శాస్త్ర విజ్ఞానము

జూపిటర్ ఉపరితల భౌగోళిక విశేషాలు

2022-11-26T11:19:00.001+05:30

తారాంతర వాయు ధూళి రాశులు ఘనీభవించగా సౌరమండలం ఏర్పడింది. అందులో అంతరిక్షంలోకి విక్షేపం కాకుండా, సూర్యుడిలోకి పతనం చెందకుండా మిగిలిన పదార్థంలో సింహభాగం జూపిటర్ లో భాగం అయ్యింది. జూపిటర్ గ్రహం అది ప్రస్తుతం ఉన్న స్థితి కన్నా మరి కొన్ని డజన్ల రెట్లు భారమైనదే అయ్యుంటే, దాని కేంద్రంలోని ద్రవ్యరాశి ఉష్ణకేంద్రక చర్యలు (thermonuclear reactions) బయల్దేరి, జూపిటర్ కూడా మరో సూర్యుడిలా తన సొంత కాంతితో ప్రకాశిస్తుంది. మన సౌరమండలంలోని అతి పెద్ద గ్రహం తార కాగోరి విఫలమయ్యింది. అయినా కూడా దాని అంతరంగపు ఉష్ణోగ్రతలు ఎంత విపరీతంగా ఉంటాయంటే, అది సూర్యుడి నుండి తీసుకునే శక్తి కన్నా విడుదల చేసే శక్తి సుమారు రెండింతలు ఉంటుంది. వర్ణమాలలో పరారుణ ప్రాంతాన్ని బట్టి చూస్తే, జూపిటర్ ని ఒక తార అనుకుంటే సమంజసమేమో. దృశ్యకాంతి పరంగా కూడా జూపిటర్ తార అయినట్లయితే, ప్రస్తుతం మనం జంటతారలు వెలిగే గ్రహవ్యవస్థలో జీవించి ఉండేవాళ్లం. అప్పుడు ఆకాశంలో ఇద్దరు సూర్యుళ్లు కొలువుంటారు. రాత్రులు అరుదుగా అరుదెంచుతాయి. మిల్కీవే గెలాక్సీ అంతటా అసంఖ్యాకమైన సౌరమండలాలు జంటతారల వ్యవస్థలే. అలాంటి వ్యవస్థల్లో పరిస్థితులు ఎంతో సహజసుందరంగా ఉంటాయనిపిస్తుంది.

రెండు సూర్యుళ్లతో రగిలిపోయే ఒక బహుచక్కని జంటతారల వ్యవస్థ - ఊహాచిత్రం (https://medium.com/the-cosmic-companion/binary-stars-may-be-likely-to-harbor-life-after-all-d99d892d127b)

జూపిటర్ మేఘమండలం కన్నా కిందకి బాగా లోతుగా చొచ్చుకుపోతే, భూమి మీద ఎక్కడా లేనంత విపరీతమైన పీడనాలు అనుభవమవుతాయి. ఆ ఒత్తిడికి హైడ్రోజెన్ అణువుల లోంచి ఎలక్ట్రాన్లు పైకి ఎగదోయబడి, ఓ అద్భుతమైన పదార్థం ఏర్పడుతుంది – అది ద్రవ, లోహపు హైడ్రోజెన్ (liquid metallic hydrogen). ఆ భౌతిక స్థితిని భూమి మీద ఎప్పుడూ సాధించడానికి సాధ్యం కాలేదు. (లోహపు హైడ్రోజెన్ సామాన్య ఉష్ణోగ్రతల వద్ద కూడా అతివాహక లక్షణాలు ప్రదర్శిస్తుందని ఆశిస్తున్నారు. భూమి మీదే గాని దాన్ని ఉత్పన్నం చెయ్యగలిగితే ఎలక్ట్రానిక్స్ రంగంలో విప్లవమే బయల్దేరుతుంది.) ఇక జూపిటర్ అంతరాళాల లోకి చొచ్చుకుపోతే, అక్కడ భూమి ఉపరితలం మీద ఉండే వాతావరణ పీడనం కన్నా మూడు మిలియన్ రెట్లు అధిక పీడనం ఉంటుంది. అక్కడ ఇక నల్లని, అల్లకల్లోలమైన లోహ హైడ్రోజెన్ సముద్రం తప్ప ఇక ఏమీ ఉండదు. కాని బృహస్పతి హృదయంలో ఇనుము, రాయి కలగలిసిన కఠిన కేంద్రం ఉండి ఉండొచ్చు. అది గురువు లోతుల్లో దాగిన, అలౌకిక ఒత్తిళ్లలో నలిగిపోతున్న, భూమిని పోలిన విచిత్ర ప్రపంచం.

జూపిటర్ లోని ద్రవ లోహపు అంతరాళంలో సుళ్లు తిరిగే విద్యుత్ ప్రవాహాలే, ఆ గ్రహానికి చెందిన బ్రహ్మాండమైన అయస్కాంత క్షేత్రానికి, అందులో చిక్కుపడిపోయిన ఎలక్ట్రాన్ల, ప్రోటాన్ల సందోహాలకి, మూలం కావచ్చు. గ్రహాలు అన్నిట్లోకి జూపిటర్ అయస్కాంత క్షేత్రం అత్యంత శక్తివంతమైనది. జూపిటర్ అయస్కాంత క్షేత్రంలో ఉండే ఆ విద్యుదావేశ రేణువులు, సూర్యుడి లోనుండి, సౌరపవనాల (solar winds) రూపంలో నలుదిశలా విరజిమ్మబడినవి. వాటిలో కొన్ని జూపిటర్ అయస్కాంత క్షేత్రానికి ఆకర్షింపబడి అందులో చిక్కుకుపోవడం గాని, లేదా మరింత తీవ్రమైన త్వరణాలకి లోను కావడం గాని జరుగుతుంది. అలాంటి రేణువులు అధిక సంఖ్యలో మేఘమండలానికి పైన చిక్కుపడి, ధృవం నుండి ధృవానికి గంతులు వేస్తూ ఉంటాయి. వాతావరణానికి ఎగువ ప్రాంతాలలో ఏదో అణువుతో అవి చర్య జరిపి, ఆ అణువులో కలిసిపోయినంత వరకు ఆ వికిరిణ వలయం (radiation belt) లోనే బందీలై సంచరిస్తూ ఉంటాయి. జూపిటర్ చుట్టూ కక్ష్యలో తిరిగే అయో, కొన్ని దశలలో ఆ గ్రహానికి చాలా దగ్గరిగా జరిగి, ఈ విద్యుదావేశ ప్రాంతాల లోంచి తోసుకుపోతుంది. అది నడిచిన బాటలో తీక్షణమైన విద్యుదావేశ ఝరులు పుడతాయి. వాటిలోంచి మహోగ్రమైన రేడియో శక్తి పుంజాలు ఉత్పన్నమవుతాయి. (ఆ పుంజాలే అయో ఉపరితలం మీద జరిగే విస్ఫోటాలని కూడా ప్రభావితం చెయ్యొచ్చు.) అయో యొక్క స్థానాన్ని కచ్చితంగా నిర్ణయించగలిగితే, భూమి మీద వాతావరణాన్ని నిర్ణయించడం కన్నా, జూపిటర్ నుండి విడుదల అయ్యే రేడియో శక్తి పుంజాలని మరింత కచ్చితంగా నిర్ణయించొచ్చు.

జూపిటర్ నుండి రేడియో ఉద్గారాలు (emissions) పుడతాయని 1950 లలో మొట్టమొదట తెలిసింది. రేడియో ఖగోళ శాస్త్రం (radio astronomy) అప్పుడే చిగుళ్లు తొడుగుతున్న రోజులవి. బెర్నార్డ్ బర్క్, కెనెత్ ఫ్రాన్క్లిన్ అనే ఇద్దరు యువ అమెరికన్ శాస్త్రవేత్తలు, అప్పుడే నిర్మితమై, అప్పటి ప్రమాణాల బట్టి చాలా సునిశితమైన ఓ రేడియో టెలిస్కోప్ తో ఆకాశాన్ని పరిశీలిస్తున్నారు. విశ్వనేపథ్యం నుండి పుట్టే రేడియో తరంగాల కోసం వాళ్లు తమ రేడియో టెలిస్కోప్ తో అన్వేషిస్తున్నారు అవి మన సౌరమండలానికి ఆవల నున్న రేడియో మూలాలు. అలా గాలిస్తుంటే వాళ్లకి ఒక చోట ఓ తీక్షణమైన, అంతముందు కనుక్కోబడని ఓ కొత్త రేడియో మూలం దొరికింది. ఆ తరంగాలు వస్తున్న దిశలో వాళ్లకి తెలిసినంత మేరకు ఏ ప్రఖ్యాత తార గాని, నెబ్యులా గాని, గెలాక్సీ గాని లేవు. అంతేకాక సుదూర తారల నేపథ్యం మీదుగా ఆ మూలం కదులుతోంది. అది సుదూర ఖగోళ వస్తువుల కన్నా మరింత వేగంగా కదులుతోంది. సుదూర విశ్వానికి సంబంధించిన ఖగోళపటాల్లో ఆ మూలానికి చెందిన ఆచూకీ దొరక్కపోగా, ఒక రోజు ఆ శాస్త్రవేత్తలు ఇద్దరూ వాళ్ల నక్షత్ర శాల బయటికి నడిచి అలవోకగా ఆకాశం కేసి చూశారు. రేడియో తరంగాలు వస్తున్న దిశలో ఏదైనా ప్రత్యేక వస్తువు ఉందా అని పరీక్షించారు. వాళ్లు చూస్తున్న దిశలో ఓ ప్రకాశవంతమైన వస్తువు కనిపించి ఆనందం కలిగించింది. అది జూపిటర్ అని గుర్తుపట్టడానికి వాళ్లకి ఎంతో సమయం పట్టలేదు. ఇలాంటి యాదృచ్ఛిక ఆవిష్కరణలు వైజ్ఞానిక చరిత్రలో ఎన్నో సందర్భాలలో జరుగుతూ ఉంటాయి.

(ఇంకా వుంది)

జూపిటర్ పరిసరాలలో వాయేజర్ పరిశీలనలు

2022-10-18T08:03:00.001+05:30

వాయేజర్ చెప్పిన యాత్రా కథలు అన్నిట్లోకి నాకు బాగా నచ్చింది జూపిటర్ అతి దగ్గరి చందమామ అయిన ‘అయో’* గురించి చెప్పిన కథలే. అయో తీరులో ఏదో విచిత్రంగా వుందని ముందే సందేహించాము. దాని ఉపరితలం మీద విశేషాలని స్పష్టంగా గుర్తించలేకపోయాం కాది ఎర్రగా ఉంటుందని మాత్రం గమనించాం. అది మార్స్ కన్నా కూడా ఎర్రగా ఉంటుంది. బహుశా మొత్తం సౌరమండలంలోనే అత్యంత ఎర్రనిదైన వస్తువు ఇదేనేమో. కొన్నేళ్లుగా దాని ఉపరితలం మీద ఏవో మార్పులు చోటుచేసుకుంటున్నాయి. పరారుణ కాంతిని, రాడార్ తరంగాలని అతి ప్రతిబింబించే పద్ధతిలోను మార్పులు కనిపిస్తున్నాయి. అయో కక్ష్య ఉన్న స్థానంలోనే జూపిటర్ ని పెనవేసుకుని వడ్డాణ్ణం లాంటి ఓ విశాల అణుసమాహారం వుందని కూడా గుర్తించాము. అందులో ప్రధానంగా సల్ఫర్, సోడియమ్, పొటాషియమ్ అణువులు ఉన్నాయి. ఆ పదార్థం అంతా ఎలాగో అయో నుండి పోగొట్టుకుపోయిన పదార్థమే.

వాయేజర్ నౌక ఆ విశాలమైన చందమామని సమీపించినప్పుడు విచిత్రమైన దాని పలు వర్ణాల ఉపరితలం మాకు దర్శనమిచ్చింది. అలాంటి వింత మొత్తం సౌరమండలంలోనే ఎక్కడా లేదేమో. అయో గ్రహశకల వలయానికి దగ్గరిగా వుంది. ఆది నుండి ఆ చందమామ మీద రాలే బండలు ఆ ఉపగ్రహం ముఖం మీద గుద్దే పిడిగుద్దుల ప్రభావమే ఆ పలువర్ణవిలాసం అయ్యుంటుంది. ఆ రాలే రాళ్ల వల్ల ఉల్కాబిలాలు ఏర్పడి వుండాలి. కాని అలాంటివేవీ కనిపించలేదు. అయో మీద ఏర్పడ్డ ఉల్కాబిలాలని త్వరత్వరగా పూరించేవి గాని, నామరూపాలు లేకుండా చెరిపేసేవి గాని ప్రక్రియలు ఆ చందమామ ఉపరితలం మీద సదా సమర్థవంతంగా పనిచేస్తూ ఉండాలి. ఆ యంత్రాంగమేదో అయో వాతావరణానికి చెందినది అయ్యుండదు. ఎందుకంటే గురుత్వం బలహీనంగా ఉండడం వల్ల అయోకి పెద్దగా వాతావరణమే లేదు. అది నీటి ప్రవాహం చేసిన పనికూడా కాదు. ఎందుకంటే పరమశీతలమైన అయో ఉపరితలం మీద ద్రవపు నీరు నిలవదు. అయితే అగ్నిపర్వత శిఖరాలని పోలిన కొన్ని ప్రదేశాలు అయితే కనిపించాయి. కాని అవి కచ్చితంగా అగ్నిపర్వతాలేనని నిశ్చయంగా చెప్పడం కష్టం.

వాయేజర్ దిశానిర్దేశ బృందంలో లిండా మొరాబిటో అనే ఓ మహిళాశాస్త్రవేత్త వుంది. వాయేజర్ కచ్చితంగా దాని నియత కక్ష్యలో ప్రయాణించేలా చెయ్యడం ఆమె పని. అయో నుండి వచ్చే చిత్రాలలో నేపథ్యంలో ఉండే తారలు మరింత స్పష్టంగా కనిపించేలా చిత్రాన్ని మరింత నిగ్గుదేల్చమని ఆమె కంప్యూటర్ ని మరీమరీ ఒత్తిడి చేసింది. అలా ఆ చిత్రాన్ని ఇంకా ఇంకా సంస్కరిస్తుంటే ఒక దశలో ఆ చందమామ ఉపరితలం నుండి ఉవ్వెత్తున పైకి ఎగజిమ్ముతున్న ఒక స్రోతస్సు కనిపించింది. చీకటి నేపథ్యం మీద ఆ స్రోతస్సు మిలమిలా మెరుస్తోంది. ఆ స్రోతస్సు ఓ అగ్నిపర్వతం లోంచి పైకి తన్నుకొస్తున్న పదార్థం అని మరింత విశ్లేషణ చేసిన మీదట అర్థమయ్యింది. అంతకుముందు అగ్నిపర్వతాలని పోలిన స్థలాలలో ఒక దాని వద్దనే ఆ స్రోతస్సు ఉందని కూడా తెలిసింది. ఆ సంగతి తెలిసిన లిండా ఆనందానికి అంతులేదు. భూమికి బయట మొట్టమొదటి సక్రియమైన అగ్నిపర్వతాన్ని వాయేజర్ కనుక్కుంది. వాయుధారలని, రాతిశకలాలని అంతరిక్షంలోకి ఎగజిమ్ముతున్న తొమ్మిది సక్రియమైన అగ్నిపర్వతాలు ఇప్పుడు అయో మీద ఉన్నాయని మనకి తెలుసు. అవి గాక కొన్ని వందల, వేల సంఖ్యలో వినష్టమైన అగ్నిపర్వతాలు ఉన్నాయని కూడా తెలుసు. అలా ఆ అగ్నిపర్వతాల లోంచి పైకి తన్నుకొస్తున్న పదార్థం ఆ కొండవాలు మీదుగా కిందికి ప్రవహిస్తుంటే, అందులోంచి పుట్టిన మహోగ్రమైన అగ్నిధారలు, నిప్పు చాపాల బాటల వెంట అంత ఎత్తున ఎగసి పడుతూ, చుట్టూ ఉండే పలువన్నెల నేపథ్యం మీద రంగవల్లులు దిద్దుతున్నాయి. అలా ఆకాశం లోంచి వర్షించే శిలా ద్రవమే ఆ చందమామ మీద ఏర్పడే ఉల్కాబిలాలని ఎప్పటికప్పుడు పూరిస్తూ ఉండొచ్చు. ఆ విధంగా ఆ చందమామ ముఖం ఎప్పటికప్పుడు నవ్యంగా, దివ్యంగా మెరుస్తూ ఉంటుంది. ఆ వింతని చూసి గెలీలియో, హైగెన్స్ లు ఎంత పొంగిపోయేవారో.

స్టాంటన్ పీలే మరియు అతడి సహోద్యోగుల బృందం కలిసి అయో మీద అగ్నిపర్వతాల ఉనికి మొట్టమొదటి సారిగా సిద్ధాంతపరంగా పసిగట్టారు. ఆ తరువాత వాయేజర్ పరిశీలనలలో వాటిని ఉనికి నిర్ధారించబడింది. అయో మీద, దాని పొరుగు చందమామ అయిన యూరోపా, దాని మాతృ గ్రహమైన జూపిటర్ లు కలికట్టుగా చూపించే గురుత్వ ప్రభావాన్ని వాళ్లు అంచనా వేసి, దాని వల్ల అయో అంతరాళంలో పుట్టే తరంగాల గురించి లెక్కలు వేశారు. ఆ తరంగాల ప్రభావం వల్ల అయో లోపలి రాళ్లు కరిగి, ద్రవరూపంలో ఉండాలని వాళ్లు నిర్ణయించారు. అయో మీది అగ్నిపర్వతాలు వెళ్లగక్కే పదార్థానికి మూలం, ఆ చందమామ అంతరాళంలో ఉన్న ఓ ద్రవరూపపు సల్ఫర్ సముద్రమేనని ఇప్పుడు మనకు బలంగా ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఘన రూపంలో ఉన్న సల్ఫర్ ని నీరు మరిగే ఉష్ణోగ్రత కన్నా మరి కాస్త ఎక్కువకి, అంటే సుమారు 115 డిగ్రీల సెల్షియస్ కి, వేడి చేస్తే అది మరిగి రంగు మారుతుంది. ఉష్ణోగ్రత ఎంత ఎక్కువైతే రంగు అంత చిక్కన అవుతుంది. అగ్నిపర్వతాల ముఖాల లోంచి కరిగిన సల్ఫర్ నదులు వరదలై పారితే ఆ దృశ్యం ఎలా ఉంటుందో, అయో మీద కనిపించే అనేక వర్ణాల విన్యాసం సరిగ్గా అలాగే ఉంటుంది. వేడి గరిష్ఠంగా ఉండే అగ్నిపర్వత ముఖం వద్ద నల్లని సల్ఫర్ కనిపిస్తుంది. నదులై ప్రవహించే పరిసరాలలో ఎరుపు, చెంగావి వర్ణాలలో కనిపిస్తుంది. మరి కాస్త దూరాన తలాల మీద దాని సహజ వర్ణంలో పచ్చని పసిమితో మెరిసిపోతుంది. అయో ఉపరితలం మీద నెలల స్థాయిలో కూడా మార్పులు కనిపిస్తాయి. భూమి మీద వాతావరణ వివరాలు రోజూ ప్రకటించినట్టు, అయో కి సంబంధించిన మ్యాపులు నెలనెలా మారుస్తూ ఉండాలేమో. భవిష్యత్తులో ఆ విచిత్ర ప్రపంచాన్ని పర్యటించడానికి బయల్దేరిన ధీరోదాత్తులకి పాపం కొంచెం గట్టి సవాళ్లే ఎదురవుతాయి.

అయోని పూర్తిగా ఆవరించిన సన్నని వాయుమండలం అంతా సల్ఫర్ డయాక్సయిడ్ మయమై వుంది. కాని ఆ సన్నని గాలి పొర వల్ల కూడా ఓ సత్ప్రయోజనం ఉందనిపిస్తుంది. జూపిటర్ వికిరణ వలయం లోంచి పుట్టుకొచ్చే తీక్షణమైన విద్యుదావేశ కణాల తాకిడి నుండి ఆ పొరే అయోని కాపాడుతుంది. రాత్రి పూట ఉష్ణోగ్రత ఎంతగా పడిపోతుందంటే సల్ఫర్ డయాక్సయిడ్ అంతా ఘనీభవించి తెల్లగా పిండారబోసినట్టు నేలని కప్పేస్తుంది. కాని విద్యుదావేశ కణాల తీక్షణ తాడనానికి నేల దహించుకుపోతుంది. కాబట్టి అయో మీద తలదాచుకునే ఉద్దేశం గాని ఉంటే ఉపరితలానికి అడుగున ఎక్కడో దాచుకుంటే ఆ తలకి ఎంతో మేలు.

అయో మీద అగ్నిపర్వతాలు ఆకాశంలోకి వెళ్లగక్కే స్రోతస్సులు ఎంత ఎత్తుకు లేస్తాయంటే, అవి ఎగజిమ్మే పదార్థం నేరుగా జూపిటర్ పరిసరాల వరకు పోతుందని చెప్పుకోవచ్చు. అయో కక్ష్య ఉన్న ఎత్తులో, జూపిటర్ చుట్టూ ఓ వడ్డాణ్ణంలా ఏర్పడ్డ అణురాశికి మూలం ఆ స్రోతస్సులేనని అనుకోవచ్చు. అలా పుట్టిన అణుధార నెమ్మదిగా గిరికీలు కొడుతూ జూపిటర్ దిశగా పతనం చెందుతూ ఉండొచ్చు. జూపిటర్ యొక్క అంతర చందమామ అయిన అమేథియా యొక్క ఎర్రని ఛాయకి కారణం ఈ అణుధారే కావచ్చు. అసలు అయో నుండి పైకి తన్నుకొచ్చే ఈ పదార్థమే, జూపిటర్ యొక్క పలచని వలయాల వ్యవస్థకి కూడా కారణం కావచ్చు.

అయో ఉపరితలం - నేపథ్యంలో జూపిటర్ (ఊహాచిత్రం)

జూపిటర్ మీద పెద్ద ఎత్తున మనుషులు జీవించడం అనేది ఊహించుకోవడం కొంచెం కష్టమే. కాని జూపిటర్ మేఘాల మీద తేలే గాలి బుడగ నగరాలలో నివాసం సుదూర భవిష్యత్తులో సాంకేతికంగా సాధ్యమే. అయో మీద నుండి గాని, యూరోపా మీద నుండి గాని బృహస్పతి వైపుగా ఉన్న ముఖాల నుండి ఆ మాతృగ్రహాన్ని గమనిస్తే, ఆ విశాలమైన ప్రపంచం, విపరీతమైన మారుదల గల ప్రపంచం, ఉదయాస్తమయాలు లేని ఆ ప్రపంచం, మొత్తం ఆకాశాన్నంతా నింపేస్తూ కనిపిస్తుంది. భూమి నుండి చూసినప్పుడు చందమామ యొక్క ఒక ముఖమే కనిపిస్తుంది. అలాగే జూపిటర్ కి కూడా దాని చందమామల్లో చాలా మటుకు ఒక ముఖాన్నే ప్రకటించుకుంటాయి. కాబట్టి జూపిటర్ ని దాని చందమామల నుండి చూసినప్పుడు ఎల్లవేళల వింతైన నారింజ తేజంతో వెలిగిపోతూ, అపరసూర్యుడిలా సాక్షాత్కరిస్తుంది. భవిష్యత్తులో జూపిటర్ వ్యవస్థని పర్యటించగోరే అన్వేషులని అక్కడి పరిస్థితులు వేలనోళ్లతో వెక్కిరిస్తాయి, వేయి రీతుల్లో సవాలు చేస్తాయి.

(ఇంకా వుంది)

వాయేజర్ 2 యాత్రా పత్రిక

2022-09-24T15:32:00.001+05:30

వాయేజర్ మిషన్ల లో మనుషులే ఉండి ఉంటే నౌక కెప్టెన్ యాత్రాపత్రిక నడిపిస్తూ ఉండేవాడు. వాయేజర్ 1, 2 లలో జరిగిన సంఘటనల సంకలనాన్ని వర్ణించే ఆ యాత్రా పత్రిక ఇలా ఉంటుందేమో.

1 వ రోజు – పరికరాలలో దోషాలు ఉన్నాయని ఆఖరి నిముషంలో తెలిశాక ఆందోళన పడుతూనే కేప్ కెనావరల్ నుండి లిఫ్ట్ ఆఫ్ అయ్యి గ్రహాల, తారల దిశగా దూసుకుపోయాం.

2 వ రోజు – సైన్స్ ప్రయోగాల వేదికని పట్టుకునే బూమ్ ని ప్రయోగించడంలో సమస్య వచ్చింది. ఆ సమస్యని గాని పరిష్కరించకపోతే మా చిత్రాలు, తదితర వైజ్ఞానిక సమాచారాన్ని పోగొట్టుకున్నట్టే.

13 వ రోజు – వెనక్కు తిరిగి చూసి అంతరిక్షంలో భూమి, చందమామలని పక్కపక్కగా చూసి ఆ సుందర దృశ్యాన్ని ఫోటో తీశాం. చూడచక్కని జంట.

150 వ రోజు – మధ్యంతర కక్ష్య సవరణ కోసం ఇంజిన్లు కాసేపు మండాయి.

170 వ రోజు – సాధారణ నిర్వహణా కార్యక్రమాలు. కొన్ని నెలలు చీకూచింతా లేకుండా గడచిపోయాయి.

185 వ రోజు – విజయవంతంగా తీసిన జూపిటర్ క్రమాంకన చిత్రాలు

207 వ రోజు – బూమ్ సమస్య పరిష్కరించబడింది. ముఖ్య రేడియో ట్రాన్స్మిటర్ విఫలమయ్యింది. బాకప్ ట్రాన్స్మిటర్ ని పన్లోకి దింపాము. అది కూడా విఫలమైతే మా నుండి ఇక భూమికి ఎప్పుడూ ఏ సమాచారమూ అందదు.

215 వ రోజు – మార్స్ కక్ష్యని దాటాము. ఆ సమయంలో మార్స్ గ్రహం సూర్యుడికి అవతలి వైపు వుంది.

295 వ రోజు – ఉల్కాశకల వలయం లోకి ప్రవేశించాం. అక్కడ ఎన్నో పెద్ద పెద్ద బండలు గిరికీలు కొడుతూ అంతరిక్షంలో కొట్టుకుపోతున్నాయి. వాటిలో చాలా వాటికి ఇంకా పేర్లు పెట్టలేదు. వాటి మీద నిఘా ఉంచమని మనుషుల్ని పెట్టాను. నౌక వాటిని గుద్దుకోకుండా జాగ్రత్తపడాలి.

475 వ రోజు – ప్రధాన ఉల్కాశకల వలయం లోంచి బ్రతుకు జీవుడా అని బయటపడ్డాం.

570 వ రోజు – జూపిటర్ ఆకాశంలో క్రమంగా పెద్దదవుతోంది. ఇంతవరకు భూమి మీద అతి పెద్ద టెలిస్కోప్ లు కూడా చూడలేనంత వివరంగా ఆ గ్రహం ఇప్పుడు మాకు కనిపిస్తోంది.

615 వ రోజు – జూపిటర్ గ్రహమంతా వ్యాపించిన బృహత్తరమైన వాతావరణ వ్యవస్థ, అల్లకల్లోలమైన దాని మేఘమండలం – ఇవన్నీ చూస్తూ మంత్రముగ్ధులం అయ్యాము. బ్రహ్మాండమైన గురుగ్రహపు పరిమాణం చూసి అబ్బురపోయాము. మిగతా అన్ని గ్రహాలని కలపగా ఏర్పడ్డ రాశికి రెండు రెట్లు ద్రవ్యరాశి గల గ్రహమది. అక్కడ కొండలు, లోయలు, అగ్నిపర్వతాలు, నదులు – ఇవేవీ లేవు. నేలకి, నింగికి మధ్య సరిహద్దు లేదు. సాంద్రమైన వాయు, ధూళి మేఘాల సమూహం దాని వాతావరణం. ఉపరితలమే లేని వింత ప్రపంచం. జూపిటర్ మీద మనకి కనిపించేదంతా దాని ఆకాశంలో తేలుతూ కనిపిస్తుంది.

630 వ రోజు – జూపిటర్ వాతావరణం మిరుమిట్లు గొల్పుతోంది. ఇంత భారీ గ్రహం దాని అక్షం మీద ఒకసారి పది గంటల కన్నా తక్కువ సమయంలోనే తిరుగుతుంది. అతివేగవంతమైన దాని ఆత్మభ్రమణం, సౌరశక్తి, గ్రహపు అంతరాళం లోంచి పైకి తన్నుకొస్తున్న తాపం – ఈ శక్తులన్నీ కలిసి దాని ఉధృతమైన వాతావరణాన్ని అదిలిస్తున్నాయి.

640 వ రోజు – మేఘాల ఆకృతులు అసామాన్యంగా, అద్భుతంగా కనిపిస్తున్నాయి. వాన్ గో (Van Gogh) చిత్రించిన Starry Night చిత్రం గుర్తొస్తోంది. విలియమ్ బ్లేక్, ఎడ్వర్డ్ మంచ్ ల కృతులని తలపిస్తున్నాయి. కాని అది కొద్దిగానే. ఎందుకంటే ఇలాంటి చిత్రాలు వేసిన చిత్రకారుడు ఇంతవరకు లేడు. ఎందుకంటే వాళ్లెవరూ కూడా మన భూమిని ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టలేదు. భూమి మీదే బందీగా మిగిలిన చిత్రకారుడు ఎవడూ ఇంతవరకు అలాంటి అలౌకికమైన, అపూర్వమైన సౌందర్యాన్ని ఊహించి ఉండడు.

బృహస్పతిని అలంకరించే పలువన్నెల వలయాలు ఇప్పుడు మరింత దగ్గరగా కనిపిస్తున్నాయి. తెల్లని చారలు బహుశా అమోనియా స్ఫటికాలతో నిండిన మబ్బులు కావచ్చు. కాస్త గోధుమ వన్నె చారలు వాతావరణంలో మరింత వేడెక్కిన, లోతైన భాగాలు కావచ్చు. నీలపు భాగాలు పైన తేలే మబ్బుల్లో ఏర్పడ్డ పెద్ద రంధ్రాలు. వాటి లోంచి చూస్తే నిర్మలాకాశం కనిపిస్తుంది.

జూపిటర్ మీద సర్వత్ర కనిపించే ఎరుపు-గోధుమ రంగుల మిశ్రమానికి కారణం తెలియదు. బహుశ ఫాస్ఫరస్, సల్ఫర్ లకి సంబంధించిన రసాయ చర్యలే దానికి కారణం కావచ్చు. బృహస్పతి వాతావరణంలో ఉండే మీథేన్, అమోనియా, నీరు మొదలైన పదార్థాల మీద సూర్యకాంతిలోని అతినీలలోహిత కిరణాలు పడినప్పుడు ఆ అణువులు విచ్ఛిన్నమై రంగురంగుల, సంక్లిష్టమైన కర్బన రసాయనాలు పుట్టి ఉండొచ్చు. ఆ ఎరుపు-గోధుమ రంగుకి కారణం ఆ అణువులే కారణమై ఉండొచ్చు. అదే నిజమైతే భూమి మీద నాలుగు బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం జీవం పుట్టుకకి కారణమైన రసాయన చర్యలే ఇప్పుడు జూపిటర్ మీద జరుగుతున్నాయి అన్నమాట.

647 వ రోజు – పెద్ద ఎర్రని బొట్టు. ఓ పెద్ద వాయు స్తంభం ఇరుగు పొరుగు మబ్బుల కన్నా ఎంతో ఎత్తుకి ఎగజిమ్ముతోంది. అందులో ఓ అరడజను భూములు పట్టేస్తాయేమో. మరింత లోతుల్లో పుట్టే సంక్లిష్టమైన అణువులని అది పైకి తెస్తోంది కనుకనే అది ఎర్రగా కనిపిస్తోందేమో. కొన్ని కోట్ల సంవత్సరాలుగా సాగుతున్న ఓ ప్రయళభీకర తుఫాను అందులో నాట్యం చేస్తోంది.

650 వ రోజు – బృహస్పతితో సమాగమం. ఓ అద్భుతమైన అనుభవం. జూపిటర్ యొక్క వికిరణ వలయాలల (radiation belts) లోంచి విజయవంతంగా, సురక్షితంగా ప్రయాణించాము. ఆ ప్రయాణంలో మా అదృష్టం బాగుండి కేవలం ఒకే ఒక పరికరం నాశనం అయ్యింది. దాన్ని ఫాస్ఫో పోలారిమీటర్ (phosphopolarimeter) అంటారు. జూపిటర్ చుట్టూ ఉండే వలయాల తలాన్ని (ring plane) విజయవంతంగా దాటాము. ఇటీవలే కనుక్కోబడ్డ ఆ జూపిటర్ వలయాలలో ఉండే రేణువులతో గాని, బండలతో గాని ఢీకొనకుండా సురక్షితంగా దాటగలిగాము. జూపిటర్ ఉపగ్రహాలలో ఒకటైన అమాల్తియా (Amalthea) ని చక్కని చిత్రాలు తీశాము. ఇదో చిన్ని, ఎర్రని ప్రపంచం. జూపిటర్ వికిరణ వలయాల హృదయంలో ఉంటుందిది. అలాగే పలువన్నెల అయో (Io) ని కూడా చూశాము. యూరోపా మీద గజిబిజి గీతలని తిలకించాము. గానిమీడ్ మీద సాలీడు గూళ్ల వంటి రేఖా విన్యాసాలని సందర్శించాము. కాలిస్టో మీద పలువర్ణాల, విశాల పల్లపు ప్రాంతాన్ని పరిశీలించాము. కాలిస్టో చుట్టూ తిరిగి, జూపిటర్ చందమామలలో కెల్లా పెద్ద కక్ష్య కలిగిన జూపిటర్ 13 కక్ష్యని దాటాము. బృహస్పతికి వీడ్కోలు చెప్పాము.

662 వ రోజు – మా పార్టికిల్ డిటెక్టర్ లు, ఫీల్డ్ డిటెక్టర్ లు జూపిటర్ వికిరణ వలయాలని దాటి పోయామని తెలుపుతున్నాయి. జూపిటర్ గురుత్వ శక్తి వల్ల మేము వేగం పుంజుకున్నాము. జూపిటర్ గురుత్వ ప్రభావం నుండి విముక్తి పొంది మళ్లీ విశాల వ్యోమసముద్రం మీద మా యాత్రని కొనసాగించాము.

874 వ రోజు - మా నౌకలో ఒక పరికరం ఎప్పుడూ కానోపస్ తార దిశగా గురిపెట్టి ఉంటుంది. అది మా నౌకకి చుక్కాని వంటిది. దాని వల్లనే దిక్కు తెలియని చీకటి అంతరిక్షంలో నౌకకి దిశానిర్దేశం చెయ్యడానికి వీలవుతోంది. ఆ పరికరం తాత్కాలికంగా పని చెయ్యడం మానేసింది. మా ఆప్టికల్ సెన్సారు ఆల్ఫా, మరియు బీటా సెంటారీ తారలజంటని కానోపస్ తార అనుకుని పొరబడ్డాయి. మా తదుపరి గమ్యం మరో రెండేళ్ల దూరంలొ వుంది. అది సాటర్న్ వ్యవస్థ.

(ఇంకా వుంది)

వాయేజర్ 2 చెప్పిన "యాత్రికుల కథలు"

2022-09-10T11:02:00.002+05:30

పుడమిపై కడళ్ల మీద చేసిన మొట్టమొదటి సాహసయాత్రా సాంప్రదాయంలో వచ్చినవే నేటి వైకింగ్ చేసిన వాయేజర్ అంతరిక్ష నౌకా యాత్రలు. క్రిస్టియాన్ హైగెన్స్ కి చెందిన వైజ్ఞానిక, మేధోజన్య సాంప్రదాయంలో వచ్చినవే నేటి అంతరిక్ష పరిశోధనలు, ప్రయాసలు. చుక్కల దిశగా కొట్టుకుపోయే తెప్పలు మన వాయేజర్ నౌకలు. ఆ మార్గమధ్యంలో వాయేజర్ కి ఎదురుపడిన ప్రపంచాల గురించే హైగెన్స్ కోటి కలలు కన్నాడు, అనేకరీతుల ఆరాధించాడు.

కొన్ని శాతాబ్దాల క్రితం నావికులు విశాల సముద్రాల మీద ధ్వజమెత్తి సాహసయాత్రలు తలపెట్టినప్పుడు, వారితో పాటు వెనక్కి తిరిగి తెచ్చిన వస్తువులలో ‘యాత్రికుల కథలు’ కూడా ఉన్నాయి. అపరిచిత భూముల గురించి, అనిర్వచనీయ జీవాల గురించి తిరిగొచ్చిన నావికులు కథలుకథలు చెప్పేవారు. ఆ కథలన్నీ శ్రోతల మనసులని సంభ్రమాశ్చర్యాలతో నింపేవి. ఆకాశాన్నంటే కొండలు; నిప్పులు కక్కే రాకాసిబల్లులు; సముద్రాలని మధించే జలరాకాసులు; కనువిందు చేసే బంగరు పళ్యాలలో చేసే విందులు; తొండాన్ని మహాదండంలా వాడే మృగాలు; ప్రొటెస్టంట్లు, కాథలిక్కులు, యూదులు, ముస్లిమ్లు మొదలైన వర్గాల మధ్య మతకలహాలని హాస్యాస్పదంగా భావించే సంస్కారవంతమైన సమాజాలు; మండే నల్లని శిలలు; చాతీలో నోళ్లు కలిగిన, తలలు లేని నరులు; మొక్కలకి పుట్టే మేకలు – ఇలా ఎన్నెన్నో అంతులేని వింతలు. ఆ కథలలో కొన్ని నిజాలు, కొన్ని కల్లలు. మరి కొన్నిట్లో ఎక్కడో సత్యబీజం వున్నా, దాన్ని విన్నవారు, వినిపించిన వారు ఎక్కడో తప్పుగా అర్థం చేసుకున్నారు. ఈ కథలన్నీ వోల్టేర్, జోనాథన్ స్విఫ్ట్ వంటి రచయితల కలాలకి పదును పెట్టాయి. అంతవరకు బాహ్య ప్రపంచం గురించి తెలియక కూపస్థంగా మిగిలిపోయిన యూరొపియన్ సమాజం మీద వారి రచనలు దుమ్మెత్తి పోశాయి.

నేటి వాయేజర్ నౌకలు కూడా ఎన్నో కమ్మని యాత్రికుల కథలు చెప్పాయి. తుత్తునియలైన గాజుగోళంలా పగిలిపోయిన ఓ ప్రపంచం కథ; సాలీడు గూళ్ళ లాంటి జాలంతో ధృవం నుండి ధృవం దాక కప్పబడ్డ ప్రపంచం కథ; బంగాళ దుంపల్లా వికారమైన ఆకారం గల చందమామల కథ; భూగర్భంలో సముద్రాన్ని దాచుకున్న ప్రపంచం కథ; కుళ్లిన కోడిగుడ్ల కంపు కొడుతూ పీజ్జా కనిపించే నేలతో, కరిగిన గంధకపు కొలనులతో, నేరుగా అంతరిక్షంలోకే పొగలు గక్కే జ్వాలాముఖులతో జ్వలించే విచిత్ర ప్రపంచపు కథ; చిన్న చుక్కలాంటి మన భూమి ముందు దిగ్గజం లాంటి జూపిటర్ అనే గ్రహం కథ. ఆ గ్రహంలో మన భూములు 1000 పైగా పట్టేస్తాయి.

జూపిటర్ చుట్టూ తిరిగే గెలీలియన్ ఉపగ్రహాలు ఒక్కొక్కటి ఇంచుమించు మెర్క్యురీ గ్రహం అంత పెద్దవి. వాటి పరిమాణాలని, ద్రవ్యరాశిని, సాంద్రత విలువలని లెక్కించొచ్చు. దాన్ని బట్టి వాటి అంతరంగ నిర్మాణం గురించి తెలుస్తుంది. వాటిలో జూపిటర్ కి సన్నిహితంగా ఉండే అయో (Io), యూరోపా (Europa) లు రాయిలా కఠినమైనవి. జూపిటర్ కి ఇంకా దూరంగా ఉండే గానిమీడ్ (Ganymede), కాలిస్టో (Callisto) లు కాస్త సాంద్రత తక్కువ గలవి. రాయికి, మంచు గడ్డకి మధ్యస్థంగా ఉంటుంది వారి సాంద్రత. అయితే ఈ రాయి, మంచుగడ్డల మిశ్రమంలో రేడియో ధార్మిక పదార్థాల ఆనవాళ్లు ఉండి తీరాలి. అలాంటి ఆనవాళ్లు ఇక్కడ మన భూమిలో కూడా భూగర్భశిలలలో దొరుకుతాయి. దాని వల్ల పరిసరాలు వేడెక్కుతాయి. అలా ఆ ఉపగ్రహాల లోతుల్లో కోట్ల సంవత్సరాలుగా పేరుకుంటున్న వేడిమి అంతా ఉపరితలాన్ని చేరుకుని, అంతరిక్షంలోకి తప్పించుకునే అవకాశమే లేదు. కాబట్టి గానిమీడ్, కాలిస్టో లలో ఉండే వేడిమి, మంచు రూపంలో ఉండే వాటి అంతరంగాలని కరిగిస్తుంది. ఈ చందమామలలో నీరు, బురదలతో కూడుకున్న ఆర్ద్రమైన అంతరంగాలు ఉండి ఉండాలి. ఈ వాదన బట్టి జూపిటర్ చందమామల మధ్య ఎంతో వైవిధ్యం ఉండి ఉండాలని అనిపించింది. తదనంతరం వాయేజర్ చేసిన పరిశీలనలు ఆ సిద్ధాంతాలని నిర్ధారించాయి. వాటి మధ్య అసలు పోలికే లేదు. ఇంతవరకు మనం చూసిన ప్రపంచాలకి, వీటికి మధ్య చాలా భేదం వుంది.

వాయేజర్ 2 అంతరిక్షనౌక మళ్లీ ఎప్పుడూ భూమికి తిరిగి రాదు. కాని అది కనుక్కున్న శాస్త్రీయ సంగతులు, అనుపమాన ఆవిష్కరణలు, దాని ‘యాత్రికుల కథలు’, మాత్రం మనకి పదిలంగా చేరుకున్నాయి. జూలై 9, 1979 నాడు ఏం జరిగిందో ఓ సారి గమనిద్దాం. ఆ రోజు పసిఫిక్ ప్రామాణిక కాలంలో (Pacific Standard Time) 8:04 గంటలకి యూరోపా అనబడే మరో ప్రపంచం నుండి భూమికి సమాచారం అందింది.

బాహ్యసౌరమండలంలో తీసిన చిత్రం అసలు మనని ఎలా చేరుతుంది? జూపిటర్ చుట్టూ పరిభ్రమిస్తున్న యూరోపా మీద సూర్యకాంతి పడుతుంది. ఆ కాంతిలో కొంత భాగం ప్రతిబింబించబడి వాయేజర్ నౌక మీద ఉన్న టీవీ కెమేరాల ఫాస్ఫార్ ల మీద పడినప్పుడు ఓ చిత్రం ఏర్పడుతుంది. ఆ చిత్రం రేడియో సంకేతాల ద్వార అర బిలియన్ కిలోమీటర్ల దూరాన్ని దాటుకుని భూమి మీద ఉన్న ఓ భూకేంద్రాన్ని (ground station) చేరుకుంటుంది. వాటిలో ఒకటి స్పెయిన్ లోను, ఒకటి కాలిఫోర్నియాలోని మొహావీ ఎడారిలోను, ఇంకొకటి ఆస్ట్రేలియాలోను ఉంది. (1979 లో జూలై లో ఆ నాటి ఉదయాన భూమికి ఆ సమాచారం అందిన సమయంలో ఆస్ట్రేలియా కేంద్రమే జూపిటర్, యూరోపా దిశలో తిరిగి వుంది.) సమాచారాన్ని అందుకున్న భూకేంద్రం భూమి చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేస్తున్న సాటిలైట్ ద్వార దక్షిణ కాలిఫోర్నియాకి పంపిస్తుంది. అప్పుడా కేంద్రం మైరోవేవ్ రిలే టవర్ల ద్వార ఆ సమాచారాన్ని జెట్ ప్రపల్షన్ లాబొరేటరీలో వుండే ఓ కంప్యూటర్ కి ప్రసారం చేసుంది. అప్పుడా కంప్యూటర్ ఆ చిత్రాన్ని ప్రాసెస్ చేస్తుంది. ఈ చిత్రం కూడా ఇంచుమించు వార్తాపత్రికల్లో అచ్చయ్యే చిత్రాల మాదిరిగానే ఉంటుంది. ఒక్కొక్క చిత్రంలో సుమారు ఓ మిలియన్ చుక్కల దాకా ఉంటాయి. చుక్కల రంగు నలుపు, తెలుపులకి మధ్యస్థంగా ఉంటుంది. చుక్కలు బాగా దగ్గరదగ్గరగా ఉంటాయి కనుక కొంత దూరం నుండి చూస్తే చుక్కలు కనిపించవు. అంతరిక్షనౌక నుండి వచ్చే సమాచారం ఒక్కొక్క చుక్క ఎంత తెల్లగా ఉండాలో, లేక ఎంత నల్లగా ఉండాలో నిర్ణయిస్తుంది. ప్రాసెస్ చెయ్యబడ్డాక ఆ చిత్రాలన్నీ ఓ మాగ్నెటిక్ డిస్క్ మీద భద్రపరచబడతాయి. జూపిటర్ వ్యవస్థని మొత్తం పద్దెనిమిద్ వేల ఫోటోలు తీసి వాయేజర్ 1 భూమికి పంపింది. ఇంచుమించు అదే సంఖ్యలో చిత్రాలు వాయేజర్ 2 నుండి కూడా అందాయి. ఇన్ని ప్రక్రియల, దశలకి అంతంలో మన చేతికి చిక్కేది యూరోపా అందాలని ప్రదర్శించే ఓ అద్భుతమైన ప్రింటవుట్. 1979, జూలై 9 నాడు మానవ చరిత్రలో మొట్టమొదటి సారిగా మనం అలాంటి చిత్రాన్ని చూడడానికి వీలయ్యింది.

ఆ చిత్రాలలో మాకు కనిపించిన దృశ్యాలని చూసి దిగ్ర్భాంతి చెందాము. వాయేజర్ 1 మిగతా మూడు గెలీలియన్ ఉపగ్రహాలని చక్కని చిత్రాలు తీసి పంపింది. కాని యూరోపా దాని కెమేరాలకి అందలేదు. ఆ కార్యం వాయేజర్ 2 కి సాధ్యమయ్యింది. ఆ చిత్రాలలో కేవలం కొన్ని కిలోమీటర్ వ్యాసం గల భౌగోళిక విశేషాలని కూడా చూడడానికి వీలయ్యింది. యూరోపా చిత్రాలలో మనకి కనిపించేది మార్స్ మీద పార్సివాల్ లొవెల్ ఊహించుకున్న కాలువల జాలం వంటిది కాదనే చెప్పుకోవాలి. అసలు మార్స్ మీద కూడా ఆ కాలువలు ఊహల్లోనే తప్ప వాస్తవంలో లేని మాట ముందే చర్చించుకున్నాం. యూరోపా ఉపరితలం మీద సుదీర్ఘమైన సరళ రేఖల, వక్రరేఖల అల్లిక గజిబిజిగా కనిపిస్తుంది. ఆ రేఖలు పర్వత శ్రేణులా? అంటే ఎత్తుగా ఉంటాయా? లేక లోతుగా ఉండే లోయలా? అవి ఎలా ఏర్పడ్డాయి? పదే పదే సంకోచించి వ్యాకోచించే ఆ ఉపగ్రహం మీద ఏర్పడే ఆ బీటలు, ఉపగ్రహం మొత్తం వ్యాపించిన ఓ విస్తృతమైన టెక్టానిక్ వ్యవస్థలో భాగాలా? భూమి మీద మనకి తెలిసిన plate tectonics వంటిదే అక్కడ కూడా ఉందా? దాన్ని బట్టి జూపిటర్ వ్యవస్థలో ఉండే ఇతర ఉపగ్రహాల గురించి మనకేం తెలుస్తోంది? వాయేజర్ పంపిన సమాచారం ఆశ్చర్యకరంగా ఉన్నా ఎన్నో తేలని ప్రశ్నలని మిగిల్చింది. ఆ ప్రశ్నలకి సమాధానాలు సాధించడానికి కేవలం సాంకేతిక నైపుణ్యం ఉంటే సరిపోదు. దానికి మేధా శక్తి తోడవ్వాలి. యూరోపా ఉపరితలం మీద గజిబిజి గీతలు ఎన్నో వున్నా అది బిలియర్డ్ బంతిలా అతి నునుపుగా ఉంటుంది. ఉపరితలం మీద ఉల్కాబిలాలు లేకపోవడానికి కూడా ఒక కారణం వుంది. లోపలి నుండి పైకి తన్నుకొచ్చే వేడిమి వల్ల పైనున్న మంచు కరిగి, ఏర్పడ్డ ఉల్కాబిలాలని ఎప్పటికప్పుడు పూరిస్తూ ఉంటుంది. కాని ఆ గజిబిజి గీతల మూలాల గురించి మాత్రం ఇప్పటి వరకు ఎంతో చర్చ జరిగినా తేలని ప్రశ్నలు గానే మిగిలిపోయాయి.

(ఇంకా వుంది)

హైగెన్స్ నాటి విశ్వదర్శనం

2022-08-28T13:36:00.000+05:30

సూర్యుడి చుట్టూ తిరిగే గ్రహాలలో భూమి కూడా ఒకటి అనే కోపర్నికస్ సిద్ధాంతాన్ని హోలాండ్ లో సామాన్యులు కూడా నమ్ముతున్నారన్న విషయం హైగెన్స్ కి సంతోషం కలిగించింది. “మందబుద్ధులు, మనుషులు కల్పించిన మూఢాచారాల ప్రభావంలో ఉన్న వాళ్లు తప్ప” ఇంచుమించు ఖగోళశాస్త్రవేత్తలు అందరూ కోపర్నికస్ సిద్ధాంతాన్ని ఒప్పుకున్నారు. మధ్యయుగాలలో క్రయిస్తవ తాత్వికులు విశ్వం యొక్క పరిమితి గురించి చిత్రంగా వాదించేవారు. విశ్వం అంతా భూమి చుట్టూ రోజుకొక సారి పరిభ్రమిస్తుంది కనుక విశ్వం అనంతం కాలేదని వారి వాదన. అందుకే లెక్కించరాని సంఖ్యలో మాత్రమే కాక పెద్ద సంఖ్యలో ప్రపంచాలు ఉండడం అనేది అసంభవం. ఆకాశమంతా కదులుతోందన్న నమ్మకానికి బదులు భూమి తన చుట్టూ తాను తిరుగుతోంది అన్న భావన భూమిని విశ్వంలో తన ప్రత్యేక హోదా నుండీ తొలగించింది. భూమి మీద ఉన్నట్లే ఇతర ప్రపంచాల మీద కూడా జీవం ఉండొచ్చునన్న భావనకి ఊపిరి పోసింది. ఒక్క సౌరమండలం మాత్రమే కాక మొత్తం విశ్వమంతా సూర్యుడి చుట్టూ తిరుగుతోందని భావించాడు కోపర్నికస్. కాని తారల చుట్టూ గ్రహ వ్యవస్థలు ఉండవని కెప్లర్ నమ్మాడు. ఇతర సూర్యుళ్ల చుట్టూ తిరిగే ఇతర ప్రపంచాలు అనంతంగా విశ్వమంతా విస్తరించి ఉన్నాయన్న భావనని మొట్టమొదట ప్రతిపాదించినవాడు జోర్డానో బ్రూనో. కాని కోపర్నికస్, కెప్లర్ ల సిద్ధాంతాలకి పర్యవసానంగా అనేక ప్రపంచాలు ఉండి తీరాలని అర్థం చేసుకున్న వారు ఖంగుతిన్నారు. పదిహేడవ శతాబ్దపు తొలిదశలలో రాబర్ట్ మెర్టన్ అనే శాస్త్రవేత్త సూర్యసిద్ధాంతానికి, అనేక ప్రపంచాలు ఉంటాయన్న సిద్ధాంతం పర్యవసానం అవుతోందని వాదించాడు. ఆ వాదన ఏంటో తన సొంత మాటల్లోనే విందాం.

“కోపర్నికస్ అనుయూయులు చెప్పినట్టు విశ్వం నిజంగానే అంత అసమాన పరిమాణం గలదైతే… అసంఖ్యాకమైన తారలతో, అనంతమైన విస్తృతి గలదే అయితే,… ఆకాశంలో మెరిసే ఆ అసంఖ్యాక తారలు అనేక సూర్యుళ్లు అనుకోవాల్సి ఉంటుంది… సూర్యుడి చుట్టూ ఎన్నో గ్రహాలు నాట్యాలాడినట్టే వాటి చుట్టూ కూడా ఎన్నో ప్రపంచాలు తిరుగుతూ ఉండాలి. అలా అనుకుంటే అసంఖ్యాకమైన జీవసహిత ప్రపంచాలు ఉండాలి. అలా అనుకోవడానికి అభ్యంతరం ఏముంటుంది? ఒకసారి కెప్లర్ తదితరులు భూమి చలనం గురించి అన్నది నిజమని నమ్మాక, ఎన్నో ధీరోదాత్తమైన భావనలని, గొప్ప అంతర్వైరుధ్యాలని వరుసగా ఒప్పుకోవలసి ఉంటుంది.”

కాని మరి భూమి నిజంగానే కదులుతోంది. మెర్టన్ ఈ నాడు బతికుంటే “అసంఖ్యాకమైన, జీవసహిత ప్రపంచాలు” ఉన్నాయని నమ్మేవాడేమో. హైగెన్స్ కూడా అలాంటీ భావన నుండీ వెనుకాడలేదు. నిజానికి ఆ భావనని మనసారా స్వాగతించాడు. అంతరిక్షమనే సముద్రపు సుదూర తీరాల్లో తారలే ఇతర సూర్యుళ్ళు. మన సౌరమండలాన్ని పోలికగా తీసుకుంటూ, ఆ అన్య తారల చుట్టూ కూడా గ్రహాలు తిరుగుతూ ఉండి తీరాలని, వాటి మీద జీవం విలసిల్లి ఉండొచ్చని భావించాడు. “”ఆ గ్రహాల మీద విశాలమైన ఎడారులు తప్ప మరేమీ లేకపోయినట్టు అయితే… వాటి దివ్యమూలాలని బట్టబయలు చేస్తే వాటి మీద జీవజాతుల సంచారం కనిపించకపోతే, అందంలో, అధికారంలో అవి భూమి కన్నా అధమమైనవని అనుకోవలసి ఉంటుంది… కాని అలా తలపోయడం సమంజసం కాదనిపిస్తుంది.”

ఈ భావాలన్నీ ఆ అసాధారణమైన పుస్తకంలో, కాస్త గంభీరమైన పేరుతో ప్రచురించడం జరిగింది. “ఆవిష్కృత ఆకాశ ప్రపంచాలు – గ్రహ సీమల మీద విలసిల్లే ప్రపంచాలకి చెందిన జీవుల, మొక్కల, ఉత్పత్తులకి సంబంధించిన సిద్ధాంతాలు.” 1690 లో హైగెన్స్ మరణానికి కొంచెం ముందు ఇది వెలువడింది. ఆ పుస్తకం ఎంతో మందిని ప్రభావితం చేసింది. రష్యన్ రాజు పీటర్ ద గ్రేట్ దాన్ని రష్యాలో ప్రచురింపజేశాడు. ఆ విధంగా అది రష్యాలో అచ్చయిన మొట్టమొదటి పాశ్చాత్య వైజ్ఞానిక రచన అన్న ఘనత దక్కించుకుంది. ఆ పుస్తకంలో ఉన్నది చాలా మటుకు ఇతర గ్రహాలలో ప్రకృతి, వాతావరణాలకి చెందిన ఊహాగానమే. చక్కని చిత్రాలతో అలంకృతమైన మొదటి ముద్రణలో సూర్యుడి పక్కన, పరిమాణాల నిష్పత్తిని పాటిస్తూ, జూపిటర్, సాటర్న్ ల చిత్రాలు ఉన్నాయి. అంత పెద్ద గ్రహాలు కూడా సూర్యుడి పక్కన చిన్నగా కనిపిస్తాయి. అలాగే భూమి పక్కన సాటర్న్ ఉన్న చిత్రం కూడా వుంది. అందులో సాటర్న్ పక్కన భూమి ఓ చిన్ని చుక్క.

హైగెన్స్ ఊహించుకున్న ఇతర గ్రహాల పర్యావరణాలు ఇంచుమించుగా పదిహేడవ శతాబ్దపు భూమి లాగానే ఉన్నాయి. ఇతర గ్రహాల మీద ఉండే ‘గ్రహవాసుల’ (“planetarians”) “శరీరాలు పూర్తిగా అయినా, పాక్షికంగా అయినా మన శరీరాల కన్నా చాలా భిన్నంగా ఉంటాయి… ప్రతిభ గల జీవులు మన లాంటి ఆకారంలో తప్ప మరే విధంగానూ ఉండరని అనుకోవడం… వట్టి అర్థంలేని అభిప్రాయం.” రూపం తేడాగా ఉన్నా తెలివితేటల్లో కొరత లేకపోవచ్చు అంటున్నాడు. కాని ఇక్కడ ఇంకా ఇలా వాదిస్తాడు. వాళ్లు మరీ విడ్డూరంగా కూడా ఉండరని అంటాడు. వాళ్లకీ చేతులు, కాళ్లు ఉంటాయని, రెండు పాదాల మీద నిటారుగా నించుంటారని, రెండు కాళ్ల మీద నడుస్తారని అంటాడు. వాళ్లకీ వ్రాత ఉంటుందని, జ్యామితి తెలిసి ఉంటుందని వాదిస్తాడు. జూపిటర్ చుట్టూ ఉండే నాలుగు ఉపగ్రహాలు ఉన్నది ఆ ప్రాంతంలో సంచరించే అంతరిక్ష నావికులకి దారి చూపించడం కోసమేనని వాదిస్తాడు. హైగెన్స్ తన సాంస్కృతిక నేపథ్యపు ప్రభావం బలంగా ఉన్న పౌరుడు. నిజానికి మనమూ అంతే. సామాజిక నేపథ్యపు ప్రభావానికి లోను కానిదెవరు? విజ్ఞానమే తన మతం అన్నాడు. ఇతర గ్రహాల మీద కూడా జీవులు ఉంటారన్నాడు. లేకుంటే ఆ ప్రపంచాలన్నిటినీ దేవుడు నిష్కారణంగా సృష్టించినట్టు అవుతుంది అన్నాడు. అతడి డార్విన్ కి ముందరి వాడు కనుక అన్యధరా జీవుల గురించి అతడి చేసిన ఊహాగానాల మీద పరిణామ సిద్ధాంతపు ప్రభావం పడలేదు. అయితే ఆ కాలంలో లభ్యమైన పరిశీలనా సమాచారాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని ఆధునిక విశ్వదర్శనానికి చాలా సన్నిహితంగా వచ్చాడు –

“ఇంత బృహత్తరమైన, బ్రహ్మాండమైన విశ్వం వెనుక ఉన్న విశ్వరచన ఎంత అద్భుతమైనది… ఎన్నెన్ని సూర్యుళ్లు, ఎన్నెన్ని భూములు… ఆ లోకాల మీద కిక్కిరిసి వున్న మూలికలు, మొక్కలు, మెకాలు, ఆ భూములని అలంకరించిన సాగరాలు, నగాలు… ఇక కొలువరాని దూరాలలో వెల్లివిరిసిన అపార తారావళిని తలచుకుంటే మనసంతా చెప్పరాని అబ్బురపాటుతో, ఆరాధనతో నిండిపోతుంది.”

(ఇంకా వుంది)

“ఈ ప్రపంచమే నా దేశం, విజ్ఞానమే నా మతం" - క్రిస్టియన్ హైగెన్స్

2022-08-20T19:26:00.004+05:30

ఇటలీలో గెలీలియో అన్య ప్రపంచాల ఉనికిని ప్రకటించాడు. జోర్డానో బ్రూనో అన్య జీవన రూపాల ఉనికి మీద వ్యాఖ్యానించాడు. ఆ కారణం చేత ఇద్దరికీ తీవ్రమైన శిక్షే పడింది. కాని హోలాండ్ లో ఆ ఇద్దరి సిద్ధాంతాలని నమ్మిన క్రిస్టియన్ హైగెన్స్ కి ఘన సత్కారమే లభించింది. అతడి తండి కాంస్టాంటిన్ హైగెన్స్ ఆ కాలంలో ఓ గొప్ప దౌత్యాధికారి. అంతేకాక అతడొక సాహితీవేత్త, కవి, వాగ్గేయకారుడు, విద్వాంసుడు, ఇంగ్లీష్ కవి జాన్ డాన్ కి స్నేహితుడు, అతడి కవితలకి అనువాదకర్త, గొప్ప ప్రఖ్యాతి గల వంశానికి మూలకర్త. ఈ కాంస్టాంటిన్ రూబెన్స్ అనే చిత్రకారుడి సృజనని ఎంతో ఆరాధించేవాడు. రెంబ్రాంట్ వాన్ రైన్ అనే కుర్ర చిత్రకారుణ్ణి “ఆవిష్కరించాడు.” అంతేకాక రెంబ్రాంట్ చిత్రాలలో ఎన్నో సార్లు ప్రత్యక్షమయ్యాడు కూడా. అతణ్ణి మొదటి సారి కలుసుకున్నాక అతడి గురించి ఫ్రెంచ్ తాత్వికుడు దేకార్త్ ఇలా అంటాడు – “ఒక్క మనసు అన్ని విషయాలలో లగ్నం కావడమే కాక, అన్నిట్లోను గొప్ప కౌశలాన్ని సాధించగలదని నమ్మలేకపోయాను.” ఇతర దేశాలకి చెందిన ప్రముఖ మేధావులు అతడి ఇంటికి వస్తూ పోతూ ఉండేవారు. అలాంటి వాతావరణంలో పెరిగిన క్రిస్టియన్ హైగెన్స్ బహుభాషా కోవిదుడు కావడమే కాక, చిత్రకళ, న్యాయశాస్త్రం, విజ్ఞానం, సాంకేతిక రంగం, గణితం, సంగీత రంగాలలో ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. అతడి జీవన సూత్రాన్ని ఈ విధంగా వ్యకం చేశాడు –“ఈ ప్రపంచమే నా దేశం, విజ్ఞానమే నా మతం.”

డచ్ గణితవేత్త క్రిస్టియన్ హైగెన్స్

ప్రకాశం ఆ కాలం యొక్క సారానికి అద్దం పట్టే ప్రతీక. చింతనలో, మతాచారంలో, భౌగోళిక ఆవిష్కరణలో పూర్తి స్వాతంత్ర్యానికి, మనోజన్య ప్రకాశనానికి అది చిహ్నం. ఆ కాలపు సృజనలో ప్రతీ చోట ప్రకాశం వ్యక్తమవుతోంది. ఎన్నో వన్నెలు లాస్యం చేసే ఆ నాటి చిత్రకళలో, ముఖ్యంగా వెర్మీర్ చిత్రించిన అసమాన చిత్రాలలో తేజం తాండవించింది. అలాగే కాంతి వక్రీభవన గురించి స్నెల్ చేసిన వైజ్ఞానిక అధ్యయనాలలో కాంతి ఒక వైజ్ఞానిక లక్ష్యం అయ్యింది. లూవెన్హోక్ ఆవిష్కరించిన మైక్రోస్కోప్ లోను, హైగెన్స్ రూపొందించిన క్రొంగొత్త కాంతి తరంగ సిద్ధాంతంలో కూడా అదే జరిగింది. ఇవన్నీ ఒక దాంతో ఒకటి సంబంధం వున్న ప్రయాసలు. ఆ ప్రయత్నాలు చేసిన వారి మధ్య కూడా భావరంగంలో సత్సంబంధాలు ఉండేవి. వెర్మీర్ ఇంటి గోడలని నౌకా సంబంధమైన కళాకృతులు, పటాలు అలంకరించేవి. ఇంటి గదులని అలంకరించే మైక్రోస్కోప్ లు అతిథుల మేధని సవాలు చేసేవి. వెర్మీర్ ఆస్తిపాస్తులకి లూవెన్హోక్ కార్యనిర్వహణాధికారిగా ఉండేవాడు. అలాగే హోఫ్ వైక్ అనే ఊళ్లో ఉండే హైగెన్స్ ఇంటిని తరచు సందర్శిస్తూ ఉండేవాడు.

ఒకప్పుడు బట్ట నాణ్యత తెలుసుకోవడానికి వస్త్రకారులు భూతద్దాలు వాడేవారు. అలాంటి భూతద్దాల నుండి లూవెన్హోక్ రూపొందించిన మైక్రోస్కోప్ ఆవిర్భవించింది. దాంతో అతడు ఓ నీటి బొట్టులో దాగిన అద్భుత విశ్వాన్ని కనుక్కున్నాడు. అందులో కిటకిటలాడుతూ సంచలనంగా మసలే క్రిములని అతడు ‘ఆనిమాల్ క్యూల్స్’ (animalcules) అని పిలిచాడు. “ముద్దు”గా ఉన్నాయని మురిసిపోయాడు. లూవెన్హోక్, హైగెన్స్ లు మానవ పునరుత్పత్తికి ఆధారమైన శుక్రకణాలని కళ్లార చూసిన మొదటి వారు. మరిగించి క్రిమిరహితం చేసిన నీట్లో కూడా క్రిములు మళ్లీ మెల్లగా ఎలా పుట్టుకొస్తాయో ఆలోచించాడు హైగెన్స్. ఆ క్రిములు గాల్లో తేలుతూ ఉంటాయని, చల్లారిన నీటి మీద నెమ్మదిగా వాలి మళ్లీ పునరుత్పత్తి చేత వృద్ధి చెందుతాయని ప్రతిపాదించాడు.ఆ విధంగా అప్పటి వరకు చలామణిలో ఉన్న అప్రయత్న జననం (spontaneous generation) అనే సిద్ధాంతానికి మార్గాంతరాన్ని సూచించాడు. మురుగుతున్న పళ్లరసంలో గాని, కుళ్లుతున్న మాంసంలో గాని క్రిములు అప్రయత్నంగా పుట్టుకొస్తాయని ‘అప్రయత్న జనన’ సిద్ధాంతం చెప్తుంది. ఆ సిద్ధాంతాన్ని సవరణ సూచించాడు హైగెన్స్. అయితే మరో రెండు శతాబ్దాల తరువాత, హైగెన్స్ సూచించిన సిద్ధాంతం నిజమని లూయీ పాశ్చర్ నిరూపించాడు. మార్స్ మీద వైకింగ్ చేసిన జీవాన్వేషణకి మూలాలు ఒక విధంగా లూవెన్హోక్, హైగెన్స్ ల కృషిలో ఉన్నాయని వాదించొచ్చు. క్రిమి జన్య రోగ సిద్ధాంతానికి, ఆధునిక వైద్యంలో మూల భావనలకి ఒక విధంగా వాళ్లే పితామహులు. అయితే వాళ్లకి తమ భావాలకి వినియుక్త రూపాన్ని ఇచ్చే ఉద్దేశం లేకపోయింది. వైజ్ఞానిక పరికరాలతో, సిద్ధాంతాలతో సరదాగా వినోదించే క్రీడాకారులు వాళ్లు.

మైక్రోస్కోప్, టెలిస్కోప్ లు రెండూ పదిహేడవ శతాబ్దపు తొలిదశలలో హోలండ్ లో రూపొందించబడ్డ పరికరాలు. సూక్ష్మ స్థాయి ప్రపంచాన్ని, బృహత్ స్థాయి ప్రపంచాన్ని మరింత వివరంగా చూడడం కోసం నిర్మించబడ్డ పరికరాలవి. అణువులని, అండపిండ బ్రహ్మాండాన్ని మరింత దగ్గరి నుండి చూసే ప్రయత్నం అప్పుడే, అక్కడే మొదలయ్యింది. కటకాలని (lenses) నునుపుగా రుద్ది, పరిపూర్ణంగా రూపొందించడంలో క్రిస్టియన్ హైగెన్స్ ది అందెవేసిన చెయ్యి. తన నైపుణ్యాన్ని ఉపయోగించి ఐదు మీటర్ల పొడవు ఉన్న టెలిస్కోప్ ని నిర్మించాడు. టెలిస్కోప్ తో అతడు చేసిన అధ్యయనాలే వైజ్ఞానిక చరిత్రలో అతడికి శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదించి పెట్టేవి. ఎరొటోస్తినిస్ అడుగుజాడల్లో నడిచిన అతడు, మరో గ్రహం యొక్క పరిమాణాన్ని కొలిచిన మొదటి వ్యక్తి అయ్యాడు. వీనస్ గ్రహమంతా మేఘావృతం అయ్యుంటుందని ఊహించిన మొదటి వాడు కూడా అతడే. మార్స్ గ్రహం మీద కనిపించే ఓ ముఖ్యమైన భౌగోళిక విశేషాన్ని చూసి చిత్రించిన మొదటి వాడు. (అది సిర్టిసి మేజర్ (Syrtis Major) అనే ఓ నల్లని, సువిస్తారమైన వాలుతలం.) గ్రహం పరిభ్రమిస్తున్నప్పుడు ఆ విశేషం పదే పదే కనిపించి మాయం కావడం చూసిన హైగెన్స్ మార్స్ గ్రహం యొక్క పరిభ్రమణ కాలం 22 గంటలు అని కనుక్కున్నాడు. సాటర్న్ గ్రహం చుట్టూ వలయాలు ఉంటాయని, అవి ఆ గ్రహాన్ని ఎక్కడా తాకవని కూడా గుర్తించిన మొదటివాడు. సాటర్న్ చందమామలలో అతి పెద్దది మాత్రమే కాక, మొత్తం సౌరమండలంలో కూడా అతి పెద్ద చందమామ అయిన టైటన్ ని కనుక్కున్నవాడు కూడా అతడే. ఈ అధ్యయనాలన్నీ అతడు తన ఇరవైలలో చేశాడు. జ్యోతిష్యం ఓ అర్థం లేని శాస్త్రం అని కూడా అతడు భావించాడు.

హైగెన్స్ మరెన్నో సాధించాడు. ఆ రోజుల్లో సముద్రయానంలో ఓ పెద్ద సమస్య రేఖాంశాన్ని (longitude) ని నిర్ణయించడం. అక్షాంశాన్ని (latitude) నిర్ణయించడం మరింత సులభం. ఎంత దక్షిణంగా పోతే అంత మేరకు దక్షిణాది తారారాశులని మాత్రమే చూడగలం. కాని రేఖాంశాన్ని నిర్ణయించగలగాలంటే కచ్చితంగా కాలనిర్ణయం చెయ్యగలగాలి. ఓడలో ఉండే గడియారం ఓడ ఏ రేవు వద్ద నుండి అయితే బయల్దేరిందో, అక్కడి సమయం కచ్చితంగా చెప్పగలుగుతుంది. కాని సూర్యుడు, తారల ఉదయాస్తమాయల బట్టి ఓడలో స్థానిక కాలాన్ని చెప్పడానికి వీలవుతుంది. ఈ రెండు కాలాల భేదాన్ని బట్టి రేఖాంశాన్ని నిర్ణయించడానికి వీలవుతుంది. హైగెన్స్ లోలకం గడియారాన్ని రూపొందించాడు. (అది పని చేసే సూత్రాన్ని అంతకు ముందే గెలీలియో కనుక్కున్నాడు.) ఆ గడియారాన్ని సముద్రం మీద కాల నిర్ణయం కోసం ఉపయోగించడం మొదలెట్టారు. అయితే ఆ ప్రయత్నం పూర్తి ఫలితాలని ఇవ్వలేదు. ఇతడి కృషి వల్ల ఖగోళ గడియారాలలో, నౌకా గడియారాలలో మునుపెన్నడూ లేని గొప్ప నిర్దుష్టత ఏర్పడింది. సర్పిలాకార తులనాత్మక స్ప్రింగ్ (spiral balance spring) ని కనిపెట్టింది కూడా ఇతడే. నేటికీ కొన్ని గడియారాలలో ఆ స్ప్రింగ్ ని వాడుతారు. యంత్రశాస్త్రంలో (mechanics) ఎంతో మౌలికమైన కృషి చేశాడు. అపకేంద్ర బలాన్ని (centrifugal force) లెక్కించడానికి సూత్రాన్ని కనిపెట్టాడు. పాచికలాట ద్వార సంభావ్యతా సిద్ధాంతానికి పునాదులు వేశాడు. గాలిపంపు పని తీరుకి మెరుగులు దిద్ది గనుల పరిశ్రమలో విప్లవం తెచ్చాడు. ఆధునిక స్లయిడ్ ప్రొజెక్టర్ (slide projector) కి పూర్వ రూపమైన ‘మాయా లాంతరు’ (magic lantern) ని రూపొందించాడు. ఓ విచిత్రమైన యంత్రాన్ని కనిపెట్టి దానికి ‘మందుగుండు యంత్రం’ (gunpowder engine) అని పేరు పెట్టాడు. దాని లోంచే తదనంతరం ఆవిరి యంత్రం పుట్టింది.

(ఇంకా వుంది)

17 వ శతాబ్దపు హోలాండ్ లో వైజ్ఞానిక వికాసం

2022-08-07T10:25:00.000+05:30

అట్లాస్ దేవత, న్యాయ దేవత ఉన్న అంతస్థుకి ఒక అంతస్థు కిందన, మరో ఆసక్తికరమైన విశేషం ప్రదర్శించబడి ఉంటుంది. నేలలోనే మలచిన ఒక మ్యాపులో పశ్చిమ ఆఫ్రికా నుండి, పసిఫిక్ మహాసముద్రం వరకు భూభాగం ప్రదర్శించబడి వుంటుంది. సమస్త ప్రపంచమూ హోలాండ్ నౌకల విహారానికి వేదికే. ఆ మ్యాపులో గొప్ప వినతిని ప్రదర్శిస్తూ డచ్ వారి వారి పేరు ఎక్కడ ప్రదర్శించుకోలేదు. యూరప్ వారు ఉండే ప్రాంతానికి పాత లాటిన్ పేరైన బెల్జియమ్ పేరునే ఆ పటంలో వాడారు.

ప్రతీ ఏడు హోలాండ్ నుండి ఎన్నో నౌకలు బయల్దేరి ప్రపంచం అవతలి అంచుకి ఇంచుమించు సగం దూరం వరకు ప్రయాణించేవి. ఆఫ్రికా పశ్చిమ తీరం వెంట, వాళ్లు ఎథియోపియన్ సముద్రం అని పేరు పెట్టిన సముద్రం ద్వార, దక్షిణంగా ప్రయాణించి, ఆఫ్రికా దక్షిణ కొమ్ము చుట్టూ తిరిగి, మడగాస్కర్ జలసంధుల ద్వార ముందుకి సాగి, ఇండియాకి దక్షిణ కొసకి కొంత దూరంలో ప్రయాణించి, వారి వాణిజ్య గమ్యాలలో ముఖ్యమైనవి అయిన స్పయిస్ దీవులని చేరుకునేవి. ఈ స్పయిస్ దీవులు ఆధునిక ఇండొనేషియాలో ఉన్నాయి. మరి కొన్ని యాత్రలు అక్కడి నుండి ఇంకా ముందుకి వెళ్లి న్యూ హోలాండ్ అనే ప్రాంతానికి వెళ్లేవి. అదే నేటి ఆస్ట్రేలియా. మరొ కొన్ని నౌకల మలక్కా జలసంధుల లోంచి సాహసించి, ఫిలిపీన్స్ దీవులని దాటి, చైనాని చేరుకునేవి. “నెదర్లాండ్స్ సమైక్య ప్రాంతాలకి చెందిన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి, టార్టార్ వంశాకురము, చైనాకి సామ్రాట్టు అయిన చమ్ చక్రవర్తికి మధ్య జరిగిన దౌత్యం” గురించిన వృత్తాంతాలు ఉన్నాయి. డచ్ దూతలు, ఓడ సరంగులు చైనా రాజధాని అయిన పెకింగ్ మహానగరంలో తమకి పూర్తిగా భిన్నమైన సంస్కృతిని చూసి సంభ్రం చెంది ఉంటారు.

హోలాండ్ ప్రాబల్యం అప్పుడు మహర్దశలో ఉండేది. అంతకు ముందు గాని, ఆ తరువాత గాని ఆ దేశం అంత వైభవాన్ని రుచి చూడలేదు. చిన్న దేశం కావడంతో దాని విదేశీ సంబంధాలలో శాంతిపరాయణత స్పష్టంగా కనిపించేది. సాంప్రదాయ విరుద్ధమైన అభిప్రాయాల పట్ల సహనవైఖరి చూపించడం వల్ల పొరుగు దేశాలలో తమ భావాల కారణంగా తీవ్రవిమర్శకు గురైన మేధావులు హోలాండ్ లో తలదాచుకునేవారు. (1930 లలో యూరప్ లో నాజీ నియంతృత్వానికి తట్టుకోలేక అక్కడి మేధావులు అమెరికాఇ వలస పోయినట్టు.) ఆ విధంగా పదిహేడవ శతాబ్దపు హోలాండ్ దేశం స్పినోజా అనే ఓ గొప్ప జువిష్ తాత్వికుడికి ఆశ్రయం ఇచ్చింది. స్పినోజా ని ఐన్స్టయిన్ కూడా అభిమానించేవాడు. అలాగే పాశ్చాత్య గణిత, తాత్విక చరిత్రలో ఓ కీలకస్థానంలో వున్న దే కార్త్, రాజకీయ శాస్త్రవేత్త అయిన జాన్ లాక్ కూడా హోలాండ్ లో తలదాచుకున్నారు. తదనంతర కాలంలో పెయిన్, హామిల్టన్, ఆడమ్స్, ఫ్రాంక్లిన్, జెఫర్సన్ మొదలైన రాజకీయ మేధావులు జాన్ లాక్ ప్రభావానికి లోనయ్యారు. ఆ విధంగా ఖండం నలుమూలల నుండి అసమాన ప్రతిభ గల కళాకారులు, శాస్త్రవేత్తలు, తాత్వికులు, గణితవేత్తలు హోలాండ్ సాంస్కృతిక వేదికకి వన్నె తెచ్చారు. రెంబ్రాంట్, వెర్మీర్, ఫ్రాన్జ్ హాల్స్ వంటి చిత్రకళాకారులు, మైక్రోస్కోప్ ని కనిపెట్టిన లీవెన్హోక్, అంతర్జాతీయ చట్టవిధులని స్థాపించిన గ్రోటియస్, కాంతి వక్రీభవన ధర్మాన్ని కనుక్కున్న విలెబ్రోర్డ్ స్నిలియస్ - మొదలైన ప్రముఖులు డచ్ మేధోరంగానికి హంగు కూర్చారు.

మేధోరంగంలో గొప్ప స్వేచ్ఛ నిచ్చే డచ్ సాంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తూ లైడెన్ విశ్వవిద్యాలయం ఇటాలియన్ శాస్త్రవేత్త గెలీలియోకి ఆచార్యపదవిని అందించింది. భూమి సూర్యుడి చుట్టూ పరిభ్రమిస్తుందని, సూర్యుడు భూమి చుట్టూ కాదనే మతవిరుద్ధమైన సిద్ధాంతాన్ని బోధించే గెలీలియోని ఆ సిద్ధాంతాన్ని వెనక్కు తీసుకోమని, లేదంటే మరణదండన తప్పదని కాథొలిక్ చర్చ్ గెలీలియోని హెచ్చరించింది. గెలీలియోకి ఆ రోజుల్లో హోలాండ్ తో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉండేవి. అతడు వాడిన మొట్టమొదటి ఖగోళ టెలిస్కోప్ ఆ రోజుల్లో హోలాండ్ లో వాడుకలో ఉండే ఓ పరికరం యొక్క రూపాంతరమే. ఆ టెలిస్కోప్ ని వాడి గెలీలియో సూర్యబిందువులని (sunspots), వీనస్ దశలని, చందమామ మీద ఉల్కాబిలాలని, జూపిటర్ కి చెందిన నాలుగు పెద్ద చందమామలని కనుక్కున్నాడు. ఆ చందమామలని నేడు గెలీలియో పేరు జోడించి గెలీలియన్ చందమామలు అని పిలుస్తారు. మత వ్యవస్థతో గెలీలియో ఎదుర్కున్న సమస్యల గురించి 1615 లో అతడు గ్రాండ్ డచెస్ క్రిస్టీనాకి తాసిన ఉత్తరంలో వివరంగా వర్ణిస్తాడు.

“మహారాణీ! ఈ విషయం తమకి ఇంతకు ముందు విన్నవించుకున్న మాట మీరు జ్ఞాపకం ఉండే ఉంటుంది. కొన్నేళ్ల క్రితం నేను మన కాలంలో తెలియని, దివిసీమకి చెందిన కొన్ని నిజాలని కనుక్కోవడం జరిగింది. ఆ సత్యాల కొత్తదనం వల్లనైతేనేమి, వాటి పర్యవసానాలు కొన్ని సామాన్యంగా పండితులు బోధించే భౌతిక సత్యాలని వ్యతిరేకించిన వైఖరి వల్లనైతేనేమి, ఎంతో మంది మేధావుల [వారిలో చాలా మంది మతాధికారులే] అభిప్రాయాలు నాకు ప్రతికూలంగా మారాయి. ఆ విషయాలన్నిటినీ ఏదో నేనే స్వహస్తాలతో ఆకాశంలో పెట్టి, ప్రకృతి క్రమాన్ని భంగపరచినట్టు, వైజ్ఞానిక సత్యాలని వమ్ముచేసినట్టు. మనకి తెలిసిన సత్యసంపద వృద్ధి చెందినప్పుడు, అది ఎంతో నూతన పరిశోధనకి, కళాభివృద్ధికి దారి తీస్తుంది అన్న విషయం వాళ్లు విస్మరిస్తున్నారు.”

(సౌరసిద్ధాంతాన్ని సమర్ధిస్తూ గెలీలియో గ్రాండ్ డచెస్ క్రిస్టీనాకి రాసిన ఉత్తరం)

హోలాండ్ విషయంలో అన్వేషణా రంగంలో దాని ప్రాబల్యానికి, మనోజన్య, సాంస్కృతిక రంగాలలో దాని ప్రాబల్యానికి మధ్య గాఢమైన సంబంధం వుంది. నౌకా నిర్మాణంలో జరిగిన అభివృద్ధి మరెంతో సాంకేతిక పురోగతికి దారి తీసింది. చేతులతో చేసే భౌతిక పరిశ్రమ పట్ల జనం మక్కువ చూపడం మొదలెట్టారు. కొత్త ఆవిష్కరణల మీద బహుమానాల వర్షం కురిసేది. సాంకేతిక పురోగతి జరగాలంటే వైజ్ఞానిక శోధన స్వేచ్ఛగా, నిరాటంకంగా జరగాలి. ఆ కారణం చేత పుస్తకాల ప్రచురణలో, విక్రయంలో మొత్తం యూరప్ లోనే హోలాండ్ అగ్రస్థానంలో ఉండేది. ఇతర భాషల్లో అచ్చయిన పుస్తకాలు ఇక్కడ తర్జుమా చెయ్యబడేవి. ఇతర ప్రాంతాలలో నిషిద్ధమైన పుస్తకాలు ఇక్కడ ప్రచురణ భాగ్యానికి నోచుకునేవి. అపరిచిత భూముల సందర్శనం, అజ్ఞాత సమాజాలతో సమాగమం అలసత్వాన్ని ధ్వంసం చేసింది. ప్రస్తుత పరిజ్ఞానంలోని లోపాలని ఎత్తి చూపి మేధావులని తట్టిలేపింది. వేల సంవత్సరాలుగా చలామణి అవుతున్న భావసౌధాలని కూలదోసింది. ముఖ్యంగా భౌగోళిక అవగాహనలో ఎన్నో దోషాలు పైకితేలాయి. ప్రప్రంచంలో ఎన్నో చోట్ల రాజులు, చక్రవర్తులు రాజ్యం చేసే ఆ కాలంలో, డచ్ గణతంత్ర రాజ్యంలో మాత్రం ప్రజలే రాజ్యం చేసే వాళ్లు. ఆ విధంగా బుద్ధి వికాస వ్యవహారాలలో డచ్ సమాజం చూపిన ఆసక్తి, దాని అసమాన సిరిసంపదలు, కొత్త ప్రాంతాల అన్వేషణలో సద్వినియోగంలో అది చూపిన అపారమైన శ్రద్ధ మొదలైన లక్షణాలన్నీ మానవ ప్రయాస పట్ల, జీవనోద్యమం పట్ల విశ్వాసాన్ని పెంచాయి.

(ఇంకా వుంది)

పదిహేడవ శతాబ్దపు హోలెండ్ లో మనోవికాసోద్యమం

2022-07-31T11:01:00.002+05:30

ఆగస్ట్ 20, 1977 నాడు లాంచ్ చెయ్యబడ్డ వాయేజర్ 1 వంపు తిరిగిన కక్ష్య వెంట ప్రయాణిస్తూ మార్స్ గ్రహాన్ని దాటి, గ్రహశకల వలయాన్ని భద్రంగా దాటుకుని, జూపిటర్ ని సమీపించి, దాని చందమామల్లో పదునాలుగు చందమామలని దాటుకుని ఇంకా ముందుకి సాగింది. జూపిటర్ సమామగం వల్ల వేగం పుంజుకున్న ఆ నౌక సాటర్న్ దిశగా పయనమయ్యింది. సాటర్న్ గురుత్వం దాన్ని యురేనస్ దిక్కుగా ముందుకు తోస్తుంది. యురేనస్ ని దాటాక నెప్ట్యూన్ దిశగా పోతుంది. ఇక అప్పటి నుండి అది తారాంతర యానాన్ని ఆరంభిస్తుంది. ఇక అప్పటి నుండి తారల మధ్య విస్తరించిన అంతులేని వ్యోమసాగరం మీద శాశ్వతంగా సంచరిస్తుంది.

ఈ అన్వేషణా యాత్రలు, ఈ ఆవిష్కరణ యాత్రలు మనకి కొత్తేమీ కావు. మానవ చరిత్రలో ఆది నుండి కూడా ఈ అన్వేషణా యాత్రలే ఎంతో ప్రగతికి కారకమయ్యాయి. పదిహేను, పదహారవ శతాబ్దాలలో స్పెయిన్ నుండి అజోరెస్ కి కొన్ని రోజుల్లో ప్రయాణించగలిగేవాళ్లు. నేడు అంతే సమయంలో భూమి నుండి చందమామని చేరుకోగలుగుతున్నాం. ఆ రోజుల్లో యూరప్ నుండి బయల్దేరి అట్లాంటిక్ సముద్రాన్ని దాటి నవప్రపంచం అని పిలువబడే అమెరికా ఖండాన్ని చేరుకోడానికి కొన్ని నెలలు పట్టేది. ప్రస్తుతం కొన్ని నెలల వ్యవధిలో అంతర సౌరమండలపు నిశీధిని దాటుకుని మార్స్ నో, వీనస్ నో చేరుకోగలుగుతున్నాము. నేటి నేపథ్యంలో చూస్తే మార్స్, వీనస్ గ్రహాలు నిజంగానే నవప్రపంచాలు అనుకోవాలి. పదిహేడవ, పద్దెనిమిదవ శతాబ్దాలలో హోలాండ్ నుండి చైనాకి ఒకటి రెండేళ్లలో చేరుకునేవాళ్లు. అదే సమయంలో వాయేజర్ నౌక భూమిని వదిలి జూపిటర్ ని చేరుకుంది. అప్పటితో పోల్చితే ఇప్పుడు ఈ యాత్రలకి అయ్యే వార్షిక వ్యయం ఎక్కువే. కాని మొత్తం Gross National Product తో పోల్చితే అప్పుడు, ఇప్పుడు కూడా ఈ యాత్రల ఖర్చు సుమారు 1 శాతం మాత్రమే. మన ప్రస్తుత అంతరిక్ష నౌకలు, అందులో ప్రయాణించే రోబో సిబ్బంది, భావి మానవ అన్వేషణా యాత్రలకి పూర్వప్రయత్నాలు. ఇలాంటి యాత్రలు గతంలో ఎన్నో తలపెట్టాం.

పదిహేను, పదిహేడు శతాబ్దాల మధ్యలో మన మానవ చరిత్ర కొత్త మలుపు తిరిగింది. సాహసిస్తే మన గ్రహం మీద ఎక్కడికైనా చేరుకోగలం అన్న ధైర్యం మనుషుల మనసుల్లో ఏర్పడింది. యూరప్ లోని అరడజను దేశాలకి చెందిన తెగువ గల నౌకాదళాలు ప్రపంచపు నలుమూలలకి పయనించాయి. ఆ యాత్రలకి కారణాలు కోకొల్లలు. విజయేచ్ఛ, ధనాశ, జాతీయతా భావం, మత మౌఢ్య, కారాగార విముక్తి, వైజ్ఞానిక స్ఫూర్తి, సాహసం పట్ల మక్కువ, ఇక చివరిగా (పోర్చుగల్ లో ఒక ప్రాంతం అయిన) ఎస్ట్రేమడురాలో తగినన్ని ఉద్యోగావకాశాలు లేకపోవడం. ఈ యాత్రల వల్ల ఎంత మేలు జరిగిందో, అంత కీడు కూడా జరిగింది. కాని ఆ యాత్రల వల్ల ఒక ముఖ్యమైన ఫలితం మాత్రం భూమి మీద పలు ప్రాంతాలని ఒక్కటిగా చెయ్యడం. ప్రాంతీయతా భావాన్ని శమింపజేయడం, మానవ జాతి మొత్తాన్ని ఒక దరికి చేర్చడం, మన గురించి, మన గ్రహం గురించి ఉన్న పరిజ్ఞానాన్ని అద్భుతంగా పురోగమింపజేయడం.

పదిహేడవ శతాబ్దంలో యూరప్ కి చెందిన రాజ్యాలలో సాహసోపేతమైన సముద్ర యాత్రలని తలపెట్టిన రాజ్యాలలోకెల్లా డచ్ గణతంత్ర రాజ్యం చేసిన ప్రయాస విప్లవాత్మకమైనది అని చెప్పుకోవాలి. అప్పుడే అత్యంతశక్తివంతమైన స్పానిష్ సామ్రాజ్యం నుండి స్వాతంత్రం సాధించిన డచ్ రాజ్యం, యూరప్ లో మరే ఇతర రాజ్యం కన్నా కూడా అప్పుడే ఆ ఖండంలో ఆవిర్భవిస్తున్న మనోవికాసోద్యమాన్ని సంపూర్ణంగా ఆహ్వానించింది. డచ్ సమాజం హేతుబద్ధమైన, క్రమబద్ధమైన, సృజనాత్మకమైన సమాజం. స్పెయిన్ తో తెగతెంపులు చేసుకున్నాక, డచ్ నౌకా వాణిజ్యానికి స్పెయిన్ రేవులు మూతబడ్డాయి. ఇక మనుగడ కోసం ఆ చిన్ని గణతంత్ర రాజ్యం గొప్ప, సమర్థవంతమైన నౌకాదళాన్ని నిర్మించి, సుదీర్ఘసముద్ర యాత్రల మీద పంపవలసిన అవసరం ఏర్పడింది.

అలాంటి పరిస్థితుల్లో డచ్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ జన్మించింది. ప్రపంచపు నలుమూలలకి వెళ్లి అక్కడ విలువైన సరుకులు కొని, వాటిని యూరప్ కి తరలించి, అక్కడ అధిక ధరలకి లాభాలు చేసుకోవడం ఆ కంపెనీ ఉద్దేశం. ఆ సముద్ర యాత్రలే ఆ దేశపు జీవనానికి ఊపిరి అయ్యాయి. సముద్ర యాత్రల పటాలు రాజ్యరహస్యాలుగా పరిగణించబడేవి. యుద్ధనౌకలకి మల్లె సీలు చేసిన ఆదేశాలతో ఆ వాణిజ్య నౌకలు బయల్దేరేవి. ఉన్నట్లుండి ప్రపంచం నలుమూలలా డచ్ వారే ప్రత్యక్షమయ్యారు. ఆర్కిటిక్ మహాసముద్రంలోని బేరెంట్స్ సముద్రానికి, ఆస్ట్రేలియాలోని టస్మానియా ప్రాంతానికి డచ్ నౌకా కెప్టెన్ల పేర్లే పెట్టారు. ఈ యాత్రలు కేవలం వాణిజ్య యాత్రలు కావు. అవి గొప్ప వైజ్ఞానిక సాహస యాత్రలు కూడా. కొత్త భూముల, కొత్త వృక్షజాతుల, కొత్త జంతువుల, కొత్త మనుషుల ఆవిష్కరణ ఆ యాత్రల ముఖ్యోద్దేశాలలో ఒకటి.

మతాలకి అతీతమై, హేదువాదానికి పెద్ద పీట వేసి, ఆత్మవిశ్వాసంతో తొణికిసలాడే పదిహేడవ శతాబ్దపు హోలాండ్ సమాజానికి ఆమ్స్టెర్డామ్ టౌన్ హాల్ అద్దం పడుతుంది. పలు నౌకలు మోసుకొచ్చిన పాలరాతితో ఆ భవనాన్ని నిర్మించారు. ఆ కాలానికి చెందిన కాంస్టాంటిన్ హైగెన్స్ అనే కవి, దౌత్యాధికారి ఆ టౌన్ హాలు “గోథిక్ కాలపు కుళ్లు కంపు”ని పారద్రోలింది అని వ్యాఖ్యానించాడు. ఆ టౌన్ హాల్ లో ఇప్పటికి కూడా గ్రీకు వీరుడు అట్లాస్ తారారాశులచేత అలంకృతమైన దివిని ఎత్తి పట్టుకున్నట్టు ఉండే శిల్పకళాఖండం ఒకటి వుంది. దాని కిందనే ఒక చేత సువర్ణ కరవాలాన్ని, మరో చేతిలో బంగరు త్రాసుని పట్టి, అటు చావుకి ఇటు శిక్షకి మధ్యన నిలిచి ఉంటుంది. ఆమె పాదాల కింద వర్తకుల దేవతలైన లోభం, ఈర్ష్యలు నలుగుతూ ఉంటారు. డచ్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఒక పక్క వ్యక్తిగత లాభసాధన మీద ఆధారపడినదే అయినా, అడ్డుఅదుపు లేని లాభాపేక్ష వారి దేశపు అంతరాత్మ మీద దెబ్బ కొడుతుందని మాత్రం బాగా అర్థం చేసుకున్నారు.

ఆమ్స్టర్ డాం టౌన్ హాల్

(ఇంకా వుంది)

అధ్యాయం 6 యాత్రికుల కథలు

2022-07-23T13:06:00.003+05:30

అధ్యాయం 6

యాత్రికుల కథలు

“ఉన్నది ఈ ఒక్క ప్రపంచమేనా, లేక అనేక ప్రపంచాలు ఉన్నాయా? ప్రకృతి అధ్యయనంలో అతి ప్రగాఢమైన, మహోన్నతమైన ప్రశ్నలలో ఇదొకటి.” – ఆల్బస్ మాగ్నస్, పదమూడవ శతాబ్దం.

“ఈ లోకపు తొలి దశలలో, దీవుల మీద జీవించేవాళ్లు, భూమి మీద వాళ్లు మాత్రమే జీవిస్తున్నారు అనుకునేవాళ్లు. వారి లాగే మరెవరైనా ఉన్నా వారిని, తమని వేరు చేస్తూ ప్రగాఢ మహార్ణవాలు ఉన్నాయి కనుక ఆ రెండు సమాజాలకి మధ్య లావాదేవీలు ఎలా సాధ్యం అవుతాయో తెలియదు. కాని తదనంతరం నౌకాయానం కనుక్కోబడ్డాక పరిస్థితులు మారాయి… అలాగే చందమామని చేరుకోడానికి కూడా ఏదైనా సాధనం ఉంటుందేమో… అలాంటి మహాయాత్రని తలపెట్టడానికి ఇప్పుడు డ్రేక్, కొలంబస్ వంటి వాళ్లు ఎవరూ లేరు. డేడలస్ లాగా గాల్లోకి ఎగిరే సాహసం చెయ్యగలిగే వారు లేరు. కాని ఏదో ఒక నాడు మన భావితరాల వారు మన పూర్వీకులకి బొత్తిగా తెలియని ఎన్నో విషయాలని కనుక్కుంటారు. మనం ఎంత కాంక్షించినా తెలుసుకోలేని మహత్తర సత్యాలని తెలుసుకుంటారు.”

- జాన్ విల్కిన్స్, చందమామ మీద వెలసిన లోకం, 1638.

“మనం భూమి మీద ఎంతో ఎత్తుకు వెళ్లి, ఆ ఎత్తు నుండి భూమిని చూస్తే, ప్రకృతి తన కళాకౌశలాన్ని అంతటినీ ఈ చిన్న మట్టి గడ్డ మీద ఎందుకు వెచ్చించిందని ప్రశ్నించవచ్చు. అప్పుడు దూరదేశాలకి ప్రయాణించే యాత్రికులలో ఇక్కడి వస్తువుల అసలు విలువని తెలుసుకోగలుగుతాము. మన లాంటివే మరెన్నో భూములు ఉన్నాయని తెలిస్తే, వాటి మీద కూడా జీవరాశులు ఉంటారని తెలిస్తే, గొప్ప లోకోత్తర సౌందర్యంతో అవి వెలిగిపోతుంటాయని తెలిస్తే, ఈ లోకం ఆకాశానికి ఎత్తే విషయాలు మనకి అల్పంగా తోచవచ్చు, మనుషులు గాఢంగా కాంక్షించే వాటి పట్ల మనకి అసహ్యం కలగవచ్చు.” క్రిస్టియన్ హైగెన్స్, ఆకాశ లోకాల ఆవిష్కరణ, 1690.

విశ్వసముద్రం మీద మనుషులు యాత్రలు తలపెట్టిన మహత్తర యుగమిది. కెప్లర్ లెక్కించిన గతుల వెంట గ్రహాల దిశగా దూసుకుపోయే ఆధునిక నౌకలన్నీ మానవరహితమైనవే. అద్భుతంగా నిర్మించబడి, అంతో ఇంతో తెలివితేటలు గల రోబోల వంటి ఆ నౌకలు, అపరిచిత ప్రపంచాల అన్వేషణ మీద బయలుదేరాయి. బాహ్యసౌరమండలం గమ్యంగా బయలుదేరిన ఆ నౌకలకి దిశానిర్దేశం అంతా భూమి మీద ఒక ప్రత్యేక కేంద్రం నుండి వెలువడుతోంది. అది కాలిఫోర్నియాలో, పాసడీనా లో ఉన్న, నాసాలో భాగమైన, ‘జెట్ ప్రొపల్షన్ లాబొరేటరీ’ (Jet Propulsion Laboratory) అనే అధునాతన ప్రయోగశాల.

1979, జూన్ 9 తొమ్మిది నాడు వాయేజర్ 2 అనే అంతరిక్ష నౌక జూపిటర్ వ్యవస్థని సమీపించింది. గ్రహాంతర శూన్యంలో అది రెండేళ్ల పాటు ప్రయాణించి అక్కడికి చేరుకుంది. ఓ మిలియన్ విడిభాగాలని ఒక దగ్గరికి చేర్చి కుదురుగా కూర్చిన సంఘటిత రాశి ఆ నౌక. ఒకటి విఫలమైనా, మరి కొన్ని రంగంలోకి దిగి దాని స్థానాన్ని ఆక్రమించేలా ఆ నౌక నిర్మించబడింది. ఆ నౌక బరువు 0.9 టన్నులు. ఓ పెద్ద గదిని నింపేస్తుంది. దాని మిషన్ లక్ష్యాల ప్రకారం, అది సూర్యుడి నుండి ఎంత దూరంగా పోవాలంటే, ఇతర నౌకలో చేసినట్టు సౌరశక్తిని అందులో ఇంధనంగా వాడలేము. దానికి కావలసిన శక్తి అందులోనే వున్న ఓ చిన్న కేంద్రక శక్తి కేంద్రం నుండి వస్తుంది. ఓ చిటికెడు ప్లూటోనియమ్ లో జరిగే రేడియోధార్మిక క్షయ నుండి పుట్టే కొన్ని వందల వాట్ల విద్యుత్తు మీద అది పనిచేస్తుంది. నౌక దేహంలో భాగాలైన మూడు కంప్యూటర్లు, నౌకలోని దినసరి క్రియలని శాసించే వ్యవస్థ (ఉదాహరణకి దాని ఉష్ణోగ్రతని నియంత్రించే వ్యవస్థ) మొదలైనవి దాని నడి మధ్యలోనే ఉన్నాయి. దానికి భూమి నుండి సందేశాలు వస్తాయి. అది కనుక్కున్న విషయాలని 3.7 మీటర్ల వ్యాసం గల ఓ పెద్ద ఆంటెన్నా ద్వార తిరిగి భూమికి పంపిస్తుంది. అందులోని వైజ్ఞానిక పరికరాలన్నీ ఓ పరిశీలనా వేదికపై (scan platform) వున్నాయి. జూపిటర్ పక్క నుండి దూసుకుపోతూ అది జూపిటర్ చందమామలో ఒక దాన్ని నిశితంగా పరిశీలిస్తోంది. అందులో ఎన్నో పరికరాలు ఉన్నాయి. అతినీలలోహిత, పరారుణ వర్ణమానినులు, జూపిటర్ నుండి వెలువడే విద్యుదావేశాలని, అయస్కాంత క్షేత్రాలని, రేడియో తరంగాలని కొలిచే పరికరాలు మొదలైనవి. కాని వీటన్నిటికన్నా ఫలదాయకమైన పరికరాలు రెండు ఉన్నాయి. నౌకలో స్థాపించబడ్డ రెండు టీవీ కెమేరాలు బాహిర సౌరమండలంలో దీవుల్లా విలసిల్లే ఆ సుదూర గ్రహాలని కొన్ని పదుల వేల ఫోటోలు తీసి ఎప్పటికప్పుడు భూమికి పంపుతూ ఉంటాయి.

అధిక శక్తి గల విద్యుదావేశ కణాలు జూపిటర్ చుట్టూ కవచంలా విస్తరించి ఉంటాయి. అవి అదృశ్యంగా ఉన్నా అత్యంత ప్రమాదకరమైనవి. జూపిటర్ ని, దాని చందమామలని దగ్గరి నుండి చూడాలంటే ఆ కిరణకవచపు అంచు మీదుగా ప్రయాణిస్తూ, జూపిటర్ వ్యవస్థని దాటి మిషన్ లక్ష్యాల అనుసారం సాటర్న్ దిశగా సాగిపోవాలి. కాని ఆ విద్యుదావేశ కణాలు జూపిటర్ మీద పరికరాలని ని ధ్వంసం చేసి, దాని ఎలక్ట్రానిక్స్ ని మాడ్చి మసిచెయ్యగలవు. జూపిటర్ చుట్టూ ఘనరూపంలో ఉన్న వ్యర్థపదార్థాలు వలయంలా ఏర్పడి ఆ గ్రహం చుట్టూ పరిభ్రమిస్తూ ఉంటాయి. అలాంటిది ఒకటి వుందని అప్పటికి నాలుగు నెలల క్రితమే వాయేజర్ 1 నౌక కనుక్కుని తెలిపింది. ఆ వలయాన్ని దాటుకుని వాయేజర్ 2 నౌక సురక్షితంగా ముందుకు సాగాలి. ఓ చిన్నపాటి శిల నౌకని ఢీకొన్నా, నౌక పూర్తిగా అదుపు తప్పి, భూమి దిశగా దాని ఆంటెన్నాని స్థిరంగా గురిపెట్టలేకపోతుంది. అది సేకరించే సమాచారం శాశ్వతంగా మన చేజారిపోతుంది. జూపిటర్ తో సమాగమం సమీపిస్తుంటే భూమి మీద సిబ్బంది చాలా కలవరపడ్డారు. కాని భూమి మీద మనుషుల సమిష్టి ప్రతిభ సూచనలిస్తుంటే, అంతరిక్షంలో ఆ రోబో విధేయంగా అనుసరించడం వల్ల, ప్రమాదం నివారించబడింది.

(ఇంకా వుంది)

అందమైన విప్లవం - యూరొపు పునరుద్దీపన యుగంలో కళలు ( కొత్త పుస్తకం)

2022-07-02T12:27:00.000+05:30

ప్రపంచ చరిత్ర అనే అంశం మీద గత రెండు మూడేళ్లుగా రాయడం మొదలుపెట్టాను. ఆ ప్రయత్నంలో మొదటి పుస్తకం "చిరాయువులు - ప్రాచీన రోమన్ చరిత్ర."

https://manchipustakam.in/product/chirayuvulu-%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81-%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9A%E0%B1%80%E0%B0%A8-%E0%B0%B0%E0%B1%8B%E0%B0%AE/

ఆ ప్రయత్నంలో రెండవ పుస్తకం "అందమైన విప్లవం". అది రెండు నెలల క్రితమే వెలువడింది.

పుస్తకం సారాంశం -

"ఈ రోజుల్లో మన దేశంలో వేగంగా వస్తున్న మార్పుల గురించి ఎందరో రచయితలు వ్యాఖ్యానిస్తున్నారు. వెయ్యేళ్ల చీకటి యుగంలో మగ్గిన తరువాత ఇప్పుడిప్పుడే ఓ కొత్త Renaissance యుగంలోకి అడుగుపెడుతోంది అంటాడు సంజీవ్ సన్యాల్ అనే రచయిత. ఒక జాతిలోగాని, సమాజంలో గాని గొప్ప సర్వతోముఖమైన మార్పును వర్ణించడం కోసం renaissance అనే పదాన్ని వాడుతూ ఉంటారు. ఈ renaissance అనే పదం ‘పునర్జన్మ’ అనే అర్థం గల ఫ్రెంచ్ పదం నుండి వచ్చింది. అయితే ఈ పదం అసలు ఐదొందల ఏళ్ల క్రితం యూరొప్ లో జరిగిన ఒక గొప్ప పరిణామాన్ని సూచించడం కోసం మొదట వాడబడింది.

ఐదొందల ఏళ్ల క్రితం యూరొప్ లో ఒక అద్భుత మేధో విప్లవం జరిగింది… దాని పేరు పునరుద్దీపన (Renaissance). ఆ యుగం పేరే పునరుద్దీపన యుగం. క్రీశ 500 నుండి సమారు వెయ్యేళ్ల పాటు మధ్య యుగం లో నలిగిన యూరొప్ లో ఓ కొత్త మేలుకొలుపు మొదలయ్యింది. ఎన్నో రంగాల్లో మేధావులు నవ్య సృజన చేశారు. మోనాలీసా చిత్తరువుతో లియొనార్డో దా వించీ చరిత్రకెక్కాడు. మృతిలేని పాలరాతి మూర్తులని సృష్టించాడు మైకెలేంజిలో. మానవ సాధ్యం కావని అనిపించే బృహత్తర నిర్మాణాలు చేశాడు బ్రూనెలెస్కీ. చిత్రకళ, శిల్పకళ, స్థాపత్య కళ, సాహిత్యం, సంగీతం – ప్రతీ మానవీయ రంగంలోను కొత్త పుంతలు తొక్కింది అప్పటి మేధ. దృష్టి దేవుడి నుంచి మనిషి మీదకి మరల్చింది. ధ్యాస దివి నుండి భువికి మార్చింది. మానవ జీవనాన్ని, ప్రపంచాన్ని అందంగా తీర్చి దిద్దాలనుకుంది. ఆ అందమైన విప్లవం కథే ఈ పుస్తకం."

ప్రచురణ కర్త – ఏ. గాంధీ, పీకాక్ క్లాసిక్స్. Email: agaandhi@gmail.com

మార్స్ గ్రహపు ధరాసంస్కరణ (Terraforming Mars)

2022-07-02T12:17:00.002+05:30

కాని అలాంటి ప్రయత్నంలో ఓ కొత్త ప్రమాదం పొంచి వుంది. అది తిర్యక్-కాలుష్యం (back-contamination). మార్స్ మట్టిని భూమికి తెచ్చి సూక్ష్మక్రిముల కోసం విశ్లేషించాలంటే, ఆ మట్టిని ముందే క్రిమిరహితమయ్యేలా ప్రక్షాళన (sterilize) చెయ్యకూడదు. మిషన్ యొక్క లక్ష్యం ఆ క్రిములని భూమికి సజీవంగా తీసుకురావడం. కాని అప్పుడు మరో ప్రమాదం పొంచి వుండదూ? మార్స్ నుండి అపురూపంగా తెచ్చుకున్న సూక్ష్మక్రిముల వల్ల భూమి మీద ఆరోగ్య సమస్యలు తలెత్తితే? హెచ్. జి. వెల్స్, ఆర్సన్ వెలెస్ లు చేసిన మార్స్ కల్పనలో, మార్స్ నుండి వచ్చిన జీవాలు అమెరికాలో బోర్నెమౌత్, మరియు జర్సీ నగరాలని అణగదొక్కాలని ఎంతో ప్రయత్నిస్తాయి. కాని ఒక దశలో భూమికి చెందిన సూక్ష్మక్రిముల దాడికి తట్టుకోలేక మార్స్ వాసులలోని రోగనిరోధక వ్యవస్థ బాగా దెబ్బతింటుంది. కాని అందుకు వ్యతిరేకమైన పరిణామం కలిగితేనో? ఇది చాలా కఠినమైన సవాలు, జటిలమైన సమస్య. అసలు మార్స్ మీద సూక్ష్మక్రిములే ఉండకపోవచ్చు. ఉన్నా వాటిని గుప్పెడు తీసుకుని గాభరాగా మింగినా ఏ ముప్పూ వాటిల్లకపోవచ్చు. అయితే అలాగని నిశ్చయంగా చెప్పలేం. వాటి వల్ల గలిగే ముప్పు వెలకట్టలేనంత దారుణమైనది కూడా కావచ్చు. శుద్ధి చెయ్యని మార్స్ మట్టిని భూమికి తిరిగి తెచ్చే ఉద్దేశమే ఉంటే, భూమి మీద ఆ క్రిముల వ్యాప్తిని నిగ్రహించే వ్యవస్థ (containment system) అత్యంత విశ్వసనీయమైనదై ఉండాలి. బాక్టీరియా ఆధారిత మారణాయుధాలని రూపొందించి, జమ చేసుకునే దేశాలు ఉన్నాయి. వాటి వల్ల అప్పుడప్పుడు జరిగిన అవాంతరాలు ఉన్నాయి. కాని నాకు తెలిసిన వాటి వల్ల ప్రపంచవ్యాప్తమైన అంటువ్యాధులు పెచ్చరిల్లలేదు. బహుశ మార్స్ మట్టిని నిజంగానే సురక్షితంగా భూమికి తేగలమేమో. కాని అలా మార్స్ మట్టిని భూమికి తిరిగి తెచ్చుకునే ముందు వాటి వల్ల ఏ అపాయమూ లేకుండా పూర్తిగా కట్టుదిట్టం చేసుకోవాలి.

మార్స్ గ్రహాన్ని శోచించడానికి, ఆ గ్రహం మీద మన కోసం ఎదురుచూస్తున్న అందాలని, ఆవిష్కరణలని అందుకోడానికి వేరే పద్ధతి కూడా ఉంది. వైకింగ్ చిత్రాలతో పని చేస్తున్నప్పుడు నా మనసులో పదే పదే రేగిన స్పందన మన అచలత పట్ల నిస్సహాయమైన కోపం. నా మనసులోనే మూగగా ఆ అంతరిక్షనౌకకి కనీసం మునివేళ్ల మీద అయినా లేచి మరి కాస్త ముందుకి చూడమని అభ్యర్థించాను. ఆ గ్రహాంతర ప్రయోగశాల అచలంగా ఉండేట్టుగానే రూపొందించబడింది అన్న విషయం మర్చిపోయి, అది రెండడుగులు వేసి పరిసరాలని పరిశీలించడం లేదేంటని నాలోనేనే చిరాకుపడడం నాకు బాగా గుర్తు. చేయి చాచితే అందేటంత దూరంలో వున్న ఆ ఇసుక తిన్నని కాస్త పొడిచి చూద్దామని, అల్లంత దూరంలో వున్న బండని పైకెత్తి కింద కిటకిటలాడుతున్న క్రిముల కోసం తొంగి చూద్దామని, ఇంకా దూరంలో కనిపిస్తున్న గుట్టల వెనుక ఏ ప్రగాఢ ఉల్కాబిలం దర్శనమిస్తుందో తెలుసుకుందామని, మనసు తహతహలాడుతుంది. ఇక దక్షిణ-తూర్పు దిశగా మరి కాస్త దూరం పోతే క్రైసే వద్ద కలిసే నాలుగు ఎండు కాలువలూ ఉన్నాయి. వైకింగ్ ఫలితాలు మనని సవాలు చేశాయి, సంధిగ్ధంలో పడేశాయి. ఆ విషయాన్ని పక్కన బెడితే, వైకింగ్ లాండింగ్ ప్రదేశాల కన్నా ఆసక్తికరమైనవి మార్స్ మీద కనీసం మరో వంద ప్రదేశాలనైనా ఎంపిక చెయ్యగలను. మనకి కావలసిన అసలైన పరికరం ఓ సంచాలక వాహనం, ఓ రోవర్. ఇమేజింగ్, జీవసాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం మొదలైన వాటికి సంబంధించిన అధునాతన ప్రయోగ పరికరాలని ఆ రోవర్ మోసుకుపోవాలి. అలాంటి రోవర్ల నమూనాలని ఇప్పటికే నాసా రూపొందిస్తోంది. బండల మీది కెక్కి ఎలా చిక్కుకోకుండా ఉండాలి, గుంతల్లో పడకుండా ఎలా జాగ్రత్తపడాలి, ఇరుకైన ప్రదేశాల్లోంచి ఎలా బయటపడాలి – మొదలైనవన్నీ వాటికి తెలుసు. మార్స్ మీద రోవర్ ని దింపి, దాని పరిసరాలలోని అత్యంత ఆసక్తికరమైన ప్రదేశాలని చూడనిచ్చి, మళ్లీ మర్నాటికి అదే చోటికి వచ్చి ఉండేలా దాన్ని ప్రోగ్రాం చెయ్యడం ప్రస్తుతం మనకి తెలుసు. ప్రతి రోజు ఓ కొత్త పరిసరం, ఓ కొత్త పరిశీలన, ఓ కొత్త పరిశోధన. ఆ విచిత్ర గ్రహం మీది తెలిసీతెలియని ఒంపుసొంపులన్నీ పరికించి, ఆ లోకంతో నానాటికి పరిచయం పెంచుకునే మధురానుభూతి.

మార్స్ మీద జీవం ఉన్నా లేకపోయినా అలాంటి మిషన్ ఎనలేని వైజ్ఞానిక ఫలితాలనిస్తుంది. ప్రాచీన నదీ లోయలన్నీ కలయదిరగొచ్చు. బృహత్తర జ్వాలాముఖుల వాలుతలాలని ఎగబ్రాకవచ్చు. పరమశీతల హిమావృత ధృవపీఠాల వద్ద విచిత్రమైన మెట్ల దారుల వెంట సంచరించవచ్చు. రమ్మని పిలిచే మార్స్ పిరమిడ్లని కాస్తంత సమీపించి సంభ్రమంతో సందర్శించవచ్చు. అలాంటి మిషన్ విషయంలో ప్రజల మద్దతు కూడా బలంగానే ఉంటుంది. ప్రతి రోజు ఏవో కొత్త వింతలు మన టీవీ తెరలని అలంకరిస్తాయి. రోవర్ నడిచిన బాటలోనే మనమూ నడుస్తాం. దాని పరిశీలనలని మనమూ పరిశీలిస్తాం. కొత్త గమ్యాలని సూచిస్తాం. అయితే ఆ ప్రయాణం సుదిర్ఘమైనది. ఇంత దూరం నుండి మనం పంపే రేడియో సందేశాలని విధేయంగా అక్కడ రోవర్ అమలు జరుపుతూ ఉంటుంది. ఎన్నో వినూత్న పధకాలని, పద్ధతులని మిషన్ ప్రణాళిక లోకి ప్రవేశపెట్టవలసి వుంది. ఓ బిలియన్ జనం ఊకుమ్మడిగా ఓ నవ్యప్రపంచాన్ని సందర్శించొచ్చు.

మార్స్ ఉపరితల విస్తీర్ణత విలువ భూమి మీద నేల విస్తీర్ణతతో సమానం. కాబట్టి మార్స్ ఉపరితలాన్ని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించాలంటే మనకి కొన్ని శతాబ్దాలు పడుతుంది. కాని ఏదో ఒక నాటికి మార్స్ మీద ప్రతి అంగుళమూ పరిశీలించబడుతుంది. రోబో విమానాలు గాల్లో ఎగురుతూ నేలని పరిశీలించిన తరువాత, రోబోలు నేలంతా శుభ్రంగా పరిశీలించిన తరువాత, మార్స్ మట్టిని సురక్షితంగా భూమికి చేరవేసి పరిక్షించిన తరువాత, మార్స్ మట్టి మీద మనుషులు నిర్భయంగా సంచరించిన తరువాత మార్స్ ని మనం పూర్తిగా అన్వేషించామని చెప్పుకోవచ్చు. ఆ తరువాత మనం ఏం చెయ్యబోతున్నాం? మార్స్ మీద మనం ఏం చెయ్యబోతున్నాం?

భూమి మీద మనం తలపెట్టిన దుర్వినియోగపు, దురాచారపు సందర్భాలని తలచుకుంటే ఒళ్లు జలదరిస్తుంది. మార్స్ మీద జీవం అంటూ ఉంటే మనం మార్స్ జోలికే పోరాదని అని అంటాను. మార్స్ మార్షియన్లకే చెందుతుంది. ఆ మార్షియన్లు సూక్ష్మక్రిములు అయినా సరే. భూమికి సమీపంలో ఉన్న గ్రహం మీద పూర్తిగా స్వతంత్రమైన జీవన వ్యవస్థ ఉంటే అది ఎనలేని సంపద అని గుర్తించాలి. మార్స్ ని వాడుకోవడం కన్నా అక్కడి జీవనాన్ని సంరక్షించడం మన ముఖ్య లక్ష్యం కావాలి. పోనీ మార్స్ జీవరహితమే కావచ్చు ననుకుందాం. అక్కడి నుండి ముడిసరుకులని మనం తవ్వి తెచ్చుకోవడం జరగని పని. ఎందుకంటే మార్స్ నుండి భూమికి అంతంత బరువులని రవాణా చెయ్యడానికి అయ్యే ఖర్చు దుర్భరం అవుతుంది. ఇక పోతే మనమే మార్స్ మీద జీవించగలమా? మార్స్ ని జీవనయోగ్య ప్రపంచంగా మార్చుకోగలమా?

మార్స్ సొగసైన ప్రపంచం అన్నది నిజమే. అయితే దాన్ని మన వ్యక్తిగత, సంకుచిత, మానవ దృక్పథంతో చూస్తే అందులో తగని లక్షణాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని ముఖ్యమైనవి – ఆక్సిజన్ తక్కువగా ఉండే వాతావరణం, ద్రవపు నీరు లేని నేల, తీవ్ర అతినీలలోహిత కిరణాలతో కూడుకున్న పర్యావరణ ప్రకాశం. (అతి శీతల ఉష్ణోగ్రతలు పెద్ద సమస్య కాదు. ఏడాది పొడవునా అంటార్కిటికాలో మనం నడిపిస్తున్న పరిశోధనా కేంద్రాలే అందుకు తార్కాణం.) మార్స్ మీద మరి కాస్త గాలిని తయారు చెయ్యగలిగితే ఆ సమస్యలన్నీ అధిగమించవచ్చు. వాతావరణ పీడనాలు పెరిగితే ద్రవపు నీరు నిలిచే అవకాశం ఏర్పడుతుంది. అక్కడ గాలిలో ఆక్సిజన్ పెరిగితే మనం ఊపిరి తీసుకోగలం. అప్పుడు వాయుమండలం మీద ఓజోన్ పొర ఏర్పడి సూర్యుడి నుండి ప్రసరించే అతినీలలోహిత కిరణాల నుండి కవచంలా రక్షిస్తుంది. మెలికలు తిరిగే కాలువలు, మెట్లుగా ఏర్పడ్డ ధృవపీఠాలు, తదితర సాక్ష్యాల బట్టి ఒకప్పుడు మార్స్ మీద మరింత సాంద్రమైన వాతావరణం ఉండేదని తెలుస్తోంది. ఆ వాయువులన్నీ మార్స్ నుండి తప్పించుకుపోయే అవకాశం తక్కువ. అవన్నీ మార్స్ మీదే ఏదో రూపంలో ఉండి ఉండాలి. కొన్ని రసాయనికంగా ఉపరితల శిలలలో కలిసిపోయాయి. మరి కొన్ని ఉపరితలానికి అడుగున మంచులో దాగి వున్నాయి. కాని అధికశాతం హిమావృత ధృవపీఠాలలో నిక్షిప్తమై వుందని చెప్పొచ్చు.

ధృవాలని కరిగించాలంటే వాటిని వెచ్చజేయాలి. వాటి మీద మసి వంటి నల్లని పొడి ఏదైనా చల్లితే అది మరింత సూర్యకాంతిని లోనికి తీసుకుని మంచుని కరిగిస్తుందేమో. భూమి మీద మన అడవులు, బయళ్లు మండి మసైనప్పుడు జరిగే పరిణామానికి ఇది వ్యతిరేకం అనుకోవచ్చు. కాని హిమావృత ధృవాలు చాలా విశాలమైనవి. వాటిని కప్పడానికి కావలసిన మసిని భూమి నుండి మార్స్ కి మోసుకెళ్లాలంటే 1,200 సాటర్న్ 5 రాకెట్లు అవసరమవుతాయి. అప్పుడు కూడా ధృవశిఖల (polar caps) వద్ద వీచే గాలికి ఆ మసి కొట్టుకుపోవచ్చు. అంతకన్నా తెలివైన పద్ధతి ఏమిటంటే దానినది నకలు చేసుకునే ఓ ప్రత్యేకమైన నల్లని పదార్థాన్ని కనిపెట్టాలి. అలాంటి పదార్థం గల యంత్రాన్ని మార్స్ కి పంపిస్తే అక్కడ అది, స్థానిక పదార్థాలని వాడుకుంటూ, పదే పదే దానినది ప్రతులు చేసుకుని ధృవశిఖల మీద మొత్తం వ్యాపిస్తుంది. అలాంటి యంత్రాలు వాస్తవంలో ఉన్నాయి. వాటిని మనం మొక్కలు అంటాము.కొన్ని ధృఢంగా, కఠినమైన శీతోష్ణస్థితులకి తట్టుకునేలా ఉంటాయి. అలాగే కొన్ని ధరాగత సూక్ష్మక్రిములు మార్స్ వాతావరణం మీద మనగలవని మనకి తెలుసు. నల్లనివి, సమర్థవంతమైనవి అయిన మొక్కలని పెంచడానికి ఒక జెనెటిక్ ఇంజినీరీంగ్ పరిశోధనా కార్యక్రమానికి శ్రీకారం చుట్టాలి. అలాంటి మొక్కలకి చక్కని ఉదాహరణలు lichen మొక్కలు. కఠోరమైన మార్షియన్ పర్యావరణానికి తట్టుకోగల లైకెన్ జాతి మొక్కలని తయారుచెయ్యాలి. అలాంటి మొక్కలని రూపొందించగలిగితే వాటిని విశాలమైన మార్షియన్ హిమధృవాల మీదుగా వెదజల్లొచ్చు. అవి పెరిగి, వేళ్లూని, విస్తరించి, సూర్యరశ్మిని లోనికి తీసుకుని, వెచ్చబడి, ధృవాల మంచుని కరిగిస్తాయి. అంతవరకు నేలలో బందీగా పడి వున్న ప్రాచీన మార్షియన్ వాతావరణం అప్పుడు విడుదల అవుతుంది. అప్పుడు ఓ అభినవ జానీ ఆపిల్సీడ్ (అతడు మనిషిగాని, రోబో గాని కావచ్చు) మార్షియన్ నేలపై, కరుగుతున్న హిమధృవాలపై సంచరిస్తున్నట్టు ఊహించుకోవచ్చు. అతడు చేయబోయే ఘనకార్యాల వల్ల మార్స్ కి వలసపోయే భావి మానవ తరాల వారు ఎంతో లబ్ధి పొందొచ్చు.

ఇలాంటి విధానాలకి, ప్రయత్నాలకి ఓ శాస్త్ర నామం వుంది. దాన్ని ధరాసంస్కరణ (terraforming) అంటారు. అన్య ప్రపంచ సీమలని మానవ నివాస యోగ్యంగా మలచుకోవడమే ధరాసంస్కరణ. ఇన్ని వేల ఏళ్లలో మనుషులు, హరితగృహ ప్రభావం ద్వార, ఆల్బెడోలో మార్పుల ద్వార, ధరాగత ఉష్ణోగ్రతలని కేవలం 1 డిగ్రీ మేరకే మార్చగలిగారు. అయితే ప్రస్తుతం మనం మన అడవులని, బయళ్లని ధ్వంసం చేసే వేగంతో, శిలాజ ఇంధనాలని మండించే వేగంతో మరో శతాబ్దంలోనే మరో డిగ్రీ వరకు ఉష్ణోగ్రతని పెంచగలమేమో. కాబట్టి మార్స్ మీద పెద్ద ఎత్తున ధరాసంస్కరణలు సాధించాలంటే అందుకు కొన్ని వందల వేల ఏళ్ల కాలవ్యవధి అవసరమవుతుంది. భవిష్యత్తులో, గొప్ప అధునాత సాంకేతి సత్తా మనకి వశమైన దశలో, మార్స్ వాతావరణ పీడనాన్ని మరింత పెంచడమే కాక, ద్రవ రూపపు జలాన్ని సాధించడమే కాక, ఆ నీటిని కరుగుతున్న హిమ ధృవ శిఖల నుండి మరింత వెచ్చని గ్రహమధ్య ప్రాంతాల వరకు రవాణా చెయ్యగలుగుతాము. దానికో చక్కని తరుణోపాయం వుండనే వుంది. కాలువలు నిర్మించడం.

కరుగుతున్న ఉపరితల హిమాన్ని ఓ విస్తృతమైన కాలువల వ్యవస్థ ద్వార రవాణా చేయొచ్చు. కేవలం నూరేళ్ల క్రితం పార్సివాల్ లొవెల్ పొరబాటుగా ఊహించుకున్నది సరిగ్గా అదే. మార్స్ భూములు మానవ నివాస యోగ్యం కాకపోవడానికి కారణం అక్కడ నీటి ఎద్దడేనని లొవెల్ కి, వాలెస్ కి ఇద్దరికీ తెలుసు. నీటి కాలువల వ్యవస్థే ఉంటే ఆ కరవు తీరుతుంది. మార్స్ నేల మానవ నివాస యోగ్యమవుతుంది. లొవెల్ చేసిన పరిశీలనలు చాలా విపరీతమైన దర్శన పరిస్థితుల్లో చేయబడ్డాయి. షియాపరెల్లీ తదితరులు అప్పటికే మార్స్ మీద కాలువల వంటి నిర్మాణాలని ఊహించుకున్నారు. లొవెల్ మార్స్ తో తన ప్రేమకలాపాలు మొదలెట్టక ముందే వాళ్లు మార్స్ కాలువలని canali అని అభిమానంగా పిలుచుకున్నారు. భావావేశం అదుపు తప్పినప్పుడు మనుషులు ఆత్మవంచన చేసుకోడానికి కూడా సిద్ధపడతారని మనకి తెలుసు. పొరుగు గ్రహంలో ప్రజ్ఞ గల జీవులు ఉన్నారన్న భావన కన్నా మనుషుల హృదయాలలో గాఢమైన స్పందన కలిగించే భావాలు ఎన్నో ఉండవేమో.

లొవెల్ భావన ఒక విధంగా పూర్వభావన కావచ్చు. అతడి కాలువల వ్యవస్థని నిర్మించిన వాళ్లు మార్షియన్లు. అలాగే ఇది కూడా ఓ చక్కని భవిష్యత్ సూచన అవుతుందేమో. ఆ గ్రహం ఎప్పటికైనా ధరాసంస్కరించబడితే అది అక్కడ శాశ్వత నివాసాలు ఏర్పరచుకున్న మనుషుల వల్లనే సాధ్యమవుతుంది. కాబట్టి ఏనాటికైనా మార్షియన్లు మనమే అవుతాము.