Οι σωματόμορφες διαταραχές χαρακτηρίζονται από προβλήματα βιολογικής φύσεως (πόνος, αίσθημα ζαλάδας, παράλυση κ.α.) τα οποία εκ πρώτης όψεως φαίνονται ως συμπτώματα μιας σωματικής ασθένειας. Το θέμα όμως είναι πως καμμία ιατρική διάγνωση δεν μπορεί να εξηγήσει τι προκαλεί αυτά τα συμπτώματα. Οι σωματόμορφες διαταραχές -μαζί με τις αποσυνδετικές διαταραχές- κάποτε κατηγοριοποιούνταν υπό την γενική κατηγορία των “υστερικών νευρώσεων”. Ο Freud μάλιστα υποστήριζε ότι οι υστερικές καταστάσεις οφείλονταν σε υποσυνείδητες μετατροπές των μη επιτρεπτών συναισθημάτων σε μια πιο αποδεκτή μορφή υπό την μάσκα του σωματικού προβλήματος.

Η πιο γνωστή και από τις πιο συχνοεμφανιζόμενες σωματόμορφες διαταραχές είναι η υποχονδρίαση που αναφέρθηκε και πιο πάνω, η οποία χαρακτηρίζεται από έντονο άγχος από το άτομο ότι πάσχει από κάποια σοβαρή ασθένεια. Το παραμικρό σύμπτωμα αποτελεί επαρκή απόδειξη σοβαρής ασθένειας. Ένας πονοκέφαλος ή μια οποιαδήποτε τύπου ενόχληση στο κεφάλι κάνει το άτομο να πιστεύει πως πάσχει από καρκίνο του εγκεφάλου, ένα μούδιασμα στο χέρι πως έχει πάθει εγκεφαλικό κτλ. Στις περισσότερες των περιπτώσεων υποχονδρίασης ούτε καν οι αντίθετες επιστημονικές εκτιμήσεις των ιατρών είναι σε θέση να καθησυχάσουν το άτομο.

Οι υποχόνδριοι δεν φοβούνται μήπως αναπτύξουν κάποια ασθένεια, αλλά είναι πεπεισμένοι πως πάσχουν ήδη από μια σοβαρή ασθένεια, η οποία μπορεί να απειλήσει σοβαρά τη ζωή τους. Υπολογίζεται πως ένα ποσοστό της τάξης του 4%-9% των ασθενών που εισέρχονται στα νοσοκομεία είναι υποχόνδριοι, ενώ το φύλο δεν φαίνεται πως είναι παράγοντας προδιάθεσης (βιολογικής ή κοινωνικής), καθώς άνδρες και γυναίκες παρουσιάζουν τα ίδια ποσοστά υποχονδρίασης^[1] .

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο που προέκυψε μέσω των διαπολιτισμικών μελετών πάνω στο θέμα των σωματόμορφων διαταραχών είναι οι πολιτισμικές ιδιαιτερότητες στην εμφάνιση των σωματικών συμπτωμάτων. Άτομα από διαφορετικές πολιτισμικές καταβολές έχουν την τάση να εμφανίζουν διαφορετικά συμπτώματα. Για παράδειγμα, οι έχει βρεθεί πως οι Ινδοί υποχόνδριοι φοβούνται για την απώλεια σπέρματος, οι Αφρικανοί για διάφορα ζωύφια που τριγυρνάνε στον εγκέφαλό τους, ενώ οι Πακιστανοί για κάψιμο των άκρων τους!

Πέραν της υποχονδρίασης, μια άλλη, λιγότερο συχνή, σωματόμορφη διαταραχή είναι η δυσμορφική σωματόμορφη διαταραχή, κατά την οποία το άτομο έχει παράλογες αντιλήψεις για κάποια μέλη του σώματός του. Για παράδειγμα μπορεί να θεωρεί πως έχει πολύ μεγάλο κεφάλι, μικρή μύτη κτλ.

Τα αίτια των διαταραχών αυτών δεν έχουν ξεκαθαριστεί ακόμη. Βιολογικοί, περιβαλλοντικοί και γενικότεροι κοινωνικοί παράγοντες (κουλτούρα, γονεϊκά πρότυπα κ.α.) φαίνεται πως έχουν το δικό τους ποσοστό συμμετοχής στην ανάπτυξη και -κυρίως- στην εκδήλωση των σωματόμορφων διαταραχών.

Θεραπεία

Καθώς δεν έχουν βρεθεί ακόμη τα αίτια, οι σωματόμορφες διαταραχές αντιμετωπίζονται με σχεδόν όλες τις γνωστές θεραπευτικές μεθόδους ψυχοθεραπείας (CBT, Αντλεριανή, Ψυχανάλυση κ.α.). Πέραν των ψυχοθεραπειών, χρησιμοποιούνται και συγκεκριμένες φαρμακοθεραπείες οι οποίες στοχεύουν κυρίως στην άμβλυνση των σωματικών συμπτωμάτων, μιας και μια πιθανή αιτία των σωματόμορφων διαταραχών θεωρείται πως είναι η δυσλειτουργία του συστήματος αντίληψης των αλλαγών στο σώμα μας^[2].

Εισαγωγική Φωτογραφία

By eannesurfleet

Διαβάστε επίσης…

• Αποτελέσματα Poll: Σε ποιον τομέα έχουμε την μεγαλύτερη έλλειψη ψυχολόγων;
• Βιντεοθήκη: Τελευταίες προσθήκες (1/9/2008-15/9/2008)
• Τι είναι το fMRI;
• Εθισμός στο Διαδίκτυο(;)

1. Barlow, D.H., Durand, V.M. “Abnormal Psychology: An Interactive Approach”
2. Psyweb: “Somatoform Disorders”

Μοιράσου το με:

Σε ποιον τομέα πιστεύετε ότι έχουμε την μεγαλύτερη έλλειψη ψυχολόγων στην Ελλάδα;

	Απάντηση	Ψήφοι	%
	Στα σχολεία και στα πανεπιστήμια	152	58%
	Στα σώματα ασφαλείας και στο στρατό	26	10%
	Άλλο…*	18	7%
	Στα κέντρα απεξάρτησης κ στα νοσοκομεία	18	7%
	Στους δήμους / κοινότητες	18	7%
	Στις επιχειρήσεις	17	6%
	Στα σωφρονιστικά καταστήματα	12	5%
	Στους ιδιώτες ψυχοθεραπευτές	1	0%
		262

Άλλο*

• σε ορφανοτροφεία και κοινωνικά ιδρύματα
• εχουμε ψυχολογους παντου.
• pantou
• psixologous
• παντου
• εγκληματολογικη ψυχολογια
• se ola ta parapano
• Στα διαφορα ερευνητικα πεδια
• νευροψυχολογους
• στην αποτελεσματικοτητα
• Σε Όλα είναι ανύπαρκτη
• δικαστικων ψυχολογων και εγκληματολογων στην αστυνομια κτλπ
• Σε όλα τα παραπάνω
• ψυχιατρική φροντίδα
• νοσοκομεια
• Η Εξελικτική Ψυχολογία
• katathlipsi
• Στὸν ἐκκλησιαστικὸ τομέα

Βλέποντας τα αποτελέσματα δεν μπορώ να πω πως ήταν έκπληξη. Πάνω τους μ ισούς (6 στους 10) θεωρούν πως οι μεγαλύτερες ελλείψεις παρουσιάζονται στις εκπαιδευτικές δομές όπως τα σχολεία και τα πανεπιστήμια, μια πραγματικότητα που είναι κοινό μυστικό. Οι ψυχολόγοι είναι ουσιαστικά ανύπαρκτοι στο εκπαιδευτικό σύστημα, με αποτέλεσμα τα παιδιά και οι φοιτητές που χρειάζονται κάποιου είδους στήριξη ή ακόμη και συμβουλευτική να μην έχουν που να στραφούν.

Στον απόηχο των δραματικών γεγονότων πριν από μερικούς μήνες με πρωταγωνιστές κάποιους αστυνομικούς και την κατακραυγή που ακολούθησε ήταν αναμενόμενη και η δεύτερη θέση στο poll την οποία κατέλαβαν οι ελλείψεις ψυχολόγων στα σώματα ασφαλείας. Νομίζω πως δεν χρειάζεται κάποια ιδιαίτερη ανάλυση των λόγων οι οποίοι καθιστούν απαραίτητες τις αλλαγές στον τρόπο και στην συχνότητα με την οποία γίνονται οι ψυχολογικές αξιολογήσεις στην αστυνομία και τον στρατό. Είναι αδιανόητο και απολύτως τρομακτικό να επιτρέπουμε να μας φυλάνε άτομα ακατάλληλα να φέρουν οπλισμό, γιατί πέραν του ότι δεν μπορούν να βγάλουν σε πέρας την αποστολή τους, μπορούν να γίνουν και επικίνδυνα για το περιβάλλον τους.

Ακολουθούν οι απαντήσεις αναγνωστών που για τον έναν λόγο ή τον άλλο δεν καλύφθηκαν από τις επιλογές του poll, με τέταρτα τα κέντρα απεξάρτησης και τα νοσοκομεία, τους δήμους, τις επιχειρήσεις και τα σωφρονοστικά καταστήματα.

Προσωπική μου άποψη πάντως είναι πως οι μεγαλύτερες ελλείψεις στην Ελλάδα παρουσιάζονται στους δήμους και τις κοινότητες της χώρας. Και εξηγούμαι. Είμαι υπέρ της θεσμοθέτησης κάποιων πόστων για ψυχολόγους σε κάθε δήμο ή κοινότητα. Οι ψυχολόγοι στις δομές αυτές θα μπορουσαν αφενός να παρέχουν ψυχολογική και κοινωνική υποστήριξη στα μεμονωμένα άτομα και τις οικογένειες που το χρειάζονται και αφετέρου να προωθούν την ψυχική υγεία στην κοινότητα, κάτι που θα δώσει την ευκαιρία στους πολίτες να έρθουν σε επαφή με την ψυχική υγεία, να ευαισθητοποιηθούν και, γιατί όχι, να αλλάξουν τον επιφυλακτικό τρόπο με τον οποίο βλέπουν κάθε λειτουργό ψυχικής υγείας.

Γενικά νομίζω πως αυτό που λείπει στην Ελλάδα είναι μια ουσιαστική πολιτική προώθησης της ψυχικής υγείας. Και γι’ αυτό είμαστε υπεύθυνοι όλοι: πολιτεία και ψυχολόγοι. Οι μεν δεν έχουν την πολιτική βούληση για να προωθήσουν τις απαραίτητες αλλαγές στο, ουσιαστικά ανύπαρκτο, σύστημα ψυχικής υγείας και οι δεν δείχνουν μια έλλειψη οργάνωσης και όρεξης για δουλειά προς το επιθυμητό αποτέλεσμα…

Διαβάστε επίσης…

• Ελληνικός Στρατός: Ομάδα Ψυχοκοινωνικής Μέριμνας (ΟΨΜ)

Μοιράσου το με:

Η ΟΨΜ δημιουργήθηκε το 1990 και τέθηκε σε ουσιαστική λειτουργία το 1995, σε μια προσπάθεια του Στρατού να μεριμνήσει περισσότερο για την ψυχική υγεία του προσωπικού που εργάζεται ή που υπηρετεί τη θητεία του εντός των δομών του. Ο σκοπός της ΟΨΜ, όπως αναφέρει η σχετικά πάγια διαταγή του Γενικού Επιτελείου Στρατού υπ’ αριθμόν 4-46/2003 είναι η οργάνωση και λειτουργία του συστήματος επιτήρησης και διατήρησης της Ψυχικής Υγείας του προσωπικού στην ειρήνη και στον πόλεμο μέσω του εντοπισμού των ψυχοκοινωνικών προβλημάτων του προσωπικού, της δημιουργίας προϋποθέσεων άμβλυνσης των προβλημάτων κοινωνικής και οικογενειακής φύσεως που το απασχολούν, αλλά και μέσω της καλλιέργειας πνεύματος κοινής συνείδησης, δράσης και συνεργασίας μεταξύ στρατευμένων και μόνιμου προσωπικού. Σε δεύτερη φάση, η σχετική διαταγή ορίζει στα καθήκοντα των οπλιτών με ειδικότητα ΟΨΜ την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών αλλά και την άσκηση συμβουλευτικού έργου προς όσους το χρειάζονται.

Βεβαίως αυτό αποτελεί τη θεωρία του όλου εγχειρήματος. Ας περάσουμε λίγο και στην πράξη, για να ξεδιαλύνουμε ακόμη περισσότερο το τι σημαίνει ο θεσμός της ΟΨΜ. Καταρχήν θα πρέπει να τονίσουμε πως μέλη της ΟΨΜ γίνονται οπλίτες (υπόχρεοι στράτευσης) οι οποίοι έχουν αναγνωρισμένο πτυχίο ψυχολογίας, κοινωνιολογίας ή κοινωνικού λειτουργού. Μετά την βασική εκπαίδευση Κέντρο Εκπαιδεύσεως στο οποίο καλείται ο εκάστοτε στρατιώτης και η οποία κρατάει περίπου έναν μήνα, ακολουθεί η εκπαίδευση στην ειδικότητα του ΟΨΜ. Για τον λόγο αυτό οι οπλίτες μετατίθενται στο 414 Στρατιωτικό Νοσοκομείο Ειδικών Νοσημάτων στην Π. Πεντέλη όπου στεγάζεται η ψυχιατρική κλινική και απασχολούνται οι υπεύθυνοι για τον θεσμό αυτό. Εκεί οι οπλίτες εκπαιδεύονται άλλον έναν μήνα και έπειτα αποστέλονται στις Μονάδες στις οποίες θα υπηρετήσουν το υπόλοιπο της θητείας τους.

Πρακτικά, αυτό το οποίο κάνουν τα μέλη της ΟΨΜ είναι η οργάνωση προσωπικών συνεντεύξεων από όλους τους στρατιώτες της περιφέρειας στην οποία είναι υπεύθυνοι. Ο αριθμός τους συνήθως φτάνει τις μερικές χιλιάδες άτομα, κάτι που κάνει το έργο των ΟΨΜ αρκετά δύσκολο, καθώς ο χρόνος που προσφέρεται για κάθε στρατιώτη είναι πολύ μικρός. Για να καταστεί δυνατή η συνέντευξη από το σύνολο των στρατιωτών οι ΟΨΜ είναι υπεύθυνοι να οργανώνουν περιοδείες σε όλα τα στρατόπεδα σε τακτά χρονικά διαστήματα. Στην περίπτωση που ένα άτομο βρεθεί ότι χρήζει ιδιαίτερης φροντίδας για οποιοδήποτε λόγο, ο ΟΨΜ πρέπει να αναλάβει δράση. Ανάλογα με τον τύπο και την σοβαρότητα του προβλήματος, ο ΟΨΜ μπορεί να κανονίσει περισσότερες συνεδρίες με το άτομο αυτό, να έρθει σε επαφή με τον διοικητή της μονάδας του ώστε να κανονίσει κάποιες αλλαγές στο περιβάλλον ή και τις υπηρεσίες του ή ακόμη να το στείλει για ψυχιατρική εκτίμηση για να εξεταστεί το ενδεχόμενο αναβολής ή απαλλαγής από τη θητεία του. Πέραν αυτών ο ΟΨΜ δύναται (σε κάποιες περιπτώσεις σε συνεργασία με τον οπλίτη-ιατρό της εκάστοτε μονάδας) να χορηγήσει άδεια σε κάποιον στρατιώτη, εάν το κρίνει απαραίτητο.

Στις μονάδες που αυτό είναι δυνατό ο ΟΨΜ μπορεί να αναλαμβάνει 24ωρες εφημερίες κατά τις οποίες οι οπλίτες μπορούν να απευθύνονται σε αυτόν για να συζητήσουν το οποιοδήποτε πρόβλημα αντιμετωπίζουν κατά τη θητεία τους. Εννοείται πως ο θεσμός αυτός τηρεί αυστηρά τον κανόνα της απόλυτης εχεμύθειας. Ό,τι ειπωθεί μεταξύ του Ψυχολόγου και του στρατιώτη μένει μεταξύ τους και οι όποιες ενέργειες του ΟΨΜ γίνονται με γνώμονα τον σεβασμό του απορρήτου.

Για τη συστηματική παρακολούθηση του προσωπικού και την αξιολόγηση των προβλημάτων τους, καθώς και για τον σχεδιασμό των μελλοντικών κινήσεων για την εκάστοτε περίπτωση οι λειτουργοί της ΟΨΜ δεν κάνουν άλλες ένοπλες ή άοπλες υπηρεσίες μετά την απονομή της ειδικότητάς τους. Με άλλα λόγια, οι οπλίτες που επιλέγονται για ΟΨΜ (Ψυχολόγοι, Κοινωνιολόγοι και Κοινωνικοί Λειτουργοί) αποδεσμεύονται από οποιαδήποτε άλλη υπηρεσία εντός του στρατοπέδου, όπως σκοπιές, περιπολίες, θαλαμοφυλακή, μαγειρία κτλ. Ο λόγος είναι πως μπορεί να χρειαστούν οποιαδήποτε ώρα και στιγμή για να αντιμετωπίσουν το οποιοδήποτε περιστατικό, για να συνοδεύσουν ενδεχομένως κάποιον οπλίτη στον ψυχίατρο ή ακόμη και για να μιλήσουν με οποιονδήποτε νιώθει την ανάγκη να το κάνει.

Τέλος, μέσα στα πλαίσια της θητείας τους τα μέλη της ΟΨΜ είναι πιθανόν να πάρουν μέρος και σε συνέδρια του Υγειονομικού σχετικά με την ψυχική υγεία και να παρουσιάσουν τα ευρήματά τους ή την μεθοδολογία τους. Σε γενικές γραμμές θα λέγαμε πως όσοι επιλέγονται για την ομάδα αυτή (οι οποίοι δυστυχώς είναι λίγοι λόγω του μικρού αριθμού οπλιτών με σχετικά πτυχία) κάνουν μια θητεία πολύ ενδιαφέρουσα η οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί λιγότερο “στρατιωτική” και περισσότερο “επιστημονική”, κάτι που άλλωστε συμβαίνει και με άλλες ειδικότητες του Υγειονομικού.

Διαβάστε επίσης…

• Αποτελέσματα Poll: Σε ποιον τομέα έχουμε την μεγαλύτερη έλλειψη ψυχολόγων;

Μοιράσου το με:

Κατά πόσο όμως το σωφρονιστικό σύστημα καταφέρνει να επιτύχει αυτόν τον σκοπό; Πως μπορεί η ψυχολογία να βοηθήσει στον καλύτερο σωφρονισμό των κρατουμένων και επομένως στην ευημερία της κοινωνίας που θα τους δεχτεί και πάλι στους κόλπους της ; Αυτά τα ερωτήματα δεν είναι επίκαιρα μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο, μιας και η αντίληψη πως οι φυλακές ως έχουν δεν είναι τίποτε άλλο πέρα από το καλύτερο “πανεπιστήμιο των εγκληματιών” είναι σχεδόν οικουμενική.

O Δρ. Dvoskin του Πανεπιστημίου της Αριζόνας ασχολήθηκε εκτεταμένα με το θέμα αυτό στο βιβλίο της επιστημονικής του ομάδας υπό τον τίτλο “Applying Social Science to Reduce Violent Offending” (“Εφαρμόζοντας την Κοινωνική Επιστήμη για τη Μείωση των Βίαιων Εγκλημάτων”) και παρουσίασε συνοπτικά τις απόψεις του στο τελευταίο συνέδριο του Αμερικανικού Ψυχολογικού Συνδέσμου (APA)^[1][2] . Οι συγγραφείς του βιβλίου υποστηρίζουν πως η ψυχολογία και η κοινωνιολογία μπορούν να βοηθήσουν στην δόμηση ενός ορθότερου, λογικότερου και αποτελεσματικότερου σωφρονιστικού συστήματος το οποίο θα είναι σε θέση να εκπληρώσει τους στόχους του πιο γρήγορα και πιο άμεσα μιας και, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Δρ. Dvoskin, το υπάρχων περιβάλλον της φυλακής όχι μόνο δεν παρεμποδίζει την ανάπτυξη βίαιων συμπεριφορών αλλά, αντίθετα, βοηθά στην ανάπτυξή τους. Οι κρατούμενοι συνηθίζουν την βία στο περιβάλλον τους και μαθαίνουν να βιαιοπραγούν παρακολουθώντας τους πιο ισχυρούς συγκρατούμενούς τους ενώ λαμβάνει δράση ένας πολύ κλασσικός μηχανισμός κοινωνικής μάθησης, αυτός της μίμησης προτύπου.

Εφόσον όμως η βίαιη συμπεριφορά μπορεί να διδαχθεί, το ίδιο πρέπει να συμβαίνει και με την κοινωνικά αποδεκτή. Γιατί όμως δεν βλέπουμε να συμβαίνει κάτι τέτοιο στις φυλακές; Πρώτος και κυριότερος λόγος είναι φυσικά η έλλειψη τέτοιου είδους προτύπων εντός του ιδρύματος. Ελάχιστοι είναι οι κρατούμενοι που έχουν πρόσβαση σε ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα ψυχολογικής υποστήριξης και αποκατάστασης στο οποίο να είναι σε θεση να δεχτούν εκείνα τα ερεθίσματα που μπορεί να λειτουργήσουν ως οδηγοί συμπεριφοράς. Ένας δεύτερος λόγος όμως έχει να κάνει και με τα μέσα σωφρονισμού που χρησιμοποιούνται στις φυλακές. Στο σύνολό τους τα συστήματα και οι κανόνες των φυλακών είναι δομημένοι με τέτοιον τρόπο ώστε η χρήση ποινών έναντι μιας ανεπιθύμητης συμπεριφοράς είναι πιο συχνή από τη χρήση αμοιβών έναντι μιας επιθυμητής. Αυτοί οι δύο βασικοί μηχανισμοί συμπεριφορικής μάθησης -η χρήση ποινών και αμοιβών- έχουν ένα κοινό στοιχείο: για να είναι πετυχημένοι πρέπει να χρησιμοποιούνται συστηματικά, άμεσα και σε κλιμακωτό βαθμό. Με άλλα λόγια η αμοιβή ή η ποινή πρέπει να είναι συνεχείς και ανάλογες της συμπεριφοράς (δηλαδή ούτε υπερβολικά αυστηρή τιμωρία για ένα ασήμαντο παράπτωμα, αλλά ούτε και μια μεγάλη αμοιβή για μια μικρή, καλή πράξη) και να κάνουν την εμφάνισή τους αμέσως μετά την πράξη του κρατούμενου για την οποία αμείβεται ή τιμωρείται, διαφορετικά χάνεται το χρονικό πλαίσιο στο οποίο μπορεί να λάβει θέση η συμπεριφορική μάθηση.

Δυστυχώς όμως η πραγματικότητα στις φυλακές συνήθως διαφέρει πολύ από το ιδανικό. Οι κρατούμενοι δέχονται σχεδόν αποκλειστικά και μόνο τιμωρίες και οι περισσότεροι μάλιστα πιο αυστηρές από όσο τους αρμόζει, μιας και η λογική του σωφρονιστικού συστήματος αγγίζει την λογική του “όλου η τίποτα”, σύμφωνα με την οποία υπάρχει μια είδους τιμωρία η οποία είτε εφαρμόζεται καθολικά και ανεξάρτητα της σοβαρότητας και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του παραπτώματος, είτε όχι. Έπειτα, τα προγράμματα θεραπείας και ψυχολογικής υποστήριξης είναι σχεδόν ανύπαρκτα στις ελληνικές -και όχι μόνο- φυλακές. Αποτέλεσμα αυτού είναι να μην καταπολεμούνται τα βαθύτερα αίτια που προκάλεσαν την εγκληματική συμπεριφορά και έτσι να επέλθει ο σωφρονισμός, αλλά να ανακυκλώνεται μια επιφανειακή και τιμωρητικού τύπου αντίληψη για την ποινή που αρμόζει στον κάθε κρατούμενο. Ένα παράδειγμα είναι η έλλειψη ψυχολογικής στήριξης των ναρκομανών, των αλκοολικών ή των παθολογικά τζογαδόρων. Τα άτομα αυτά παρανόμησαν πρώτα και κύρια εξαιτίας του εθισμού τους, πράγμα που σημαίνει πως αν καταφέρουμε να τον εξαλείψουμε τότε οι πιθανότητες σωφρονισμού του κρατούμενου και μη επανάληψης της παράνομης ή εγκληματικής πράξης πολλαπλασιάζονται.

Η έλλειψη τέτοιου είδους δομών δεν είναι το μόνο πρόβλημα του σωφρονιστικού συστήματος. Το σύστημα πάσχει και από την έλλειψη στοχευμένων τρόπων απασχόλησης των κρατουμένων. Είναι λογικό πως ο εγκλεισμός σε ένα στείρο περιβάλλον το οποίο δεν σου δίνει την δυνατότητα να δημιουργήσεις και να αμοιφθείς για τον κόπο σου να μην σου δίνει κάποια κίνητρα για να προσπαθήσεις για κάτι καλύτερο. Σε αυτό το σημείο θα μπορούσαμε να πούμε πως η εργοθεραπεία πρέπει να πέσει στο τραπέζι των προτάσεων μιας πιθανής αναδιαμόρφωσης του υπάρχοντος σωφρονιστικού συστήματος. Το χαμηλό κοινωνικό επίπεδο αλλά και η ελλιπής μόρφωση είναι συχνά δύο από τους πιο σημαντικούς -πρωτογενείς ή δευτερογενείς- παράγοντες που σχετίζονται με την αύξηση της εγκληματικότητας. Η εργοθεραπεία πέραν από την ψυχολογικού τύπου υποστήριξη που προσφέρει στον κρατούμενο μπορεί να τον βοηθήσει να εμπλουτίσει και τις γνώσεις του, κάτι το οποίο θα είχε σίγουρα κάποια θετική επίδραση στην ζωή του στο μέλλον του μετά φυλακής.

Σίγουρα οι κρατούμενοι είναι στις φυλακές για κάποιον λόγο, άλλοι σοβαρό και άλλοι λιγότερο σοβαρό. Αυτό το οποίο όμως δεν πρέπει να ξεχνάμε είναι πως ο πρωταρχικός στόχος της φυλακής δεν είναι η τιμωρία αλλά ο σωφρονισμός. Οι κρατούμενοι πρέπει να βγουν από το ίδρυμα κράτησης καλύτεροι και όχι χειρότεροι. Η καταπάτηση ενός νόμου δεν πρέπει να ταυτίζεται με τον αιώνιο στιγματισμό του κρατούμενου και με την παρεμπόδιση της κοινωνικής τους ανάπτυξης. Θα πρέπει να καταλάβουμε πως κάτι τέτοιο φέρει καταστροφικές συνέπειες όχι μόνο για τον κρατούμενο, αλλά και για το κοινωνικό σύνολο στο οποίο θα επανενταχθεί αργά η γρήγορα αυτός ο άνθρωπος. Στο πρόσωπο του εκάστοτε κρατούμενου δεν πρέπει να βλέπουμε έναν εχθρό, αλλά τον ίδιο μας τον εαυτό, μιας και το πρόσωπο των φυλακών είναι απλά ένα αντικαθρέφτισμα της κοινωνίας μας.

Εισαγωγική Φωτογραφία:

Prison Cell, by Still Burning

Διαβάστε επίσης…

• Η Εξελικτική Ψυχολογία της Θρησκείας
• Πως είναι να ζεις με το ADHD
• Αυτοκτονία: μια σκοτεινή πραγματικότητα
• Σωματικό είδωλο: Μέρος 2ο – Γιατί τα κορίτσια θέλουν να είναι πιο αδύνατα;

1. Pam Willenz: “Harsh Punishment Backfires”, Medical News Today
2. Using Social Science to Prevent Violent Crime,” Joel A. Dvoskin, PhD, University of Arizona College of Medicine Session: 3256, Aug. 8, Metro Toronto Convention Centre.

Μοιράσου το με:

Ελπίζω πως το δεύτερο e-book του Ψυχολογείν θα χαίρει της ίδιας ανταπόκρισης όπως το πρώτο και θα σας βοηθήσει να ρίξετε μια εκτενή ματιά στα θέματα με τα οποία ασχολήθηκα κατά τον δεύτερο χρόνο λειτουργίας του blog. Βεβαίως κατανοώ πως η δυναμική και αμφίδρομη επικοινωνία μας η οποία αντικαθρεφτίζεται κυρίως στα σχόλια και τα pingbacks που λαμβάνει το εκάστοτε άρθρο είναι αδύνατο να αποτυπωθεί στις σελίδες που θα ακολουθήσουν. Άλλωστε η μοναδικότητα του web 2.0. κρύβεται ακριβώς σε αυτό το σημείο: στην από κοινού συνεισφορά αρθρογράφου-αναγνώστη.

Οι στόχοι αυτού του e-book είναι εντελώς διαφορετικοί. Αφενός θέλω να βοηθήσω τους νέους αναγνώστες να έχουν μια συλλογική αντίληψη της θεματολογίας του Ψυχολογείν και αφετέρου να φρεσκάρω τη μνήμη των παλιών αναγνωστών. Επιπλέον, θεωρώ πως η εξειδικευμένη θεματολογία του blog και η διαχρονικότητα των περισσότερων κειμένων επιτρέπουν την ανάγνωση τους οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας, είτε βρισκόμαστε μπροστά στον υπολογιστή, είτε όχι. Προσωπικά μάλιστα προτιμώ να διαβάζω τέτοιου είδους κείμενα στο χαρτί, σαν να ξεφυλλίζω ένα περιοδικό. Φαντάζομαι πως πολλοί από εσάς θα έχετε παρόμοιες προτιμήσεις.

Όσοι έχετε διαβάσει και το πρώτο e-book του Ψυχολογείν θα προσέξετε κάποιες μικρές αλλαγές στο δεύτερο. Η πρώτη και κύρια αλλαγή είναι η έλλειψη των “Σελιδοδεικτών”, των κατηγοριοποιημένων κεφαλαίων δηλαδή. Ο λόγος πίσω από αυτή μου την απόφαση είναι πως η κατηγοροποίηση των κειμένων γίνεται όλο και δυσκολότερη, μιας και τα περισσότερα κείμενα σχετίζονται με περισσότερες από μία ειδικότητες της Ψυχολογίας. Θα διαπιστώσετε και μόνοι σας πως πολλά κείμενα έχουν αναφορές τόσο στην Κλινική, όσο και στην Αναπτυξιακή και Κοινωνική Ψυχολογία. Η κατηγοριοποίηση ενός κειμένου κάτω από ένα γενικό κεφάλαιο που δεν το αντιπροσωπεύει 100% θεωρώ πως περιορίζει την οπτική γωνία υπό την οποία ένα κείμενο γίνεται αντιληπτό. Γι’ αυτό αποφάσισα αυτόν τον χρόνο τα κείμενα να παρατίθενται το ένα μετά το άλλο χωρίς τη χρήση κατηγοριών.

Η δεύτερη αλλαγή θέλω να πιστεύω πως θα έχει χρηστική αξία για πολλούς από εσάς. Οι σύνδεσμοι που παρουσιάζονται κυρίως στις βιβλιογραφικές αναφορές στο τέλος του κάθε κειμένου πλέον είναι καλύτερα οπτικοποιημένοι, χάρη στη χρήση της υπηρεσίας TinyURL.com. Αυτό όχι μόνο τους κάνει πιο ευανάγνωστους, αλλά επιτρέπει και την εύκολη πρόσβαση στα εκάστοτε sites σε περίπτωση που χρειαστεί να πληκτρολογήσετε τα URLs αντί να κάνετε κλικ πάνω τους (π.χ. εάν διαβάζετε τα κείμενα σε εκτυπωμένη μορφή).

Τέλος, με τις μικροαλλαγές που έγιναν στις γραμματοσειρές και τα μεγέθη τους, μπορείτε να απολαμβάνετε περισσότερο κείμενο σε μικρότερο χώρο, χάριν ευαναγνωσιμότητας αλλά και εξοικονόμισης χώρου και επομένως χρήματος και… δέντρων (όλα αυτά σε περίπτωση που θελήσετε να εκτυπώσετε το e-book).

Ελπίζω πως θα απολαύσετε την ανάγνωση της δεύτερης συνέχειας του Ψυχολογείν, όσο απόλαυσα και εγώ τη συγγραφή της!

Καλή Ανάγνωση!

Διαβάστε επίσης…

• Φυλακές: Σωφρονιστικά Ιδρύματα ή Πανεπιστήμια Εγκληματιών;
• Παρουσίαση Βιβλίου: Ψυχολογια, Ιστορία και Συστήματα
• Διαταραχές Ύπνου – Αϋπνία
• Συγκέντρωση Διαμαρτυρίας στο Υπουργείο Υγείας

Μοιράσου το με:

Σε μια εποχή που -δυστυχώς- η Ψυχολογία έχει ευτελιστεί μέσω της ταύτισής της με βιβλία τύπου “Η Δύναμη είσαι Εσύ” και “10 + 1 τρόποι να ανακαλύψετε αν σας απατάει” η ύπαρξη απλών, κατανοητών και εμπεριστατωμένων βιβλίων για αυτή την επιστήμη καθίσταται αναγκαία. Το πρόβλημα όμως με τα περισσότερα εγχειρίδια Ψυχολογίας είναι πως απευθύνονται αποκλειστικά σε εξειδικευμένο κοινό, κάτι που δυσχεραίνει την κατανόηση των βασικών όρων και πρακτικών της από τον καθημερινό αναγνώστη. Το ιδανικό εγχειρίδιο κατά την γνώμη μου είναι αυτό το οποίο καταφέρνει να συνδυάσει τη ουσιαστική γνώση με την απλή και κατανοητή παρουσίασή της, αποφεύγοντας να ενδώσει στους ιδεολογικούς λαβυρίνθους που συχνά κάνουν την εμφάνισή τους σε βιβλία αυτού του τύπου.

Αυτό το καλοκαίρι λοιπόν ψάχνοντας ένα τέτοιου είδους εγχειρίδιο σχετικά με την ιστορία της Ψυχολογίας κατέληξα στο “Ψυχολογία: Ιστορία και Συστήματα” του James Brennan. Πρόκειται για την μετάφραση της 6ης έκδοση του, μιας και το συγκεκριμένο βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε πριν περίπου 20 χρόνια και έκτοτε το περιεχόμενό του ανανεώνεται συνεχώς καλύπτοντας τα τυχόν κενά και ανακρίβειες των προηγούμενων εκδόσεων.

Ο Brennan αποφεύγει να κάνει μια απλή αφήγηση των μεγαλύτερων προσωπικοτήτων και θεωριών στο χώρο της Ψυχολογίας. Αντίθετα, προσπαθεί να μας δώσει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τις φιλοσοφικές θεωρήσεις που γέννησαν την μεθοδολογία και τις θεωρίες που αξιοποιούνται από τις σημερινές τάσεις της Ψυχολογίας. Έτσι, το βιβλίο ανοίγει με μια ανασκόπηση των αρχαίων ανατολίτικων φιλοσοφικών θεωρήσεων για την ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης, συνεχίζει με μια αρκετά λεπτομερή περιγραφή των σημαντικότερων αρχαιοελληνικών φιλοσοφικών τάσεων και κεφάλαιο με το κεφάλαιο προσεγγίζει αργά και σταθερά την σύγχρονη Ψυχολογία αφού πρώτα μας δώσει μια γεύση του πνευματικού σκότους του Μεσαίωνα και τις επιπτώσεις που είχε στην πορεία αναζήτησης των σκοπών και του πλαισίου αναφοράς των εκολαπτόμενων ανθρωπιστικών-συμπεριφορικών επιστημών.

Στο βιβλίο αυτό ο αναγνώστης θα βρει ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα και ανάλυση των ιδεών σχεδόν όλων των μεγάλων στοχαστών και επιστημόνων που άφησαν το δικό τους στίγμα στην ανθρωπότητα. Το εύρος των προσωπικοτήτων αυτών είναι μεγάλο και σε καμία περίπτωση δεν εξαντλείται μονάχα στους φιλοσόφους και τους ψυχολόγους. Ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας, ο Θωμάς ο Ακινάτης, ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι, ο Κοπέρνικος, ο Βάκων, ο Νίτσε, ο Φρόυντ, ο Τζέιμς, ο Γιούνγκ και ο Σκίνερ είναι μονάχα ένα πολύ μικρό δείγμα όσων παρελαύνουν από αυτό το βιβλίο.

Ο συγγραφέας καταφέρνει να μας παρουσιάσει μια ιστορία αρκετών χιλιάδων ετών μέσα στις σχετικά λίγες σελίδες του βιβλίου, επιτρέποντάς μας να δούμε την πορεία της ανθρώπινης νόησης πάνω σε ψυχολογικά, θεολογικά και κοσμολογικά θέματα από μία απόσταση που εμποδίζει τον αναγνώστη να χαθεί ανάμεσα στα δέντρα και να χάσει το δάσος. Φυσικά αυτό για κάποιον που θέλει να δει σε βάθος όλες τις φιλοσοφικές θεωρήσεις μπορεί να θεωρηθεί μειονέκτημα, αλλά θα πρέπει να καταλάβουμε πως το μέγεθος του εγχειρήματος του Brennan είναι τόσο μεγάλο που καθιστά απαγορευτική την εκτενή και σε βάθος ανάλυση όλων των θεωριών και επιτευγμάτων που παρουσιάζονται στο βιβλίο.

Σε γενικές γραμμές θεωρώ πως το “Ψυχολογία: Ιστορία και Συστήματα” είναι το πιο ολοκληρωμένο βιβλίο ιστορίας της Ψυχολογίας που έχω διαβάσει. Θα το πρότεινα κυρίως σε φοιτητές Ψυχολογίας και διδάσκοντες μαθημάτων σχετικών με το θέμα του βιβλίου, αλλά πιστεύω πως η απλή γλώσσα του βιβλίου το καθιστά αναγνώσιμό ακόμη και από μη ειδικούς, οπότε αν κάποιος αναγνώστης ενδιαφέρεται να δει πως ξεκίνησε η Ψυχολογία ως επιστήμη και πάνω σε πια θεμέλια βασίστηκε η ζύμωσή της, τότε αυτό είναι το ιδανικό βιβλίο γι’ αυτόν.

Διαβάστε επίσης…

• Οι κλάδοι της ψυχολογίας

Μοιράσου το με:

Το τραγικό τέλος του Νάρκισσου όμως είναι αυτό που κάνει την ιστορία του πολύ ενδιαφέρουσα και εξαιρετικά αλληγορική. Μια μέρα, καθώς περιφερόταν στον ποταμό ο Νάρκισσος πρόσεξε το είδωλό του στο νερό. Ήταν το πιο όμορφο πρόσωπο που είχε δει. Θεωρώντας πως αυτό που έβλεπε ήταν άλλη μία από τις νύμφες που τον κυνηγούσαν, ερωτεύτηκε σφόδρα το είδωλό του και καθόταν με τις ώρες και το θαύμαζε, ενώ ταυτόχρονα παραπονιόταν που το πρόσωπο μέσα στο νερό δεν του έλεγε τίποτα, αλλά μόνο τον κοιτούσε. Ο Νάρκισσος περνούσε ώρες ή και μέρες ολόκληρες κάνοντας τίποτα άλλο πέρα από το να θαυμάζει την ομορφιά του στο ποτάμι. Αλλά δυστυχώς αυτό του το πάθος του κόστισε την ίδια του τη ζωή, καθώς μια μέρα στην προσπάθειά του να φιλήσει αυτό που θεωρούσε πως ήταν νύμφη έπεσε στο ποτάμι και πνίγηκε.

Αυτός λοιπόν ήταν ο Νάρκισσος της μυθολογίας ο οποίος έδωσε -και όχι άδικα- το όνομά του σε μια σύγχρονη ψυχολογική διαταραχή προσωπικότητας. Η ιστορία του μας έει πολλά για τα χαρακτηριστικά της διαταραχής αυτής.

Σύμφωνα με το DSM-IV-TR για να διαγνωσθεί κάποιος με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας πρέπει να έχει τουλάχιστον πέντε από τα ακόλουθα συμπτώματα:

• Έχει έντονο αίσθημα υπεροψίας και μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του/της.
• Έχει φαντασιώσεις απεριόριστης επιτυχίας, δύναμης, ομορφιάς κτλ.
• Θεωρεί τον εαυτό του/της ξεχωριστό και μοναδικό και πιστεύει πως οι μόνοι οι οποίοι μπορούν να τον/την καταλάβουν είναι άτομα που είναι επίσης ξεχωριστά.
• Απαιτεί τον θαυμασμό των άλλων.
• Αναμένει ξεχωριστή εξυπηρέτηση από τρίτους και απαιτεί όλοι να συμφωνούν αυτόματα με τις προσδοκίες του/της.
• Είναι άτομο ιδιαίτερα χειριστικό το οποίο εκμεταλλεύεται τους άλλους με κάθε μέσο ώστε να επιτύχει το σκοπό του.
• Δεν έχει ενσυναίσθηση απέναντι στα συναισθήματα των άλλων και γι’ αυτό αδυνατεί να τα κατανοήσει.
• Είναι πολύ ζηλόφθονος με τους άλλους ή πιστεύει πως οι άλλοι είναι πολύ ζηλόφθονες απέναντί του/της.
• Είναι αλαζόνας και έχει υπεροπτική στάση απέναντι στους άλλους.

Όπως γίνεται εμφανές, το κύριο χαρακτηριστικό του νάρκισσιστή είναι η αλαζονεία, το αίσθημα ανωτερότητας και η έλλειψη ενσυναίσθησης. Τα άτομα αυτά είναι ανίκανα να κατανοήσουν τα συναισθήματα των άλλων και δεν είναι λίγες οι φορές που θα φτάσουν να πληγώσουν ή ακόμη και να καταστρέψουν (π.χ. οικονομικά, κοινωνικά) τους ανθρώπους του περιβάλλοντός τους μόνο και μόνο για να καταφέρουν να πετύχουν τον στόχο τους. Οι ναρκισσιστές θεωρούν πως κοινωνικοί κανόνες που ακολουθούνται από όλους μας δεν ισχύουν για τους ίδιους καθώς ως “ξεχωριστά άτομα” απαιτούν να έχουν “ειδική μεταχείριση”.

Αυτό όμως που θα πρέπει να καταλάβουμε για τους ναρκισσιστές είναι πως δεν είναι εγωιστές, μιας και αυτό με το οποίο είναι ερωτευμένοι είναι η περσόνα τους και όχι ο ίδιος τους ο εαυτός. Όπως ακριβώς ο Νάρκισσος του αρχαίου μύθου, έτσι και αυτοί είναι παθολογικά ερωτευμένοι με το είδωλο στον “καθρέφτη” τους και θυσιάζουν τα πάντα για να το διατηρήσουν. Στην πραγματικότητα δηλαδή αυτά τα άτομα είναι πολύ απομακρυσμένα από τον εαυτό τους και αυτή είναι ουσιαστικά η πηγή της δυστυχίας τους. Ανήμποροι να δεχτούν τον εαυτό τους ως έχει, με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά του, αναλώνουν όλη τους την ενέργεια στη διατήρηση του κοινωνικού τους προφίλ και είναι έτοιμοι να βρουν εξιλαστήρια θύματα όταν πιστεύουν πως η εικόνα αυτή έχει αμαυρωθεί με κάποιο τρόπο.

Ένας νάρκισος για παράδειγμα δεν θα μπορέσει να ανεχτεί ούτε ένα “Λίαν Καλώς” στην βαθμολογία του, ακόμη και αν όλα τα υπόλοιπα μαθήματα τα έχει περάσει με “Άριστα”, θα φροντίσει να δημιουργήσει μια ολόκληρη θεωρία συνωμοσίας και έντονης ζηλοφθονίας από πλευράς του καθηγητή που “τόλμησε” να μην του βάλει τον μέγιστο δυνατό βαθμό και είναι ικανός να γίνει έντονα εκδικητικός απέναντί του.

Θεωρίες/Αιτιολογία

Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες για την ανάπτυξη της ναρκισιστικής διαταραχής, οι σημαντικότερες από τις οποίες είναι ψυχοδυναμικής φύσεως, όπως άλλωστε συμβαίνει για τις περισσότερες των διαταραχών προσωπικότητας. Σε γενικές γραμμές είναι αποδεκτό πως ο ναρκισσισμός οφείλεται στην σχέση που αναπτύσσει το άτομο με τα πρότυπα συμπεριφοράς που είναι διαθέσιμα κατά την παιδική του ηλικία^[1] .

Η ύπαρξη ενός ιδεατού εαυτού προς μίμηση δεν είναι καθόλου ασυνήθιστο φαινόμενο. Αντιθέτως, στο βαθμό που ο ιδεατός εαυτός δεν καθίσταται εμμονή, λειτουργεί θετικά στην εξέλιξη της προσωπικότητας ενός ατόμου. Συνήθως όμως στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης της προσωπικότητάς μας έχουμε κάποια σταθερά πρότυπα με τα οποία μπορούμε να ταυτιστούμε (γονείς, συγγενείς κτλ), οπότε η δημιουργία ενός ιδεατού μοντέλου του εαυτού μας δεν εκδηλώνεται άμεσα. Στις περιπτώσεις όμως παιδιών που για κάποιον λόγο μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον με έλλειψη σταθερών προτύπων- όπως είναι επί παραδείγματι τα παιδιά οικογενειών με σοβαρά προβλήματα ψυχιατρικής φύσεως ή κατάχρησης ουσιών ή με παιδιά που μεγάλωσαν χωρίς γονείς- η δημιουργία ενός φανταστικού ιδεατού εαυτού καθίσταται απαραίτητη, μιας και το παιδί δεν μπορεί να ταυτιστεί, να εσωτερικοποιήσει και εν τέλει να αντιγράψει την εικόνα κάποιου ενήλικου προτύπου συμπεριφοράς. Στις περιπτώσεις αυτές τα παιδιά αναζητούν στοιχεία ταύτισης σε άλλες κοινωνικές ομάδες (π.χ. συμμορίες) ή ακόμη αρχίζουν και ταυτίζονται με χαρισματικές ηγετικές φυσιογνωμίες (π.χ. πολιτικούς, καλλιτέχνες, θρησκευτικούς ηγέτες κ.α.) τα στοιχεία των οποίων εσωτερικοποιούνται και εμφυτεύονται στον ιδεατό εαυτό. Σε αυτό το στάδιο μπαίνει και ο σπόρος που αργότερα μπορεί να δώσει ως καρπό έναν ναρκισσιστικό χαρακτήρα, ταυτισμένο και υποταγμένο αιωνίως σε μια ψεύτικη κοινωνική εικόνα.

Όπως συμβαίνει και με την ανάπτυξη των περισσότερων διαταραχών προσωπικότητας, ένας βασικός παράγοντας που λειτουργεί καταλυτικά στην εμφάνισή τους είναι η κακοποίηση του παιδιού στην παιδική ηλικία. Η κακοποίηση αυτή φυσικά δεν είναι απαραίτητο να είναι σωματική. Ένα παιδί μπορεί να κακοποιηθεί επίσης συναισθηματικά και ψυχολογικά. Το αποτέλεσμα αυτών των τριών ειδών κακοποίησης είναι τελικά να γκρεμιστεί η αμοιβαία σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ παιδιού-γονιών και έτσι το παιδί να απομακρυνθεί όλο και περισσότερο από αυτούς, το οποίο, όπως αναφέραμε ήδη, μπορεί να έχει ως συνέπεια το κυνήγι άλλων εικόνων ταύτισης.

Ο Ναρκισσισμός και η Δύση

Μήπως όμως η κοινωνία μας μάς ωθεί στον ναρκισσισμό ή εν πάση περιπτώσει λειτουργεί θετικά ως προς την ανάπτυξη τέτοιου είδους στοιχείων συμπεριφοράς; Αυτό το ερώτημα παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, μιας και ο κοινωνικός παράγοντας είναι ένας από τρεις βασικούς παράγοντες επεξήγησης όλων των ψυχικών διαταραχών (σε συνδυασμό με την βιολογία και την ατομική ψυχολογία). Ζούμε σε στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Η παγκοσμιοποίηση αυτή όμως πέρα από οικονομική είναι και κοινωνική, το οποίο σημαίνει πως πλέον ο κόσμος δεν μοιράζεται μόνο τα οικονομικά αγαθά αλλά και είδωλα. Πριν 50-60 χρόνια κάποιος το πολύ-πολύ να ήταν “εθνικός σταρ”. Πλέον όμως έχουμε διασημότητες παγκόσμιας εμβέλειας οι οποίες τραβούν -οι περισσότεροι εσκεμμένα- πάνω τους τα φώτα της δημοσιότητας. Ολόκληρος ο κόσμος ασχολείται με το που, πως και γιατί πήγε κάπου κάποιος.

Οι δυτικές κοινωνίες θεοποιούν την ατομική αναγνωρισιμότητα και την ταυτίζουν με την επιτυχία. Εκεί που κάποτε κάποιος θεωρούνταν επιτυχημένος εάν κατάφερνε να ζήσει ηθικά και με αξιοπρέπεια, πλέον τα κριτήρια της επιτυχίας έχουν αλλάξει και επιτυχημένος θεωρείται κάποιος μόνο εάν καταφέρει να “ξεχωρίσει από το πλήθος” και να έχει πάνω από τα “10 λεπτά δημοσιότητας” που -υποτίθεται- αναλογούν στον καθένα μας^[2] . Τα καταναλωτικά προϊόντα προωθούνται με διαφημιστικές καμπάνιες που δίνουν έμφαση στο πόσο ξεχωριστούς θα μας κάνουν να είμαστε από τους υπόλοιπους γύρω μας, ενώ ακόμη και εκπαιδευτικά ιδρύματα προωθούν την φήμη τους ως φυτώρια ξεχωριστών επιστημόνων. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι τόσο οι γραφικές και αστείες πρόσκαιρες ναρκισσιστικές διασημότητες των μεσημεριανών κουτσομπολίστικων εκπομπών που θυσιάζουν τα πάντα για να καταφέρουν να βγουν στο γυαλί για λίγα λεπτά παραπάνω, όσο και το γενικότερο ξέφρενο κυνήγι της τελειότητας και του ελιτισμού που συνοδεύεται αρμονικά με τη δημιουργία πλασματικών και άπιαστων ειδώλων ταύτισης.

Η προσωπική ζωή ορισμένων προσώπων γιγαντώνεται σε βαθμό που πλέον τα πρόσωπα αυτά παίρνουν μυθικές διαστάσεις και θεωρείται δεδομένο πως αυτά τα άτομα είναι ξεχωριστά από όλους τους υπόλοιπους και ισχύουν άλλοι κανόνες απέναντί τους. Πρόσφατα μάλιστα έτυχε να ακούσω δύο παρόμοιες ιστορίες διάσημων τους οποίους θα μπορούσα άνετα να χαρακτηρίσω ως ναρκισιστές.

Η πρώτη είχε να κάνει με την διάσημη Αμερικανίδα παρουσιάστρια Όπρα, η οποία πήγε στο Παρίσι και αποφάσισε να επισκεφθεί ένα πανάκριβο κατάστημα πολυτελών ειδών. Το πρόβλημα όμως ήταν πως το εν λόγω κατάστημα είχε κλείσει και οι υπάλληλοι καθάριζαν το εσωτερικό του. Επομένως όταν η Όπρα πήγε εκεί και προσπάθησε να μπει, όπως ήταν το σωστό, της αρνήθηκαν την είσοδο^[3] . Αποτέλεσμα αυτής της “προσβλητικής”, όπως την χαρακτήρισε η ίδια η Όπρα, συμπεριφοράς ήταν στην επόμενη εκπομπή της να αφιερώσει αρκετό χρόνο για να διαπομπεύσει δημόσια το εν λόγω κατάστημα μη διστάζοντας να χαρακτηρίσει τους υπαλλήλους ως ρατσιστές (καθώς θεώρησε πως ο λόγος άρνησης της εισόδου ήταν το … χρώμα του δέρματός της(!) και όχι το ωράριο του καταστήματος).

Στην δεύτερη περίπτωση ο Ντέιβιντ Χάσελχοφ είχε κάνει ταξίδι στην Γερμανία και θέλησε, για τις ανάγκες μιας εκπομπής του, να κάνει κάποια γυρίσματα σε έναν πυροσβεστικό σταθμό. Όταν πήγε εκεί όμως οι πυροσβέστες του αρνήθηκαν την είσοδο καθώς, πέραν του ότι δεν τον αναγνώρισαν, η είσοδος στον πυροσβεστικό σταθμό δίχως άδεια απαγορεύεται από τους κανόνες. Και πάλι το αποτέλεσμα ήταν ο διάσημος κ. Χασελχοφ να ξεσπάσει με οργή εναντίον των πυροσβεστών, θεωρώντας αδιανόητη την άρνησή τους.

Αυτό που βλέπουμε και στις δύο περιπτώσεις είναι η δυσκολία των νάρκισων πρωταγωνιστών να αποδεχτούν πως οι κανόνες που ισχύουν για όλους τους υπόλοιπους “κοινούς θνητούς” ισχύουν και για τους ίδιους. Το πιο τρομακτικό βεβαίως είναι πως η αντίδραση της Όπρα και του Χάσελχοφ θεωρήθηκε απολύτως δικαιολογημένη από μεγάλο μέρος του κοινού το οποίο θεωρεί αυτονόητο πως οι διασημότητες αυτές μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν, όποτε θέλουν.

Εισαγωγική Φωτογραφία:

• Narcissism, by Nicolai Kjærgaard

Διαβάστε επίσης…

• Η ιστορία, το παρόν και το μέλλον του υπνωτισμού
• Η Εξελικτική Ψυχολογία της Θρησκείας
• Σχιζοφρένεια: μύθος ή πραγματικότητα;
• Ανάπτυξη φιλιών κατά την παιδική ηλικία

1. Shapiro, J.L., Bernadett-Shapiro, S. (2006). Narcissism: Greek Tragedy,Psychological Syndrome,Cultural Norm. In Thomas, G. Plante (Ed.), Mental Disorders of the  New Millennium, Vol. 1. Westport:Praeger.
2. Christopher Lasch (1979). The Culture of Narcissism: American Life in an Age of Diminishing Expectations. New York: Norton
3. CNN:Luxury store apologizes to Oprah

Μοιράσου το με:

Οι ψυχολόγοι κατατάσσονται στο Τμήμα Υγειονομικού των Ενόπλων Δυνάμεων και τα επίσημα καθήκοντά τους είναι αρκετά γενικά. Τα πιο βασικά από αυτά είναι τα ακόλουθα:

• Συγκέντρωση και εφαρμογή επιστημονικών δεδομένων ερμηνείας της ανθρώπινης συμπεριφοράς και εκτίμηση της ψυχικής υγείας.
• Μελέτη της αλληλεπίδρασης ατόμου – περιβάλλοντος.
• Μελέτη της προσωπικότητας και των ψυχολογικών παραγόντων που σχετίζονται με την διάγνωση, πρόληψη αλλά και θεραπεία των ψυχικών παθήσεων.
• Διεξαγωγή συνεντεύξεων για τον εντοπισμό δυσπροσαρμοστικών συμπεριφορών.
• Εφαρμογή ψυχολογικών τεστ.
• Συνεργασία με τους υπόλοιπους φορείς ψυχικής υγείας των Ενόπλων Δυνάμεων.
• Διεξαγωγή διαλέξεων του αντικειμένου του.

Παρόλο που η περιγραφή των καθηκόντων από τους επίσημους φορείς τα κάνει να φαίνονται αρκετά πλούσια σε εύρος, ο Δρ. Ρούσσος επισημαίνει πως στην πλειοψηφία τους οι ψυχολόγοι απασχολούνται κυρίως με την διεξαγωγή συνεντεύξεων των νεοσυλλέκτων και όσων κάνουν αίτηση για διακοπή της θητείας τους λόγω προβλημάτων ψυχικής υγείας. Σε συνεργασία με τους υπόλοιπους ειδικούς ψυχικής υγείας που υπηρετούν στο στράτευμα παίρνουν μέρος στην λήψη απόφασης σχετικά με το κατά πόσο κάποιος θα χαρακτηρισθεί ως ακατάλληλος για στράτευση (Ι5) βάσει της εκτίμησης της ψυχικής του κατάστασης.

Πέρα από την αξιολόγηση των νεοσυλλέκτων οι ψυχολόγοι συμμετέχουν (ή τουλάχιστον έτσι αναφέρεται επίσημα) και στην διαδικασία επιλογής αξιωματικών κατά τη διάρκεια της αξιολόγησης της σωματικής και ψυχικής υγείας των υποψηφίων για τις θέσεις στις Σχολές αυτές. Εδώ και μερικά χρόνια η χρήση τεστ προσωπικότητας όπως το MMPI, TAT και WAT έχει γίνει υποχρεωτική, οπότε οι ψυχολόγοι που υπηρετούν την στρατιωτική τους θητεία αναλαμβάνουν την αξιολόγηση αυτού του τεστ, σε μια προσπάθεια η εκτίμηση της ψυχικής υγείας ενός υποψηφίου να γίνεται όσο το δυνατόν πιο γρήγορα. Πέρα από τεστ προσωπικότητας, οι ψυχολόγοι αναλαμβάνουν και τηνα αξιολόγηση των τεστ ευφυίας.

Παρόλο που οι ψυχολόγοι υποτίθεται πως χρησιμοποιούνται από τις στρατιωτικές μονάδες για την καλύτερη αξιολόγηση και στήριξη των στρατιωτών το πόσο συνεισφέρει ένας ψυχολόγος σε μια συγκεκριμένη στρατιωτική μονάδα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον ίδιο. Κύριο λόγο παίζει και η στάση των ανωτέρων του, όπως ο στρατιωτικός γιατρός ή –φυσικά- ο διοικητής. Άλλοι αξιωματικοί γνωρίζουν το πότε και πως μπορεί να συνεισφέρει κάποιος απόφοιτος ψυχολογίας, οπότε κάνουν μία όσο το δυνατόν καλύτερη χρήση του, ενώ άλλοι -κυρίως λόγω άγνοιας- είτε τον περιφρονούν και τον περιορίζουν σε άσχετες εργασίες (π.χ. γραφείου), είτε του αναθέτουν υπερβολικά πολύπλοκες  και υπεύθυνες εργασίες τις οποίες δεν δύναται να φέρει εις πέρας μόνος του κάποιος που μόλις έχει τελειώσει  την θεωρητική του κατάρτιση σε κάποιο 4ετες πρόγραμμα ψυχολογίας.

Εάν θέλετε να ρίξετε μια καλύτερη ματιά στην καθημερινότητα του ψυχολόγου δεν έχετε παρά να διαβάσετε το εξαιρετικό άρθρο του Δρ. Ρούσσου, το οποίο διατίθεται δωρεάν από την ιστοσελίδα του. Προκαλεί έκπληξη βεβαίως το γεγονός πως τέτοιου είδους πληροφορίες δεν είναι εύκολα διαθέσιμες στο κοινό από πιο επίσημες πηγές του κράτους. Όσο και αν έψαξα στην (εξαιρετικά κακοφτιαγμένη) σελίδα του ΓΕΕΘΑ δεν μπόρεσα να βρω τίποτε σχετικό με το θέμα της στράτευσης εξειδικευμένων ατόμων (κάθε επιστημονικού κλάδου).

Εισαγωγική Φωτογραφία

• Military Truck, by Dave Adams

Διαβάστε επίσης…

• Η Εξελικτική Ψυχολογία της Θρησκείας
• Σωματικό είδωλο: Μέρος 1ο – Εφηβεία και σωματικό είδωλο
• Οι κλάδοι της ψυχολογίας
• Πως είναι να ζεις με το ADHD

1. Ρούσσος, Π. Λ. (2001). “Η στρατιωτική ψυχολογία στην Ελλάδα και η αποστολή του ψυχολόγου στον ελληνικό στρατό.” Το Βήμα των Κοινωνικών Επιστημών, 6(31): 99-125.

Μοιράσου το με:

Κατηγορία: Διαλέξεις/Ντοκιμαντέρ

O Δρ. Philippe Goldin μελετά το φαινόμενο του διαλογισμού από μια ξεχωριστή σκοπιά: από αυτή των νευροεπιστημών. Σε αυτό το συνέδριο που διοργανώνει η Google προσπαθεί να εξηγήσει με απλό και κατανοητό τρόπο τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση διαλογισμού και επικεντρώνουμε την προσοχή μας στις αισθήσεις μας στο εδώ και τώρα. Πέραν αυτού εξηγεί τις διαφορετικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τέτοιου είδους έρευνες.

Διαβάστε επίσης…

• Η Εξελικτική Ψυχολογία της Θρησκείας
• Εθισμός στο Διαδίκτυο(;)
• Η θρησκευτική πίστη ως αγχολυτικό
• Τυφλή όραση: δεν βλέπω, διαισθάνομαι

Μοιράσου το με:

Παρόλο που οι μνημονικές διαταραχές γενικότερα είναι ένα ενδιαφέρον θέμα, στο σημερινό άρθρο θα ήθελα να αναφερθώ σε μια συγκεκριμένη, πρωτοφανή περίπτωση ενός ασθενούς ο οποίος αντιμετωπίζει μια περίεργη μνημονική δυσλειτουργία: δημιουργεί μόνος του αληθοφανείς ψεύτικες μνήμες τις οποίες πιστεύει ακράδαντα.

Η επιστημονική ομάδα του Δρ. Dalla Barba^[1] σε ένα άρθρο τους στο Cortex περιγράφουν την κλινική κατάσταση του LM, ενός 68χρονου ασθενή που εισήχθη σε κλινική για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα μνήμης που του προκάλεσε το σύνδρομο Korsakoff, μετά από χρόνια -τουλάχιστον 3 δεκαετίες- κατάχρηση αλκοόλ. Είναι γνωστό πως το σύνδρομο Korsakoff καταστρέφει τους νευρώνες του εγκεφάλου με αποτέλεσμα οι περισσότεροι ασθενείς να παρουσιάζουν αμνησία, προβλήματα προσοχής, μειωμένη όραση και αποπροσανατολισμό στον χώρο και τον χρόνο^[2] .

Ανάμεσα στις εξετάσεις που πέρασε ο LM απάντησε σε μια σειρά ερωτημάτων σχετικά με τις μνημονικές του δυνατότητες, ώστε να προσδιοριστεί επακριβώς το πρόβλημα που αντιμετωπίζει. Σε αυτές τις εξετάσεις βρέθηκε κάτι αξιοπερίεργο. Ενώ η βραχύχρονη μνήμη του βρέθηκε να είναι άθικτη, η μακρόχρονη και συγκεκριμένα η σημασιολογική και η επεισοδιακή μνήμη του βρέθηκαν να παρουσιάζουν κάποια κενά. Με άλλα λόγια ο LM δεν μπορούσε να ανακαλέσει σωστά πολλές μνήμες που αφορούσαν τη ζωή του και την ζωή των γύρω του (π.χ. το επάγγελμα του γιού του, την χρονολογία, σημαντικά παγκόσμια γεγονότα). Το αξιοπερίεργο της κατάστασής του ήταν ότι παρόλο που δεν ήξερε την απάντηση στα ερωτήματα που του τίθονταν, ο LM απαντούσε ειλικρινά με εσφαλμένες απαντήσεις. Για παράδειγμα επέμενε πως η συνέντευξή του γινόταν στα τέλη Δεκεμβρίου, ενώ ο μήνας ήταν Απρίλιος, ανέφερε πως μετά την συνέντευξη θα πάει στο σπίτι να δει τηλεόραση με τη γυναίκα του, ενώ πριν λίγες μέρες είχε εισαχθεί στο Ινστιτούτο όπου και θα έμενε για τις επόμενες εβδομάδες ή μπέρδευε το επάγγελμα του αδερφού του με το επάγγελμα του γιου του.

Πέρα τούτου όμως ο LM δεν είχε πρόβλημα να δημιουργήσει ψεύτικες αληθοφανείς μνήμες για να απαντήσει σε ερωτήματα που οι περισσότεροι άνθρωποι θα απαντούσαν πολύ απλά με ένα “δεν θυμάμαι”. Όταν τον ρωτούσαν τι έγινε σε μια συγκεκριμένη χρονιά πριν από πολλές δεκαετίες αυτός απαντούσε πολύ φυσικά πως είχαν γίνει μια σειρά από πολιτικά και ιστορικά γεγονότα τα οποία όμως στην πραγματικότητα είχαν συμβεί σε εντελώς διαφορετικό χρονικό διάστημα. Ο LM συνέχιζε να ανακαλεί ψευδείς μνήμες ακόμη και όταν η ερώτηση ήταν εξώφθαλμα αδύνατον να απαντηθεί σωστά. Επί παραδείγματι, τον ρώτησαν ποιος είχε πάρει ένα βραβείο κινηματογράφου στις Κάννες μια συγκεκριμένη χρονιά ή τι είχε φάει για μεσημεριανό μια συγκεκριμένη μέρα πριν 2 εβδομάδες, επέμενε και πάλι να δίνει απαντήσεις, ακόμη και αν αυτές ήταν λανθασμένες.

Παρόλο που οι ασθενείς που πάσχουν από το σύνδρομο Korsakoff πολύ συχνά παρουσιάζουν κενά μνήμης και προσπαθούν να καλύψουν αυτά τα κενά δημιουργώντας ψεύτικες μνήμες, αυτές είναι συνήθως πολύ περίεργες και καθόλου αληθοφανείς, σε αντίθεση με τον κ. LM. του οποίου οι απαντήσεις είχαν σχέση με πραγματικά γεγονότα και ακούγονταν λογικές. Επιπλέον, όταν ρωτηθούν για κάτι που είναι σίγουρο πως δεν γνωρίζουν την απάντηση, οι ασθενείς αυτοί απαντούν όπως και τα άτομα του φυσιολογικού πληθυσμού πως απλά δεν ξέρουν την απάντηση.

Όπως εξηγoύν και οι αρθρογράφοι του Neurophilosophy blog^[3] οι ερευνητές προσπάθησαν να εξηγήσουν την δυσλειτουργία του LM ως πρόβλημα χρονικού αποπροσανατολισμού και αποσύνδεσης της συνειδητότητας από τα αντικείμενα. Όταν προσπαθούμε να ανακαλέσουμε ένα γεγονός ουσιαστικά προσπαθούμε να ανασύρουμε μια μνήμη η οποία συνδέεται με κάποια αντικείμενα, τα οποία βρίσκονται τοποθετημένα στον νου σε έναν χρονικό άξονα που περιλαμβάνει το παρελθόν, το παρόν ή ακόμη και τις προβλέψεις μας για το μέλλον. Το πρόβλημα του LM δεν είναι απλώς πως προσπαθεί να καλύψει τα μνημονικά κενά του με κάποιες ψεύτικες μνήμες, αλλά πως ανασύρει με τις μνήμες του λανθασμένα αντικείμενα που πράγματι βρίσκονται στον χρονικό του άξονα. Έτσι, ενώ δεν θυμάται (ή πολύ πιθανόν δεν ξέρει) τον σκηνοθέτη που κέρδισε ένα βραβείο στις Κάννες πριν κάποιες δεκαετίες, ο LM δίνει ως απάντηση ένα τυχαίο όνομα σκηνοθέτη ή όταν τον ρωτάνε ποιο είναι το επάγγελμα του αδερφού του, αυτός ανακαλεί το επάγγελμα του γιού του. Ουσιαστικά δηλαδή οι μνήμες μπορεί να είναι διαθέσιμες, αλλά τα αντικείμενά που συνδέονται με τις μνήμες συγχέονται μεταξύ τους.

Η περίπτωση αυτή μας δείχνει για μια ακόμη φορά πόσο πολύπλοκη είναι η ανθρώπινη μνήμη και, ακόμη περισσότερο, πόσο πολύπλοκοι είναι οι μηχανισμοί ανάκλησης. Πολλά πράγματα που φαίνονται αυτονόητα και εύκολα για τους περισσότερους από εμάς, μπορεί να γίνουν πολύ δύσκολα αν συγκεκριμένα εγκεφαλικά κυκλώματα πάψουν να λειτουργούν αρκετά αποδοτικά. Επιπλέον, κατά την άποψή μου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η θεωρία με την οποία προσπαθούν να εξηγήσουν την συγκεκριμένη μνημονική διαταραχή, καθώς αυτή συνδυάζει τις θεωρίες μνήμης με τις θεωρίες συνειδητότητας, δημιουργώντας έναν σύνδεσμο μεταξύ μνήμης και προσωπικότητας.

Φωτογραφία:

• Memories, by nflorence2012

Διαβάστε επίσης…

• Σχιζοφρένεια: μια μνημονική δυσλειτουργία;
• Βιντεοθήκη: Τελευταίες προσθήκες (1/5/2009-15/5/2009)
• Οι βιολογικές καταβολές της τρανσεξουαλικότητας
• Τυφλή όραση: δεν βλέπω, διαισθάνομαι

1. Dalla Barba, G., & Decaix, C. (2009). “Do you remember what you did on March 13, 1985?” A case study of confabulatory hypermnesia. Cortex 45: 566-574.
2. Mind Disorders: “Wernicke-Korsakoff syndrome.”
3. Neurophilosophy blog:”Confabulatory hypermnesia, or severe false memory syndrome”

Μοιράσου το με: