OLED’lerin çalışma prensipleri LED’lerden oldukça farklı. LED’ler, nokta kaynaklı aydınlatma sağlarken; OLED aydınlatma cihazları, yüzey alanı boyunca ışık yayan ince panellerden oluşuyor. OLED’ler üniform yaygın ışık panelleri sağlarken aynı zamanda, şeffaf ve esnek bir hale getirilebiliyor. LED’lerin her zaman daha verimli olduğu tahmin edilse de (US DOE gelecek verimliliği hedefi watt başına 150 lümen (lm / W) ) OLED’ler daha yüksek verim sağlayabilecek potansiyelde. OLED’leri LED’ler karşısında avantajlı kılan özellikler ise, daha fazla tasarım esnekliği sunması ve hiçbir toksik metal içermeyişi. OLED’ler şu an maliyetli gözükse de gelecekte üretim teknolojilerinin ucuzlayacağı ve büyük boyutlu panel üretiminin sağlanacağı düşünülüyor: örneğin, ink-jet baskı ve roll-to-roll baskı gibi.

Geçtiğimiz birkaç yıl boyunca OLED teknolojisinin hızlı ilerleyişine tanık olduk. Light+Building 2012 de, birkaç firmanın etkileyici yeni OLED aydınlatma cihazları ve yenilikçi aydınlatma tasarımlarına sahne oldu. Tüm gösteri OLED’ler üzerineydi. Çoğu uzman da, OLED teknolojisinin LED ve CFL lambalar ile birlikte, gelecekte aydınlatma pazarında önemli bir rol oynayacağı konusunda hemfikir olduğunu beyan ediyor. Gerçek piyasada ise 2014-15 civarında atılım bekleniyor.

Bugün piyasadaki durum nedir?

İlk OLED aydınlatma armatürü 2008 yılında OSRAM tarafından tanıtılmıştı. Ünlü aydınlatma tasarımcısı Ingo Maurer tarafından tasarlanan masa lambasında 10 adet OLED panel kullanılmıştı. Ve OSRAM şimdiye kadar sadece 25 armatür üretebildi. (Her birinin maliyeti 25,000 Euro!) Bugün bazı şirketler yüksek kaliteli OLED lambalar üretiyor ama hala en ucuz OLED lambaların fiyatı 500 Amerikan Doları.

Philips ise 2009 yılında, ‘Lumiblade’ markası altında OLED paneller sunan ilk şirket oldu. Lumiblade paneller genellikle tasarımcılara sunuluyor. Bu sayede üretici ve tasarımcılar yeni teknoloji ile çalışma fırsatı buluyor. Philips, çoğu zaman elit ticari tesislere panel satıyor. Aston Martin’in yeni showroomundaki tavandan sarkan 800 Lumiblade paneller, bu duruma iyi bir örnek.

Örnek aydınlatma panelleri sunan diğer şirketler ise; OSRAM, Lumiotec, LG Chem, Panasonic Idemitsu OLED Aydınlatma, Verbatim, Fraunhofer Enstitüsü ve Konica Minolta. Yakın bir gelecekte de daha fazla şirketin bu panel halkasına eklenmesi bekleniyor.

Bu OLED paneller, aydınlatma dünyasındaki en verimli materyaller değil (sadece 15 lm / W lm / W 50), boyut olarak küçükler ve sert cam yüzeylerden yapılıyorlar. Fraunhofer, piyasaya ‘Tabola’ markası altında şeffaf paneller sunan ilk ve tek şirket. Verbatim ise kullanıcıya, anında ışığın rengini seçebilecekleri, ayarlanabilir paneller sunuyor. Bazı şirketler ise -LG Chem gibi- enerji verimliliğine odaklanıyorlar. Piyasadaki en büyük OLED panel bugün Lumiotec ‘in sağladığı 15×15 cm panel.

Yüksek fiyatı nedeniyle OLED paneller hala sadece bu tür pahalı objelerin bulunduğu mekanlarda ya da sergi salonlarında kullanılıyor. Düşük etkinlik, düşük parlaklık ve düşük üretim kapasitesi, bu teknolojinin genel ve ticari pazarlara girmesini hala engelleyebilen bir sıkıntı. Oysa ki bazı analistler, aslında OLED’lerin CFL ve LED ile rekabet edebileceğini ve bir niş teknolojisi olarak kalmayacak kadar güçlü olduğuna inanıyor.

OLED Endüstrisi

OLED aydınlatma son birkaç yıldır, yatırım ve ilgi adına oldukça çok şey gördü –yüksek maliyetlerine rağmen temiz ve verimli teknolojiler, büyük devlet yatırımları ile güçlendi. ABD Enerji Bakanlığı, çeşitli OLED projelerini desteklerken; AB fonu ve ticari kuruluşların üniversitelerle işbirliğine gidişi Avrupa çapındaki OLED aydınlatma projelerini teşvik etti. Bunların haricinde Japonya, Kore, Tayvan ve Çin’deki firmalar zaten OLED aydınlatma konusunda oldukça aktifti ve bu durum hala sürüyor. Aslında teknoloji ve uzmanlığını birçok OLED ekran ve aydınlatma paneli (televizyonlar, tablet ve cep telefonları için) arasında paylaştırmış olan Samsung ve LG gibi OLED ekran üreticileri de bu konuda, ayrı bir avantaja sahip.

Onlarca şirket OLED aydınlatmaya yatırım yaptı: Universal Display, Novaled, Philips ve OSRAM gibi üreticiler bunlardan bazıları. Neredeyse tüm büyük aydınlatma şirketlerinin de aktif bir OLED programı var. Ama OLED teknolojisi için zorluklar devam ediyor. Panellerin daha parlak, daha verimli ve daha uzun kullanım için dayanıklılaştırılması gerekiyor. OLED’ler için gerekli olan renk-ayarlanması, esneklik ve şeffaflık gibi gelişmiş özellikler de üretim için henüz hazır değil.

Bugün OLED’lerin karşılaştığı en önemli sorun ise yüksek fiyat. Ucuz üretim süreçleri henüz oluşmadığından firmaların üretim kapasiteleri oldukça sınırlı. Teknoloji de henüz emekleme aşamasında olduğu için, birilerinin milyarlarca dolar yatırım yaparak büyük kapasitelerle üretim yapılabilen bir tesis kurması henüz olası değil. Ama 2014-15 yıllarında teknoloji beklenen çıtaya ulaşmış olursa, şirketlerin seri üretime yönelik büyük yatırımlar yapabileceği düşünülüyor.

Bu makale, OLED-Info.com (http://www.oled-info.com/) sitesi OLED web editörü Ron Mertens tarafından yazıldı. Mertens 1998 yılından bu yana OLED teknolojisi ve endüstrisi için kapsamlı rehberler hazırlayan önemli bir aydınlatma yazarı. Son çalışması OLED El Kitabı’nın (http://www.oled-info.com/handbook/) 2012 baskısı Nisan 2012′de çıktı.

Metnin orijinali için: http://lighting.com/history-oled-lighting/

Son dönemlerde gelişen OLED aydınlatmaların çalışma prensibi, oldukça ince olan organik yarı iletken katmanların bir veya daha fazlası üzerinden elektriğin geçmesine dayanıyor. Bu katmanlar biri artı diğeri eksi yüklü iki elektrot arasına yerleştiriliyor. Daha sonra yerleştirilen bu katmanlar, “altlık” adı verilen bir cam levhanın veya diğer herhangi bir saydam malzemenin üzerine yerleştiriliyor.

Elektrotlara akım verildiğinde artı ve eksi yüklü delik ve elektronlar yayılıyor. Bunlar, söz konusunu katmanın orta tabakasında birleşiyor ve “uyarım” adı verilen yüksek enerji halini yaratıyor. Bu katman en baştaki kararlı, “uyarılmamış” haline geri döndüğünde organik film içinden eşit şekilde geçen enerji, filmin ışığı yaymasını sağlıyor. Organik filmlerde farklı malzemelerin kullanılması, OLED’lerin farklı renklerde ışık yaymasına olanak tanıyor.

LED ve OLED’in arasındaki fark…

LED ve OLED arasındaki en büyük fark; OLED’lerde organik yarı iletkenler kullanılırken LED’lerin inorganik bir maddeden alınan kristallerle yapılıyor olması… Bu iki katı hal (solid state) aydınlatma türü arasında, gözle görülen farklar da yer alıyor. Özünde parlak, minik lambalar gibi parlayan ışık noktalarından oluşan LED’lerin yanı sıra OLED’ler ışığı tüm yüzeye yayılan, aşırı derecede yassı panellerden oluşuyor. Böylece, OLED “dingin”, daha sıcak ve dağınık bir ışık üretiyor.

OLED’lerin ince ve yassı yapısı, ışığın diğer hiçbir ışık kaynağıyla yakalanamayacak koşullarda kullanılmasına ve entegre edilmesine olanak tanıyor. Bu iki ışık birbirini tamamlayarak yeni dijital aydınlatma çağında farklı seçenekler sunuyor.

OLED ışığın güzelliğini ortaya çıkarıyor…

Philips, Hollanda Eindhoven’da düzenlediği İnovasyon Etkinliği’nde günümüzde piyasada bulunan dünyanın en büyük OLED kurulumu Lumiblade Living Shapes’i sahneledi. Lumiblade Living Shapes, toplam 1.152 Lumiblade OLED’in bulunduğu 72 OLED panelinden oluşuyor. Tüm paneller geçmeli sistemde yapıldığı için müşteriler istedikleri sayıda paneli kolaylıkla bir arada kullanabiliyor ve birkaç dakika içinde interaktif bir OLED kurulumu gerçekleştirilebiliyor.

OLED aydınlatma araştırmasını sürdürmekte olan Philips, yeni bir OLED uygulama konsepti olarak, aydınlatma dünyasına OLED tavan kaplamasını sunuyor. Yüksek verimli OLED tavan kaplaması, sadece 1 cm kalınlığında, son derece ince ve yassı bir lamba formunda.

TEMA
Master Planlar

AYDINLATMA TASARIMI
Şehir sahne olunca, Beyrut / Lübnan

Moment Factory‘nin ışık uygulaması, Montreal / Kanada
2030 ışık master planı, Abu Dabi / BAE

Eski şehir için ışık master planı, Kudüs / İsrail

Tarihi kent merkezi ışık master planı, Brugge / Belçika

PROJELER

Mars Entertainment Group Ofis, İstanbul

Ziraat Bankası Genel Müdürlük Binası, Ankara

City Lights Bar&Restorant + Lounges, Ceylan Intercontinental, İstanbul

Densan Deniz Nakliyat Merkez Ofisi, İstanbul

TEORİ

Bir araç olarak ışık master planı

Açıkçası bu durumu şu anda hep beraber yaşadığımız şaşkınlık sürecine bağlıyorum. LED o kadar hızlı bir şekilde pazarı şekillendirdi ve hala şekillendiriyor ki hızı karşısında çoğumuz kendimizi çaresiz hissediyoruz. Durumu son sürat ilerleyen bir trene benzetmek mümkün. Bir tarafta makinist koltuğunda oturan büyük üreticiler, diğer yanda treni kaçırmak istemeyen takipçiler. Herkes biraz tedirgin, korku dolu ama hiç bir şey yokmuş gibi de aceleci. Bilinmeze doğru bir yolculuk halindeler.

Aslında aydınlatma sektörü çok kez bu değişime tanıklık etti. Her yeni ışık kaynağında pazarın asla eskisi gibi olmayacağı, eski teknolojilerin tamamen kullanımdan kalkacağı gibi ifadeler kullanıldı. Olan ise basitçe pazar paylarının değişmesi ancak asla bir ışık kaynağının tamamen domine ettiği bir pazar olmadığı gerçeği idi. LED için de bu durum geçerli. Sadece LED kullanılan bir dönem asla olmayacak, hatta yasaklamalar olmasa bugün enerji verimliliği adı altında yok edilmeye çalışılan enkandesan lamba bile aramızdan ayrılmazdı. Her ışık kaynağı en iyi işlev gördüğü alanda hayatını sürdürmeye devam etti, edecek.

LED de ise farklı bir durum var. LED buluş yapılan son ışık kaynağı olabilir. Nedenini açıklayayım. Projeksiyon şöyle: 2020 yılı itibariyle LED’in fiyatı görebileceği en dip noktayı bulacak. Yani karlı olmaktan çıkacak. Verimi ise ulaşabileceği maksimum seviyelere yaklaşacak. Bu durumda herhangi bir aydınlatma üreticisinin milyarlarca dolarlık bir AR-GE yatırımı yaparak bu verim seviyesini geçmeye çalışması çok mantıklı durmuyor. Çünkü tüm bu yatırımların bir şekilde geri ödenmesi gerekiyor. Ve elde edeceğiniz verim ile bu maliyeti karşılayacak kadar kar etmeniz çok olası gözükmüyor. Bugün LED’in arkasına aldığı rüzgarın temelinde de bu geri dönüşüm için sürenin gitgide azaldığı gerçeği var.

Peki ne olacak? Benden gelmesine şaşırmayacağınız bir tespitim var: bugün unutup arka plana attığımız, rakamların arkasında kaybolan “tasarım” tekrar ilk önceliğimiz olacak. Armatür tasarımı, ışık eğrisi, optik çözüm gibi aydınlatmanın temel kavramlarına dönüş yapacağız. Bugün Philips, Osram ve CREE gibi önemli üreticilerin yaptığı armatür üreticisi satın almalarının sebebi de bu. Keşke bugün uyuyup o gün kalkabilsem ancak bu süreci hep beraber göğüsleyeceğiz. Yeter ki yıkıp yakmayalım. Tasarruflu lambada (CFL) olduğu gibi bir felakete imza atmayalım. Tekrar etmek gerekirse her şeyden önce tasarım gelir dostlar. Unutmayalım!..

Bir sonraki sayımıza kadar ışıkla kalın…

Emre Güneş
Professional Lighting Design Türkiye

Pelsan Aydınlatma, şirketin hedef ve stratejilerini destekleyen başarı ve davranışlarından dolayı çalışanlarını ödüllendirdi. Şirkete bağlılığı ve motivasyonu arttırmayı hedefleyerek oluşturulan Pelsan Ödül ve Öneri Sistemini geçen yıldan itibaren uygulamaya koyan Pelsan İnsan Kaynakları bölümü yola, “işi yapan o işi en iyi bilendir” sloganı ile çıktı. Sürekli iyileştirme anlayışı ile yürütülen bu sistem, çalışanları kendi yaptıkları işlerin uzmanı olarak gördü. Sistem, öte yandan iyileştirme adımları için çalışanların önerilerini değerlendirmeyi ve şirkete sağlayacakları her türlü katkıyı objektif, açık ve adil bir yöntemle ödüllendirilmeyi hedefledi.

1 aylık bir zaman diliminde çalışanların ve yönetimin aday gösterdiği başarılı proje ve sahipleri yedi kategori altında değerlendirildi. Bu sürenin sonunda ise ödüller, değerlendirme kurulu tarafından belirlenen sahiplerini buldu. Gecede; Müşteri Memnuniyeti Yaratanlar ödülü, En iyi Proje ödülü, Yılın DÖF Ödülü, Yılın Ekibi Ödülü, Ürün Geliştirme Ödülü ve Reşit Göğüş Özel Ödülü gibi kategorilerin yanı sıra Pelsan Aydınlatma’da 5, 10, 15, 20 ve 25 yılını dolduran çalışanlara da berat ödülleri verildi.

Atakent Kültür Merkezinde gerçekleştirilen ödül töreninin açılış konuşmasını Pelsan Aydınlatma Yönetim Kurulu Başkanı M. Reşit Göğüş yaptı. Göğüş konuşmasında; Pelsan Aydınlatma’nın 30. yılına sürekli artan bir başarı grafiği ile gelmelerinin ardında çalışanlarının, müşterilerinin ve tedarikçilerinin payı olduğunu söyledi. Ayrıca Pelsan Aydınlatma’nın ikinci 30 yıla genç bir ekiple girdiğini ve bu ekibin başında Pelsan’ın ikinci neslinin olması ile yollarının daha da açık olduğunu vurguladı. 2 yıldır yürüttükleri değişim yönetimi sürecinden bahseden Göğüş, hedef odaklı ve proje yönetimi kapsamlı çalışarak kurumsallaşma yolunda büyük adımlar attıklarını belirtti.

Cemdağ Aydınlatma’nın 7 Mart Çarşamba günü İstanbul’da düzenlediği basın toplantısında Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Cem, Cemdağ Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Süheyl Cem ve Yönetim Kurulu Üyesi Sina Cem, sokak aydınlatmasında kullanılan armatürlerde yaşanabilecek enerji tasarrufundan bahsederek; ‘Türkiye’de 6 milyon sokak armatürü olduğunu düşünürsek, çift kademeli sistemle çalışan yüksek basınçlı yeni nesil armatürlere geçerek yılda 300 milyon TL civarında enerji tasarrufu sağlanabileceğini öngörüyoruz’ dedi.

Türkiye’deki ilk yüksek IP korumalı ve ilk sodyum ampulle çalışan sokak armatürlerini üreten Cemdağ’ın Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Cem sözlerine şu şekilde devam etti: ‘Tesislerde ağırlıklı olarak LED, yüksek basınçlı ve floresan armatür grupları, iç, dış ve teknik olmak üzere 23 ürün grubunda, 200’den fazla ürün ve bin 250 civarında farklı varyantta üretim yapılıyor. Türk Patent Enstitüsü’nden aldığımız 41 adet belgemiz var. Türkiye’de satış yaptığımız 59 bayi bulunuyor’.

Mustafa Cem’in ardından söz alan Cemdağ Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Süheyl Cem ise; aydınlatmadan iyi ve kaliteli ışık elde etmek için fazla enerjiye değil iyi bir armatüre ihtiyaç olduğunu hatırlatarak, “Aydınlatma o kadar önemlidir ki, milyon dolarlık yatırım yaparsınız, kimse çalışmak istemez” cümleleriyle sözlerini tamamladı.

Eliasson’un güneş girişimcisi Frederik Ottesen ile birlikte geliştirdiği LittleSun, güneş enerjisiyle çalışan küçük bir lamba. Görüntü itibariyle ayçiçeğine (sun flower) benziyor. Kolay taşınabilir özelliğiyle aksesuar olarak vücuda, bisiklete, bir lamba temeline takılabilir; duvara ya da tavana asılabilir. Açık alanda 4 saat şarj edilebilen LittleSun, yemek pişirmek, kitap okumak, çalışmak gibi aktiviteler için 5 saate kadar ışık sağlayabilir. Projenin web sitesi şöyle söylüyor: ”Güneş enerjili aydınlatma ile gaz yağı değişimi, Dünya Bankası’nın enerji erişimini geliştirmek için temel çabasıdır. LittleSun, çocuklar için öğrenim koşullarını geliştirir, gaz yağından kaynaklanan yangınları ve gaz yağı harcamalarını azaltır, sağlık riski oluşturmaz, hava kirliliğine neden olmaz.” Ayrıca belirtmek gerekir ki şarj edilebilir pillerin maksimum 3 yıllık ömrü vardır. LittleSun’ın maliyeti gaz yağı ile çalışan fenerlerin maliyetinden 10 kat daha az; ışık gücü ise 10 kat daha fazladır.

Sonuç olarak LittleSun’ın yaz aylarında piyasaya çıkması bekleniyor. Eliasson’un gelecek planları arasında güneş enerjili cep telefonu şarj cihazı ve radyo tasarımı var.

Dali’nin koleksiyonlarının seriler halinde sergilenmesi, aydınlatma konseptine yön veriyor. Aydınlatma Merkezi ekibi bu konsepti oluştururken,  eserlerin tek tek vurgulanması yerine aralarındaki bağlantıların akıcı bir hikayeye dönüştürülmesini istemiş. Aydınlatma Merkezi; Kült iş birliğiyle  gerçekleştirdiği Türkiye’de Sanat ve Kültürel Miraslar odaklı projelerde, enerji ve ışıklarını birleştirmeyi hedefleniyor.

Başkan: Fahir Gök, Fersa Aydınlatma Sistemleri San. Tic. Ltd. Şti.
Başkan Vekili: Kevork Benlioğlu, Elektronik Cihazlar A.Ş
Katip Üye: Azim Tuncinar, Türk Philips Ticaret A.Ş
Sayman Üye: Halil Öner, RTM Elektronik ve Elektrik Malz. Ltd. Şti.
Üye: Mustafa Subaşı, Stilas Aydınlatma A.Ş

TEMA

Lambasız Aydınlatma Tasarımı

AYDINLATMA TASARIMI

AVM Galleria Centercity, Cheonan / Kore

Novamed Polikliniği, Zagreb / Hırvatistan

Placebo Eczanesi, Atina / Yunanistan

Alt Geçit, Canberra / Avustralya

PROJELER

Tepe Prime, Ankara

Turkcell Maltepe Plaza Binası, İstanbul

Yapı Kredi ACCR Binası, İstanbul

Pendorya Alışveriş Merkezi, İstanbul

Metrocity AVM food court, İstanbul

GÖRÜŞ

Aydınlatma Tasarımında Biçim Kuramı

Aydınlatma Tasarımcısı İçin Çizimin Önemi

WORKSHOP

Alingsås 2011, İsveç