయం సమయాలు నా మనసులో ఎంత గాఢమైన ముద్ర వేశాయో చెప్పలేను.

మా జోస్ మామయ్య అంటే నాకు చాలా ఇష్టం ఉండేది. ఆయన మితభాషి అయినా నాతో కొన్ని సార్లు మనసు విప్పి మాట్లాడేవారు. చాలా ముక్కుసూటి మనిషి. ఫలానా పద్ధతి సరైన పద్ధతి అని ఒకసారి ఆయనకి నమ్మకం కుదిరింది అంటే ఇక ప్రపంచంలో ఏ శక్తీ ఆయన మార్గాన్ని మళ్లించలేదు. ఇప్పుడు నాకు సరిగ్గా గుర్తులేదు గాని "హోరేస్ ప్రశంస" లో "nec vultus tyranni etc." మొదలైన వర్ణన ఆయనకి చక్కగా సరిపోతుందని ఎన్నో సార్లు అనుకున్నాను. (Justum et tenacem propositi virum Non civium ardor prava jubentium Non vultus instantis tyranni Mente quatit solida.)

(అధ్యాయం సమాప్తం)

తెలుగులో సైన్స్ ఫిక్షన్

2012-03-24T15:39:00.001+05:30

ఈమధ్యనే 'మాలిక' వెబ్ జైన్ లో ప్రచురితమైన ఓ వ్యాసం...

http://magazine.maalika.org/2012/03/17/%e0%b0%a4%e0%b1%86%e0%b0%b2%e0%b1%81%e0%b0%97%e0%b1%81%e0%b0%b2%e0%b1%8b-%e0%b0%b8%e0%b1%88%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%b8%e0%b1%8d-%e0%b0%ab%e0%b0%bf%e0%b0%95%e0%b1%8d%e0%b0%b7%e0%b0%a8%e0%b1%8d/

అగ్నిపర్వతంలోకి ప్రవేశం (పాతాళానికి ప్రయాణం - 43)

2012-03-22T23:09:00.001+05:30

స్నెఫెల్ పర్వతం యొక్క అగ్నిబిలం (crater) ఓ తిరగేసిన శంకువు ఆకారంలో ఉంటుంది. దాని నోటి వ్యాసం ఓ అర లీగు ఉంటుందేమో. లోతు రెండు వేల అడుగులు ఉండొచ్చు. అంత పెద్ద బిలం లోంచి సలసల మరుగుతున్న లావా ఉవ్వెత్తున ఎగజిమ్ముతుంటే ఎలా ఉంటుందో ఊహించుకోవచ్చు. బిలం సన్నబడి గల్లా మెడలా మారే చోట దాని చుట్టుకొలత 250 అడుగులు ఉంటుందేమో. బిలంలో నేల వాలు అంత ఎక్కువ కాకపోవడం చేత ఆ ‘మెడ’ వరకు సులభంగానే చేరుకోడానికి వీలయ్యింది. ఉన్నట్లుండి ఎందుకో ఆ బిలం అంతా ఓ పెద్ద పొత్రం లాగా కనిపించింది. అసలు ఆ ఆలోచనకే వెన్ను లోంచి వణుకు మొదలయ్యింది.

https://apetcher.wordpress.com/tag/volcano/
“ఎగేసుకుని ఆ పొత్రంలోకి దూరడం కన్నా వెర్రితనం మరొకటి కనిపించడం లేదు. కొంపదీసి పొత్రం లోపల గాని మందుపాతర ఉంటే అందరం ఆ లోతుల్లోంచి తూటాల్లా గాల్లోకి విసిరేయబడతాం.” భయంకరమైన ఆలోచనలు మెదణ్ణి దొలిచేస్తున్నాయి.

కాని ఎలాగో ధైర్యం చేసుకుని నిబ్బరంగా ముందు నడుస్తున్న హన్స్ వెనకే నోరు మూసుకుని నడక సాగించాను.

అవరోహణా సౌలభ్యం కోసమని కాబోలు హన్స్ సర్పిలాకారపు బాటలో లోపలికి దిగుతున్నాడు. దారి పొడవునా అగ్నిపర్వత శిలలు పడి వున్నాయి. కొన్ని రాళ్లు ముందే వదులుగా ఉన్నాయోమే మా పాదాలు తగిలి కిందకి జారి కింద బిలం లోతుల్లో పడి కనుమరుగు అవుతున్నాయి. అవి దొర్లుకుంటూ కింద పడుతుంటే ఆ చప్పుడు బిలంలో నలుదిశలా మారుమ్రోగుతోంది.

మేం నడుస్తున్న దారిలో కొన్ని చోట్ల మంచు పొరలు ఎదురయ్యాయి. అలాంటి ప్రదేశాలలో హన్స్ ఆచితూచి అడుగు వెయ్యసాగాడు. ఇనుప కొస ఉన్న కట్టెతో మంచులో గుచ్చి పరీక్షిస్తూ, అడుగున ఏవైనా గోతులు ఉన్నాయేమో పరిశీలిస్తూ, నెమ్మదిగా ముందుకు నడవసాగాడు. దారి బాగా దుర్గమంగా ఉన్న ప్రదేశాల్లో అందరం ఒకే త్రాడు పట్టుకుని నడిచాం. ఈ ఏర్పాటు వల్ల ప్రమాదం పూర్తిగా నివారించబడకపోయినా, మరింత సురక్షితంగా అనిపించింది అని మాత్రం చెప్పగలను.

ఆ విధంగా ఎన్నో ఇబ్బందులు ఎదురైనా, మా గైడుకి కూడా తెలీని అజ్ఞాత దారుల వెంట నడుస్తూ, మధ్యాహ్నాని కల్లా నెమ్మదిగా బిలం యొక్క మెడ ప్రదేశానికి చేరుకున్నాం. తల పైకెత్తి చూస్తే అగ్నిబిలం యొక్క నోరు ఓ పెద్ద చక్రంలా కనిపించింది. ఆ చక్రం మధ్యలో కాస్తంత గగనం చిక్కుకున్నట్టు చిత్రంగా కనిపించింది. బిలం యొక్క అంచుకి ఒక పక్కగా అల్లంత దూరంలో ‘సారిస్’ పర్వతపు హిమ శిఖరం కనిపిస్తోంది.

అగ్నిబిలం అడుగున మూడు పొగగొట్టాలు ఉన్నాయి. అగ్నిపర్వతం విస్ఫోటం జరిగినప్పుడు పర్వత గర్భంలో ఉండే కొలిమి లోంచి అగ్ని, లావా పైకి తన్నుకు వచ్చేది ఈ పొగగొట్టాల లోంచే. ఒక్కొక్క పొగగొట్టం నూరు అడుగుల వ్యాసం కలిగి ఉంటుంది. వాటి లోంచి తొంగి చూడడానికి నాకైతే ధైర్యం చాలలేదు. కాని ప్రొఫెసర్ మామయ్య మాత్రం హడావుడిగా వెళ్లి మూడింటినీ సర్వే చేసేశాడు. ఆ పొగగొట్టాల చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేస్తూ, చేతులు చిత్రంగా ఊపేస్తూ, ఎవరికీ అర్థం కాకుండా ఏదో సణుగుతూ భలే ఆర్భాటం చేశాడు. హన్స్, అతడి అనుచరులు మామయ్య కేసి గుడ్లప్పగించి చూశారు. ఈయన ఏమైనా పిచ్చాసుపత్రి నుండి తప్పించుకువచ్చిన బాపతా అని వాళ్లకి సందేహం వచ్చినట్టు వాళ్ళ మొహాల్లో చూచాయగా తెలుస్తోంది.

ఉన్నట్లుండి మామయ్య గట్టిగా రంకె వేశాడు. ఏ కన్నంలోనో కాలు ఇరుక్కుపోయిందేమో నని భయపడి వెంటనే అటు చూశాను. కాని అలాంటిదేం జరిగినట్టు కనిపించలేదు. ఆయనకి గాని, ఆయన కాలికి గాని ఏం ప్రమాదం లేదు. ఓ పెద్ద కంకర శిలకి ముందు చేతులు చాచి, కాళ్లు పంగజాపి నిటారుగా నించున్నాడు. కాసేపు స్థాణువులా నిలబడ్డ మనిషి కాస్తా అంతలో ఏదో పూనకం వచ్చినట్టు,

“ఏక్సెల్! ఏక్సెల్” అని కేకలేశాడు.

నేను ఆయన కేసి పరుగెత్తాను. హన్స్ గాని, ఆయన అనుచరులు గాని ఉన్నచోటి నుండి కదల్లేదు.
“ఇదుగో చూడు,” అంటూ ఆ శిల కేసి చూపించాడు.

(ఇంకా వుంది)

గోళం యొక్క ఘనపరిమాణం - ఆర్కిమిడీస్ పద్ధతి

2012-03-18T09:36:00.002+05:30

గోళం యొక్క ఘనపరిమాణానికి సూత్రం 4/3 pi r^3 అని చిన్నప్పుడు బళ్లో నేర్పుతారు. కాల్క్యులస్ విధానాలని ఉపయోగించి ఈ సూత్రాన్ని ఎలా సాధించొచ్చో ఇంటర్మీడియట్ లో తెలుసుకుంటాం. అయితే కాల్క్యులస్ అవసరం లేకుండా గోళం యొక్క ఘనపరిమాణాన్ని సాధించే ఓ అద్భుతమైన పద్ధతి కనిపెట్టాడు ఆర్కిమిడీస్. ఆ విధానం ఇలా ఉంటుంది.

ఈ పద్ధతిలో ముందు రెండు వస్తువుల యొక్క ఘనపరిమాణాన్కి సూత్రం తెలియాలి – స్తంభం (cylinder), మరియు శంకువు (cone).
r వ్యాసార్థం, h పొడవు ఉన్న స్తంభం యొక్క ఘనపరిమాణం = p r2 h (pi r^2 h)
ఆధారం యొక్క వ్యాసార్థం r, ఎత్తు h అయిన శంకువు యొక్క ఘనపరిమాణం = 1/3 p r2 h (1/3 pi r^2 h)

ఇప్పుడొక చిన్న కసరత్తు చేద్దాం. r వ్యాసార్థం గల ఒక అర్థగోళాన్ని తీసుకుందాం. అలాగే ఆధారం యొక్క వాసార్థం r, ఎత్తు కూడా r గల ఓ శంకువు ని తీసుకుందాం. ఈ అర్థగోళాన్ని, శంకువుని పక్కపక్కన ఇలా ఉంచుదాం.

ఇప్పుడు h ఎత్తులో రెండు వస్తువులని పరిచ్ఛేదిస్తే, ఆ పరిచ్ఛేదం యొక్క వైశాల్యం ఎంతవుతుందో చూద్దాం. రెండు వస్తువులకి నిలువు అక్షం మీదుగా సౌష్ఠవం (symmetry) ఉంది గనుక, పరిచ్ఛేదాలు రెండూ వృత్తాలే అవుతాయి.

అర్థగోళంలో పరిచ్ఛేదం యొక్క వాసార్థం = sqrt (r^2 – h^2)
కనుక దాని వైశాల్యం = pi (r^2 – h^2) (1)
శంకువు ఆధారం యొక్క వ్యాసార్థం, దాని ఎత్తుతో సమానం కనుక, h ఎత్తులో చేసిన పరిచ్ఛేదం యొక్క వ్యాసార్థం కూడా r అవుతుంది. కనుక,
శంకువు లోని పరిచ్ఛేదం వైశాల్యం = pi (h^2) (2)
ఈ రెండు పరిచ్ఛేదాల వైశాల్యాలని కలిపితే వచ్చేది,

pi (r^2 – h^2) + pi ( h^2) = pi r^2
అంటే ఏ ఎత్తులో కోసినా ఆ రెండు పరిచ్చేదాల మొత్తం = pi r^2 కావడం కొంచెం విచిత్రంగా అనిపిస్తుంది.
ప్రతీ ఎత్తులోను పరిచ్ఛేదం pi r^2 అయ్యే ఒక వస్తువు ఉంది. అది r వ్యాసార్థం కలిగి నిలువుగా ఉన్న స్తంభం.

అంటే ప్రతీ ఎత్తులోను,
అర్థగోళం యొక్క పరిచ్చేదం వైశాల్యం + శంకువు యొక్క పరిచ్ఛేదం వైశాల్యం = స్తంభం పరిచ్ఛేదం యొక్క వైశాల్యం
ప్రతీ పరిచ్చేదాన్ని, సన్నని మందం ఉన్న పొరలాగా ఊహించుకుంటే, దీన్ని బట్టి మనకి మరో సత్యం అర్థమవుతుంది,

r వ్యాసార్థం గల అర్థగోళం యొక్క ఘనపరిమాణం + r వ్యాసార్థం, r ఎత్తు గల శంకువు యొక్క ఘనపరిమాణం = r వ్యాసార్థం, r ఎత్తు గల స్తంభం యొక్క ఘనపరిమాణం

==> r వ్యాసార్థం గల అర్థగోళం యొక్క ఘనపరిమాణం + 1/3 pi r^3 = pi r^3

==> r వ్యాసార్థం గల అర్థగోళం యొక్క ఘనపరిమాణం = 2/3 pi r^3
==> r వ్యాసార్థం గల పూర్ణగోళం యొక్క ఘనపరిమాణం = 2X 2/3 pi r^3 = 4/3 pi r^3

ఈ విధంగా ఆర్కిమిడీస్ గోళం యొక్క ఘనపరిమాణానికి సూత్రం కనుక్కుంటాడు.

డార్విన్ చదివిన మొట్టమొదటి పత్రాలు

2012-03-16T20:49:00.001+05:30

డాగ్రాంట్, మరియు డా కోల్డ్ స్ట్రీం లు సాగర జీవ శాస్త్రంలో ఎనలేని కృషి చేశారు. ముఖ్యంగా డా గ్రాంట్ చుట్టుపక్కల చెరువుల నుండి జంతు సేకరణ కార్యక్రమాలకి వెళ్లినప్పుడు నేను కూడా పాల్గొనే వాణ్ణి. అలా సేకరించిన జంతువులలో ఎన్నింటినో పరిచ్ఛేదాలు కూడా చేసాను. ఈ ప్రయాణాలలో న్యూ హావెన్ కి చెందిన జాలర్లు కూడా పరిచయం అయ్యారు. ఆలుచిప్పల అన్వేషణలో వాళ్లతో బాటు నేను కూడా ఎన్నో సార్లు వెళ్లాను. ఎన్నో చక్కని నమూనాలని సేకరించాను కూడా. పరిచ్ఛేదాలలో పెద్దగా అభ్యాసం లేకపోవడం చేత, నా వద్ద ఉన్నది ఓ పనికిమాలిన సూక్ష్మదర్శిని కావడం చేత, నా ప్రయత్నాలు విజయవంతం కాలేదు. అయినా కూడా ఆ దశలో ఓ ఆసక్తికరమైన ఆవిష్కరణ చేసి, 1826 లో ఆ ఆవిష్కరణని వివరిస్తూ ప్లైనియన్ సమాజం ముందు ఓ పరిశోధనా పత్రం కూడా చదివాను. ఫ్లస్ట్రాకి (Flustra) చెందిన అండకణాలు (ova) సీలియాల సహాయంతో స్వతంత్రంగా కదలగలవని, అవి నిజానికి ‘లార్వే’లే నని ఆ పత్రంలోని సారాంశం. తరువాత మరో పత్రం కూడా చదివాను. ఫూకస్ లోరియస్ పురుగులు శైశవ దశలో చిన్న చిన్న బంతుల్లా ఉంటాయి. ఈ బంతిలాంటి వస్తువులు నిజానికి పోంటోడెల్లా మ్యూరికాటా అనే పురుగు యొక్క అండాశయాలని (egg-cases) అని ఈ రెండో పత్రంలోని తాత్పర్యం.

ఈ ప్లైనియన్ సమాజాన్ని స్థాపించి పోషించింది ప్రొఫెసర్ జేంసన్ అని విన్నాను. దీని సభ్యులలో ఎక్కువగా విద్యార్థులే ఉండేవారు. వీళ్లంతా ప్రకృతి విజ్ఞానం మీద పత్రాలు చదువుకోడానికి, వాటిని చర్చించుకోడానికి విశ్వవిద్యాలయంలో ఓ నేలమాళిగ గదిలో సమావేశం అవుతూ ఉండేవారు. ఈ సమావేశాలని నేను క్రమం తప్పకుండా హాజరు అవుతూ ఉండేవాణ్ణి. వీటి వల్ల ప్రకృతి విజ్ఞానం మీద నా ఆసక్తి మరింత బలపడింది. ఈ ఉత్సాహంలో పాలు పంచుకునే పలువురు స్నేహితులు కూడా ఏర్పడ్డారు.

ఒక రోజు సాయంత్రం ఓ సమావేశంలో పాపం ఓ కుర్రాడు మాట్లాడటానికి లేచి నించున్నాడు.
ఆ మనిషికి ముచ్చెమటలు పోస్తున్నాయి, పెదాలు తడారిపోతున్నాయి. కంఠం వణుకుతోంది. చివరికి ఎలాగో ధైర్యం తెచ్చుకుని, "అధ్యక్షా! ఇంతకీ నేను చెప్పదలచుకున్నది ఏంటో మర్చిపోయాను," అన్నాడు. కుర్రాడు పాపం భలే బెంబేలు పడ్డాడు. ఆ సంఘటనకి సభ్యులంతా అవాక్కయ్యారు. ఏం మాట్లాడాలో తెలీక అంతా మౌనంగా ఉండిపోయారు. మా చిన్నారి సమాజంలో మేం చదివిన పత్రాలు ఎక్కడా అచ్చయ్యేవి కావు. కనుక నేను చదివిన పత్రాలు అచ్చులో చూసుకోవాలని సరదా నాకు తీరనేలేదు. అయితే డా గ్రాంట్ ఫ్లస్ట్రా మీద రాసిన గ్రంథంలో నా బుల్లి ఆవిష్కరణ గురించి ప్రస్తావించారని విన్నాను.

రాయల్ వైద్య సమాజంలో కూడా నేను సభ్యుడిగా ఉండేవాణ్ణి. ఆ సమావేశాలని కూడా క్రమం తప్పకుండా హాజరు అవుతూ వచ్చాను. అయితే అక్కడ చర్చాంశాలు మరీ ఎక్కువగా వైద్య రంగానికి సంబంధించినవి కావడంతో మెల్లగా వాటి మీద నా ఉత్సాహం తగ్గింది. పైగా ఆ సమావేశాలలో బోలెడంత చెత్త మాట్లాడుతూ ఉండేవారు. అయితే కొందరు మంచి వక్తలు కూడా ఉండేవారు. నన్నడిగితే వాళ్లందరిలోకి శ్రేష్ఠుడు సర్ జే. కే-షటిల్వవర్త్. డా గ్రాంట్ నన్ను అప్పుడప్పుడు వెర్నెరియన్ సమాజపు సమావేశాలకి కూడా తీసుకు వెళ్లేవారు. ఇక్కడ జీవ చరిత్ర గురించిన పత్రాలు చదివి, చర్చించేవారు. ఆ పత్రాలని తరువాత "ట్రాన్సాక్షన్స్" లో ప్రచురితం అయ్యేవి. ఆ సమావేశాలలోనే ఉత్తర అమెరికా కి చెందిన పక్షుల అలవాట్ల గురించి ఆడుబాన్ మంచి ఆసక్తికరమైన ఉపన్యాసాలు ఇవ్వగా విన్నాను. అయితే ఆ ఉపన్యాసాలలో అతగాడు వాటర్టన్ యొక్క పరిశోధనలని అన్యాయంగా విమర్శించడం కూడా విన్నాను. మరో విషయం ఏంటంటే ఎడినబర్గ్ లో నాకు తెలిసిన ఓ నల్లవాడు ఉండేవాడు. ఈ పెద్ద మనిషి వాటర్టన్ తో బాటు తన యాత్రలలో కూడా వెళ్లేవాడు. చచ్చిన పక్షులని పూరించి, బొమ్మలు చేసి పొట్టపోసుకునేవాడు. ఆ బొమ్మలు మాత్రం అద్భుతంగా ఉండేవి. కొద్ది పాటి ఫీసు పుచ్చుకుని ఆ కళలన్నీ నాక్కూడా నేర్పించేవాడు. ఇతనితో ఎన్నో సార్లు కూర్చుని కాలక్షేపం చేసేవాణ్ణి. చాలా మంచి వాడు, తెలివైన వాడు.

లియొయార్డ్ హార్నర్ ఒకసారి నన్ను ఎడింబర్గ్ లో రాయల సొసయిటీ సమావేశానికి నన్ను తీసుకెళ్లాడు. ఆ రోజు సభకి అధ్యక్షుడిగా సర్ వాల్టర్ స్కాట్ ఆ పదవిని స్వీకరిస్తూ అంత ప్రముఖ స్థానానికి తాను తగను అంటూ మాట్లాడాడు. ఆయన్ని, ఆ దృశ్యాన్ని సంభ్రమాశ్చర్యాలతో చుస్తూ ఉండిపోయాను. యవ్వన దశలో ఇలా ఈ సమాజానికి, అలాగే రాయల్ వైద్య సమాజానికి హాజరు కావడం వల్ల, ఎన్నో ఏళ్ల తరువాత ఈ రెండు సమాజాలకి గౌరవ సభ్యుడిగా ఎన్నిక కావడం, నేను పొందిన మరే ఇతర గౌరవం కన్నా కూడా మిన్నగా భావిస్తాను. ఆ రోజు అలాంటి గౌరవం నాకు నా జీవితంలో ఎప్పుడో లభిస్తుందని ఎవరైనా చెప్తే ససేమిరా నమ్మేవాణ్ణి కాను. నేను ఇంగ్లాండ్ కి రాజు నవుతానని అనడం ఎంత హాస్యాస్పదంగా ఉంటుందో ఇదే అంతే.

(ఇంకా వుంది)

వైద్య చదువులో డార్విన్

2012-03-12T08:22:00.001+05:30

ఎడింబర్గ్ లో బోధన అంతా ఉపన్యాసాల మీదుగానే జరిగేది. ఒక్క ప్రొఫెసర్ హోప్ రసాయన శాస్త్రంలో చేప్పే ఉపన్యాసాలు తప్ప తక్కిన వాళ్ల ఉపన్యాసాలు మహా బోరుగా ఉండేవి. స్వాధ్యాయంతో పోల్చితే ఉపన్యాసాల వల్ల లాభాల కన్నా నష్టాలే ఎక్కువ అని నా అభిప్రాయం. చలికాలంలో ఉదయం ఎనిమిది గంటలకి "ఔషధ గుణ బోధిని" (మెటీరియా మెడికా) మీద డాక్టర్ డంకన్ ఇచ్చే ఉపన్యాసాలని తలచుకుంటేనే భయం వేస్తుంది. అలాగే డాక్టర్ --- దేహనిర్మాణ శాస్త్రం మీద ఇచ్చే ఉపన్యాసాలు ఆయన లాగే కళావిహీనంగా ఉండేవి. ఆ విధంగా శవ పరిచ్ఛేదాల పట్ల జుగుప్స బలపడటం నా జీవితంలో ఒక గొప్ప దురదృష్టం అని భావిస్తాను. కాని ఎలాగో ఆ జుగుప్సని దిగమింగుకుని పరిచ్ఛేదాల పట్ల శ్రద్ధ చూబించి ఉంటే బావుండేది. ఆ కౌశలం భవిష్యత్తులో నా పరిశోధనలలో ఎంతో ఉపకరించేది. దీనికి తోడు నాలో బొమ్మలు వేసే సామర్థ్యం కూడా కొంచెం బలహీనంగానే ఉండేది. ఆసుపత్రిలో కూడా క్లినికల్ వార్డులలో క్రమం తప్పకుండా హాజరు అవుతూ ఉండేవాణ్ణి. అక్కడ కొన్ని కొన్ని కేసులు నన్ను చాలా కదిలించేవి. కొన్ని అయితే ఇప్పటికీ స్పష్టంగా గుర్తున్నాయి. కేసులు నచ్చలేదని హాజరు కావడంలో మాత్రం క్రమం తప్పలేదు. వైద్య రంగంలో ఈ అంశం మీద నాకు మరింత బలమైన ఆసక్తి ఎందుకు కలగలేదో నాకు ఇప్పటికీ అర్థం కాదు.

కేంబ్రిడ్జ్ నుండి బయట పడటానికి ముందు, ఒక వేసవిలో ష్రూస్ బరీకి చెందిన పేద రోగులకి, ముఖ్యంగా స్త్రీలకి, పిల్లలకి, చికిత్స చేయటం మొదలెట్టాను. నేను చూసిన కేసులు, రోగ లక్షణాలు అన్నీ వివరంగా రాసి, మా నాన్నగారికి చదివి వినిపించేవాణ్ణి. అది విని ఆయన కొన్ని మర్పులు చేర్పులు సూచించేవారు. ఏం చికిత్స చెయ్యాలో, ఏం మందులు ఇవ్వాలో చెప్పేవారు. ఒక దశలో అయితే నా సంరక్షణలో ఓ డజను రోగుల దాకా ఉండేవారు. క్రమంగా వైద్యం పట్ల నా ఆసక్తి పెరిగింది. మనుషుల స్వభావాన్ని కచ్చితంగా అంచనా వెయ్యటంలో దిట్ట అయిన మా నాన్నగారు ఒక రోజు నేను వైద్యుణ్ణి కావాలాని ఆయనే తేల్చిచెప్పేశారు. నేను వైద్య వృత్తిలో బాగా పైకి వస్తానట. ఆ మాటకి అర్థం నా వద్దకి చికిత్స కొసం బోలెడు మంది రోగులు వస్తారన్నమాట! వైద్యుడిలో ముఖ్య లక్షణం రోగి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెంచగలగడం. నాలో ఏం చూసి ఆయన అలా అనుకున్నారో నాకు ఇప్పటికీ అర్థం కాదు. ఎడింబర్గ్ ఆసుపత్రిలో రెండు సందర్భాలలో ఆపరేషన్ థియేటర్ లో శస్త్ర చికిత్స జరుగుతుంటే హాజరు అయ్యాను. ఆ రెండు ఆపరేషన్లు చాలా దారుణంగా చేసినవే. రెండిట్లో ఒకటి ఓ పసి వాడి మీద చేసినవి. కాని అది పూర్తి అయ్యే లోపే అక్కణ్ణుంచి పారిపోయాను. మళ్లీ ఎప్పుడు ఆపరేషన్ థియేటర్ ముఖం చూడలేదు. ఆపరేషన్ థియేటర్ దిక్కుగా నా దారి మళ్లించగల శక్తి ఈ భూమి మీద లేదని అనిపించింది. అవి ఇంకా క్లోరోఫారం వాడుకలో లేని రోజులు. ఆ రెండు కేసులు ఓ ఏడాది పాటు నా మనసులో రేపిన కల్లోలం ఇంతా అంతా కాదు.

విశ్వవిద్యాలయంలో మా అన్నయ్య ఒక ఏడాది కాలం మాత్రమే ఉన్నాడు. కనుక మరుసటేడు నేను ఒక్కణ్ణీ అయిపోయాను. దీని వల్ల కొన్ని లాభాలు లేకపోలేదు. ప్రకృతి విజ్ఞాన శాస్త్రం అంటే మక్కువ ఉన్న ఎంతో మంది యువకులతో పరిచయం ఏర్పడింది. వారిలో ఒకడు ఐన్స్ వర్త్. ఇతగాడు తదనంతరం తన అసీరియా యాత్రలని పుస్తక రూపంలో ప్రచురించాడు. ఇతడు వెర్నెర్ సాంప్రదాయానికి చెందిన భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త కూడా. పలు రంగాల్లో ఇతడికి ప్రవేశం ఉంది. అలా పరిచయం అయిన మరొక డాక్టర్ కోల్డ్ స్ట్రీం. ఇతడి తీరు వేరు. ఎప్పుడూ హుందాగా, మర్యాదగా ఉంటాడు. దైవభక్తి మెండు. మృదువైన మనస్తత్వం గలవాడు. తదనంతరం జంతు శాస్త్రం మీద మంచి వ్యాసాలు ప్రచురించాడు. ఇక మూడవ వ్యక్తి పేరు హార్డీ. ఇతగాడు మంచి వృక్షశాస్త్రవేత్త అయ్యుండేవాడు. కాని ఇండియాలో ఉండే రోజుల్లో తొందరగానే మరణించాడు. చివరిగా డాక్టర్ గ్రాంట్. ఇతడు నాకు ఎన్నో ఏళ్లు సీనియర్. అసలు నాకు ఎలా పరిచయం అయ్యాడో గుర్తులేదు.

జంతు శాస్త్రంలో ఇతడు కొన్ని బ్రహ్మాండమైన వ్యాసాలు ప్రచురించాడు. కాని లండన్లో యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లో ప్రొఫెసర్ గా చేరిన తరువాత కొత్తగా ఏ పరిశోధనలూ చెయ్యలేదు. అలా ఎందుకు జరిగిందో ఇప్పతికీ నాకు అర్థం కాదు. పైకి చూడడానికి కాస్త జడంగా కనిపిస్తాడు గాని ఆ పై పొరకి అడుగున విజ్ఞానం పట్ల అపారమైన ఉత్సాహం ఉన్నవాడు. అతడు ఒకరోజు ఇద్దరం కలిసి నడిచి వెల్తుంటే, లామార్క్ గురించి, అతడి పరిణామ సిద్ధాంతం గురించి ఉత్సాహంగా సుదీర్ఘమైన ఉపన్యాసం ఇచ్చాడు. అతడు చెప్పిన విషయాలని ఆశ్చర్యంగా వింటూ ఉండిపోయాను. కాని ఆ మాటలకి నా మనసు మీద ఏ ప్రభావమూ లేదని అనిపించింది. నేను అంతకు ముందు మా తాతగారు రాసిన "జూనోమియా" (జంతువుల నామకరణం) అన్న పుస్తకాన్ని చదివాను. అందులో కూడా ఇలాంటి భావాలే వ్యక్తం చెయ్యబడ్డాయి. ఆ భవాలకి కూడా నా మనసుమీద ఏ ప్రభావమూ ఉన్నట్టు అనిపించలేదు. నా జీవితంలో తొలి దశల్లో అలాంటి భావాలని విని ఉండటం వల్ల, అవి కీర్తింపబడటం విని ఉండటం వల్ల, తదనంతరం నేను రాసిన "జీవ జాతుల ఆవిర్భావం" (Origin of Species) అన్న పుస్తకంలో ఆ భావాలనే సమర్ధించడం జరిగిందేమో ననిపిస్తుంది. ఆ రోజుల్లో జూనోమియా అంటే నాకు గొప్ప ఆరాధన ఉండేది. కాని ఓ పది పదిహేను ఏళ్ల వారడి తరువాత మళ్లీ ఆ పుస్తకం చదివినప్పుడు చాలా నిరాశ చెందాను. అందులో వాస్తవాల కన్నా ఊహాగానం పాలు ఎక్కువగా ఉన్నట్టు అనిపించింది.

(ఇంకా వుంది)

డార్విన్ బడి చదువు పూర్తయ్యింది

2012-03-10T09:56:00.002+05:30

నేను బళ్లో చదువుకునే తొలి దశల్లో ఒక అబ్బాయి వద్ద "ప్రపంచంలో వింతలు" అన్న పుస్తకం చూశాను. ఆ పుస్తకం ఎన్నో సార్లు చదివాను. అందులో పేర్కొనబడ్డ కొన్ని విషయాలు నిజం కావని నా తోటి పిల్లలతో వాదించడం కూడా బాగా గుర్తు. ఆ పుస్తకం చదివాకే ప్రపంచంలో సుదూర ప్రాంతాలకి ప్రయాణించాలన్న ఆశ నాలో చిగురించింది. ఆ ఆశే బీగిల్ ఓడలో నేను చేసిన మహాయాత్రగా సాకారం చెందింది. బడిలో చివరి దశలలో షూటింగ్ అంటే చాలా మక్కువ ఏర్పడింది. తుపాకీతో పిట్టలు కొట్టడంలో నేను చూబించిన అంకిత భావం ప్రపంచం మరెవరూ ఏ రంగంలోనూ ప్రదర్శించి ఉండరేమో. మొట్ట మొదటి సారి ఓ పక్షిని కొట్టినప్పుడు ఆ ఉద్వేగంతో నా చేతులు ఎంత వణికాయి అంటే, తుపాకిలో మళ్లీ తూటా ఎక్కించడం కూడా కష్టమయ్యింది. ఈ వ్యాపకం చాలా కాలం ఉంది. కొంత కాలానికి తుపాకి ప్రయోగం లో మంచి గురి వచ్చింది.

షూటింగ్ లో మరో ఆట కూడా ఆడేవాళ్లం. ఒక స్నేహితుణ్ణి పిలిచి వెలిగించిన కొవ్వొత్తుని పట్టుకుని గాల్లో మెల్లగా అటుఇటూ ఊపమనేవాణ్ణి. బులెట్ మీద ఒక తొడుగు వేసి దీపాన్ని కొట్టాలి. గురి సరిగ్గా ఉందంటే బుల్లెట్ పేలినప్పుడు పుట్టిన గాలి విస్ఫోటానికి దీపం ఆరిపోతుంది. అయితే ఆ పేలుడు జరిగినప్పుడు ఠాప్ అని కొరడా దెబ్బలా పెద్ద చప్పుడు అయ్యేది. ఈ విషయం గురించి మా కాలేజిలో ఓ టీచరు ఇలా అన్నాడు. "ఈ డార్విన్ భలే చిత్రమైన మనిషిలా ఉన్నాడు. రోజూ తన గదిలో గుర్ర కొరడా పట్టుకుని ఊరికే ఝళిపిస్తూ ఉంటాడు. తన గది పక్క నుండి వెళ్తుంటే ఎప్పుడూ చప్పుళ్లు వినిపిస్తుంటాయి."

బళ్లో ఎంతో మంది మంచి స్నేహితులు ఉండేవాళ్లు. ఆ రోజుల్లో అందరితో చాలా అభిమానంగా ఉండేవాణ్ణి కాబోలు.

ఇక విజ్ఞానం విషయానికి వస్తే ఖనిజాలని సేకరించడం కొనసాగించాను గాని ఆ సేకరణ కొంచెం అవైజ్ఞానికంగా చేసేవాణ్ణి. ఏ కొత్త ఖనిజం కనిపించినా తెచ్చి దాచుకునేవాణ్ణి గాని వాటిని పెద్దగా వర్గీకరించే ప్రయత్నం చెయ్యలేదు. పురుగులని కూడా ఎంతో కొంత శ్రద్ధతో పరిశీలించే వాణ్ణేమో. నాకు పదేళ్లప్పుడు 1819లో వేల్స్ సముద్ర తీరం మీద ఉన్న ప్లాస్ ఎడ్వర్డ్స్ అనే చోట మూడు వారాలు గడిపాను. అక్కడ ఒకసారి నలుపు, సింధూరం రంగులు కలిసిన, hemiptera జాతికి చెందిన, ఓ పెద్ద పురుగు నన్ను బాగా ఆకర్షించింది. ఎన్నో మిడుతలు (జైగానియా జాతికి చెందినవి) కూడా కనిపించాయి.

ఇక ఆ నాటి నుండి చచ్చి పడి ఉన్న ప్రతీ పురుగునీ సేకరించడం ప్రారంభించాలని గట్టిగా సంకల్పించాను. ఎందుకంటే సేకరణ కొసం పురుగులని చంపటం తప్పని మా అక్క చెప్పింది. వైట్ రాసిన 'సెల్బోర్ణ్ అన్న పుస్తకం చదివాక పక్షుల దినచర్యని, అలవాట్లని పరిశీలించడం మీద మక్కువ పెరిగింది. నా పరిశీలనల ఆధారంగా కొంత నోట్సు కూడా తీసుకున్నాను. ఆ వ్యాపకం నాకు ఎంతగా నచ్చిందంటే పుట్టిన ప్రతీ మనిషి పక్షిశాస్త్రవేత్త ఎందుకు కాలేదబ్బా అని అమాయకంగా ఆలోచించేవాణ్ణి.

స్కూలు దశలో చివరి రోజుల్లో అనుకుంటా మా అన్నయ్య మా ఇంటి పెరట్లో ఉండే పనిముట్ల గదిలో ఒక భాగాన్ని ఒక చక్కని రసాయన ప్రయోగశాలగా తీర్చిదిద్దాడు. రసాయన ప్రయోగాలకి కావలసిన నానా రకాల సరంజామా అందులో ఏర్పాటు చేశాడు. రకరకాల వాయువులు, ఇతర సంయోగాలు అందులో తయారుచేసేవాడు. అప్పట్నుంచి రసాయన శాస్త్రం మీద రాసిన ఎన్నో పుస్తకాలు (ఉదాహరణకి హెన్రీ, మరియు పార్క్స్ రాసిన "కెమికల్ కటెచిసం" (రసాయన బోధిని) మొదలైనవి) తెచ్చి శ్రద్ధగా చదివాను.

ఈ శాస్త్రం నాకు ఎందుకో బాగా నచ్చింది. అర్థ రాత్రి దాటాక కూడా ఆ ప్రయోగశాలలో ఏవో ప్రయోగాలు చేస్తూ ఉండిపోయేవాళ్లం. స్కూల్లో నేను చదివిన చదువుకి ఇది పరాకాష్ట అనుకోవాలి. ఎందుకంటే బడిలో నేను సైద్ధాంతికంగా తెలుసుకున్న దాన్ని ఇక్కడ ప్రయోగాత్మకంగా అర్థం చేసుకో గలుగుతున్నాను. మేము రసాయన ప్రయోగాలు చేస్తున్నామన్న వార్త ఎలాగో స్కూలంతా పొక్కింది. అది చాలా అపురూపమైన విషయం కాబోలు. అందుకు గుర్తుగా నాకు "గ్యాస్" అని పేరు కూడా పెట్టారు. అంతే కాదు. స్కూలు హెడ్ మాస్టరు డాక్టర్ బట్లర్ ఒక సారి అలాంటి పనికి మాలిన పనులు చేస్తున్నందుకు అందరి ముందూ చీవాట్లు పెట్టారు. నేను వట్టి "పోకో క్యురాంటే" నని కూడా అన్యాయంగా తిట్టాడు!
ఆ మాటకి అర్థం నాకు తెలీదనుకోండి. కాని అదేదో పెద్ద తిట్టులా అనిపించింది అప్పుడు.

బడిలో నేను పెద్దగా వెలగపెడుతున్నది ఏమీ లేదని గుర్తించి కాబోలు, మా నాన్నగారు మామూలుగా కన్నా ముందే నన్ను బళ్లోంచి బయటకి తిసి, మా అన్నతో బాటు ఎడింబర్గ్ విశ్వవిద్యాలయంలో పడేశారు (అక్టోబర్, 1825 లో). అక్కడ ఓ రెండేళ్లు గడిపాను. మా అన్నయ్య వైద్య విద్య పూర్తి చేసే సమయానికి (తనకి వైద్యుడిగా పనిచేసే ఉద్దేశం ఉందని అనుకోను) నా వైద్య శిక్షణ ఆరంభం అయ్యింది. ఈ దశ తరువాత కొన్ని చిన్న చిన్న సంఘటనల వల్ల, మాకు వారసత్వంగా బోలెదంత ఆస్తి రాబోతుందని అర్థమయ్యింది. అలా దక్కిన పిత్రార్జితంతో జీవితం సాఫీగా వెళ్లిపోతుందన్న ధైర్యం వచ్చింది. కాని ఇలా ఐశ్వర్యవంతుణ్ణి అవుతానని మాత్రం నేను ఎప్పుడూ అనుకోలేదు. ఏదేమైనా ఉచితంగా ఆస్తి వస్తుందన్న నమ్మకం, వైద్యం చదువుకి సరిపోయేటంతగా కష్టపడకుండా అడ్డుపడింది.

(ఇంకా వుంది)

Awakenings - సినిమా కథ, సమీక్ష - 2

2012-03-07T08:01:00.001+05:30

లియొనార్డ్ ఇచ్చిన మొట్టమొదటి సందేశం చూసి డా. సేయర్ అదిరిపోతాడు. ఆ సందేశం ఇలా ఉంటుంది
RILKESPANTHERRILKES…

దీన్ని కొంచెం శోధించి పదాలని Rilke’s Panther అని వేరు చేస్తాడు. Rainer Rilke పందొమ్మిదవ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక ఆస్ట్రియన్ కవి. ఇతడు రాసిన పద్యాలలో Panther అనే పద్యం కూడా ఉంది. లైబ్రరీకి వెళ్ళి రిల్కె కవితల పుస్తకం తెచ్చి చదువుతాడు డా. సేయర్. ఆ పద్యంలో కొన్ని పంక్తులు -

“వేయి కటకటాలు అతడి గతికి అడ్డుపడుతున్నాయి.
ఆ కటకటాల వెనుక ఉన్నది నిష్ప్రపంచమైన శూన్యం .
ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే ఇరుకు పరిధిలో
పదే పదే కలయదిరుగుతుంటాడు.

తన బలమైన పదఘట్టనలు
మారని కేంద్రం చుట్టూ చేసే నిర్బంధ ప్రదక్షిణ.
ఓ ప్రచండమైన సంకల్పబలం
ఆ కేంద్రంలో నిశ్చేష్టమై పడి వుంది. …

కొన్ని సార్లు ఏ అలికిడీ లేకుండా ఏదో దృశ్యం
కనుపాప తెర పైకెత్తి లోపలికి అడుగిడుతుంది.
సద్దులేని దేహపు ఇరుకు గోడల మధ్యగా
ముందుకి సాగి, హృదయంలోకి దూరి… అంతరించిపోతుంది.”

రిల్కె కవితలు చదివిని డా. సేయర్ కి కనువిప్పు అవుతుంది. అంతవరకు తను రోజూ చూసే ఎన్సెఫలైటిస్ రోగులు జీవచ్ఛవాల్లాంటి వారన్న అభిప్రాయంలో ఉండేవాడు. ఏవో కొన్ని స్వల్పమైన బాహ్య కదలికలు తప్ప లోపల మనసు ఎప్పుడో చచ్చిపోయిందని అనుకునేవాడు. కాని లియొనార్డ్ తనని రిల్కె కవితలు చదవమని సూచించాడంటే నిశ్చయంగా ఆ పద్యాల ద్వార తన మానసిక, ఆంతరిక స్థితి వ్యక్తం చేసుకోవాలనే ఉద్దేశం తప్ప మరొకటి లేదు. పంజరంలో చిలకలా లియొనార్డ్ మనస్సు ఈ వ్యాధిగ్రస్థ దేహంలో బందీగా పడి వుందని గమనిస్తాడు. లియొనార్డ్ నే కాక అలాంటి స్థితిలో ఉన్న ఇతర రోగులకి కూడా ఎలాగైనా విమోచనమార్గం వెతకాలని నిశ్చయించుకుంటాడు.

ఇలా ఉండగా పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి కి కొత్త మందు బయటికి వచ్చిందన్న వార్త వస్తుంది. ఎల్-డోపా అనే మందు వల్ల పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి వున్న రోగుల్లో అద్భుతంగా గుణం కనిపిస్తోందని తెలుస్తుంది. ఆ మందు గురించి డా. సేయర్ పని చేస్తున్న ఆసుపత్రిలో ఒక నిపుణుడు సెమినార్ ఇస్తాడు. పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి రోగులకి, తను చికిత్స చేస్తున్న ఎన్సెఫలైటిస్ వ్యాధి రోగులకి మధ్య వ్యాధి లక్షణాలలో పోలికలు గమనించిన డా. సేయర్ అదే మందుని తన రోగుల మీద ప్రయోగించి చూడాలని అనుకుంటాడు.

ముందు తన రోగుల్లో ప్రతి ఒక్కరికి ఈ కొత్త మందు ఇవ్వాలని అనుకుంటాడు. కాని చీఫ్ ఒప్పుకోకపోవడంతో తనకి బాగా సన్నిహితమైన లియొనార్డ్ కి మాత్రం ఇచ్చి చూస్తాడు. ప్రయోగం చెయ్యడానికి లియొనార్డ్ తల్లి అనుమతి తీసుకుంటాడు. ముందు 500 mg డోస్ ఇచ్చి చూస్తాడు. ఏ ఫలితమూ ఉండదు. డోస్ రెండింతలు చేస్తాడు. అయినా ఏ మార్పూ కనిపించదు. లియొనార్డ్ పక్కనే రాత్రంతా జాగారం చేస్తాడు డా. సేయర్. అర్థరాత్రి ఏదో అలికిడై ఉలిక్కి పడి లేచిన డా. సేయర్ కి పక్కన పక్క మీద రోగి కనిపించడు. చుట్టూ వెతికితే పక్క హాలులో ఒక బల్ల వద్ద కూర్చుని ఏదో రాసుకుంటూ కనిపిస్తాడు లియొనార్డ్! లోకం అంతా నిద్రపోయే వేళ ఇలా మేలుకోకూడదు, వెళ్లి పడుకో మంటాడు డా. సేయర్. ముప్పై ఏళ్ల నిద్ర తరువాత మెలకువ వచ్చింది, మళ్లీ నిద్ర పోవాలని లేదంటాడు లియొనార్డ్.

ఒక్క రోజులో లియొనార్డ్ లో అంత మార్పు రావడం చూసి ఆసుపత్రి సిబ్బంది అదిరిపోతారు.
మందుని తతిమా రోగులకి కూడా ఇవ్వాలని డా. సేయర్ ఆసుపత్రి చీఫ్ కి సూచిస్తాడు. అయితే దానికి 12,000 డాలర్లు ఖర్చవుతుంది. ఆసుపత్రి అంత ఖర్చు భరించలేదంటాడు చీఫ్. నేరుగా ఆసుపత్రికి విరాళాలిచ్చే దాతలని అడుగుతానంటాడు సేయర్. లియొనార్డ్ లో వచ్చిన మార్పులని ప్రదర్శిస్తూ వీడియో తీసి దాతలకి మందు గొప్పదనం గురించి వివరిస్తాడు. చికిత్సకి నిధులు సమకూరుతాయి.

అందిన నిధులతో తక్కిన రోగులకి కూడా మందు ఇస్తారు. అందరూ నమ్మశక్యం కానంత బాగా కోలుకుంటారు. కొత్త మందు వల్ల దీర్ఘ కాలం అచేతనంగా పడి వున్న వాళ్ళు ఉన్నపళంగా ‘మేలుకుంటారు.’ ఒక్క సారిగా న్యూరాలజీ వార్డ్ కి ప్రాణం లేచొచ్చినట్టు అవుతుంది. అంతవరకు రాళ్లలా పడివున్న రోగులలో ఎక్కడ లేని చైతన్యం వస్తుంది. ఆ సందర్భంలో కొన్ని దృశ్యాలు గమ్మత్తుగా ఉంటాయి. “కొంచెం ఆగు తల్లీ! బీపీ తీసుకోవాలి” అంటూ ఓ నర్సు ఓ ముసలావిడ వెంట పడుతుంటుంది. “పాతికేళ్లు కుర్చీలో కదలకుండా కూర్చున్నాను. అప్పుడేంచేశావు?” అంటూ ఆ పెద్దావిడ పరుగు అందుకుంటుంది.

ఇలా కొంత కాలం గడుస్తుంది. లియొనార్డ్ పరిస్థితి బాగా మెరుగౌతుంది. ఆ కాలంలోనే పౌలా అనే అమ్మాయి పరిచయం అవుతుంది. ఈ అమ్మాయి తన తండ్రిని చూడడాన్కి ఆసుపత్రికి వస్తుంటుంది. లియొనార్డ్ ని మొదట చూసి తనొక రోగి అనుకోదు. తనలాగే ఆసుపత్రికి వచ్చిన సందర్శకుడు అనుకుంటుంది. ఇద్దరి స్నేహం క్రమంగా బలపడుతుంది.

లియొనార్డ్ కి ఆసుపత్రిలో బతుకు దుర్భరంగా అనిపిస్తుంది. బయటికి వెళ్లినా ఎవరినైనా తోడు తీసుకుని వెళ్లాల్సిందే. ఒంటరిగా బయటికి వెళ్లడానికి అనుమతి కోరుకుంటూ అర్జీ పెట్టుకుంటాడు. కాని ఆసుపత్రి అధికారులు ఒప్పుకోరు. ఇక భరించలేక ఒక సారి ఆసుపత్రి నుండి పారిపోడానికి ప్రయత్నించి విఫలమవుతాడు లియొనార్డ్.

ఇంతలో లియొనార్డ్ ప్రవర్తనలో విచిత్రమైన మార్పు కనిపిస్తుంది. మందు సక్రమంగా వేసుకుంటున్నా కూడా ఒంట్లో ఆపుకోలేని చిత్రమైన కదలికలు (dyskinesias) కనిపిస్తుంటాయి. తల విసిరేస్తున్నట్టుగా పదే పదే విదిలిస్తుంటాడు. ఇలాంటి కదలికలని motor tics అంటారు. ఒళ్ళంతా బలంగా ఊగిపోవడం వల్ల నాలుగు అడుగులు వెయ్యడమే గగనం అయిపోతుంది. డా. సేయర్ మందు మోతాదుని రకరకాలుగా మార్చి చూస్తాడు. ఏ ఫలితం ఉండదు.
లియొనార్డ్ పరిస్థితి క్రమంగా దిగజారిపోతుంటుంది. ఏమీ చెయ్యలేని తన అశక్తతకి డా. సేయర్ మనస్తాపం చెందుతాడు. ఇంత కాలం తరువాత మేలుకున్న వ్యక్తి అంతలోనే మళ్ళీ ఆ భయంకర నిద్రలోకి జారుకోవడం అతడు భరించలేకపోతాడు.

ఆ విధంగా ఓ వైద్య సమస్యతో మొదలైన సినిమా, పూర్తి పరిష్కారం లేకుండా ముగుస్తుంది… నిజ జీవితంలో లా.
న్యూరాలజీ లో రోగాలు ఎంత విచిత్రంగా, ఎంత భయంకరంగా ఉంటాయో తెలుపుతుంది ఈ సినిమా. అసలు మందులే లేక, ఉన్నా సరిగ్గా పని చెయ్యక, మొదటికే మోసం వచ్చేలాంటి ‘ఉపఫలితాలు’ (side effects) చూపిస్తూ వైద్య నిపుణులని యాతన పెట్టే మెదడు రోగాల లక్షణాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది. గొప్ప పాండిత్యం, ప్రతిభ మాత్రమే కాక, వైద్యుడికి ఉండాల్సిన అంకితభావం, కరుణార్ద్రహృదయం గల న్యూరాలజిస్ట్ అయిన ఆలివర్ సాక్స్ ని తలపించేలా డా. సేయర్ పాత్రని రాబిన్ విలియమ్స్ అద్భుతంగా పోషించాడు. ( రాబిన్ విలియమ్స్ వైద్యుడి పాత్రని అద్భుతంగా పోషించిన మరో సినిమా కూడా ఉంది. ‘శంకర్ దాదా ఎమ్. బి.బి.ఎస్.’ కి స్ఫూర్తి నిచ్చిన ఆ సినిమా పేరు ‘పాచ్ ఆడమ్స్’.) రోగిగా రాబర్డ్ డి నీరో నటన కూడా అద్భుతం. ముఖ్యంగా చివరి దశల్లో dyskinesias ప్రదర్శిస్తూ అతడు చేసిన నటన చూస్తే ఒళ్లు గగుర్పొడుస్తుంది.

ఈ చిత్రం మూడు అకాడెమీ అవార్డ్ నామినేషన్లు అందుకుంది. రాబర్ట్ డి నీరో కి ఉత్తమ నటుడి నామినేషన్ రావడంలో ఆశ్చర్యం లేదు.

ఎలాగూ ఇంత వ్యాసం రాశాను కనుక ఇక చివర్లో నా గోడు కొంచెం చెప్పేసుకుంటాను. మన దేశంలో, మన భాషల్లో ఇలాంటి సినిమాలు ఎందుకు రావు? ముఖ్యంగా సైన్స్ అంశాల మీద సినిమాలు మన సంస్కృతిలో ఎందుకంత తక్కువ? ఎప్పుడో తప్పజారి సైన్స్ కి సంబంధించిన సినిమా తీసినా అవి దేవుళ్ళు, దయ్యాలు, సైన్స్, నాన్సెన్స్ అన్నీ కలగలిపిన కుర్మా సినిమాలు తప్ప శుద్ధమైన సైన్స్ అంశాలమీద పకడ్బందీగా తీసిన సినిమాలు బహుతక్కువ. దానికి కారణాలు కొత్తేం కాదు. ఒక ఆధునిక సమాజంలో సైన్స్ ఎలాంటి సహజ పాత్ర పోషించాలో అలాంటి పాత్ర ఇంకా మన సమాజంలో పోషించడం లేదు. సైన్స్ యొక్క ప్రయోజనాలని కొంత వరకు వాడుకోవడం జరుగుతోందే తప్ప సైన్స్ యొక్క తత్వం మన సామాన్య సామజిక చింతనలోకి లోతుగా ఇంకా ప్రవేశించలేదు. సైన్స్ ప్రభావం బలంగా ఉంటే మన సమిష్టి జీవనం ఇంత కల్లోలంగా ఉండదు. సైన్స్ అంటే కేవలం ఉద్యోగావకాశాలని పెంచే ఓ పనిముట్టుగా చూడకుండా, సమిష్టి జీవన ప్రమాణాలని పెంచే ఓ ప్రబల శక్తిగా స్వీకరించాలి. జీవితాన్ని, ప్రపంచాన్ని వైజ్ఞానిక దృష్టితో చూసే అలవాటు మన చేతనలో గాఢంగా నాటుకుపోవాలి. సైన్స్ సమాచారం కేవలం ‘సైన్స్ స్టూడెంట్ల’కి, ‘సైంటిస్టుల’కి మాత్రమే పరిమితం కాకూడదు. సైన్స్ అందరి సొత్తూ కావాలి. వైజ్ఞానిక భావ లహరులు సర్వత్ర సహజంగా ప్రవహించాలి. మన సినిమాలలో, సాహిత్యంలో, జీవన వ్యవస్థలలో, దైనిక జీవనంలో దోషంలేని, సమున్నతమైన వైజ్ఞానిక పరిజ్ఞానం అభివ్యక్తం కావాలి. పశుబలం తప్ప ఏ ఔన్నత్యమూ లేని కథానాయకులతో, రూపం తప్ప వ్యక్తిత్వం సుతరామూ లేని కథానాయికలతో, ఒక జంట నానా తిప్పలూ పడి పెళ్లిచేసుకోవడం తప్ప మరో వస్తువే లేని కథతో, కాస్త చవకబారు సంచనలనం తప్ప ఏ సారమూ లేని నేటి తెలుగు సినిమాలు ఇంతకన్నా దిగజారలేవేమో ననిపిస్తుంది. Awakenings లాంటి సినిమాలు మన సినిమాలకి ‘మేలుకొలుపు’ అయితే బావుంటుంది.

References:
http://en.wikipedia.org/wiki/Awakenings
http://en.wikipedia.org/wiki/Rainer_Maria_Rilke
http://www.thebeckoning.com/poetry/rilke/rilke3.html

Awakenings - సినిమా కథ, సమీక్ష - 1

2012-03-04T23:14:00.001+05:30

ఈ మధ్య ఓ చక్కని సినిమా చూడడం జరిగింది. పేరు Awakenings. 1991 నాటి సినిమా. చాలా మంది చూసే ఉంటారు. ఆలివర్ సాక్స్ అనే బ్రిటిష్ న్యూరాలజిస్ట్, పాపులర్ సైన్స్ రచయిత యొక్క జీవిత కథ ఆధారంగా తీసిన సినిమా ఇది. ఈ కథలో ముఖ్య పాత్ర అయిన డా. మాల్కమ్ సేయర్ పాత్రని రాబిన్ విలియమ్స్ పోషించాడు.

డా. సేయర్ ఓ అమెరికన్ న్యూరాలజిస్టు. ఇతడికి క్లినికల్ వృత్తి కన్నా పరిశోధనల మీద ఆసక్తి ఎక్కువ. 1917-1928 కాలంలో ఎన్సెఫలైటిస్ లెతార్జికా అనే అంటువ్యాధి పెచ్చరిల్లి ప్రపంచం అంతా వ్యాపిస్తుంది. ఎన్సెఫలైటిస్ వైరస్ ముఖ్యంగా మెదడుని దెబ్బ తీస్తుంది. ఈ వ్యాధి వాత బడ్డ రోగులు నిశ్చేతనంగా శిలాప్రతిమల్లా ఏళ్ళ తరబడి ఉండిపోతారు. ఇలాంటి స్థితిని కెటటోనియా అంటారు. వాళ్లకి వాళ్ళు స్వచ్చందంగా ఏమీ చేసుకోలేరు. అన్నీ మరొకరు చెయ్యాల్సిందే. 1917-1928 కాలంలో ఈ అంటువ్యాధి దుష్ప్రభావం వల్ల ఎంతో మంది ప్రాణాలు పోగొట్టుకుంటారు. బతికి బట్టకట్టిన కొంత మంది దశాబ్దాల పాటు ఇలా శిలలలా పడి ఉంటారు. డా. సేయర్ కి ఇలాంటి కొంత మంది రోగులతో పని చెయ్యాల్సిన బాధ్యత ఏర్పడుతుంది. సరిగ్గా అప్పుడే వచ్చిన ఎల్-డోపా అనే మందు ఈ రోగం మీద సత్ఫలితాలు చూపించొచ్చన్న వార్త వస్తుంది. డా. సేయర్ ధైర్యం చేసి తన రోగుల మీద ఈ మందు ప్రయోగించి చూస్తాడు. కొంతమంది విషయంలో అద్భుతమైన ఫలితాలు కనిపించినా, ఒక రోగి విషయంలో మాత్రం రోగం వికటించి జీవితం మరింత దుర్భరం అయిపోతుంది. క్లుప్తంగా ఇదీ కథ.

డా. సేయర్ ఉద్యోగం వెతుక్కోవడంతో కథ మొదలవుతుంది. న్యూరాలజిస్ట్ పోస్ట్ కోసం ఓ ఆసుపత్రికి అర్జీ పెట్టుకుంటాడు. అయితే డా. సేయర్ గతానుభవం అంతా పరిశోధనా రంగంలోనే ఉందని, క్లినికల్ రంగంలో అనుభవం ఇంచుమించు లేదని ఇంటర్వ్యూ చేసిన వాళ్లకి త్వరలోనే అర్థమవుతుంది.

ఇంతకాలం ఏం చేశారు డాక్టర్? అన్న ప్రశ్నకి డా. సేయర్, “ కొన్ని ఏళ్లు శ్రమపడి 4 టన్నుల వానపాము మాంసం నుండి కొన్ని డెసీగ్రాముల మైలిన్ పదార్థాన్ని వెలికితీసే ప్రయత్నం చేశాను” అంటాడు. (నాడీ తంతుల చుట్టూ ఉండే ఓ సన్నని తెల్లని పొరే ఈ మైలిన్. మల్టిపుల్ స్క్లీరోసిస్ లాంటి నాడీ వ్యాధులలో ఓ మైలిన్ పొర చెడిపోతుంది. మరి అలాంటి రోగం మీద పరిశోధన చెయ్యలాంటే ఆ మైలిన్ పదార్థాన్ని తగు మోతాదులో ముందు సాధించాలి.) రోగుల అవసరాలకి, పరిశోధనా ఫలితాలకి మధ్య (అనివార్యమైన) వారడి ఈ సంభాషణలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. వైద్య బృందం ముందు వెనకాడినా చివరికి డా. సేయర్ కి ఆ ఉద్యోగం ఇస్తారు.

అంతకాలం పెట్రీ డిష్ లో కణాలని మైక్రోస్కోప్ లో చూస్తూ కాలం గడిపిన డా. సేయర్ ఒక్కసారిగా న్యూరాలజీ వార్డ్ లో రోగులు, వారి దురవస్థ చూసి తల్లడిల్లి పోతాడు. ముఖ్యంగా తన దృష్టి ఎన్సెఫలైటిస్ రోగుల మీద పడుతుంది. వారంతకి వారు ఏ చలనమూ చూపించకపోయినా, బయటి నుండి వచ్చే ప్రేరణలకి స్పందిస్తారని గమనిస్తాడు డా. సేయర్. ఉదాహరణకి ఒక సన్నివేశంలో డా. సేయర్ చేతి నుండి జారిపోతున్న పెన్ ని, అంతవరకు చలనం లేకుండా కూర్చున్న రోగి చెయ్యి చాచి చటుక్కున అందుకుంటాడు. అది చూసి డా. సేయర్ ఆశ్చర్యపోతాడు. ఇతర రోగులని కూడా పరీక్షించి చూస్తాడు. బంతి విసిర్తే పట్టుకోవడం గమనిస్తాడు. దశాబ్దాల పాటు స్థాణువై ఉన్న వాళ్లలో ఇంత చిన్న కారణం వల్ల చలనం రావడం చూసి నమ్మలేకపోతాడు. ఉత్సాహం పట్టలేక ఆసుపత్రి చీఫ్ ని మరిద్దరు సీనియర్ డాక్టర్లని పిలిచి చూపిస్తాడు. “తమ కంటూ ఏ సంకల్పమూ లేకపోయినా, బంతి యొక్క సంకల్పాన్ని వాడుకుని కదలగలుగుతున్నారు” అని రోగులు ఎలా కదల గలుగుతున్నారో వివరిస్తాడు. ఆ వివరణ సీనియర్ డాక్టర్లకి హాస్యాస్పదంగా తోస్తుంది. నవ్వి వెళ్ళిపోతారు.

కాని డా. సేయర్ వివరణ తన వార్డులో పని చేసే ఎలియనోర్ కాస్టెలో అనే నర్స్ కి నచ్చుతుంది. డా. సేయర్ సామర్థ్యం మీద ఆమెకి నమ్మకం, గౌరవం ఏర్పడతాయి. ఇద్దరూ కలిసి మిగతా రోగుల పరిస్థితిని కూడా మెరుగుపరచాలని ప్రయత్నిస్తారు. తగు రీతిలో బాహ్య ప్రేరణలు ఇచ్చి వారిని మరింత చైతన్యవంతం చెయ్యాలని చూస్తారు. ఒక సారి ఒక వృధ్ధురాలిని నడిపించాలని చూస్తారు. ఎన్ని ‘ఎర’లు చూపించినా ఉన్న చోటనే నించుంటుంది కాని కదలదు. ఆమెని ఎలా కదిలించాలా అని డా. సేయర్ ఆలోచనలో పడతాడు. అలా ఆలోచిస్తూ ఒక రోజు తన వార్డు కిటికీ లోంచి కిందకి చూస్తుంటే కింద కొంత మంది పిల్లలు ఆడుకుంటూ కనిపిస్తారు. వారిలో ఒక పాప తొక్కుడుబిళ్ళ ఆడుతూ కనిపిస్తుంది. ఒక్కక్క గడిని గెంతుతూ, దాటుతున్న ఆ పాపని చూడగానే డా. సేయర్ మనసులో ఓ అద్భుతమైన ఆలోచన మెదుల్తుంది.

డా. సేయర్ పని చేసే న్యూరాలజీ వార్డులో నేల ఎలాంటి చిహ్నాలు లేని తల్లని నేల. ఆ నేల మీద చదరంగంలో నలుపు, తెలుపుల గడులు వచ్చేలా రంగులు వెయ్యడం మొదలెడతాడు. ఈ ఆలోచన నచ్చిన నర్సు ఎలియనోర్ కూడా సహాయం చేస్తుంది. అంతవరకు ఒక్క అడుగు కూడా ముందుకు వెయ్యలేని ఆ వృద్ధ రోగి ఈ గడుల మీద సులభంగా నడవగలుగుతుంది.

ఇలా ఉండగా లియనార్డ్ లోవ్ (రాబర్ట్ డి నీరో) అనే రోగితో డా. సేయర్ కి ఓ ప్రత్యేక అనుబంధం ఏర్పడుతుంది. ఇతగాడు బళ్ళో చదువుకునే రోజుల్లో వ్యాధి సోకుతుంది. అంతవరకు క్లాసులో అన్ని సబ్జెక్ట్లలో రాణించిన పిల్లవాడు ఒక్క సారిగా అచేతనంగా మారిపోతాడు. అప్పట్నుంచి తల్లే తనని కనిపెట్టుకుని చూసుకుంటూ ఉంటుంది. వయసు పైబడ్డ ఆ తల్లి నుండి లియొనార్డ్ గురించి మరింత సమాచారం రాబట్టుతాడు. తన బద్ధ స్థితి నుండి లియొనార్డ్ ఎలాగైనా బయటికి తేవాలని అనుకుంటాడు. కనీసం తన మనసులో ఏవుందో తెలుసుకోవాలని అనుకుంటాడు. ఓ ‘ఔజా’ బోర్డుతో లియొనార్డ్ తో మాట్లాడొచ్చని తెలుసుకుంటాడు. “దెయ్యాలతో” మాట్లాడడానికి వాడే ఈ బోర్డులో ఓ పాయింటర్ ఉంటుంది. చుట్టూ అక్షరాలు ఉంటాయి. పాయింటర్ ని కదిలిస్తూ వరుసగా అక్షరాలని సూచిస్తూ పోవచ్చు. ఆ బోర్డుని ఉపయోగించి లియొనార్డ్ ఇచ్చిన మొట్టమొదటి సందేశం చూసి డా. సేయర్ అదిరిపోతాడు. ఆ సందేశం ఇలా ఉంటుంది

RILKESPANTHERRILKES…

(ఇంకా వుంది)

నోరు మూయించగల నూతన సాధనం

2012-03-03T09:45:00.002+05:30

లొడలొడ వాగే వాగుడు కాయల వల్ల బాధపడే వారికి ఒక చక్కని వార్త.

అలాంటి వాళ్ళ నోళ్లు మూయించగల ఓ విచిత్ర సాధనాన్ని కనిపెట్టారు ఇద్దరు జపనీస్ శాస్త్రవేత్తలు. నేషనల్ ఇన్స్టిట్యుట్ ఆఫ్ అడ్వాన్స్డ్ ఇండస్ట్రియల్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ కి చెందిన కజుటకా కురిహరా, మరియు ఒచనొమిజు యూనివర్సిటీ కి చెందిన కొజి త్సుకడా లు కనిపెట్టిన ఈ సాధనం చాలా సరళమైన సూత్రం మీద ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.

మనం మాట్లాడే టప్పుడు మనం ఏం మాట్లాడుతున్నామో వింటుంటాం. ఈ auditory feedback ఆధారంగా ఇప్పుడే పలికిన శబ్దం సరిగ్గా వుందో లేదో సరిచూసుకుంటూ, కొత్త శబ్దాలని పలుకుతుంటాం. ఆ feedback లేకపోయినా, లేదా అందులో దోషాలు ఉన్నా మాట్లాడడం కష్టం. ఈ సూత్రాన్ని ఉపయోగించే కురిహరా, త్సుకడా లు తమ సాధనాన్ని కనిపెట్టారు.
ఈ పద్ధతిలో మనిషి పలుకుతున్న శబ్దాలని రికార్డ్ చేసి 0.2 sec ఆలస్యంగా అదే శబ్ద స్రవంతి ని తిరిగి ప్లే చేస్తారు. వ్యక్తి మాట్లాడుతున్న మాటలకి ఈ శబ్దాలు ఒక రొదలాగా అడ్డుపడతాయి. అంటున్న మాటలతో పాటు ఈ ఆలస్యంగా వస్తున్న శబ్దాలు కూడా వినిపించడం వల్ల, ఆ feedback ని ఎలా అర్థం చేసుకోవాలో తెలీక మెదడు తికమక పడుతుంది. దాంతో మాట్లాడ్తున్న వ్యక్తి ఠక్కున ఆగిపోతాడు.

దీని ప్రయోగం వల్ల ఆరోగ్యానికి హాని లేదు కాని ఎన్నో ఉపయోగాలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా నిరర్ధక వాగ్ధాటి అతిగా ఉండే మన దేశీయుల విషయంలో ఈ సాధనం చాలా అవసరం అనిపిస్తుంది. రైలు ఎక్కిన దగ్గర్నుండి ఏమేం తింటున్నది, కిటికీలో తలపెట్టి ఏమేం చూస్తున్నది అన్నీ విడమర్చి ఫోన్లో ఎవడో దూరబాధితుడికి ఏకరువు పెట్టే శాల్తీల నుండి మనకి విముక్తి కలగాలంటే పైన చెప్పిన సాధనమే శరణ్యం.

అయితే మన దేశంలో ఇందుకు వ్యతిరేక సమస్య కూడా ఉంది. ఒక బ్యాంక్ కి వెళ్ళి “అయ్యా! డీడీలు ఎక్కడ ఇస్తారు?” అనడిగితే, అలా ఓ కనుసన్న చేస్తాడు ఆసామి. వికిపీడియాలో ఉన్న సమాచారం అంతా ఆ కనుసన్నలోనే వెతుక్కుని, తవ్వుకుని తెలుసుకోవాలి మనం! అంతేగాని కష్టపడి నోరు విప్పి కౌంటర్ నంబర్ చెప్పడు. అలా అవసరమైనప్పుడు కూడా నోరు తెరవకుండా ముగ్ధగా, మూగగా, ముభావంగా ఉండిపోయే శాల్తీల నోరు తెరిపించే సాధనాన్ని కూడా ఆ జపనీస్ శాస్త్రవేత్తలే కనిపెట్టేస్తే ఓ పనైపోతుంది!

PS: ఇలాంటి సూత్రాన్నే మరో సందర్భంలో కూడా వాడుకోవచ్చు. కొన్ని సార్లు ఏదో (పనికిమాలిన) పాట మనసులో అదేపనిగా ఆడుతూ ఉంటుంది. దాన్ని ‘ఆఫ్’ చేసే మార్గం కనిపించదు. అలాంటి పాటని ఆపడానికి ఓ చిన్న చిట్కా ఉంది. అదే పాటని ఇచ్ఛాపూర్వకంగా మనసులో ప్లే చేసుకోవాలి. అయితే దానంతకి అది ప్లే అవుతున్న పాటకి కాస్త ఆలస్యంగా మనం ఇచ్ఛాపూర్వకంగా తలచుకుంటున్న పాట మనసులో ప్లే అవ్వాలి. మదిలో రొద ఇట్టే సద్దుమణిగిపోతుంది.

http://news.yahoo.com/blogs/technology-blog/weird-gun-future-attacks-words-not-people-193050045.html