Voetbal, Dromen, Passie en Afrika op weg naar het Wereldkampioenschap 2010 in Zuid-Afrika.

OFFSIDE – Football in Exile

2012-05-22T12:23:55Z

Begin jaren ’90 werd de stad Ağdam (in de door Armenië en Azerbeidzjan betwiste regio Nagorno Karabach) maandenlang door Armeense separatisten bestookt met granaten. Toch bleef het Imaret voetbalstadion in Ağdam bij thuiswedstrijden altijd uitverkocht, vastbesloten als men was om het dagelijks leven ook onder de moeilijkste omstandigheden doorgang te verlenen.

Door de jaren heen is FK Qarabağ Ağdam – sinds 1993 in ballingschap in de Azerbeidzjaanse hoofdstad Bakoe op 6 uur autorijden van hun eigen volledig verwoeste stad en hun supporters - uitgegroeid tot het levende symbool van hoop en trots voor meer dan een half miljoen Azerbeidzjaanse vluchtelingen, waarvan de meeste nog altijd in vluchtelingenkampen langs de grens met Nagorno Karabach leven. In 2009 maakte het team internationaal indruk met eenniet eerder vertoonde opmars in de Europa League. Tot de club uiteindelijk werd uitgeschakeld door FC Twente.

Een paar maanden voor dit bericht http://www.vi.nl/nieuws/168895/FC-Twente-treft-met-FK-Qarabag-club-in-ballingschap.htm op de site van VI verscheen, startten de jonge journalisten Dirk-Jan Visser (fotograaf) en Arthur Huizinga (schrijver) met het documenteren van het verhaal van de Azerbeidzjaanse voetbalclub FK Qarabağ Ağdam.

De noeste journalistieke arbeid van Visser en Huizinga resulteert eind deze maand in een Nederlandstalig leesboek (Nooit een thuiswedstrijd, Uitgeverij Prometheus), een meertalig fotoboek (OFFSIDE – Football in Exile, Paradox / Ydoc Publising) en een gelijknamige tentoonstelling (Noorderlicht Fotogalerie te Groningen), waarvoor Paradox het concept ontwikkelde. In het fotoboek en de tentoonstelling wordt aan de hand van dit team, en ook een Armeens voetbalteam uit de regio dat bij gebrek aan erkenning van de uitgeroepen onafhankelijkheid van de Republiek Nagorno Karabach niet kan deelnemen aan een officiële FIFA-competitie, het verhaal van Nagorno Karabach verteld.

De auteurs volgden 6 personen voor het OFFSIDE-project, 3 van Armeense zijde en 3 aan Azerische zijde. Hun levens zijn illustratief voor het dagelijks leven van spelers en coaches, strijders en vluchtelingen, zonen en dochters, vrouwen en weduwen. Zie trailer: https://www.youtube.com/watch?v=OiG4zMclEus&feature=player_embedded

—

Speciale aanbieding FOTOBOEK: € 39,50 + gratis levering voor bestellingen die vóór 25 mei zijn gedaan via: www.ydocstore.org/offside

It’s not about the trophy

2012-03-15T13:44:51Z

Een jaar na het WK, deden 20 studenten een empirisch onderzoek uit te voeren naar de ‘nalatenschap’ van het WK voetbal 2010. Marij Swinkels deelt hun ervaringen voor de roadto2010.

Het was een dinsdagavond, februari 2010. Samen met drie andere studenten stond ik in een café op de borrel van mijn opleiding Bestuurs en Organisatiewetenschap in Utrecht.

We rookten klappertandend een sigaretje buiten met dank aan koning winter. Misschien dat daarom het gesprek kwam op verre reizen en warme landen. Naarmate het bier vloeide en de tanden klapperden ging er een warm lampje aan. Anderhalf jaar daarvoor was een groep studenten van onze opleiding naar Curaçao geweest om onderzoek te doen. Het was voor hen een toffe ervaring en het onderzoek was een mooi resultaat. Een nieuwe organisatie voor een nieuw internationaal onderzoek was nooit gestart. Wat nou als wij…. Waar zouden we naar toe willen? Er werd heimelijk gefantaseerd.

Nog geen week later zaten we opnieuw bij elkaar om de mogelijkheden te bekijken. Er volgden een paar brainstormavonden. We kregen een globaal een idee hoe we het project wilden inrichten, maar een onderzoeksthema vinden was moeilijk. Gelukkig werd het ook in Nederland wat warmer en vanaf mei kleurde ons land overal Oranje. De FIFA World CUP 2010 in Zuid-Afrika barste in alle hevigheid los. Maar niet alleen de voetbaluitslagen waren het trending topic van die zomer in 2010. De vooruitgang van het land Zuid-Afrika door middel van het WK stond ook ter discussie. Shakira zong vrolijk Waka Waka, it’s time for Africa. Maar was het ook wel ‘tijd voor Afrika?’. Juist Zuid-Afrika als organisator van het WK was onderwerp van veel discussies naast de voetbalanalyses. Dit WK had zoveel mooie beloftes voor het land en haar ontwikkeling. Maar zou het dat ook doen? De conclusie werd door velen al snel getrokken; van die investeringen blijft voor de gewone Zuid-Afrikaan niets over. De alarmbellen in ons hoofd gingen af, dit moest het zijn! We moesten en zouden naar Zuid-Afrika.

Zo leidde diezelfde borrel een halfjaar later tot de bestemming: Johannesburg in Zuid-Afrika. Met zeven studenten werkten we ons een jaar lang in het zweet en zetten we een internationaal onderzoeksvak op. Met de enorme drive waarmee we hieraan werkten en de maatschappelijke relevantie van het onderwerp, raakten we veel organisaties en mensen en vonden we twintig studenten die onze passie voor het onderzoek deelden en mee wilden draaien in het project.

Voordat we het doorhadden was het een jaar later. Op 4 mei 2011 stonden we op Schiphol, 25 bleekscheten bij de gate van Egypt Air. Onbevangen en onbevooroordeeld. Gewaarschuwd door iedereen, Johannesburg was een no-go; te gevaarlijk en een grauwe stad. Onze enige zorg was: ‘Zouden er schermpjes zijn in het vlietguig?’. Helaas beschikte Egypt Air over vliegtuigen die volgens ons niet mis zouden staan op de zwarte lijst. 15 uur later stonden we echter wel veilig bij de bagageband van OR Tambo Airport in Johannesburg, ons nieuwe thuis voor de komende paar weken.

Bij aankomst in onze studenthousing werden we door de chief van het gebouw, type redneck, kort geïnstrueerd hoe het volgens hem in Braamfontein, downtown Jo’burg aan toeging. Volgens de baas was het meer dan gevaarlijk in de wijk en moesten we bij wijze van spreken hand in hand over straat en ons als grote groep alleen bij daglicht verplaatsen. De toon was gezet.

De wedstrijd

In samenwerking met de Universiteit Witwatersrand doen we vijf weken lang veldwerk. We maken de stad en het land mee aan de hand van de lokale bevolking en komen op plekken waar de gemiddelde toerist zich niet zou wagen. We reizen van overdreven grote shoppingmalls, stadions, VIP-lounges naar Alexandra, Tembisa en Mamelodi. Mlungu, mlungu – blanke – wordt er geroepen als we over straat lopen langs de voetballende kinderen.

You should not give them fish, but teach them how to get the fish zegt coach Sibeko op het Cruyff Court tegen Mirjam en Suzanne, twee van onze onderzoekers. Hij doelt hiermee op het aanleren van life skills, levenslessen, aan zijn jonge pupillen. Het Cruyff Court in Hilbrow is een van de projecten die we onderzoeken en is opgezet door de KNVB. Coaches krijgen een meerdaags trainingsprogramma gericht op voetbal skills en life skills. Sport leent zich, zo bewijzen voorgaande onderzoeken, uitstekend als educatief middel. Het lijkt een succesvol project te zijn geweest uit de verhalen van betrokkenen. De trainers hebben een sterk trotsgevoel en er spelen dagelijks nog veel kinderen. Daarnaast is de lokale betrokkenheid een succesfactor van de Cruyff Court, zo wordt er intensief samengewerkt met de lokale housing association. Het dagelijkse bestuur van de vereniging is goed ingebed bij de lokale partijen, waardoor die zelf de verantwoordelijkheid voor het succes ervan dragen.

Noxi, een Zuid-Afrikaanse die in een van de stadions werkte tijdens het WK vertelt tijdens een van de interviews over haar werk en zegt vervolgens: It was like my first day on earth. Het evenement, waar iedereen een mooi en roerend verhaal over lijkt weten te vertellen is nog lang niet uit de harten van de Zuid-Afrikanen verdwenen. Tijdens het onderzoek over werkgelegenheid realiseren we dat we van tevoren sterk vanuit een kosten-batenoverweging hebben nagedacht over de effecten die het WK zou hebben. Aan de hand van dit onderzoek, hoewel de cijfermatige werkloosheid weinig is veranderd, leren we dat ervaring soms boven kwantitatief meetbare begrippen staat. Maar ook hierin zit een grijs gebied, want werken op het WK is niet voor iedereen rozengeur en zonneschijn en vooraf geschepte verwachtingen door de uitzendbureaus konden niet altijd worden waargemaakt. Hierdoor waren de opbrengsten voor deelnemers aan de horeca training niet altijd zo gunstig als verwacht, was het lichamelijk zwaar werk en werden er lange uren gemaakt.

Steuart Pennington herkent het verhaal van hierboven. Er wordt in Zuid-Afrika te vaak gefocust op de gebieden waarop het land zich slecht ontwikkelt. Als tegenhanger op al het negatieve nieuws in de media lanceerde hij de website SA The Good News, waarop hij alleen positief nieuws uit Zuid-Afrika post. Steuart, een grote witte Zuid-Afrikaan, zat zo’n 30 jaar geleden nog bovenop een pantsertruck die door SoWeTo reed met een geweer onder de arm. Om de zwarte mensen op tijd hun huizen in te jagen. Zo was het systeem, legt hij uit. With a bloody automatic rifle telling black people if you’re not in your house by 6 o’clock I’m going to shoot you zo vertelt hij tijdens een van de gesprekken die met hem worden gevoerd. De verandering die het land heeft doorgemaakt in zo’n korte tijd is in wezen onvoorstelbaar. Hij merkt een enorme verandering in de houding van de jongere generatie. Natuurlijk is Johannesburg zeker nog altijd een onveilige stad, maar de berichtgeving in de media wordt sterk aangedikt.

In totaal bestuderen we vijf ontwikkelingsprojecten die opgestart zijn naar aanleiding van het FIFA World Cup 2010. Daarnaast bekijken we vier casestudys over de thema’s veiligheid, werkgelegenheid, sociale cohesie en economische vooruitgang. We krijgen een goede indruk van de nalatenschap van het WK voetbal. We krijgen een beeld van Zuid-Afrika en Johannesburg.

De Nabeschouwing

Na vijf weken Jo’burg en een week reizen door Zuid-Afrika, zitten we in juli weer op onze faculteit bij het Ledig Erf. De resultaten van de onderzoeken verwerken we in antropologisch populair wetenschappelijke artikelen. De onderzoeken worden verweven in verhalen over onze bevindingen. Het verhaal van de Zuid-Afrikanen, het verhaal over de nalatenschap van het WK 2010. We maken de balans op.

De FIFA, de Zuid-Afrikaanse overheid en de Verenigde Naties hadden grote verwachtingen over de opbrengsten en gevolgen van het WK voor Zuid-Afrika. Het WK zou economische vooruitgang te weeg brengen, bijdragen aan nationale eenheid en de vermindering van sociale ongelijkheid.
Uit ons onderzoek blijkt dat deze hoge verwachtingen zeker niet in alle opzichten zijn uitgekomen. Economisch gezien heeft het WK weinig opgeleverd voor de Zuid-Afrikaan. Een zeer selecte groep heeft tijdelijk profijt gehad van het evenement.

Nu de aandacht van dit focussing event is weggetrokken komen verschillende soorten impact sterk naar voren. We noemen dit in het onderzoek sociale, symbolische, culturele en fysieke impact. De sociale impact is zichtbaar in de succesvolle projecten die we onderzochten. Inwoners werken met enthousiasme mee aan de projecten. Door die deelname wordt sociale vooruitgang behaald. Het WK is een katalysator voor het opstarten van ontwikkelingsprojecten. De aandacht die het WK met zich meebrengt zijn voor multinationals en organisaties zoals de KNVB aanleiding om ontwikkelingsprojecten in Zuid-Afrika op te starten. De projecten zijn succesvol, maar lopen wel gevaar om in de toekomst op te houden. De overdracht van de projecten is daarnaast slecht voorbereid, een probleem dat in de ontwikkelingssamenwerking vaak genoeg wordt gesignaleerd. Er zijn beperkte afspraken met lokale partijen en investeerders die de projecten moeten overnemen wanneer de oorspronkelijke initiatiefnemers zich terug trekken.
Er is ook een culturele impact te herkennen. Kennis, ervaringen en opvattingen over bijvoorbeeld HIV/Aidspreventie en zogenaamde lifes skills worden naar een hoger niveau getild.

Fysieke impact zien we terug door de verbeterde infrastructuur in de stad en de bouw van stadions en voetbalfaciliteiten, waarbij ook de duurzaamheid van deze vorm van impact discutabel is. De vraag is maar hoe intensief dit nog gebruikt wordt vanwege hoge gebruikskosten.

De grootste impact is de symbolische impact van het event. Allemaal zien we iedere dag weer dat de bewoners van Gauteng meer dan trots zijn. Blank, zwart, arm en rijk, allen koesteren magische herinneringen aan het WK in hun land. Het doet hun de ogen een jaar na dato nog altijd fonkelen. It was a magical time. In die zomer van 2010 keek de hele wereld naar hun land. Waar zij eerst onzichtbaar en onbelangrijk waren, hebben zij sinds de zomer van 2010 Afrika definitief op de kaart gezet. Daarmee is volgens ons de nalatenschap van het WK meer dan het winnen van de trofee. Deze herinnering, een soort historisch kapitaal, kan niemand Zuid-Afrika afnemen. Moeten we dit niet zwaarder laten weggen in onze Westerse oordeelvorming over de nalatenschap van een WK?

In 2014 vindt het WK plaats in Brazilie, wat zijn de lessons learned voor deze nieuwe organisatie?

Een metafoor illustreert onze aanbeveling voor succesvollere ontwikkelingsprojecten rond het wk 2014; From Lion’s Head to Table Mountain. De Lion’s head, een berg in Kaapstad, is volgens ons te vergelijken met een curve met een hoge top, die snel daalt. Het staat voor wat wij zagen in Zuid-Afrika. De impact neemt toe in de aanloop naar het WK en piekt tijdens het WK. Dan komt alles samen; betrokken partijen, geldstromen, aandacht van de bevolking en publiciteit. Mogelijkheden en kansen voor ontwikkelingsprojecten alom. Maar in de nasleep, na het piekmoment van het WK daalt deze curve snel. Aandacht, samenwerkingsverbanden, publiciteit en geldstromen verzwakken en over het verdere verloop hebben betrokken organisaties van projecten niet altijd nagedacht.

De aanbeveling voor initiatiefnemers van ontwikkelingsprojecten is om in de aanloopperiode van een mega sportevenement vroeg te beginnen met het bundelen van krachten en samenwerkingsverbanden aan te gaan met verschillende partners. Daarom moet men bij het op straten van projecten de bestaande machtsstructuren en lokale organisaties in kaart brengen. Er moet, zoals de huidige trend in ontwikkelingsland luidt, ingespeeld worden op lokale behoeften en projecten moeten niet ontstaan vanuit een westerse ideologie. Verwachtingen die geschept worden bij lokale partners en de bevolking moeten ook realistisch op elkaar afgestemd worden, om teleurstellingen te voorkomen. Als laatste moet men voordat het WK voorbij is nadenken over de overdracht van projecten. Lokale partners moeten ‘het stokje overnemen’ van organisaties zoals de KNVB en de FIFA en haar sponsors.

Als men deze aanbevelingen in acht neemt kan men ook van ontwikkelingsprojecten ná het WK profiteren. Zo ontstaat een curve in de vorm van de bekende Table mountain in Kaapstad. Na het piekmoment tijdens het WK daalt deze curve niet, maar hij blijft op hetzelfde niveau als tijdens het piekmoment. Op die manier kan het WK daadwerkelijk iets bijdrage aan de ontwikkeling van een land. Zo leidt een WK tot een bewering van een respondent over wat een WK moet doen; ‘Leave a Legacy, Write the Future.’

Hoe gaat het met onze legacy?

Het is leuk om te zien dat onze boodschap in Nederland goed wordt ontvangen. Er verschijnen artikelen in kranten en we zijn te gast bij BNN op Radio 1 en BNR Radio. Quotes uit ons boek dat te koop is via onze website worden door Josie van der Mark omgezet in een kunstproject. Ook leidt een wetenschappelijke publicatie van vier betrokken studenten tot een uitnodiging voor een toelichting op hun artikel tijdens een conferentie in Kaapstad, waar zij de hand schudden van Desmond Tutu.

Ons verhaal leeft elke dag nog door. We hebben zoveel geleerd, gezien en gedaan in de afgelopen twee jaar dat we nog wekelijks mensen over onze ervaringen vertellen en zijn we bezig met de opzet van een nieuw project.

Meer informatie vind je hier.

Libreville: de plek voor een Zambiaanse overwinning

2012-02-07T20:50:27Z

Zambia is op stoom. De Chipolopolo’s zijn doorgedrongen tot de halve finales van de Afrika Cup waarin het woensdag Ghana als tegenstander treft. Het team zal spelen in de wetenschap dat het bij een overwinning op the Black Stars op 12 februari moet aantreden in Libreville, Gabon. En het is die plek waar de meest dramatische gebeurtenis in de geschiedenis van het Zambiaanse voetbal zich voltrok.

Op 27 april 1993 vloog het Zambiaanse nationale elftal naar Dakar om een kwalificatiewedstrijd voor het WK 1994 af te werken tegen Senegal. Het vliegtuig maakte een tussenstop in Libreville om later zijn weg te vervolgen naar Dakar. Vlak na het opstijgen vanaf de Gabonese hoofdstad crashte het vliegtuig en kwam het neer in zee. Niemand overleefde de crash.

Het is de Zambiaanse ploeg anno 2012 tot nog toe gespaard gebleven om een wedstrijd te moeten afwerken op Gabonees grondgebied. In de eerste fase van het toernooi werd het geplaatst in de groep van medegastland Equatoriaal-Guinea, waardoor het haar poulewedstrijden in dit land moest afwerken. Het lot bepaalde vervolgens dat Zambia als poulewinnaar pas in de finale de grens met Gabon kruist. De finale van het toernooi zal namelijk aanstaande zondagavond plaatsvinden in Stade d’Angondjé, Libreville.

Kalusha Bwalya

Zambia kent een bescheiden voetbalhistorie. Het land bereikte nooit het eindtoernooi van een wereldkampioenschap, maar het land is vaker wel dan niet aanwezig op de Afrika Cup. Glorietijden beleefde het team in dit toernooi opvallenderwijs vlak voor en na de trieste gebeurtenis van 1993. In 1990 eindigde het team op de derde plaats en twee jaar later bereikte het de kwartfinales. Een jaar na de dodelijke crash vocht het vrijwel volledig vernieuwde team zich naar de tweede plaats van de Afrikaanse eindstrijd. Dit deed ze onder aanvoering van voormalig Afrikaans voetballer van het jaar Kalusha Bwalya die niet in het verongelukte vliegtuig zat door verplichtingen met zijn toenmalige werkgever PSV. Bwalya maakte het tot zijn persoonlijk einddoel om de Afrika Cup te winnen, maar zowel als speler en als coach van het team slaagde Kalusha er niet in om deze missie te volbrengen.

Met gemakt naar de volgende ronde

Opvallend is het gemak waarmee Zambia door wist te dringen tot de halve finales van de huidige editie van de Afrika Cup. Het scoorde tot nu toe achtmaal, waarmee het samen met Ivoorkust de meest productieve ploeg is in de eindfase van het toernooi. In de poulefase kwam het niet verder dan een gelijkspel tegen Libië, maar wist het gastland Equatoriaal-Guinea en grootmacht Senegal te verslaan. In de kwartfinale schudde Zambia de Soedanese ploeg met relatief gemak van zich af (3-0).

In het huidige Zambiaanse team ontbreekt het aan vedettes. De meeste spelers zijn actief in eigen land, hoewel ook enkelen bij de Congolese topclub TP Mazembe en in de Zuid-Afrikaanse competitie actief zijn. Twee spelers van de huidige selectie zijn zelfs actief in de anonimiteit van de (opkomende) Chinese competitie.

Eén van de twee is aanvoerder – en wereldreiziger – Christopher Katongo. Na omzwervingen in Zuid-Afrika (Jomo Cosmos), Denemarken (Brøndby), Duitsland (Arminia Bielefeld) en Griekenland (Skoda Xanthi) is de spits beland bij voetbalclub Henan Construction in Zhengzhou die actief is in de hoogste Chinese divisie. Hij zal in de eindfase van de Afrika Cup 2012 zijn waarde moeten bewijzen met doelpunten nu FC Utrecht-spits Jacob Mulenga door langdurig blessureleed afwezig is op het toernooi. Tot nog toe maakte Katongo drie goals en is hij een waardig vervanger.

Gareel

Het is zaak voor de Zambiaanse bondscoach Hervé Renard om zijn spelers geconcentreerd en in het gareel te houden. Na de uitbundige vreugde-uitbarsting na het bereiken van de halve finale gingen enkele spelers over de schreef en moest aanvaller Clifford Mulenga zijn biezen pakken. Zambia moet zich immers van haar beste kant laten zien om te stunten tegen Ghana en dus de finale in Libreville te bereiken. The Black Stars spelen echter niet hun beste voetbal en hebben met een behoorlijke dosis geluk de kwartfinale tegen Tunesië overleefd. Zambia is bij voorbaat dus zeker niet kansloos.

Onderschat

Het zou een mooi eerbetoon zijn aan de verongelukte selectie als ze aanstaande zondag aantreden in het Stade d’Angondjé. Helemaal bijzonder zou het zijn als Zambia beslag zou leggen op de titel. Maar de kans bestaat dat de gebeurtenis van 1993 een verlammende werking zal hebben op het Zambiaanse team en dat ze het bereiken van de finale al als een overwinning ziet. Hervé Renard benadrukte de andere kant van het verhaal onlangs tegenover de BBC: ‘De 1993-catastrofe is een grote bron van motivatie. Daarnaast worden de kwaliteiten van het Zambiaanse team zwaar onderschat.’

Het is voor Renard en heel Zambia te hopen dat Ghana zich ook verkijkt op de verrassende halve finalist. Het zou kunnen betekenen dat Libreville straks niet enkel wordt herinnerd als het decor van de Zambiaanse tragedie, maar ook als die van de Zambiaanse overwinning.

Kalusha Bwalya is inmiddels voorzitter van de Zambiaanse voetbalbond. De beste voetballer van het land is niet onomstreden, maar een overwinning van de Africa Cup van zijn Chipolopolo’s zou zijn missie volbrengen en het land eindelijk verlossen van haar nationale droom.

Afrika Cup 2012: nu of nooit voor de kleinere landen

2012-02-01T13:46:58Z

Abédi Pelé, drievoudig Afrikaans voetballer van het jaar (1991, ’92, ’93), voorspelde het al in de Franse media: de Afrika Cup 2012 wordt een toernooi vol verrassingen, nu veel favorieten niet aanwezig zijn.

Het Afrikaanse voetbal staat normaliter niet vaak in de schijnwerpers. 2010 was daarin natuurlijk de grote uitzondering, maar het lijkt er weinig schijn van te hebben dat dit jaar een keerpunt is geweest. Het WK voetbal is verleden tijd en de Afrikaanse landen lijken de weg omhoog nog niet gevonden te hebben.

De Afrika Cup 2012 wordt toch vooral omschreven als de Afrika Cup van de Grote Afwezigen. Van de zes actieve landen op het WK, zijn alleen Ivoorkust en Ghana aanwezig op de Afrika Cup. Kameroen, met superster en topscorer aller tijden van de Afrika Cup Samuel Eto’o in de gelederen, is afwezig. Daarnaast konden in Europa gelouterde spelers als John Obi Mikel (Nigeria) en Steven Pienaar (Zuid-Afrika) thuisblijven, omdat ook deze landen strandden in de kwalificatieronde. Algerije, hetzelfde verhaal. Maar misschien nog wel het verrassendst is de afwezigheid van de Egyptische ploeg. Niet aanwezig op het WK maar wel winnaar van de vorige drie edities van de Afrika Cup.

Andere favorieten

Naar aanleiding van al deze afwezige favorieten worden er logischerwijs andere favorieten naar voren geschoven voor de eindoverwinning. Onder hen het Marokko van Eric Gerets, maar na een dramatisch slotakkoord in de wedstrijd tegen Gabon (3-2), kan de ploeg alweer huiswaarts keren. Gerets had de taak om de talrijke individuele kwaliteiten van zijn spelers samen te smelten tot een ploeg die resultaat zou kunnen boeken. Maar hij faalde in deze opgave, ondanks dat hij de beschikking heeft over grote spelers als Marouane Chamakh (Arsenal), Houssine Kharja (Fiorentina) en de in Nederland bekende Oussama Assaidi, Nordin Amrabat en Karim El Ahmadi.

Nog opmerkelijker is de roemloze uitschakeling van Senegal met nul punten na drie wedstrijden. Newcastle United-speler Demba Ba ontpopt zich in de Premier League als een smaakmaker en productieve spits, maar vond het net niet op de Afrika Cup. Naast Ba herbergt het team vaardige spelers als Souleymane Diawara, Mamadou Niang en Souleymane Camara die hun waarde in Europese competities hebben bewezen.

Wat rest is een toernooi met veel outsiders en slechts twee topfavorieten. Ivoorkust en Ghana. Les Éléphants en The Black Stars. Ondanks de resultaten die ze naar de volgende ronde brengen, is het spel nog weinig sprankelend. Het aantal sterren dat Ivoorkust kan opstellen is indrukwekkend en het heeft de beschikking over de ongekroonde koning van het Afrikaanse voetbal; Didier Drogba. Met de afwezigheid van Samuel Eto’o is Drogba de grote ster van het toernooi, maar hij is slechts één van de weinigen die het team van bondscoach François Zahoui glans geeft in de eerste wedstrijden. In de laatste groepswedstrijd tegen Angola (2-0) werd door Zahoui een B-elftal het veld in gestuurd, omdat Ivoorkust zeker was van de volgende ronde. Eredivisie smaakmaker Wilfried Bony van Vitesse kroonde zich tot man van de wedstrijd met een fantastische voorbereidingsactie en een goal.

Verrassen

De Ghanese ploeg, met Anthony Annan van wederom Vitesse als basisspeler, is de enige aanwezige ploeg die qua kwaliteit kan tippen aan het huidige team van Ivoorkust. Maar de magere 1-0 overwinning op Botswana in de poulefase was weinig bevredigend gezien het feit dat Guinee vier dagen later met 1-6 over het Botswaanse team heen walste. Het is te hopen dat het nageslacht van Abédi ‘Pelé’ Ayew – zijn zonen Jordan and André behoren tot de selectie – en hun ploegmaten voor meer spektakel gaan zorgen. Met name André Ayew, spits van Olympique Marseille, heeft het potentieel om hoge ogen te gooien.

Ploegen die wel verrassen in het toernooi zijn de gastlanden, ondanks dat ze nooit noemenswaardige resultaten hebben geboekt in het Afrikaanse landenvoetbal. Dat Equatoriaal-Guinea (151e op de FIFA wereldranglijst) met twee overwinningen de groep door is gekomen – ten koste van grootmacht Senegal – is spectaculair en zegt weinig goeds over de Senegalese prestatie op deze Afrika Cup. Helaas voor Equatoriaal-Guinea moet het in de kwartfinale uitkomen tegen de winnaar van groep A: Ivoorkust. Dat de ploeg dus spoedig zal stranden is de – met enig voorbehoud getrokken – conclusie.

Gabon daarentegen zou wel een serieuze rol van betekenis kunnen spelen en daarmee de verrassing van het toernooi worden. Het moet dan wel zorgen dat het de koppositie in groep C behoudt met een gelijkspel of winst tegen Tunesië. Geen gemakkelijke opgave, maar als dit lukt is alles mogelijk. Dan ontloopt het Ghana in de kwartfinale en komt het pas in de halve finale een topfavoriet tegen. Vervolgens zouden ze met een dosis geluk en het thuisvoordeel moeten stunten tegen Ivoorkust. De Panters hebben, mits ze die halve finale bereiken, hun beste voetbalprestatie ooit neergezet. Wel is het zaak dat het spitsenduo Pierre-Emerick Aubameyang en Daniel Cousin hun niveau en productiviteit vasthouden.

Abédi Pelé gaf in de Franse media ook aan dat het hem betreurt dat de grote landen afwezig zijn. ‘Maar een trofee blijft een trofee’, zegt hij. En juist deze wijsheid zou kleinere landen als Gabon wel eens kunnen inspireren tot grote daden. Deze Afrika Cup biedt hun een enorme kans om zich in de kijker te spelen. Sterker nog, het is nu of nooit.

‘Ik doodde meer mensen dan aids’

2012-03-13T08:43:43Z

Sporttoeristen kunnen in 2014 zonder kogelvrij vest het WK voetbal in Brazilië bezoeken. De overheid heeft de bendes verdreven uit favela’s rond het ‘WK-gebied’. Oud-bendeleiders blikken terug.

Jarenlang heerste Lucas als drugsbaas over vier sloppenwijken. Toen beheerde hij een halve ton cocaïne, die werd verdedigd met kalasjnikovs, bazooka’s en granaten. Nu zou hij geen gewapende oorlog meer kunnen voeren. In zijn wijken hebben politie en leger de straten heroverd. In ongeveer eenderde van Rio’s favelas is de overheid nu weer de baas, in plaats van de drugsbendes.

Om de tien minuten bestelt Lucas een halve liter bier. Als zijn pils nét niet meer ijskoud is, gooit hij z’n glas leeg op de grond. De donkere dertiger met imposante borstkas grijpt af en toe naar een plakje gezouten tomaat. Zijn lunch.

De favela’s die in de omgeving van de rijkere buurten liggen, moeten veilig zijn tijdens het WK 2014 en de Olympische Spelen van 2016. Daar staan de meeste hotels en stadions. Daar komen de sporttoeristen. In sloppenwijken ver buiten het rijke stadsgedeelte blijven de drugskartels elkaar uitmoorden; geld en mankracht ontbreken om ze schoon te vegen.

In Vila Cruzeiro, waar Lucas op het terras zit, golden decennialang alleen de wetten van de machtigste drugsbende. Politie kwam er niet. Boetes werden niet uitgedeeld, kogels wel. Sinds vorig jaar bepalen legerhelikopters en marcherende, zwaarbewapende soldaten het straatbeeld. De staat probeert haar invloed terug te krijgen, na tientallen jaren van afwezigheid. Dat lukt, voor een deel. Drugsdealers scheuren nog steeds ongehinderd op hun motoren voorbij de onwetende politieagenten, roekeloos door de nauwe straatjes manoeuvrerend. De wapens mogen dan begraven zijn, wiet moet toch bezorgd worden. Of er nu een WK voor de deur staat of niet.

Cocaïnepasta
Door de aanwezigheid van het leger zijn de meeste cocaïnelaboratoria verdwenen uit Vila Cruzeiro, zegt Lucas. Vroeger was hij als drugsbaas verantwoordelijk voor het transport, dat nog altijd dezelfde route kent. ‘De cocaïnepasta wordt vanuit Colombia door vliegtuigjes die onder de radar blijven in Paraguay gedropt. Vrachtwagens rijden de pasta naar Brazilië, waar het gekristalliseerd wordt tot cocaïne. Van de troep maken ze crack die wordt verkocht in Rio, de pure cocaïne vertrekt per schip. Eenderde gaat naar de Rotterdamse haven, bestemd voor de Europese markt. Met een gedeelte van de winst wordt de douane omgekocht.’ Om het fenomeen bolletjesslikkers kan Lucas alleen maar lachen. ‘Gekke Surinamers.’

Lucas kende geen genade als hij een andere favela overnam. Dat niet alleen de leden van de andere drugsbende vermoord worden, maar ook hun vrouwen en kinderen is ‘onderdeel van de strijd’. ’s Nachts gooien ze granaten in hun huizen, represailles kennen geen uitzonderingen. Vandaag de dag gebeurt dat nog steeds in leger- en politieloze wijken. ‘Zolang je ‘op een missie’ bent, besef je niet wat je doet. Pas achteraf ga je nadenken over je daden.’

Sceptici verwachten dat na de Olympische Spelen in 2016 de politie en het leger zich weer helemaal terugtrekken uit de favela’s in de omgeving van betere wijken. Het kost domweg te veel geld, menen ze. De verdreven drugsbendes, die nu veelal zijn uitgeweken naar naastgelegen wijken, zouden dan weer hun oude terrein kunnen heroveren.

In Furquim Mendes, een favela ver weg van de betere buurten van Rio, waar de overheid de bendes dus nog wel volledig hun gang laat gaan, steken er nog altijd uzi’s uit de achterzakken van drugsdealers. Op weg naar het centrale plein blokkeren zware tonnen de doorgang, om vijandige bendes en politie bij een inval op te houden. Het is donker, Raimundo’s werkdag zit er net op. Hij drinkt bier in een bar. Raimundo ruilde het bendeleven in voor een baan als lasser, al weigert hij in favela’s te werken waar zijn Rode Commando niet aan de macht is. ‘Ik riskeer liever ontslag dan mijn leven.’

Ongekroonde koning
De kans op herkenning is nogal aanwezig. Bijna drie jaar was hij de ongekroonde koning van Rio de Janeiro, ‘alleen God was groter’. Als hoogste leider van het Rode Commando stond Raimundo vooraan tijdens talloze drugsoorlogen. Hij had zich in een paar jaar opgewerkt van loopjongen tot strateeg. Op zijn zestiende was iedereen overtuigd van zijn kwaliteiten, het respect was enorm. ‘Want ik doodde meer mensen dan aids. Hoeveel weet ik niet eens precies. Zo’n driehonderd man, schat ik.’ Hijzelf incasseerde vier schoten, de littekens zijn nog zichtbaar.

Voor het terras in Furquim Mendes stopt een auto, keiharde funk knalt uit de boxen. Niet de variant waarmee Prince furore maakte, maar de hiphop-achtige versie uit Rio. De funkfeesten hebben nog het meeste weg van aangeklede pornoshows. Thiago, momenteel de derde man in de hiërarchie van het Rode Commando, komt Raimundo een hand geven. Hij heeft wiet meegenomen en speelt op z’n gemak met zijn pistool. Het verlengde magazijn steekt zo’n tien centimeter onder het handvat uit, de kogels zijn telbaar. ‘Als het financiële gedeelte niet zo aantrekkelijk was geweest, stapte ik ook uit de business’, vertelt Thiago.

Er loopt een oudere vrouw naar de tafel. De zus van één van de leiders is op tv, vertelt ze. Sinds gisteren is ze vermist. Zal wel ergens zijn blijven slapen, werd er gedacht. Nu blijkt dat ze was ontvoerd door de Derde Commando, een rivaliserende bende. Ze is zojuist vermoord teruggevonden. Direct slaat de sfeer om. Het voelt grimmig, er wordt flink gevloekt en uitgebreid gebeld. In deze wijk woedt de gewapende strijd onverminderd door, Furquim Mendes heeft geen WK-stadion. Raimundo peinst. ‘Als Thiago in the game blijft, dragen we hem binnen enkele jaren naar het kerkhof. Net als de rest.’

De namen Lucas, Raimundo en Thiago zijn om veiligheidsredenen gefingeerd.

Edward Geelhoed reisde met het lokaalmondiaal-programma Beyond (y)our World naar Brazilië.

Voetbal als hulpmiddel voor een zelfbewuster Afrika

2012-01-22T17:40:32Z

De komende drie weken kijkt de voetbalwereld naar de Afrika Cup. De volkssport is belangrijk voor de ontwikkeling van het ‘verloren’ continent. ,,Zelfbewustzijn is meer waard dan een schooltje bouwen”, zegt Marc Broere.

De Duivenaar houdt van voetbal, is liefhebber en kenner van Afrika. Ook in dat werelddeel gaat de betekenis van de volkssport veel verder dan die negentig minuten tussen de witte lijnen. Broere geeft het voorbeeld van Didier Drogba, spits van Chelsea die in 2005 als aanvoerder van Ivoorkust juist een éinde maakte aan een oorlog. ,,Drogba en zijn team kregen voor elkaar wat politici niet lukte: vrede. Drogba komt uit het zuiden van Ivoorkust, onder andere de broertjesTouré (nu spelend bij Manchester City, red.) komen uit het noorden. De rebellen in het noorden voerden oorlog met de troepen van de regering uit het zuiden. Nadat Ivoorkust zich had gekwalificeerd, was er een live verslag uit de kleedkamer. Drogba pakte de microfoon, ging net als zijn ploeggenoten op z’n knieën en vroeg of iedereen met vechten wilde stoppen. Hij smeekte erom.”

Lees hier meer. Het artikel is geschreven door Roy Hammink, journalist van De Gelderlander, en is ook in andere regionale dagbladen verschenen, waaronder de PZC.

Voetballers tijdens de Afrika Cup strijden tegen honger

2012-01-21T09:30:44Z

Met de start van de African Cup of Nations dit weekend begint ook een wedstrijd tegen honger. Afrikaanse topvoetballers roepen met Oxfam op om snel in actie te komen tegen een dreigende hongersnood.

Zestien nationale elftallen spelen vanaf 21 januari mee om de Afrikaanse voetbalcup. Spelers van Niger, Mali, Burkina Faso en Senegal vragen hierbij aandacht voor de voedselcrisis die de Sahel-landen opnieuw in zijn greep neemt.

De Sahel herstelt nog maar moeizaam van de ernstige crisis in 2010. En in 2011 viel er weer veel te weinig regen. Door extreme droogte mislukken oogsten en raken de voedselvoorraden op. Maar anders dan in 2010 hebben de regeringen van de getroffen landen de crisis snel onderkend. Hierdoor is er veel meer tijd om noodmaatregelen te treffen.

De voetballers roepen de internationale gemeenschap op om gezamenlijk de strijd aan te gaan tegen deze crisis. ‘We kunnen de wedstrijd tegen honger winnen.’

De situatie in de Sahel is ernstig, het loopt al tegen blessuretijd. Maar we kunnen nog voorkomen dat opnieuw mensenlevens verloren gaan. Bij tijdige actie worden miljoenen van de toch al armste mensen ter wereld niet beroofd van hun bestaansbron.

Lees meer in Oxfam’s Engelstalige persbericht van 19 januari.

Het WK 2010: Een gewonnen wedstrijd?

2011-12-13T17:01:36Z

Tijdens het WK voetbal van 2010 in Zuid-Afrika was er stevige discussie over de maatschappelijke effecten van grote sportevenementen. Wie herinnert zich niet de filmpjes van de NOS over de eisen die de FIFA aan organiserende landen stelt? Wie las er niet over leegstaande stadions en de geringe economische impulsen van het WK? De hoge verwachtingen van het WK in Zuid-Afrika zijn zeker niet in alle opzichten uitgekomen. De opbrengsten voor de lange termijn lijken vanuit economisch perspectief gering.

De resultaten van hun onderzoek zijn, als het gaat om het economisch profijt, ontnuchterend. Individuele inwoners van Johannesburg en omliggende townships zijn er, naar eigen zeggen, in hun portemonnee niet op vooruit gegaan. De nieuwe banen bleken tijdelijk, de inkomsten vielen voor veel kleine ondernemers tijdens het WK tegen en liepen na het WK zelfs terug. Tegelijkertijd zijn er andere dan financiële opbrengsten. Het WK heeft invloed op de ‘feel good factor’, het ervaren ‘well being’ in het land en draagt op die manier bij aan andere vormen van kapitaal. Bovendien is het WK een katalysator gebleken voor het opzetten van nieuwe sociale projecten. En ook al zijn deze initiatieven niet allemaal even duurzaam, ze leveren wel een bijdrage aan het sociaal en symbolisch kapitaal in Zuid-Afrika.

De opvallende uitkomst van een onderzoek door studenten van de Universiteit Utrecht is dan ook dat het effect van het WK vooral een sociaal effect was. Juist dit sociale effect, de beleving van een groot sportevenement als het WK Voetbal, spreekt voor het organiseren in landen als Zuid-Afrika of Brazilië.

25 ondernemende studenten gingen zelf op onderzoek uit in Zuid-Afrika

25 ondernemende studenten van de opleiding Bestuurs- en organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht namen het initiatief om zelf op onderzoek uit te gaan. Zij wilden niet over de mensen in Zuid-Afrika maar met de mensen in Zuid-Afrika gaan praten, en vestigden zich zes weken in Johannesburg. Daar spraken ze met gewone Zuid-Afrikanen, van Soccer City tot SoWeTo. Ze struinden door sloppenwijk Alexandra, langs het Cruijff Court in Hillbrow, schuwden geen enkele plek in de stad.

Wat ze daar hoorden, was een veel genuanceerder en completer verhaal dan door de Westerse media over het algemeen gepresenteerd wordt.

Het WK 2010: een gewonnen wedstrijd? Symposium op 14 december

Op 14 december 2011 organiseren de zelfde studenten een symposium, waarop ze hun bijzondere verhaal zullen vertellen. De resultaten van hun onderzoek zijn gebundeld in een prachtig boek, dat dan wordt gepresenteerd.

Tijdens het symposium zullen onder andere Johan van Geijn (KNVB), Antal Crielaard (sportjournalist Trouw) en Maarten van Bottenburg (hoogleraar sportontwikkeling aan de Universiteit Utrecht) in discussie gaan over de resultaten en samen kijken naar de toekomst. Wat kunnen we leren van het WK in Zuid-Afrika en wat zou dat kunnen betekenen voor het WK voetbal van 2014 in Brazilië en andere grote sportevenementen?

De maatschappelijke relevantie van sportonderzoek

De studenten werden bij hun onderzoek intensief begeleid door ervaren (sport)onderzoekers van de Universiteit Utrecht. Frank van Eekeren, bekend van initiatieven als Meer dan voetbal en het WorldCoaches project van de KNVB, was een van hen. Over het studentenonderzoek zegt hij: ‘Sport en sportevenementen hebben overduidelijk maatschappelijke waarde. Dit project van de studenten laat heel mooi zien hoe die waarde vorm kan krijgen en maakt duidelijk dat opbrengsten niet alleen uitgedrukt dienen te worden in een financiële winst- en verliesrekening.’

Het symposium over de effecten van het Wereldkampioenschap voetbal 2010 in Zuid-Afrika vindt plaats op 14 december 2011 tussen 13.00-17.00 uur. Het adres: Bijlhouwerstraat 6, Utrecht.

Is voetbal in Afrika business?

2011-10-07T08:59:50Z

Een typisch trapveldje van gravel in Afrika

Afrika heeft de potentie om uit te groeien tot een machtsfactor van formaat in het internationale voetbal. Investeringen blijven echter uit, veel clubs en competities zijn nagenoeg failliet. Kennedy Gondwe legt de schuld voor een groot deel bij de bestuurders.

Door Kennedy Gondwe/Twenty Ten

Wanneer de bus de passagiers achterlaat op de stoep van een populaire Engelse stad worden ze begroet door de rode letters op een prachtig gebouw – Old Trafford. Of ze nu voor Old Trafford komen, het stadion van sterrenclub Manchester United, of op bezoek gaan bij iemand die er in de buurt woont, het blijft een indrukwekkende aanblik.

Old Trafford wordt omgeven door een aura van succes; het is de droom van menige Afrikaan om voet te zetten in een van deze gebouwen, die ze alleen maar kennen van televisie. Vooral voor een fan van Manchester United is een bezoek aan het noordwesten van Engeland pas compleet na ten minste een glimp van Old Trafford te hebben opgevangen. Geen journalist die al meer dan tien jaar verslag doet van het Afrikaanse voetbal zal de gelegenheid voorbij laten gaan om te vertellen over zijn ervaring op Old Trafford – tijdens of na het seizoen.

Dat bezoek aan Old Trafford, door Sir Bobby Charlton omgedoopt tot het ‘Theatre of Dreams’, onderstreept het feit dat voetbal in Europa is uitgegroeid tot een bedrijfstak. Old Trafford is kenmerkend voor de aanpak waarmee Westerse landen roem willen vergaren. Dat geldt zelfs voor het winnen van het wereldkampioenschap, terwijl de Afrikanen pas in 2010, 80 jaar na het eerste WK, voor het eerst de gelegenheid kregen om het grootste sportevenement op aarde te organiseren, in Zuid-Afrika.

Voet zetten op Old Trafford, of het nu is om een wedstrijd te bekijken of niet, heeft z’n prijs. Het is eenvoudigweg een immens populaire toeristische attractie die miljoenen ponden per jaar opbrengt. De agenda is altijd volgeboekt en een bezoek moet vooraf worden besproken.

Uitzonderingen
Dat kan niet worden gezegd van de stadions in Afrika: het immense Cairo Stadium in Egypte, het National Stadium of Rufaro in Zimbabwe, het Konkola Stadium in Zambia, het National Stadium in Kinshasa in Congo, het Stade Felix Houphouët-Boigny in Ivoorkust, het zijn alle verre van toeristische plekpleisters. Slechts een handjevol Zuid-Afrikaanse stadions waar het WK 2010 werd gehouden kan ook maar enigszins wedijveren met Old Trafford. En dat zijn de uitzonderingen.

Het Independence Stadium in Lusaka zou een prachtig historisch monument zijn als Zambia goed gebruik zou maken van zijn bezittingen, zoals in Europa gebeurt. Het Independence, ook wel bekend als het ‘Heldenplein,’ is gebouwd ter nagedachtenis aan de voetballers die het slachtoffer werden van de grootste voetbalramp in de geschiedenis van Afrika, toen de crème de la crème van het nationale elftal van Zambia in 1993 omkwam bij een vliegramp.

Het is ook een symbool van de onafhankelijkheid van de koloniale overheerser, Engeland, aangezien het werd gebouwd ter viering van de geboorte van Zambia op 24 oktober 1964.

Overeenkomsten
Je zou overeenkomsten kunnen zien tussen Old Trafford en Independence Stadium, zij het aan de oppervlakte, aangezien op beide plekken een vliegramp wordt herdacht. Op Old Trafford zijn diverse herinneringen aan de vliegramp in München te vinden, een ongeluk dat in 1958 het leven kostte aan zeven spelers van Manchester United.

Om de gevallen helden te herdenken, werd de Munich Stand gebouwd, een populaire tribune in het stadion voor zowel supporters als toeristen, terwijl Independence de rustplaats is van de delegatie van 30 mensen die omkwamen voor de kust van Libreville in Gabon op die fatale ochtend van 29 april 1993. Het Independence Stadium heeft het in zich om een historische, toeristische trekpleister te zijn terwijl de Munich Stand een respectabel monument is op Old Trafford.

Als we kijken naar dit scenario, dan wordt duidelijk dat Europa er handig in is geslaagd om munt te slaan uit voetbal en historische gebeurtenissen, een gegeven dat vooralsnog onbekend is in Afrika, ook al staat onomstotelijk vast dat het Afrikaanse voetbal volwassen is geworden nu de Afrikaanse sterren bekendheid hebben verworven op internationaal niveau.

Sterren
Spelers als George Weah gaven de eerste aanzet en nu is de blik van de wereld gericht op Afrikaanse sterren in de grote Europese divisies. Spelers als Didier Drogba uit Ivoorkust, Samuel Eto’o uit Kameroen, Michael Essien uit Ghana, Mikel Obi uit Nigeria, Alexander Song uit Kameroen en Emmanuel Seyi Adebayor uit Togo wedijveren met hun tijdgenoten, onder wie Lionel Messi en Gonzalo Higuain uit Argentinië, Cristiano Ronaldo uit Portugal, Wayne Rooney uit Engeland en Robinho uit Brazilië.

Een groot deel van het succes van de Afrikaanse spelers kan echter worden toegeschreven aan hun individuele inspanningen en niet aan doelbewuste pogingen van de Afrikaanse voetbalbonden om het spel te ontwikkelen. Deze spelers hebben vervolgens voor hun landgenoten deuren geopend naar de buitenlandse divisies. De enorme transfergelden kunnen in eigen land bijvoorbeeld worden geïnvesteerd in opleidingsfaciliteiten, waar hun landgenoten dan weer van profiteren.

Sommige spelers investeren grote delen van hun aanzienlijke inkomen in hun eigen land, maar er lijkt geen nationaal beleid te zijn in de verschillende Afrikaanse landen om ervoor te zorgen dat deze investeringen ook naar behoren worden beheerd. Sommige investeringen van de spelers, hoe goed bedoeld ze ook zijn, kunnen dan ook op niets uitlopen.

Infrastructuur
Dit lijkt er te gebeuren in stadions in heel Afrika. De infrastructuur van het voetbal valt langzaam uit elkaar door corruptie, een gebrek aan investeringen en verwaarlozing. Soms krijgt de infrastructuur een zetje, bijvoorbeeld met het nationale stadion dat door de Chinezen werd gebouwd in Zambia en waarin met name het nationale elftal speelt. Maar op steenworp afstand bevinden zich clubs die in vervallen stadions op een slecht verzorgd veld moeten spelen.

Er worden echter al zorgen geuit over het onderhoud aan het door de Chinezen gebouwde stadion en men vraagt zich af of het tien jaar na de bouw nog wel in volle glorie overeind zal staan. Het National Stadium in Zimbabwe is een klassiek voorbeeld. Het was ruim een jaar gesloten nadat er een enorme scheur verscheen in een van de tribunes. Dit was slechts vijf jaar na de voltooiing van het gebouw en de vraag rees of het gebouw wel met zorg werd onderhouden. Het is nog niet duidelijk of het probleem te wijten is aan de kwaliteit van de bouw of aan gebrekkig onderhoud.

Maar zelfs met dit in het achterhoofd zijn er uitzonderingen. Voor het WK in Zuid-Afrika werd er een tiental stadions van wereldklasse gebouwd. Dit werd gekoppeld aan verbeteringen aan sportgebouwen die werden gebruikt tijdens trainingen. De meeste van deze ondersteunende faciliteiten bevonden zich in scholen, waar het spel zich na het toernooi naar verwachting in ijltempo zal ontwikkelen. Toch wordt er getwijfeld of enkele Zuid-Afrikaanse stadions economisch levensvatbaar zijn, vooral wanneer ze in minder dichtbevolkte gebieden liggen.

Ghana was gastland van de Afrika Cup in 2008, waarna Angola het evenement twee jaar later organiseerde. Beide landen hebben hiervoor stadions gebouwd en opgeknapt. Beide landen hebben nu een aantal kwaliteitsstadions waar ze nog jaren plezier van zullen hebben.

Marketingstrategie
Burkina Faso organiseerde daarentegen het evenement in 1998 zonder in de daaropvolgende jaren enige vooruitgang te boeken. Ghana, Angola en Egypte zijn allemaal beter geworden van hun rol als gastland van de Afrika Cup, maar dat geldt niet voor het overgrote deel van het continent, waar investeringen politieke motieven dienen, of deel uitmaken van de marketingstrategie van een aantal grote ondernemingen die zo hun positie willen verbeteren.

Zambia, ooit een grootmacht binnen het Afrikaanse voetbal, is een deprimerend voorbeeld van het verval van het voetbal op het hele continent. Neem het stadion van de club Nkana FC, ooit een voetbalreus op het continent. Het ziet er nu uit als een vuilnisbelt, ook al is het een voetbalstadion waar duizenden hartstochtelijke fans bijeenkomen om hun team in actie te zien.

Nkana werd ooit gesponsord door de geprivatiseerde Zambia Consolidated Copper Mines (ZCCM). Het ontvangt nu nog maar marginale financiële ondersteuning, terwijl het een grote schare fans heeft. De club slaagt er desondanks niet in om zelfs maar gemiddeld goede spelers aan te trekken vanwege de slechte financiële situatie en worstelt nu om het hoofd boven water te houden. Nkana pendelt dan ook tussen de Super Division en de eerste divisie van het land.

Chipolopolo
Zambia’s nationale elftal, bijgenaamd Chipolopolo, is gedwongen om zijn wedstrijden te spelen in het buitengewoon krakkemikkige Konkola Stadium. Het stadion telt 15.000 plaatsen en bevindt zich in het noordelijk gelegen mijnstadje Chililabombwe, op de grens tussen Zambia en de Democratische Republiek Congo.

Het team verplaatste de thuisbasis naar dit deel van het land toen Independence Stadium vier jaar geleden wegens renovatie werd gesloten. De tribunes zijn met de grond gelijk gemaakt en liggen nu verwaarloosd op het terrein, terwijl de overheid verwoedde pogingen onderneemt om het geld voor het renovatieproject bij elkaar te krijgen.

Net als in 1998, toen er paniek uitbrak in Independence Stadium, werden ook de supporters in Konkola Stadium niet gespaard. Na een kwalificatiewedstrijd voor het WK 2006 probeerden duizenden opeengepakte supporters zich een weg naar buiten te banen. Door de slechte verlichting en onvoldoende uitgangen brak er paniek uit, met 12 doden tot gevolg. Na onderzoek werd aangeraden om de aftrap, die traditioneel plaatsvond om 15:00 uur, met een uur te vervroegen.

Verleden
Voetbal is in de rest van de wereld tot ongekende hoogte gestegen. Marketing en televisierechten hebben ertoe bijgedragen dat het spel wereldwijd in populariteit is toegenomen, maar een groot deel van het Afrikaanse voetbal lijkt helaas vast te zitten in het verleden.

Afrikaanse clubs deden sinds het begin van de jaren zestig voor de eer mee aan het Afrikaanse kampioenschap. Er was geen financiële beloning, waardoor arme landen gedwongen waren zich terug te trekken. De Afrikaanse teams maakten enorme reiskosten tot de Afrikaanse voetbalbond CAF in 1997 een bescheiden businessdeal, waardoor de financiële lasten werden verlicht.

Het is niet eenvoudig of goedkoop om door het uitgestrekte Afrikaanse continent te reizen. Sommige teams zijn enorme bedragen kwijt aan uitwedstrijden die hen met iedere nieuwe ronde over enorme afstanden kunnen voeren.

Beloning
De Champions League is gebaseerd op de UEFA Champions League die in 1997 werd geïntroduceerd, waarbij met name het groepsfase-concept werd overgenomen. In tegenstelling tot de UEFA Champions League, waar vanaf de voorrondes al geldprijzen worden toegekend, ontvangen de teams in de CAF Champions League pas een financiële beloning wanneer ze de groepsfase voorafgaand aan de halve finale halen.

In de groepsfase van de CAF Champions League zijn de teams verdeeld in twee groepen van vier en spelen ze tegen elkaar in een divisiestructuur. De teams worden beloond al naar gelang de positie waarop ze eindigen in hun eigen poule. Het laagst eindigende team gaat nu naar huis met 400.000 dollar (vergeleken met 190.000 in het toernooi van 2008). Het als derde eindigende team wint 500.000 dollar (261.000 dollar twee jaar geleden).

De twee hoogste teams in elke groep gaan naar de halve finales met 700.000 dollar (427,500 dollar twee edities daarvoor). De winnaar gaat naar huis met 1,5 miljoen dollar en de tweede plaats is goed voor 1 miljoen dollar.

Televisierechten
Deze meevaller qua prijzengeld is te danken aan de verkoop van de televisierechten en de naamrechten tijdens het toernooi. Dit is nog steeds ver verwijderd van de geldprijzen in de UEFA Champions League, waar ieder team dat de groepsfase haalt 3 miljoen euro krijgt en nog een keer 2,3 miljoen euro als deelnameprijs. En dat is nog niet alles. Teams krijgen € 600.000 voor een overwinning en € 300.000 voor een gelijkspel.

Kwalificatie voor de knockout-fase levert een team € 2,2 miljoen op, wat kan leiden tot een gemiddeld prijzengeld van € 9 miljoen. Er wordt extra geld uitgekeerd aan de teams in de groepsfase, afhankelijk van het marketingsucces van het toernooi.

Iedere kwartfinalist krijgt € 2,5 miljoen, er staat € 3 miljoen op het spel voor de halve finales, € 4 miljoen voor de nummer twee en tot € 7 miljoen voor de winnaar. De winnaar kan dus in totaal € 20 miljoen verdienen met de kaartverkoop, televisiemarketing en commerciële rechten en dat bedrag kan soms zelfs nog hoger liggen, afhankelijk van de marketingbonus.

Overheid
Europese clubs zijn niet altijd afhankelijk van overheidssteun, maar dat kan niet worden gezegd van de Afrikaanse clubs, die met name worden gesponsord door het leger of door overheidsbedrijven. En de nationale elftallen zijn, enkele uitzonderingen daargelaten, afhankelijk geworden van de nationale overheden.

Noordelijk Afrika loopt voorop wanneer het aankomt op marketing en sponsorstructuren, waarbij de divisies in Egypte, Tunesië, Marokko en Algerije goed worden gesponsord en inkomsten ontvangen van nationale televisiebedrijven.

Ten zuiden van de Sahara vergaat het alleen Zuid-Afrika beter, hoewel dit niet het enige land is waar de zaken goed zijn geregeld. De Zuid-Afrikaanse Premier Soccer League staat zevende op de wereldranglijst van gesponsorde divisies en krijgt forse financiële steun van de ABSA Bank, South African Breweries en televisiezender SuperSport – zo’n 300 miljoen dollar per vijf jaar.

Failliet
Voordat de betaalzender Gateway Television (GTV) ten onder ging, kregen de voetbaldivisies in Oeganda en Tanzania een flink steuntje in de rug en werd ook het nationale elftal financieel ondersteund. Ook Zambia had zijn financiële ondersteuning kunnen kwijtraken doordat de sponsor één jaar na zijn oprichting alweer failliet ging.

De teloorgang van GTV is alweer een triest Afrikaans verhaal. Gelukkig voor Zambia nam een gevestigde betaalzender, SuperSport, de uitzendrechten op de nationale divisie over die, dankzij wijlen president Levy Patrick Mwanawasa, wordt gesponsord door Konkola Copper Mines (KCM).

Het meest teleurstellende aspect is echter de los-vaste manier waarop een groot deel van het sponsorgeld naar Afrikaanse landen wordt gesluisd. Barclays Bank begon bijvoorbeeld een bekertoernooi te sponsoren net toen British Petroleum en Zambian Breweries hun steun introkken.

Zambian Breweries hebben hun sponsoring verplaatst van de Mosi Cup – het equivalent van de KNVB-bekercompetitie in Nederland – naar het nationale elftal. Een klein deel van hun steun gaat rechtstreeks naar voetbalscholen, met dank aan hun frisdrankmerk, Coca Cola.

Telefonie
In Botswana proberen mobiele telefoniebedrijven het voetbal te sponsoren, en we zien hetzelfde gebeuren in landen als Kenia, Oeganda, Tanzania, Sierra Leone en Nigeria. Deze steun staat echter in geen enkele verhouding tot de winst die deze bedrijven maken. Daarnaast wordt een groot deel van de sponsoring door het grote publiek gezien als iets waarvan de sponsor baat heeft en niet de ontvanger. De sponsor poetst er zijn imago mee op, als onderdeel van een marketingstrategie.

Het feit dat de bezoekersaantallen tijdens voetbalwedstrijden op het hele continent teruglopen, heeft sponsoren er niet van overtuigd dat ze groot moeten inzetten. Twintig jaar geleden trokken duizenden Afrikaanse voetbalfans naar de stadions om hun plaatselijke club in actie te zien, en het nationale voetbal gedijde, want spelers probeerden zich te onderscheiden in de hoop op een contract in Europa.

Somber
Tegenwoordig zit er op de tribunes slechts een fractie van het aantal toeschouwers dat er ooit geboeid zat te kijken en de vooruitzichten voor het Afrikaanse competitievoetbal zijn somber. Er zijn twee kanten aan dit verhaal over de nationale teams op het continent.

Zuid-Afrika en Angola, en recenter ook TP Mazembe uit de Democratische Republiek Congo, zijn erin geslaagd om een deel van hun talent vast te houden, onder wie een speler als Tresor Mputu Mabi, door ze leuke randvoorwaarden te bieden. De ‘brain drain’ is in deze landen dan ook minder omvangrijk. TP Mazembe en een aantal clubs in Angola komen bij van de oorlog, maar zijn nog steeds in staat om talent naar hun divisies te trekken uit naburige landen als Zambia.

Datzelfde geldt voor sommige delen van Noord-Afrika. Egypte, zevenvoudig winnaar van de Afrika Cup, behaalde in 2010 een derde titel op rij. Onder de 23 leden van het kampioensteam bevonden zich slechts drie spelers die bij een buitenlandse club actief waren. Tunesië en Algerije waren ook vertegenwoordigd met een redelijk groot aantal spelers van clubs uit eigen land.

Moeite
De teams uit de West-Afrikaanse landen – Nigeria en Ivoorkust – hadden daarentegen respectievelijk 23 en 22 spelers van buitenlandse clubs. Terwijl Noord-Afrikaanse clubs als Ahly, Zamalek (Egypte), Espérance en Etoile du Sahel (Tunesië) nog steeds publiek trekken voor wedstrijden in de nationale competitie, zien we een heel ander verhaal in Afrika onder de Sahara, waar clubs grote moeite hebben om supporters naar het stadion te krijgen.

Sommige Afrikaanse topspelers spelen niet in eigen land. De talloze fans krijgen alleen de kans om de sterren in actie te zien wanneer die aantreden voor het nationale elftal. Dit leidt soms tot massahysterie, paniek en zelfs doden in de stadions. Clubvoetbal kan de fans nauwelijks tot dergelijk gedrag opzwepen.

Veel Afrikanen zijn dan ook fan geworden van buitenlandse clubs. Fans van Gor Mahia uit Kenia, Kampala City Council uit Oeganda, Mufulira Wanderers uit Zambia en BCC Lions en Rangers uit Nigeria lopen nu in shirtjes van Manchester United, Barcelona, Chelsea, AC Milan, Arsenal, Inter Milan, Bayern München en Liverpool en praten over het wel en wee van deze clubs, in plaats van hun eigen, plaatselijke giganten.

Hun gewijzigde voorkeur kan worden verklaard door de overvloed aan aantrekkelijk Engels, Spaans, Duits en Italiaans voetbal op satelliettelevisie die wordt ondersteund door goede marketing. Hoewel de kosten van de apparatuur en het abonnementsgeld te hoog zijn voor de meeste Afrikanen, kunnen ze terecht in cafés en televisieruimtes waar sluwe zakenmensen soms entree vragen voor wedstrijden met spelers als Lionel Messi, Emmanuel Adebayor en Samuel Eto’o. Het plaatselijke voetbal lijdt hieronder.

Wegkapen
Door het verval van de infrastructuur ontstaan er op het hele continent ongemakkelijke situaties en veiligheidsproblemen in vervallen faciliteiten. Samen met het lage spelniveau heeft dat tot gevolg dat de fans wegblijven. De beste spelers worden vaak weggekaapt door Europese en Aziatische clubs zodra ze het geringste talent vertonen, ten koste van Afrika.

De uittocht uit de nationale divisies is nauwelijks verwonderlijk als je bedenkt dat spelers in Afrika enkele honderden dollars kunnen verdienen, vergeleken met de miljoenen die hen worden voorgehouden wanneer de grote clubs aankloppen.

Corruptie
De ‘Beautiful Game’ is niet vrij van corruptie, niet in Afrika en ook elders niet, maar het Afrikaanse continent heeft er waarschijnlijk het meest onder te lijden. Teams die internationale uitwedstrijden spelen, keren vaak terug met berichten over verdachte beslissingen van de scheidsrechter en de moeilijkheden die ze in het buitenland ondervinden.

De corruptie in het Afrikaanse voetbal is van grote invloed is op de prestaties en houdt niet op bij het voetbalveld. Twee jaar geleden waren er twee teams in Ghana die op het punt stonden te promoveren. Ze hadden allebei een overwinning nodig op de laatste speeldag van het seizoen. De wedstrijden eindigden met 31-0 en 28-0, wat bij iedereen de verdenking wekte dat de wedstrijden doorgestoken kaart waren.

In de Nigeriaanse eredivisie ondervond de officiële televisiezender soms moeilijkheden bij het uitzenden van live-wedstrijden wanneer de clubs wilden voorkomen dat de openlijke partijdigheid van scheidsrechters door het publiek op televisie kon worden opgemerkt. Corruptie in het voetbal wordt gezien als een wereldwijd probleem, en de armoede op het continent en de mentaliteit van clubs die koste wat het kost willen winnen, maken scheidsrechters gevoelig voor omkoping en andere vormen van aansporing.

Controverse
In de kwalificatieronden van het wereldkampioenschap van 2002, schonk Nigeria zijn tegenstander Ghana 25.000 dollar nadat Nigeria was gekwalificeerd door een overwinning. Dit leidde tot een controverse, maar de Nigeriaanse voetbalbond verklaarde dat het geschenk in overeenstemming was met de Afrikaanse cultuur. De Confederation of African Football (CAF) was zo goed om een oogje toe te knijpen.

Tijdens de kwalificatierondes voor het wereldkampioenschap van 2010 stond een West-Afrikaans land op het punt uitgeschakeld te worden. Het stuurde een official van de voetbalbond met een zak geld naar de eigen tegenstanders en die van de grootste rivalen om te zorgen dat de weg naar de kwalificatie werd vrijgemaakt. Tegen alle verwachtingen in kwalificeerde het land zich toch.

We zien dit niet alleen op het veld. Invloedrijke personen betalen duizenden dollars aan steekpenningen aan stemgerechtigden op het congres van de federatie om zich voor een lucratieve bestuursfunctie bij de voetbalbond te laten kiezen. Ook de regionale verkiezingen in 2006 werden bezoedeld door dit soort praktijken. Er werden topafgevaardigden ingezet in Gaborone, de hoofdstad van Botswana, om stemmen te winnen voor kandidaten die een sterkere band hadden met de CAF. In dergelijke gevallen aarzelen kandidaten niet om enveloppen met geld te overhandigen.

Bij de verkiezingen voor bestuurders van de voetbalbond gaat het niet anders. Een voorbeeld is Sani Lulu uit Nigeria, die de meeste van de 70 stemgerechtigden een reisje naar het WK aanbood. Het was amper drie maanden tot de verkiezingen en het gebaar was een krachtig campagnemiddel. Het werd pas gedwarsboomd toen de president dreigde het nationale elftal uit internationale toernooien terug te trekken. Het bestuur schorste Lulu en twee anderen. Naar alle drie loopt momenteel een onderzoek wegens van fraude.

Meeste geld
Het Afrikaanse voetbal wordt over het algemeen niet bestuurd door de meest geschikte personen, maar door de mensen die het meeste geld te besteden hebben. Het feit dat voetbal wordt gesponsord door grote bedrijven – maar niet wordt gecontroleerd – maakt het tot een ideaal middel voor mensen die er geen moeite mee hebben om zichzelf ten koste van het spel te verrijken.

Alsof dat nog niet genoeg was, zijn ook leiders op continentaal niveau niet gevrijwaard gebleven. Het systeem zit vast in patronen, vooral door ongeschikte bestuurders die steeds verder van de werkelijkheid lijken te staan.

Nadat de Kameroener Issa Hayatou in 1988 aan het hoofd kwam te staan van de CAF heeft het Afrikaanse voetbal weinig gepresteerd om over naar huis te schrijven. Het is nu gepasseerd door Azië, dat aansluiting heeft gevonden bij Europa en Zuid-Amerika. Hayatou wordt erom geprezen dat er meer Afrikaanse teams deelnemen aan het WK en dat het WK nu ook in Afrika is gehouden. Maar die feiten zijn nauwelijks te danken aan de man die al 22 jaar met ijzeren vuist regeert.

Stemmen
Er zijn momenteel 53 Afrikaanse FIFA-lidstaten, die samen het grootste blok stemmen vormen tijdens FIFA-verkiezingen. Een kandidaat die wil optreden als gastland, moet zich verzekeren van de Afrikaanse stemmen. Hierdoor krijgt Afrika een bevoorrechte positie, wat weer heeft geleid tot meer deelnemers aan het WK. Het Afrikaanse voetbal is ook een van de voornaamste begunstigden van de verschillende financiële ondersteuningsprojecten.

Ieder Afrikaans land ontvangt steun van de FIFA. De FIFA heeft kunstgras aangelegd als onderdeel van het ‘Win in Africa with Africa’-project. Verder krijgen de voetbalbonden, naast allerlei andere voorzieningen, jaarlijks 250.000 dollar. Nu de FIFA-verkiezingen er weer aan zitten te komen, kondigde de huidige president Sepp Blatter, die herkozen wil worden, aan dat hij de jaarlijkse toelage wil verdubbelen naar 500.000 dollar. Dit geld wordt onder toezicht verstrekt, maar de voetbalbonden worden er niet op aangesproken als het geld wordt misbruikt.

Veel mensen zien deze steun als een manier om de loyaliteit van de Afrikaanse leiders aan de machthebbers van de FIFA te verzekeren en hun stemmen om de vier jaar veilig te stellen. Er wordt wel beweerd dat de Afrikanen er verder niet mee zitten, zolang hun zakken maar worden gevuld. Ze vervullen hun functie tenslotte niet om het spel verder te ontwikkelen, maar om zichzelf te verrijken.

Tekortkomingen
De CAF wordt gekenmerkt door haar vele tekortkomingen. Deze zijn onlangs nog eens benadrukt tijdens de lachwekkende Afrikaanse Speler van het Jaar-verkiezingen. Tijdens de ceremonie van 2010 nam geen van de genomineerden de moeite om op te komen dagen en de ceremonie was een puinhoop die uiteindelijk meer weg had van een muziekfestival dan van een prijsuitreiking. De gasten probeerden wanhopig wakker te blijven terwijl de bonzen van de CAF en sponsor Globacom alle aandacht naar zich toe trokken.

De CAF had zich eerder dat jaar de woede van het hele continent op de hals gehaald door het nationale elftal van Togo te schorsen nadat het zich had teruggetrokken uit de Afrika Cup in Angola, na een terroristische aanslag waarbij drie leden van de Togolese delegatie de dood vonden en anderen gewond raakten. De arrogantie van de CAF, die de schuld probeerde neer te leggen bij de Togolezen, en de schorsing wegens ‘overheidsbemoeienis’, schokten Afrika en de rest van de wereld.

De Afrika Cup blijft een economische last voor de deelnemende landen. De winnaars van het toernooi in Angola kregen ongeveer 500.000 dollar en de overige landen, die miljoenen dollars hadden geïnvesteerd om eraan deel te nemen, genoten weinig of geen economisch voordeel. Vergelijk dat met de 8 miljoen dollar die teams krijgen die zich kwalificeren voor het WK.

Obstakel
Het sportagentschap van de CAF, SportFive (dat naar verluidt wordt geleid door familieleden van Hayatou) en televisiepartner LC2, kregen miljoenen dollars aan uitzendrechten, wat duidelijk aangeeft dat het Afrikaanse voetbal in potentie grote sommen geld kan genereren. De bestuurders vormen echter een groot obstakel op nationaal en continentaal niveau wanneer het gaat om de ontwikkeling van het spel. Het gebrek aan een vooruitziende blik en persoonlijke zelfverrijking vormen een obstakel dat Afrikaanse landen belet om het hoogste niveau te bereiken.

Als de bestuurders niet handelden uit eigenbelang zouden de inkomsten uit het voetbal worden aangewend voor de verbetering van de infrastructuur en het versterken van de nationale divisies. De transfer van spelers is een enorme bron van inkomsten geworden. Die worden echter niet geïnvesteerd in het voetbal, maar belanden in de zakken van een klein aantal egoïsten, meestal voetbalbonzen. Het geld komt zo niet ten goede aan de spelers en het land.

Het is ironisch dat moderne voetballers spelen voor het geld en hun banksaldo angstvallig geheim houden. Deze menselijke merknamen slaan munt uit het spel dankzij de riante salarissen die worden betaald door de Europese clubs – en dan hebben we het nog niet over lucratieve marketing en sponsordeals van talloze miljoenen met toonaangevende internationale merken.

Business
Voetbal heeft zich in Afrika en de rest van de wereld ontwikkeld van een populaire sport tot big business. Maar de voordelen bereiken maar een klein deel van Afrika door de grijpgrage handen van egoïstische bestuurders. Voetbal heeft veel jongeren een uitweg geboden uit onbekendheid en armoede en hun roem, geld en supersterrendom gebracht.

Hoewel het gras altijd groener was in Europa zijn er toch Afrikaanse teams die erin slagen om de grootste talenten van het continent te behouden en onder contract te krijgen. De Egyptische spelmaker Mohamed Aboutrika is daarvan een goed voorbeeld. Hij is naar alle waarschijnlijkheid de beste aanvallende middenvelder van Afrika. De 31-jarige student filosofie voelt zich prima in eigen land en speelt voor een van de topclubs van Egypte, Al-Ahly.

Hij wordt wel de ‘glimlachende moordenaar’ genoemd vanwege zijn kenmerkende grijns en dodelijke manoeuvres. Zijn kromme benen, gelikte techniek en scorend vermogen zouden Aboutrika heel eenvoudig een lucratieve transfer kunnen opleveren naar een van de Europese topclubs. Ja, zijn leeftijdgenoot Amr Zaki tekende wel voor zo’n deal, evenals keeper Essam El Hadary, en Ahmed ‘Mido’ Hassan en Mohamed Zidan.

Draagkracht
Maar Al-Ahly behoort, net als de Kaizer Chiefs en Mamelodi Sundowns in Zuid-Afrika, tot de topteams van Afrika. De club heeft genoeg financiële draagkracht om zijn sterspelers uit de grote Europese leagues te houden. Zelfs de opkomende topper TP Mazembe is erin geslaagd om Trésor Mputu aan zich te binden, ondanks grote belangstelling vanuit Frankrijk, België en Engeland. Ooit probeerde hij het bij Arsenal en hij behoort nu tot een van de meest gewilde Afrikaanse spelers.

Als we met een kritische blik kijken naar Afrika, naar het potentieel en de middelen, dan is er geen enkele reden waarom het continent er niet in zou kunnen slagen om een team samen te stellen dat met de wereldkampioenen kan wedijveren. Maar deze omslag hangt af van het vermogen van de Afrikanen om onbenutte kansen uit te buiten. Afrikanen moeten bijleren en uitstijgen boven de middenmoot om tot de zwaargewichten te behoren, door zakelijk vernuft te koppelen aan management.

Het winnen van het wereldkampioenschap in Afrika hangt, net als de rol van gastland, af van het besef dat voetbal een beroep is waar veel geld in omgaat en niet het domein hoort te zijn van goochelaars.

WK leverde Zuid-Afrika weinig op

2011-08-14T07:23:20Z

Het is inmiddels meer dan een jaar geleden dat het WK voetbal in Zuid-Afrika werd georganiseerd. IPS bericht dat het eerste WK op Afrikaanse bodem weinig heeft opgeleverd voor het land. De dure stadions zijn nog lang niet rendabel, en de hulpprojecten die ertoe moesten bijdragen dat ook de arme Zuid-Afrikanen iets aan het miljardenevenement hadden, blijken maar langzaam gerealiseerd te worden.

Voetbalvelden

Zondag 10 juli huldigde de Zuid-Afrikaanse Voetbalbond (SAFA) in de buurt van Bronkhortspruit het zesde voetbalveld in dat sinds vorige zomer met hulp van de Wereldvoetbalbond (FIFA) kon worden aangelegd. De bedoeling is dat in heel Zuid-Afrika 52 goede velden met kunstgras en alle nodige gebouwen verschijnen, waar jongeren uit achtergestelde gemeenschappen hun talenten kunnen ontplooien.

Als alles goed loopt, zullen de voetbalcentra die bij de velden worden gebouwd, bijdragen tot de sociale vooruitgang in de arme wijken eromheen. Maar bij de toespraken in Bronkhortspruit klonk ongerustheid door, meldt de officiële nieuwssite BuaNews. De gebruikers moeten ervoor zorgen dat het project geen witte olifant wordt, een project dat veel geld kost, maar nauwelijks nut heeft, speechte SAFA-ondervoorzitter Danny Jordaan. Hij bleek vooral beducht voor het gevaar dat de installaties spoedig onbruikbaar zouden kunnen worden door vandalisme.

Klein bedrag voor FIFA

Een deel van de investeringen in de voetbalvelden in armenwijken komt uit de World Cup Legacy Trust, een fonds van 560 miljoen rand (59 miljoen euro) dat de FIFA in December aan Zuid-Afrika overmaakte. Met het geld worden nu projecten gefinancierd die de ontwikkeling van het voetbal in Zuid-Afrika vooruithelpen, maar ook onderwijsinitiatieven en humanitaire projecten.

Voor de FIFA betekende het fonds geen echte aderlating. Volgens de Zuid-Afrikaanse krant Mail & Guardian haalde de Wereldvoetbalbond tijdens het WK van vorig jaar naar schatting 3,2 miljard dollar (2,3 miljard euro) uit sponsorcontracten en de verkoop van televisierechten. Het geld voor het trustfonds komt echter uit de winst op de ticketverkoop, die volgens een studie van PricewaterhouseCoopers 5,1 miljard rand (534 miljoen euro) opleverde.

Hoge kosten voor Zuid-Afrika

De kosten-batenanalyse voor Zuid-Afrika klinkt minder positief. Schattingen over de totale uitgaven die op rekening kwamen van de Zuid-Afrikaanse overheid, zoals de bouw van nieuwe stadions en de verbetering van de transportinfrastructuur, de massale inzet van de veiligheidsdiensten en de marketingcampagne om genoeg bezoekers te lokken, variëren van zestig tot honderd miljard rand (6,3 tot 10,5 miljard euro).

Bij de aftrap van het toernooi stelde president Jacob Zuma dat het evenement het bruto binnenlands product van Zuid-Afrika in 2010 met een procentpunt zou doen stijgen. Dat bleek achteraf overdreven. Volgens de Mail & Guardian zijn Zuid-Afrikaanse economen het er nu over eens dat het WK Zuid-Afrika een bijkomende groei van 0,2 tot 0,3 procent opleverde. De bouwwerkzaamheden leverden 150.000 tot 200.000 bijkomende banen op, maar dat effect was maar tijdelijk.

Stadions blijven geld kosten

Intussen blijken de nieuwe stadions de Zuid-Afrikaanse belastingbetalers nog altijd geld te kosten, en dat zou nog jaren zo kunnen blijven. Het onderhoud van het stadion van Polokwane, een van kleinere en minder bekende gaststeden van het WK, kost dit jaar 23 miljoen rand (2,4 miljoen euro). Het stadbestuur moet daarvan 17 miljoen rand (1,8 miljoen euro) op tafel leggen.

Het stadion heeft geen echte thuisploegen, en de stad moet grote voetbal- of rugbyclubs geld toestoppen als ze goede affiches willen. Om niet verlieslatend te zijn, zou het stadion elke maand twee wedstrijden moeten kunnen organiseren die meer dan 15.000 toeschouwers trekken. Dat blijkt moeilijk haalbaar voor Polokwane.

Geen Thuisploegen

Ook andere nieuwe of vernieuwde stadions zijn nog niet rendabel. Het Nelson Mandela Bay Stadion heeft wel een thuisploeg, de rugbyformatie Eastern Province Kings, maar zou toch pas ten vroegste binnen twee à drie jaar zelfbedruipend zijn. De problemen zijn nog groter bij de duurste stadions: Green Point in Kaapstad en Moses Mabhida in Durban. Ze zijn allebei ver van wijken met veel voetbalfans gebouwd, hebben geen thuisploegen en hebben het moeilijk de rugbyploegen weg te lokken uit de stadions waar die traditioneel speelden. Het onderhoud en de uitbating van Green Point kost 46,5 miljoen rand (4,9 miljoen euro) per jaar.

(bron: IPS)

Afrikaanse journalisten centraal in Twenty Ten-project

2012-05-22T12:12:53Z

In de aanloop naar en tijdens het wereldkampioenschap voetbal stond het Afrikaanse continent voor even in de schijnwerpers van het mondiale journaille. Afrikaanse journalisten binnen het Twenty Ten project, waren een belangrijke bron voor informatie voor de roadto2010.

Deze verhalen werden mogelijk gemaakt door het Twenty Ten project, waarin de Afrikaanse organisatie Africa Media Online verantwoordelijk was voor de distributie en de verkoop van de verhalen. Op deze pagina vind je de best verkochte verhalen uit het project.

Wil je alle verhalen lezen: kijk dan op de roadto2010.com.

Voetbalopa’s in Afrika

2011-03-29T15:53:14Z

Spelers van 17 die al behept zijn met grote bossen haar op de borstkas, die al jaren getrouwd zijn en kinderen hebben, of die drie jaar bij de politie werkten voordat ze werden opgenomen in het Onder 17-team. Journalist Kennedy Gondwe is niet te spreken over deze Afrikaanse voetbalopa’s.

door Kennedy Gondwe/Twenty Ten

Na de ontknoping van de Afrika Cup van 2006 trokken enkele Afrikaanse sportverslaggevers zich terug in een leuk cafeetje in Caïro om zich daar te ontspannen.

Die dag, vrijdag 10 februari, ging de geschiedenis in als de dag waarop Egypte voor de vijfde keer de Afrika Cup won, in de aanloop naar de zeven titels die het land inmiddels op zijn naam heeft gebracht.

Nadat ze hadden gezien hoe het gastland na strafschoppen Ivoorkust had verslagen in het stadion in Cairo stond de buitenlanders verder niets te doen dan de thuisreis te aanvaarden. Een aantal van de journalisten uit Afrika had een lange heenvlucht gemaakt. De schrijvers namen plaats in de dichtstbijzijnde kroeg om zich daar onder het genot van een biertje voor te bereiden op de terugvlucht.

Voedingsbodem
Bier is een vruchtbare voedingsbodem voor verhalen. Sommige verhalen waren hilarisch, andere waren meer feitelijk van aard. Een Nigeriaanse collega vertelde hoe een bepaald West-Afrikaans land een team naar een toernooi in Europa voor junioren onder 17 stuurde, dat het uiteindelijk won.

Voordat de spelers naar Europa vertrokken, hadden de officials ze van voldoende scheermesjes voorzien om hun kin mee schoon te schrapen, mocht er onverhoeds ergens een haartje de kop opsteken. Maar de officials vergaten iets wat minstens zo belangrijk was: ontharingsmiddel.

De West-Afrikanen waren de schrik van het toernooi en toen ze met speels gemak de finale bereikten, werden er verder geen vragen gesteld, omdat ze zo goed hadden gepresteerd. Toen de dolgelukkige spelers uiteindelijk de beker in handen kregen nadat ze hun tegenstander van de mat hadden geveegd, liepen ze een ererondje.

Woede
Toen ze daarbij hun shirtjes uittrokken ontstak hun coach in grote woede. De man was allerminst gecharmeerd van deze actie. De spelers hadden een grote blunder begaan door hun borst te ontbloten. Zonder shirtje was duidelijk te zien dat een woud van koffiekleurig, dik haar ontsproot aan hun borstkassen en oksels. Bij sommigen was het zelfs grijs. Het feit wil dat deze onder 17-spelers in werkelijkheid vaders waren.

Wat een gedenkwaardige ererondje had moeten worden, werd voortijdig afgebroken. De coach was witheet en gaf de spelers opdracht om hun shirtjes weer aan te trekken alvorens ze op een bus werden gezet die ze met supersonische snelheid het stadion uit reed.

De Nigeriaanse journalist dronk net een rondje te veel en vervolgde met het verhaal van ene Julius ‘The Policeman’ Aghahowa, de topscorer van de Super Eagles tijdens de Afrika Cup in 2002. Volgens de verhalen op de straten van Lagos had de ster van Shakhtar Donetsk, en daarvoor Wigan, drie jaar voor de Nigeriaanse politie gewerkt voor hij werd gerekruteerd voor het nationale onder 17-team.

Deal
Na de anekdotes over de ‘haarbossen’ en Aghahowa, deed een Ghanese collega nog een duit in het zakje. Hij vertelde ons dat een landgenoot een lucratieve deal had gesloten in Europa nadat hij indruk had gemaakt tijdens een oefenwedstrijd. Zijn nieuwe club presenteerde hem als een nieuwe sterspeler.

Hij was nog te jong en te klein, en daarom wachtten ze geduldig tot hij een wat forser postuur zou ontwikkelen. De club besloot ook om hem speciale voedingssupplementen te geven, maar na verloop van tijd bleek het lichaam van de speler toch niet op de gewenste wijze te reageren.

Het lichaam weigerde koppig om mee te werken. In plaats van toe te nemen in omvang werd hij zelfs schrieler. Ze ontdekten later dat ze de supplementen hadden gegeven aan iemand van in de 30. Het laat zich raden hoe lang deze speler nog op de loonlijst van zijn nieuwe club stond.

Volle toeren
De Zambiaanse schrijver gedroeg zich een tijd lang als een nieuwsgierige vlieg aan de muur, die alleen toekeek en luisterde naar alles dat werd gezegd. Maar intussen draaiden zijn hersenen op volle toeren. Hij wilde zich niet onbetuigd laten en probeerde zich koortsachtig het verhaal van de gebroeders Chalwes voor de geest te halen.

De broers Linos (spits), Songwe (spits) en Sashi (verdediger) hadden allen op verschillende momenten gespeeld voor het nationale elftal van Zambia in het midden van 2000. De drie waren zo goed dat, als ze samen zouden spelen, de tegenstander het vuur aan de schenen konden leggen.

Linos had zelfs een keer opgemerkt tegen een Zambiaanse journalist dat ‘de dag waarop mijn broers en ik tegelijkertijd uitkomen voor het nationale elftal, Zambia de Afrika Cup zal winnen’. Hij had misschien wel gelijk. Zambia had de continentale beker nog nooit gewonnen en de drie hadden nog nooit samen in het nationale elftal gespeeld. Waarom eigenlijk niet?

Paspoorten
Er doen hierover verschillende verhalen de ronde. Mogelijk was er een fout gemaakt toen de broers hun paspoorten kregen. Een official van de voetbalbond fluisterde eens dat twee van de broers volgens hun papieren een maand na elkaar waren geboren.

Misschien was die bewering ongegrond, zoals de spelers beweerden. Maar het verhaal gaat dat de bond opmerkzaam werd gemaakt op deze overduidelijke fout en zich niet de toorn van de Afrikaanse voetbalbond (CAF) op de hals wilde halen en aantijgingen van leeftijdsbedrog wilde riskeren.

Het compromis dat werd bereikt, was dat de gebroeders Chalwes nooit tegelijkertijd in dezelfde leeftijdscategorie zouden uitkomen. En de gebroeders Chalwes zijn niet de enigen in Zambia die dit overkwam.

Tieners
Iets recenter, in 2007, verscheen er in de nationale kranten van Zambia een verhaal over de voorbereidingen voor het WK onder 20 jaar in Canada die in het honderd dreigden te lopen. De vrouw en twee kinderen van een van de spelers, Goodson Kachinga, waren uit hun huurwoning gezet toen hij uitkwam voor het nationale elftal. Op welke leeftijd trouwen tieners tegenwoordig?

De Afrikaanse voetbalbonden knijpen meestal een oogje dicht wanneer ze worden geconfronteerd met leeftijdsbedrog. Deze officials mogen zich dan coulant opstellen, de wereldvoetbalorganisatie FIFA is zich terdege bewust van dit bedrog, met name op toernooien waar het aantal levensjaren bepalen of een speler al dan niet mag deelnemen.

MRI-scans
Voor het begin van het WK voetbal onder 17 in Nigeria in 2009 besloot de FIFA in al haar wijsheid om MRI-scans van botten te gaan gebruiken om ‘de integriteit van het toernooi te beschermen’. Met dit systeem moesten steekproeven worden genomen om spelers te kunnen betrappen die ouder waren dan 17, aldus een verklaring op fifa.com.

Er stond: ‘Om de integriteit van het toernooi te beschermen in de geest van fair play, heeft de FIFA besloten om MRI-scans uit te voeren op de polsen van spelers tijdens het FIFA WK voetbal onder 17 in Nigeria in 2009.’

‘Steekproefsgewijs zullen spelers in Nigeria worden getest onder toezicht van de medische experts van de FIFA. Een MRI-scan van de pols kan uitwijzen welke spelers met zekerheid ouder zijn dan 17. De methode is ontwikkeld en getest door het FIFA Medical Assessment and Research Centre F-MARC in grootschalige wetenschappelijke studies van verschillende etnische bevolkingsgroepen. De methode is betrouwbaar, ‘evidence-based’ en veilig voor de speler.’

Screenen
Verder moedigde de FIFA aangesloten organisaties ‘aan om ook dergelijke tests uit te voeren en ondersteunt dit ook tijdens de aanloop naar het toernooi om er zeker van te zijn dat de spelers van een team voldoen aan de leeftijdseisen’.

Algemene MRI-scans zijn niet slecht, ‘want ze maken het mogelijk om kleine kwetsuren op te sporen, variërend van blessures aan de botten tot een scheurtje in de huid,’ aldus de Nigeriaanse legende Daniel ‘The Bull’ Amokachi, oud-speler van Everton en sterspeler tijdens de WK’s van ’94 en ‘98. Maar toen de FIFA het systeem specifiek wilde toepassen op de botten van spelers tijdens de aanloop naar het WK in Nigeria, wilden Amokachi’s landgenoten bij de voetbalbond daar niets van weten.

De voormalige voorzitter van de Nigeria Football Federation (NFF), Sani Lulu, verwierp het gebruik van MRI-scans en zei tegen de BBC dat deze geen deel uitmaakten van ‘de regels en voorschriften van het toernooi’. Het commentaar van Lulu kwam slechts enkele weken nadat de NFF 15 spelers uit het onder 17-team moest zetten nadat ze niet door de leeftijdtest waren gekomen.

Zoons
Zijn commentaar wekte de wrevel van minister van Sport Sani Ndanusa. Hij wees Lulu’s verzoek af om de ouders van de spelers onder 17 uit te nodigen om de leeftijd van hun zoons te verifiëren. ‘We wijken niet af van de eisen van de FIFA bij het bepalen van de werkelijke leeftijd van de spelers,’ deelde Ndanusa mee. ‘De hele wereld is gedigitaliseerd en wij gaan hierin mee. We leven niet langer in het analoge tijdperk.’

‘De FIFA wil MRI-scans gaan gebruiken en daaraan gaan we gehoor geven, heel simpel.’ Het gekibbel tussen Lulu en Ndanusa leidde tot verhitte discussies in Nigeria waarbij de fans en de media opriepen tot het ontslag van de hoogste leden van de Nigeriaanse voetbalbond NFF.

Zimbabwe
Terwijl de FIFA, Nigeria, de NFF en de media de degens kruisten in het westen van Afrika, klonk het gekrakeel in Abuja via Victoria Falls door tot in Zimbabwe, dat zich ook opmaakte voor het toernooi.

Toen de spelers in het trainingskamp in Zimbabwe te horen kregen dat hun leeftijd zou worden geverifieerd door middel van scans, trok het grootste deel van de spelers die hadden deelgenomen aan de kwalificatierondes zich terug, nog voor hun werkelijke leeftijd door middel van een test kon worden vastgesteld.

Slechts 5 van de 41 spelers in het trainingskamp bleven achter. De rest nam de benen. Zimbabwe stuurde uiteindelijk een team dat voornamelijk bestond uit schooljongens die er ongenadig van langs kregen tijdens het toernooi.

Internationaal niveau
Eén vraag blijft nog steeds onbeantwoord. Afrikaanse spelers, met hun doorgaans sterk ontwikkelde benen en oergezonde harten, zijn altijd goed op jeugdniveau. Waarom gaan ze dan uit als een nachtkaars zodra ze hun debuut hebben gemaakt op internationaal niveau?

Leeftijdsbedrog en de daaruit voortvloeiende controverses zijn niets nieuws voor James Copnall, BBC-correspondent in Soedan. Hij heeft verslag gedaan van twee wereldkampioenschappen en vijf Afrika Cups voor verschillende mediaconcerns.

Toen hem werd gevraagd of de aantijgingen over leeftijdsbedrog in Afrika op mythe of waarheid berustten, antwoordde hij: ‘Het is de waarheid. Spelers hebben me zelf verteld dat ze ouder zijn dan op hun papieren staat.’

Funest
Hij meent dat leeftijdsbedrog funest is voor het jeugdvoetbal. Er doen vaak te oude spelers mee. ‘Afrikaanse teams presteren heel goed op jeugdniveau, maar dat zet zich niet door bij de senioren. Is er echt iemand die denkt dat Gambia een van de beste jeugdteams ter wereld heeft?’ vraagt hij zich af.

Volgens hem werkt er niets contra-productiever dan leeftijdsbedrog. Copnall zegt dat leeftijdsbedrog vanuit het individu bezien weliswaar begrijpelijk is – een speler kan in Europa gaan spelen en een goedbetaalde carrière opstarten – maar ‘het is de doodsteek voor het spel op het continent’.

Praktijk
Leeftijdsbedrog is zeker geen mythe. In Oeganda is het bijvoorbeeld een door de overheid gereguleerde praktijk. De Oegandese voetbalbond vindt dat je best een stel 23-jarigen naar een toernooi voor spelers onder 17 mag sturen. Dit gebeurt zo vaak in Oeganda dat critici worden bestempeld als ‘onpatriottisch’ en ‘idealistische saboteurs’.

Oeganda speelde dit jaar tegen Zambia in de kwalificatieronden van de Afrikaanse juniorenkampioenschappen voor onder 17. Al voor de wedstrijd berichtte de Oegandese pers met nadruk dat alle Oegandese spelers vijf jaar ouder waren dan op hun paspoort stond. De spelers waren allemaal rond de 23. Er werden zelfs concrete bewijzen op tafel gelegd.

Het was een publiek geheim dat het hele team de dag voor de wedstrijd had doorgebracht in de gangen van de immigratiedienst, waar ze kersverse paspoorten kregen met vervalste geboorteaktes. Sommige spelers bleven zelfs de hele nacht wakker om de volgende dag niet in de rij te hoeven staan voor het paspoortloket.

Kopie
Een ziedende journalist, Muhammad Dhakaba, ging zelfs zover dat hij de Afrikaanse voetbalbond CAF schreef en bewijs overlegde van Oeganda’s schandelijke leeftijdsbedrog. De CAF stuurde echter een kopie terug naar de Oegandese voetbalbond. De journalist werd daarop fel bekritiseerd tijdens een persconferentie die door de plaatselijke voetbalbonzen werd gegeven en hij werd samen met de media uitgescholden.

De technische vice-president, Asuman Lubowa, vroeg zich publiekelijk af waarom men zich zo druk maakte over het Oegandese leeftijdsbedrog, aangezien hij kon aantonen dat ook Zambia spelers in het team had die te oud waren. Dit waren onthullende opmerkingen van Lubowa, wiens team later uit de kwalificatierondes werd gegooid door de CAF wegens leeftijdsbedrog.

Het toont aan dat er in Oeganda schaamteloos leeftijdsbedrog werd gepleegd en het laat ook zien dat het niet zal ophouden, aangezien alle voetbalbonden denken dat hun tegenstanders hetzelfde doen.

Oudere spelers
Toen Zambia uit de kwalificatierondes werd gezet, beschuldigde Aggrey Chiyangi, de coach tijdens de twee kwalificatierondes, Oeganda er ook van dat het oudere spelers had ingezet – een geval van de pot die de ketel verwijt dat hij zwart ziet.

In de meeste Afrikaanse landen is leeftijdsbedrog een ingewikkelde zaak waarbij niet alleen de spelers en de voetbalbond betrokken zijn. Ook regeringen en hun ministeries van Binnenlandse Zaken houden het fenomeen in stand. De meeste voorzitters van voetbalbonden weten dat een overwinning in een toernooi voor onder 17 wordt gezien als een succes dat zich vertaalt in stemmen tijdens de verkiezingen.

Voetbal en politiek zijn in Afrika als bijen en honing: het een kan niet zonder het ander. Voetbalsucces garandeert stemmen voor de regering. Als een minister van Sport echter een team samenstelt met spelers die echt onder de 17 zijn en die vervolgens worden ingemaakt op het veld, dan levert dit voor de spelers weliswaar ervaring en continuïteit op, maar de minister zal geen stemmen krijgen waarmee hij zijn jeugdprogramma kan voortzetten.

Hij zal worden bestempeld als een mislukkeling en worden weggestemd. Als de spelers later alsnog voldoende vooruitgang boeken om het land roem te bezorgen, zal hij niet worden geprezen om zijn visie. Zijn opvolgers zullen alle eer opeisen.

Machtspositie
Dus waarom zou je dan geen leeftijdsbedrog plegen en stemmen werven voor succes op de korte termijn in plaats van je machtspositie op het spel te zetten voor een gok die pas vruchten zal afwerpen wanneer je je post allang niet meer bekleedt?

Toen de Ghanese middenvelder Michael Essien de kruisband van zijn linkerknie scheurde tijdens de wedstrijd van de Black Stars tegen Ivoorkust tijdens de Afrika Cup 2010, hadden de Black Stars reden om zich zorgen te maken over het WK dat zes maanden later zou plaatsvinden. Nog zorgwekkender was echter het feit dat Ghana er maar op vertrouwde dat Essien op tijd hersteld zou zijn voor de mundial.

Hun middenveld dreigde uitgehold te worden. Die angst werd later bewaarheid toen de 28-jarige ster het toernooi in Zuid-Afrika moest laten schieten. Enkele maanden nadat Essien geblesseerd raakte, werd ook Wayne Rooney, de spits van Manchester United veroordeeld tot krukken. Hij was echter verbazingwekkend genoeg na enkele weken alweer ter been terwijl Essien er maanden over deed om te herstellen.

Herstellen
Toegegeven, Essien is drie jaar ouder dan Rooney en de blessures van de twee spelers waren verschillend: de een was geblesseerd aan zijn knie en de ander aan zijn voet. Toch lijkt het erop dat sommige Afrikaanse spelers die hun vak in Europa uitoefenen er langer over doen om te herstellen van blessures dan andere spelers.

Als de voormalige Arsenal-speler Eduardo da Silva of Aaron Ramsey van de Emiraten, wiens voeten ooit de verkeerde kant uitstonden nadat hij keihard was getackled, Afrikanen waren geweest, waren zij dan ook zo spoedig hersteld? Waarom herstelt een Europeaan wiens botten zijn verbrijzeld na een genadeloze tackle zich binnen een jaar, terwijl een Afrikaan goddelijke hulp moet inroepen via de profeet T.B. Joshua?

Arts
Ik liep het risico te worden uitgemaakt voor racist, maar dat waren de vragen die ik voorlegde aan dr. Joseph Kabungo, die al zeven jaar werkzaam is als arts van het nationale elftal van Zambia.

Hij is daarnaast ook de enige Zambiaan die door de FIFA is geaccrediteerd als dopingcontroleur. Dr. Kabungo, die ooit in de hoogste divisie speelde als keeper voor Mufulira Wanderers en Lusaka City Council, gaf om te beginnen toe dat leeftijdsbedrog een probleem was in Afrika: ‘Het is een bekend probleem bij Afrikaanse landen die graag snel resultaat willen boeken, ten koste van de ontwikkeling van nieuwe spelers.’

Hij zei dat er geen wetenschappelijk bewijs voor was dat Afrikanen er langer over doen om te herstellen van blessures dan hun Europese collega’s, uitgaande van dezelfde lichamelijke conditie, maar ‘het herstel verloopt wel veel sneller bij jongere dan bij oudere spelers, ongeacht of zij Afrikaan of Europeaan zijn’.

Breuk
Hij vervolgt: ‘De bloedtoevoer naar het geblesseerde lichaamsdeel is van belang voor het genezingsproces van een breuk, of zelfs een gescheurde spier of verstuiking. Gewrichtsbanden herstellen zich langzamer vanwege de slechtere vascularisatie (een geringere bloedtoevoer).’

‘Er zijn geen aantoonbare verschillen in de botten van Afrikanen en blanken, maar er bestaan wel individuele verschillen in botdichtheid of de omvang van de botten, afhankelijk van de lengte en het postuur van een individu.’

De vragen die door dr. Kabungo werden beantwoord, werden ook gesteld aan professor Tim Noakes, een wereldberoemd sportwetenschapper aan de Universiteit van Kaapstad in Zuid-Afrika.

Marathons
Prof. Noakes is diverse malen onderscheiden en is medeoprichter van het Sports Science Institute van Zuid-Afrika. Hij heeft meer dan 70 marathons en ultramarathons gelopen en is de schrijver van het hardlopersboek Lore of Running. Hij meent om te beginnen dat de reden dat Afrika het niet goed doet bij belangrijke toernooien voor senioren en er niet in slaagt om het wereldkampioenschap te winnen een kwestie van geld is.

Hij stelt dat het alleen mogelijk is om het toernooi te winnen met een grote bevolking en een grote economie, aangezien dit zich uiteindelijk zal ‘vertalen naar succes op het voetbalveld’.

Volgens prof. Noakes zijn Afrikanen net zo sterk als spelers van andere landen en is dat dus niet de reden. ‘Het ligt gedeeltelijk aan de slechte medische verzorging. Het is minder waarschijnlijk dat een Afrikaanse speler optimale medische verzorging krijgt in Afrika dan een Europese of Noord-Amerikaanse speler in zijn eigen land, waar de kwaliteit van de medische zorg over het algemeen beter is,’ zo luidt zijn verklaring.

Verzorging
Hij voegt hieraan toe: ‘Het is ook mogelijk dat Afrikaanse spelers minder goede medische verzorging krijgen in Europa, maar er is mij niets bekend over dat onderwerp. Dit zal niet het geval zijn met de beste spelers, maar het komt mogelijk voor op de lagere niveaus.’

Volgens Prof. Noakes zijn Afrikaanse botten sterk, vooral bij mannen die al vanaf jonge leeftijd sporten, zoals de jongeren op het Afrikaanse continent. ‘Oudere spelers doen er waarschijnlijk iets langer over om te herstellen, maar spelers die ouder zijn dan 28 zijn in de voetbalwereld over het algemeen toch al over hun top heen.’

Emotie
De kwestie van leeftijdsbedrog in Afrika is een emotionele aangelegenheid. Vraag het maar aan David Moyes, de manager van Everton. De Nigeriaanse spits Ayegbeni Yakubu scoorde enkele jaren geleden een hattrick scoorde tijdens de UEFA Cup-wedstrijd die Everton won van SK Brann.

Daarop maakte Moyes de volgende opmerking in de Britse krant The Guardian: ‘Hij is pas 25, dat wil zeggen, 25 Nigeriaanse jaren, en als dat zijn werkelijke leeftijd is, dan heeft hij nog een aantal goede jaren voor de boeg.’

Moyes moest zijn ‘compliment’ intrekken na woedende reacties vanuit Nigeria. ‘Wat ik zei, was een luchthartige spitsvondigheid nadat Yakubu een gedenkwaardige hattrick had gescoord tegen Bergen,’ zei hij. ‘Is er echt iemand die denkt dat ik Yakubu tot de duurste speler in de geschiedenis van Everton zou hebben gemaakt, als ik twijfelde aan zijn leeftijd?’

Ophef
Yakubu is niet de enige belangrijke Nigeriaanse speler over wiens leeftijd ophef is ontstaan. Ook Obafemi Martins was ooit het doelwit van dergelijke beweringen. De Italiaanse club Inter Milan waar hij destijds voor speelde, mengde zich in de discussie.

De Italiaanse journalist Filippo Ricci zocht naar informatie op de website van de voetbalbond toen hij op een verkeerde geboortedatum van Martins stuitte. Hoewel de geboortedatum van Martins volgens zijn paspoort 29 oktober 1984 was, gaf de website van de Nigeriaanse voetbalbond aan dat hij was geboren op 1 mei 1978.

Bij buurland Ghana gebeurde hetzelfde. De spits Laryea Kingston daagde ooit de voormalige voorzitter van Ghanese voetbalbond, Nyaho Tamakloe, uit om bewijs te leveren voor zijn aantijgingen over leeftijdsbedrog.

Blessures
De omstreden voorzitter meende dat de vele blessures van de Ghanese sterspelers mogelijk gevolg waren van het feit dat hun ware leeftijd sporen begon achter te laten. Hij wees daarbij nadrukkelijk naar Laryea Kingston, John Paintsil en Michael Essien.

Kingston verdedigde zich fel. ‘Ik ben 29 en ik word in november 30,’ zei hij. ‘De bond heeft mijn eerste paspoort geregeld zodat ik kon deelnemen aan internationale toernooien.’

‘Politiek speelt een belangrijke rol in ieder land hier,’ zei Kingston. ‘De oude voetbalbond heeft niet zoveel bereikt en de huidige voetbalbond doet het goed. Ze hebben het land naar twee wereldkampioenschappen geleid. Als hij meent dat we liegen over onze leeftijd, dan moet hij maar bewijzen dat we 42 of 62 zijn.’

Kortzichtig
Het wijdverbreide leeftijdsbedrog in Afrika lijkt kortzichtig en onlogisch. Maar de meeste Afrikaanse voetbalbonden zijn dan ook kortzichtig en onlogisch. Een opa op het veld zetten tijdens een wedstrijd voor onder 17 leidt niet tot problemen, zolang je maar wint.

Als je lang genoeg in Afrika hebt gewoond, dan is een dergelijke kortzichtige redenering, ook al valt die niet goed te praten, gemakkelijk te begrijpen.