Lau eguneko egonaldi bat Euskal Herriko tokiren batean literatur sormena lantzeko euskal idazle batekin.

Hemendik aurrerakoak zentzua ote duen ala ez, zeuk erabaki.
__________________

Duela aste pare bat edo heldu zitzaidan berria eta atzo Argiako Julen Gabiriaren artikulu honek konfirmatu zidan aurten behintzat (eta hainbat kasutan aurtengo neurriak ad infinitum luzatuko direlakoan nago) ez dela Urruzuno literatur lehiaketarik egongo.

Julen Gabiriak agertzen duen ikuspuntuari ez diot ezer gehituko (+1 bat, hori bai) eta alferrik da ni hemen argudioak errepikatzen ibiltzea.

Profanoentzat, Urruzuno literatur lehiaketa, batxillergoko ikasleei zuzendutakoa zen. Bi kategoria zituen: ipuina eta poesia. Eta bi maila, A eta B (irudimen gutxi izena jartzerakoan, bai). Eusko Jaurlaritzak antolatzen zuen eta saria Europako herrialderen batera eginiko bidaia bat, diru poltsa bat eta Sagastiberri izeneko bilduma batean lana argitaratzea izaten zen. Palmaresean Harkaitz Cano, Ander Izagirre, Uxue Apaolaza, Harkaitz Zubiri, Leire Bilbao, Urtzi Urrutikoetxea, Jon Benito eta beste hainbat eta hainbat izen aurki ditzakegu (batenbat, kuriosoa), bere bidea letretatik urruti egin dutenen aldamenean. Urte hauetan ereindakoaren (Urruzuno saririk ez dutenak barne) fruitu nahiko oparoak jasotzen ari garela iruditzen zait. Baina nire ideia da, ez egin kasu handiegirik ere.

Eta hala ere, Sautrela erakusleihoak harrikada jaso du.
Eta hala ere, Urruzuno etxe-atzeko sagasti apal hori bota dute.
Ondo goaz, beraz.

Talentuari buruz hitz egiteak erreparoa ematen dit. Lehiaketek (eta batez ere hezkuntza eta kultur arlokoek) bere baitan duten lehiaz hitz egiteak bezalaxe. Eta are gehiago, zein adinetaz ari garen kontuan hartuta. Baina agian beharrezkoa da. Arazoak dituenari laguntzea bezain beharrezkoa da, zerbait ondo egiten denean, modu egoki batean txalotzen jakitea. Ondo ala gaizki egitea berdin duenaren sentsazio hori gainditzeko bakarrik bada ere. Edo, bereziki nerabezaroaren urte “gogor” horietan, zerbaitetarako zeozer balio dutela sentiarazteko. Inolako konpromiso, motibazio, interes eta gogorik ez duen gazteei buruz kexu gara eta zer egiten dugu horretarako? Hezkuntza sistema kakao partidista bat bilakatu, betiko metodologiarekin jarraitu eta krisiaren izenean, kilika baten pizgailu izan zitekeen gauza gutxienetako bat amatatu. Ondo goaz, beraz.

Egia da Urruzuno sariak nahiko obszenoak zirela. Ez oraingo egoera ekonomikoaren testuinguruan bakarrik. Baina dena ala ezer ezaren artean badago gris eskala zabal bat eta badaude formulak. Irtenbidea bidaia xumetzetik, maila bakoitzeko saritu gutxiago izatera joan zitekeen. Internetek ematen dituen aukerak baliatu zitzaketen. Ez dena errotik moztu.

Lehiaketei buruz hitz egitean zaila suertatzen da irabazleen ikuspegitik ez egitea. Urruzunorako ez zuten irabazleek bakarrik idatzi. Ez zituzten beraiek bakarrik beren barrenak eta ilusioak lau foliotan hustu. Askoz ere gehiago izan ziren bidaiaz disfrutatu ez zutenak baina bai literatura egiten saiatzeaz. Horiek ere “urruzunotarrak” dira eta pena bat da ondare hori guztia galdu izana. Idazlan horiek guztiak, batzuk hobeak eta beste batzuk okerragoak, azken finean azken hamarkadetako kronika nerabeak, denbora eta espazioaren zakarrontzietan desagertzea pena da, bai. Hemen doa nire omenaldia. Eta baita zirikatzen ibili ziren hainbat iraskaleei egin nahi niekeena ere.

Hemendik aurrera, kronika horiek (kasu onenean) euskarako irakasleak bakarrik irakurri eta boligrafo gorriz zuzenduko duen derrigorreko marroi bat izango dira bakarrik. “Oso ongi” bat kurtsoko hirugarren ebaluazioan. Emaitza akademikoen arkadia izango da promesa bakarra. Ezer gehiago. Ezer haratago.

Euskal literaturaren etorkizunari begira, piztu ditzagun gure kandelatxoak kasu optimistenean gazte hauetakoren batek bere kabuz samuraiaren bidea egin dezan, interneten bere izena eraiki dezan eta egunen batean argitaletxe bati tinbrea jo eta bere folio pila Xabier Mendiguren edo Mikel Elorza baten mahai gainean utzi dezan, autokonfidantzaz gainezka, kontrakora bultzatzen duen mundu batetik albatros bat bezala ateraz. “Urruzuno baino lehen hala zen”, esango dit norbaitek. Baina horrek ez du ideala definitzen.

Urruzuno sariak 1986ean banatu ziren lehenengo aldiz. 2011ean azkenekoz.
Respect.

Bonus track: 2004ko bildumaren PDF bat aurkitu dut sarean.

Hemen BBC-k eginiko dokumentala 3 zatitan:

Brainpickings nire “personal heroine”-etik ekarria.

Bi edertasun ideial ezagutzen ditut. Ziur gehiago daudela, baina nik bi ezagutzen ditut. Ez dit gehiagorako ematen. Ez begiak, ez bizitzak. Lehenengoa, jaio ginenetik erakutsi digutena, Greziatik datorrena, mendebaldeko kulturan nagusitu dena. Proportzioak zaintzen dituena. Formen arteko distantziak. Arrazionala da eta era berean, perfekzioaren bilaketa irrazional bat du. Eternitatearena. Naturan aurkitu ezin daitekeenarena. Eta honela osatu dugu gure zibilizazioaren historia. Ideiala hautsiz. Ideiala berreraikitzeko aukerak zabalduz. Akzioa-erreakzioa.

Ezagutzen dudan beste ideiala japoniarra da. Wabi-Sabi. Leonard Korenek, Wabi-Sabi: for Artists, Designers, Poets & Philosophers liburuan honela definitzen du, berez definizio zaila duena:

The aesthetic is sometimes described as one of beauty that is “imperfect, impermanent, and incomplete”.

Eta hori da. Eta ederra da benetan. Sinplea, errustikoa, bere inperfekzioan. Osatugabeko naturaltasunean. Ez du dialektarik planteatzen. Ez galderarik. Gertatu egiten da. Eta hil egiten da. Ez du hilezkortasuna bilatzen. Gertatzea. Izatea soilik.

Ederra da, bai. Ideial bat izanik, erreala.

Amaitzera doan 2011 hontan, REMek utzi gintuen (lehenago egin behar zuten zerbait nire iritziz, azkeneko diskak nahiko dekadenteak iruditzen baitzaizkit). Leonard Cohen-en abestiaren bertsio bat uzten dut hemen. Denboran galdu den omenaldi diska batean agertzen zen. Letra, barrenak astintzen dituen horietakoa da. Nerabezaroan inpaktatu samar utzi ninduen. Nerabe kabreatu bat nintzen, zer nahi duzu.

I’d really like to live beside you, baby
I love your body and your spirit and your clothes
But you see that line there moving through the station?
I told you, I told you, told you, I was one of those

Ahalik eta 2012 hoberena izan, lagunak.

Animazio hau aspaldi ikusi nuen. An eye for Annai deitzen da. Sinplea da eta naïf samarra. Hori izango da bere xarma.
Noizean behin, gogora etortzen zait.
Gogora etortzen zaizkidan beste gauza batzuk bezala.

Ilarak. Astebetez egunero bide bera egitean (35 minutu oinez), giza patroiak desberdintzen hasi naiz. Deformazio profesionala. Hiru ilara topatzen ditut:

• “Ave María” deituriko jangela batean sartzeko biltzen diren jatekorik ez dutenena.
• Sol-eko loteria administrazioen aurrean pilatzen diren San Ildefonsoko haurrei zoria eta hipoteka enkomendatzen dietenena.
• Jaiotza, heriotza ala ezkontza zertifikatu baten bila, Montera kaleko erregistro nagusian itxaroten dute burokraziaren biktimena.

Espainiaren ilarak.
Goizero, pobreagoak, desesperatuagoak, geldoagoak.
Goizero, luzeagoak.

ETAren agiria USB batean heldu zitzaion Berriari (eta hurrengo eguneko egunkariaren azalera eraman zuten). Hor doa bakea.

Martin Garitano Ahaldun Nagusiak USB batean eman dizkio 2012 urterako aurrekontuak Lohitzune Txarola Batzar Nagusietako presidentari eta hurrengo egunean, prentsan agertzen da. Hor doaz diruak.

USBa. Hor doa dena. USBa, modernitatearen larruzko kartera.
Giltza duen giltza, USBa.

Daukan kadentziagatik eta une konkretu batzutako gitarraren riff-arengatik ziur, azken egunotan askotan entzuten ari naizen abesti batekin erantzun nahi nioke Luistxoren bidalketari. Edo lekukoa hartu, bere baimenarekin (barkatuko didala espero dut). Ariketa hauek gustatzen zaizkit eta are gehiago musika tarteko denean, badakizue.

Nahiko milindrisa naiz kañarako eta tolerantzi bajukoa “zaratarekiko” (nire gailurra zentzu hortan Sonic Youth, Nirvana, Smashing Pumpkins eta Soundgardenen Superunknown diska izan zirela uste dut, pentsa). Beraz, ez espero trumoi soinurik.

Duela urte batzutako kanta da nire aukera. Egia esan, bideoklipa ez nuen gaur arte ikusia. Egia esan, puntu epikoa kenduta, gustatzen zait. Egia esan, berdin zait Placeboren detraktoreak bazarete (ulertuko nukeen zerbait). Hor duzue. Pure morning.

Garai bizarroak (bizarroa da hitza? ziurrenik ez) tokatuko (eta tokatzen ari) zaizkigu bizitzea. Kañeroak. Politikariei eta geure buruei konponbideak, erantzukizunak, pausoak eskatzekoak. Lan egitekoak. Entzun eta hitz egitekoak. Ulertzekoak. Nora eta nola joan nahi dugun heldutasunez erabakitzekoak. Saltoak ematekoak. Eta ibiltzekoak. Asko ibiltzekoak.

Osasunerako ibiltzea ona dela diote medikuek.
Psikosoziologoek ere, suposatzen dut.

Zahartzaroak gastatu nau baina gogoratzen dut Alberto Moyanok sekulako post zoragarriak eskaini zizkigula bere El jukebox blogean (1, 2, 3). Eta Javier Vizcainoren urduritasunarekin heldu ginela 2011ko urriaren 20ko arratsalde hartara. ETAren komunikatuaren zain izan ginen (mundu guztia Gaddafiren heriotzari begira zegoen bitartean).

Eta iritsi zen. Bulegoan harrapatu ninduen. Ilunpean, ordenadorea itzali eta alde egitear nengoela. Twitter bidez izan zen (beti Twitter). Berriako lotura zen (baina onartu behar dut Argiaren twitta izan zela). Eta begiak busti zitzaizkidala oroitzen dut, pixka bat. Eta zerbait esan niola neure buruari. “Bukatu da. Sufrimendua. Zama”. Bizikleta hartu nuen. Hotza egiten zuen kanpoan. Baina zer arraio, berdin zuen. Ez nuen etxera joateko asmorik. Zerbait edan nahi nuen.

Eta ez nintzen etxera joan. Unión Artesanara joan nintzen, Orsai aldizkariaren erosleekin biltzera. Ketari. Hans Brinker. Eta Idoia. Eta Iturri eta Loveof74 ere agertu ziren beranduago. Eta Txomin eta Belen. Leku bat dute nire memorian. Eta garagardoak edan genituela ere ez zait ahaztu. Eta barre egin genuela. Eta bokadiloak jan genituela. Eta barre egin genuela. Berriz. Pozik.

Eta bitartean, twittak, twittak, twittak,… herri hau hartzen ari zen lasaituaren hitzekin. Trending topic. Mundu osoan. Pentsa.

Biharamunean goiz esnatu nintzen (zer erremedio). Burukomin pixka batekin (dena esan beharra dago).

Biharamunak ez zuen ametsa zapuztu. Biharamunak ere ekarri zizkigun gauza ederrak. Moyano, berriz edo Ander Izagirreren istorio familiar hau, edo Vizcainoren esker ona. Eta Maite Goñiren eguneko hitza: bakea.

Nik ere esker onekoa izan nahi izan nuen orduan. Eta beti izan. Alde batetik, gatazkaren biktima guztiekin. Beraien eskuzabaltasunarengatik. Bestetik, hainbeste urtez egun hura heltzearen alde gogor lan egin zuten guztiekin. Beraien adoreagatik.

Haienak izan ziren 2011ko urriko egun haiek.
Etorkizunekoak, gu guztionak izan zitezen.