راز سر به مُهر

دفتر دوم برگزیده یادداشت‌های وبلاگی

2026-10-28T12:36:42.344+03:30

دفتر دوم برگزیده یادداشت‌های وبلاگی را درست یک سال پیش آماده کرده بودم اما اوضاع نابه‌سامان بازار نشر و از جمله کاغذ، مانع اقدام و پیگیری شد. اوضاع البته که بهتر نشده و آینده نیز در کشور ما معمولا تیره‌تر از بسیاری از تصورات (حتی بدبینانه‌ی) اولیه فرا می‌رسد!

در این فاصله من دفتر دوم را کامل‌تر کردم و تا مرز پاییز امسال (1405) رساندم. دفتر نخست (که از این‌جا هنوز قابل تهیه است) 44 هزار کلمه بود که با قید سانسور حدود 40 هزار کلمه دست خواننده رسید. دفتر دوم بیش از 130 هزار کلمه است؛ سه برابر بیشتر. به‌گمانم این دفتر دو مزیت عمده نسبت به دفتر نخست دارد؛ فصل‌بندی شده است و به اعتبار تجربه و دایره وسیع سوژه و کلمات، سنگین‎تر و بادا که خواندنی‌تر. برخی یادداشت‌ها کامل و برخی برای انتقال بهتر معنا، اصلاح شده‌اند.

دوست دیرین و دورم، جناب رضا شکراللهی (نویسنده وبلاگ فاخر «خوابگرد») منت نهاده و ابتدای دفتر را به یادداشتی زینت دادند.

خیلی دوست داشتم این دفتر نیز در هیبت کتاب در کتابخانه‌ها جا می‌گرفت؛ شاید که فردای روز آزادی و صلح چنین باشد.

فایل پی.دی.اف را از این‌جا (رایگان) دریافت کنید (از کانال تلگرامی نیز، و هم اینجا).

مایه سپاس بسیار من خواهد بود اگر تا جایی که صلاح می‌دانید و میسر، بازنشرش کنید.

مشتاق نقد و نظرم در آدرس ایمیلی که در پیش‌گفتار نویسنده (صفحه 17) آمده یا از هر راهی که هست و سراغ دارید.

با احترام

محمد معینی

ششم آبان 1405

دلِ نازکِ او مایلِ افسانهٔ کیست

2026-10-21T13:18:32.375+03:30

... تا در آغوشِ که می‌خسبد و هم‌خانهٔ کیست؟

در پاییز بندر انزلی

2026-10-11T13:42:54.271+03:30

این همون پروانه عکس بالایی ست که از آب گرفتم و در باد و نور، بالهایش خشک شد و توانست بپرد

حرف و سیب

2026-10-01T10:37:18.543+03:30

من مدام با تو «حرف» می‌زنم و این غیر از «یاد» است.

من با تو حرف می‌زنم و تو ساکت و فقط شنونده، انگار جایی توی کله‌ام یا گوشه‌ای توی سینه‌ام، فقط نگاه می‌کنی.

با تو از همه چیز حرف می‌زنم؛ از ماه و ابر، از جاده و کوه، از دوچرخه و باد، از باران و سیب و باز سیب، حتی از جنگ و از اندوه بی‌تسلای مرگ زنان و مردان و کودکان. می‌پرسم: چرا مُردن و کشتن و به کشتن‌دادن این همه آسان شد؟ کدام پل در کجای جهان فروریخته که آدم‌ها راه به فهم هم ندارند؟ تو می‌دانی؟

من درگیرم با تو در خودم؛ به‌هم‌پیچیده‌ام.

... چرا سیب‌خوردنی عکس گرفتی اصلا؟

باران و آغوش

2026-09-22T14:11:24.431+03:30

«زیر باران بغلش کرده بودم ...» انگار همه خورشید توی چشم‌هایش بود و قد آسمان کوتاه شده بود و همه قندهای عالم توی دل‌اش آب می‌شد وقتی این را می‌گفت، با تبسمی که عطر یاس می‌داد و با غروری که می‌گفت: باران هیچ سرد نبود و اگر بود هم خوش بود.

... و هیچ نگفت که «دوست» و همه آن «باران و آغوش» در خواب بود ...

کلمات

2026-09-02T13:09:05.876+03:30

کلمات ِ دیگریْ آفتاب ِ جان بود
دریغ شد
سایه افسوس قد کشید
غروب شد
جان فرسود

معمولی ِ سمج ِ دوست‌داشتنی ما!

2026-08-24T09:16:00.000+03:30

🔹 اول) شهریور سال ۷۸ (درست ۲۷ سال قبل) با دوستان در تدارک یک دورهمی بودیم؛ دورهمی دانش‌آموختگان ریاضی-فیزیک سال ۷۲ دبیرستان امیرکبیر زنجان؛ به بهانه ششمین سال اخذ دیپلم!
از قضا چند روز پیش از این دورهمی آقای خاتمی، رئیس‌جمهوری شریف ِ وقت، به زنجان آمده و قرار بود در سالن دارالقرآن با «نخبگان» دیدار کند و برای‌شان سخنرانی. من به عنوان خبرنگار قرار بود در جلسه باشم. در مسیر حرکت به داخل سالن، تصادفا با جناب دکتر یوسف ثبوتی عزیز هم‌گام شده بودم. به نظرم رسیده بود بهانه هم‌کلامی را هم فراهم کنم. حواسم به عنوان برنامه‌ریز متوجه آن دورهمی هم‌کلاسی‌ها هم بود. به دکتر ثبوتی ِ عزیز ماجرا را توضیح دادم و راساً(!) تصمیم گرفتم از ایشان برای حضور و سخنرانی دعوت کنم. ماجرا را توضیح دادم و درخواستم را مطرح کردم. استاد با فروتنی و صبوری گوش کردند و پرسیدند: «چرا من؟»! جا خوردم. همان موقع هم آوازه همت ِ بلند و بنیه استوار علمی ایشان به عنوان یک زنجانی ِ درس‌خوانده و باسواد عالم‌گیر بود. گفتند: «نه، من کار خاصی نکرده‌ام. معمولی‌ام. هر کس دیگری به قدر من تلاش کرده بود می‌توانست این کارها را به سرانجام برساند.»
بماند که جناب ثبوتی همان شب در حضور رئیس‌جمهوری وقت خطابه درخشانی خواند (یادم هست متن کاملش را در پیام زنجان چاپ کردیم)؛ کوتاه ولی عمیق و جان‌فزا که نشان می‌داد زاویه دید ایشان محصور فیزیک و ستارگانش نیست.

🔹دوم) دیشب (اول شهریور) بعد از اکران اختصاصی مستند «لوسیفر» (درباره زندگی خود استاد) وقتی ایشان پشت تریبون رفتند، دوباره در کلام‌شان همان حرف ۲۷ سال پیش بود؛ «من معمولی‌ ِ سِمج‌ام.»
گفتند: کسی نیستم که با یک نهی و نکن، کوتاه بیایم.

به حسین آقای نجاری (کارگردان فیلم) گفتم: چقدر نگران بودم فیلم شما حرف‌های تکراری را تکرار کرده باشد ولی نوع زاویه دید شما به استاد و زندگی‌شان همان بود که خودشان بسیار بر آن تاکید دارند: معمولی بودن در عین پرتلاش بودن. چقدر آن صحنه‌های توضیح درباره یادگاری‌های توی اتاق‌شان حالم را خوب کرده بود.
و چقدر آن صحنه و کادر در فیلم که دکتر ثبوتی و همسر محترم و گران‌مایه‌شان را از پنجره آن خانه نشان می‌داد که لیوان چایی به دست، به بیرون نگاه می‌کنند، دوست‌داشتنی بود.

من با شکوه همت و تلاش و صبوری دکتر ثبوتی ِ عزیز در کتاب «علوم پایه زنجان / داستان بنیان گذاری مرکز تحصیلات تکمیلی» خانم ماندانا فرهادیان عزیز پیش‌تر و بیش‌تر از همیشه آشنا شده بودم. خانم فرهادیان از بابت تدوین این کتاب حق بزرگی بر گردن زنجان و زنجانی‌ها دارند و چه خوب که همه این کتاب را بخوانند؛ با شوق.

گفتم: حسین آقا! امروز خیلی دلم پر بود و چشم‌هایم مدام اشکی می‌شد از حرف و تصاویر فیلم‌تان، خدا خیرتان بدهد؛ چراغی برافروختید.

به نظرم رسیده بود در ایران ِ سختی‌برده‌ی این روزها و انگار همه روزهای ما، چیزی به اندازه معمولی ولی پرتلاش بودن راه رهایی نیست؛ همانی که دکتر ثبوتی در شب ۹۴ سالگی‌شان آن را رایگان و دودستی به مخاطب تقدیم می‌کند؛ آدرس سرراست‌اش را می‌دهد.

معمولی بودن و نفی تفاخر و سمج بودن گوهر گم‌شده است. دکتر ثبوتی البته در «لوسیفر» مرزهای این سماجت را بازگفته؛ این‌که خلاقیت و تلاش و آزادی تو سد راه کسی نباشد، حراست و نگهبانی مدام شهروندان راه‌بند است، سد راه رشد آدمی است.

🔹سوم) آخر مراسم اکران فیلم و بریدن کیک تولد استاد، خیلی منتظر شدم تا اطراف استاد ثبوتی عزیز خالی و خلوت شود. بعد در خلوتی دل‌انگیز جلو رفتم و گفتم: اجازه می‌دهید بغل‌تان کنم؟ خندیدند و من بغل‌شان کردم، پیشانی‌شان را بوسیدم؛ پیشانی آن معمولی ِ سمج ِ دوست‌داشتنی را ... انگار ضریح معبدی باشکوه را بوسیده بودم ...

بمانی برای ما ای بزرگ ِ فروتن.

➕ این متن در «پیام‌زنجان نیوز»
➕ در اینستاگرام

عین ریشه‌های بلوط

2026-08-22T16:04:40.196+03:30

... سر آخر از شدت ناراحتی گفت: «من هر روز آرزوی مرگ می‌کنم» و زن زود، انگار که جواب را آماده کرده باشد، گفت: «خیلیا این کارو می‌کنن»!
اسماعیل جا خورد. انتظار داشت زن یا در نهایت بی‌رحمی‌ سکوت کند یا شاید مهربان شود، به چشم‌هایش چشم بدوزد، شاید حتی نم اشکی توی چشم‌هایش بیاید که یعنی «با مرگ شوخی نکن» اما او گفته بود: «خیلیا این کارو می‌کنن»!
لیلا ندانسته بود که باید مرگ‌خواهی مرد را جدی بگیرد. اسماعیل خیلی بچه بود، ده ساله شاید، که از سر ناراحتی و شدت غرور و تنهایی‌اش رفته بود پشت‌بام که خودش را بیندازد پایین و خودش را بکشد! آن روز بارانی سرد همیشه مثل یک گره بود در خیالش، عین طوق به گردن‌اش.
جرئت و صداقت اسماعیل برای نابودی خودش، انگار ذاتی بود یا ذاتی شده بود و تلخ‌ترین قصه‌ای که او همه این سال‌ها با خود بالا و پایین‌اش می‌کرد.
اسماعیل صدای تَرَک را شنید، ترکی که عین ریشه‌های بلوط ایرانی مدام جلو رفت؛ وسیع و محکم شد، از همان روز، و دیگر مهم نبود اسماعیل یا لیلا آن ترک‌ها را می‌بینند یا نه.

راز آن چرخش مچ دست

2026-08-19T15:55:02.613+03:30

اولین بار، ۲۳ یا ۲۴ سال قبل این عکس را، یا عکسی از این سنگ‌نگاره تخت جمشید از همین زاویه را، در صفحات سررسیدی دیده بودم. عکس را از سررسید کندم و قاب‌شده به دیوار زدم از بس که خوشم آمده بود!

من با هیچ عکس دیگری چنین نکرده‌ام!

در این عکس چیزی مرا مسحور کرده بود؛ آنْ شاید زوایه‌ای چرخش مچ دست سمت راست بود که انگار آرام و رازگونه و حمایت‌خواهانه دست را به آن دست دیگر رسانده بود و دست دیگر، بی‌مضایقه و با همگی انگشتانْ آن را در برگرفته بود؛ این تعبیر و دید من بود.
هیچ جزئیات دیگری انگار به چشمم نیامده بود.

۲۵۰۰ سال از خلق این هنر و از خیال آن‌که طرح این مهربانی و امید را روی این سنگ ریخت و تراشید می‌گذرد. دست‌هایی که تراشیدند و ساختند‌ش، هزاران بار خاک شده‌اند لابد. روح رازگوی‌شان در آرامش ابدی باد.

امروز دیدم عزیزی از ويرجينيا وولف (در «خانم دالووی») نقل کرده که «نگفته بود دوستش دارد اما دستش را گرفته بود. فکر کرد خوشبختی همین است» و این عکس را گذاشته بود.

چقدر غریب دلم روشن شده و لمس این سنگواره را خواسته بود، خیره شدن به آن را، ذره‌ای از غبار آن که طرحش را ریخت و جرعه‌ای از شور و شعور ويرجينيا وولف را در این تن و جان هدررفته.

چهارپاره ۱۶۱ – درباره تاریخ تورم چه می‌دانید؟!

2026-08-19T09:38:00.000+03:30

اول) آیا می‌دانید در طول ۴۷ سال اخیر بعد از انقلاب، تورم فقط چهار بار تک‌رقمی بوده است؟ بار اول در سال ۶۴ (کمترین بعد از انقلاب تا کنون؛ ۶/۹ درصد - طبق گزارش بانک مرکزی) و بار دوم در سال ۶۹ (سال بعد از درگذشت آیت‌الله خمینی؛ ۹ درصد) و آیا می‌دانید طی ۴۷ سال اخیر میانگین (حسابی ساده) تورم مصرف‌کننده در ایران، حدود ۲۲ درصد در سال بوده است؟

دوم) آیا می‌دانید معنای متوسط تورم ۲۲ ساله در ۴۷ سال یعنی چه؟ یعنی طی ۴۷ سال، قیمت‌ها تقریباً ۱۱٬۵۰۰ برابر شده است. به زبان خیلی ساده: برای خرید چیزی که در سال ۱۳۵۷ حدود ۱۰۰ تومان قیمت داشته، امروز باید حدود ۱٫۱۵ میلیون تومان بپردازید.

سوم) آیا می‌دانید از چهار بار تورم تک‌رقمی بعد از انقلاب اسلامی، دو بار آن مربوط به دوره ریاست‌جمهوری حسن روحانی و در سال‌های ۹۵ و ۹۶ بوده است؟ همان دوسالی که برجام کار کرد؛ به ترتیب ۹ و ۹/۶ درصد.
اردیبهشت ۹۷ ترامپ آمریکا را از برجام خارج کرد، مصیبت کرونا هم از اسفند ۹۸ اضافه شد، برجام احیا نشد، ترامپ دوباره بازگشت، جنگ شروع شد و میانگین تورم بر اساس داده‌های رسمی ایران (بانک مرکزی) در این فاصله زمانی حدود ۴۳–۴۴ بوده است!

چهارم) آیا می‌دانید معنای ساده و روشن این‌که متوسط تورم سالانه حدود ۴۳ تا ۴۴ درصد باشد و این وضعیت ۹ سال پشت سر هم ادامه پیدا کند، چیست؟! این یعنی قیمت‌ها در این بازه زمانی، تقریباً ۲۵ تا ۲۷ برابر شده است. به زبان خیلی ساده: چیزی که ۹ سال قبل ۱۰۰ هزار تومان قیمت داشت، امروز حدود ۲٫۵ تا ۲٫۷ میلیون تومان می‌ارزد!