- به نظر شما چرا ترجمه‌های تازگی فیلم‌ها و سریال‌ها انقدر بد شده؟
+ بی‌مایه فتیره.
- چرا انتخاب مدیران دوبلاژ مناسب نیست؟
+ پله‌ها کوتاهه.
- چرا انتخاب صدای دوبلورها متناسب با کاراکترها نیست؟
+ بازار بله‌قربان‌گویی داغه.

حاضرجوابی‌هایِ منوچهر خانِ اسماعیلی، به سؤال‌های جیرانی، دو قدم مانده به صبح. (سؤال‌ها نقل به مضمون)

*

زن خیلی زیبا نبود. صورت کوچک و معمولی‌اش چیزی کم داشت، انگار طبیعت آن آخرین حرکت تعیین‌کننده را که می‌توانست زیبایش کند- خطوط چهره‌اش را دست نزند اما به آن حالت ناگفته‌ای ببخشد- از او دریغ کرده بود... سرش را طوری می‌چرخاند که نشانه‌ای از یک هارمونی احتمالی را آشکار می‌کرد و وعده‌ی یک زیبایی حقیقی را می‌داد که درست در لحظه‌ی آخر ناکامل مانده بود.

لوژین خواب دیده بود که به طرز عجیبی- وسط اتاق- نشسته بود و یک‌باره، با همان یک‌باره‌گی بی‌منطق و مطبوعی که فقط توی رؤیاها وجود دارد...

این جلیقه‌ی از مد افتاده و عجیب‌غریب که نمی‌شد بدون اشک و ناراحتی نگاهش کرد، آن فر بالای پیشانی که دل آدم را می‌سوزاند و آن گردن سفید و برهنه که مثل گردن بچه‌ها چین خورده بود...

دفاع لوژین/ نابوکوف / رضا رضایی
(از لحاظ توصیفات)

*

این شعرها به من کمک کردند تا زنده بمانم. تمام آن سال‌ها به‌تدریج که روی کاغذ می‌آمدند ضربه‌های مهلک را مستهلک می‌کردند، با ضربه‌های محجوبی که بر سپیدهای خیره‌ی کاغذ می‌زدند و مرگ آن‌چنان روزمره شد که روزمره‌های من از شعر خالی شد. هجوم مرگ، مرگ را ابتذال کرده بود و زندگی را انتظار. وقتی همه می‌میرند انتظار طولانی‌تر می‌شود. انتظار طولانی خلاصه‌ی احتضار است که طول وحشت است و یا که وحشت مرگ است که طول احتضار است؟ نمی‌دانستم. هنوز هم نمی‌دانم. حالا فقط می‌دانم این مرگ نیست که سر می‌رسد، زندگی است که به سر می‌رسد. چه می‌دانیم، چه می‌میریم؟ دانسته‌های ما نه به دردِ بودن ما می‌خورد نه به دردِ مردن ما. حرف‌های من همه حدس‌های من‌اند. دربرابر مرگ ما همه حدسیم و انگاریم. حتا حیات ما انگاره‌ای از اوست، حتّای اوست. و اوست که در انتهای حیات من ایستاده است. همه‌چیز در فاصله‌ی بین او و من می‌گذرد. نه طول، نه ادامه، نه عدد، هیچ مفهومی از این فاصله بیرون نیست. مفهوم هرسه را در آن و از آن می‌فهمم، که این فاصله خود، پر از فاصله‌هایی است که حجم‌های کوچک خیال را می‌سازند.

هفتاد سنگ قبر/ یدالله رویایی/ درآمد

تو کلاس کاوه نشسته بغل دستم، سمت چپ، دستشو زده زیر چونه‌ش و زل زده به دست‌ها و نوشتن ِ من. استاد می‌گه فلان چیز فلان می‌باشد، من می‌نویسم است. کاوه زیرلبی، همون‌جور چونه به دست می‌گه: می‌باشد. گردنمو کج می‌کنم طرفش: می‌باشد غلط می‌باشد، می‌دونی که!
استاد می‌گه حرکت‌هایی آرپژ مانند... می‌نویسم حرکاتی. دوباره کاوه با بدجنسی دُرُستم می‌کنه که: گفت حرکت‌هایی. دونقطه‌دی می‌گم: این یکی راحت‌تره.
نجوا از سمت راستم در حال نوشتن، می‌خنده و کامنت می‌ده که: چیه تو هم نوشتی حرکاتی؟
وقتی می‌توانید ها به می‌توان و توجه داشته باشید ها به توجه کنید تبدیل می‌شن، کاوه می‌گه: دِکی! یهو بگو یه عمر جزوه‌های تحریف شده می‌دادی دست ما دیگه!

سی‌دی‌ای رو که کاوه برام زده بود می‌ذارم تو پخش. یه‌راست می‌رم سراغ اولدسانگز. می‌رم آشپزخونه با هوکا پیتو چه تی اَمو. برنج می‌شورم. با جانی گیتار می‌خونم. مرغ سرخ می‌کنم. با لا شاته می کان تاره می‌رقصم. ظرف می‌شورم. با فرزانه و مهتا و سحر تلفنی حرف می‌زنم، باز هم تبریک می‌گیرم. ذوق می‌کنم - اَه! خاک بر سر بی‌لیاقتت روزگار! - پنجره رو چارتاق باز می‌کنم و صدای بارونو قاطی موسیقی و سیگارم می‌کنم. سیب‌زمینی سرخ می‌کنم. یه معجون غریب ِ من‌درآوردی با طالبی و عسل و یخ و بستنی ِ افترناین می‌سازم، محــشر، دو تا ماگ گنده می‌شه، می‌ذارم تو جایخی. دوش می‌گیرم با درِ ِ باز، نه که خدای نکرده مجبور شم آهنگامو خفه کنم. بیرون میام با مووس و دیودورانت و لوسیون به جون موهام و تنم. هوووم! بوهام قاطی می‌شن به‌هم. قربون صدقه‌م می‌رم - خاک بر سر بی‌لیاقتت روزگار!- لاک‌های قرمز لب‌پر شده‌ی ناخون‌های پامو پاک می‌کنم و لاک پوست‌پیازی می‌زنم. تاپ نیم‌تنه و دامن کوتاه ِ گل‌گلی می‌پوشم، سبز و زرد و آبی. ماتیک نارنجی می‌زنم. میام این‌جا به نوشتن. منتظرم تو برگردی ببینی‌م که چه دوباره خر شدم، دست در گردن با روزگار، شلنگ‌اندازان.

حالا اینا رو ول کنین. داشتم فکر می‌کردم خب اصن چی باعث می‌شه یه چیزی واسه آدم بشه خاطره تو اون سن و سال؟ یا نوستالژی. یعنی ماجرا نمی‌تونه پیچیده‌تر از یه فرایند ِ ساده‌ی به‌یادموندن باشه؟ مثل وقت‌هایی که یه روز/شبی انقدر برامون مهم بوده، از هر لحاظ، و انقدر به‌ش فکر می‌کنیم یا ناخودآگاه خاطره‌شو مرور می‌کنیم که ثبت می‌شه تو حافظه و می‌ره تو آلبوم خاطرات. ولی آخه یه بچه تا وقتی که هنوز نمی‌دونه چی براش مهمه، چی دوست داره یا نداره چرا باید خاطره بسازه؟
شاید هم تو بچه‌گی ساده‌تر و بی‌دغدغه‌تر می‌دونستیم چی دوست داریم/نداریم. اصلن کی می‌تونه بیاد مدعی بشه که من تو همون سن هنوز هیچی برام مهم نشده بوده یا تو همون خونه و شهر به چیزی دل‌بسته نشده بودم؟ لابد شده بودم و لابد این به یاد موندن ِ شکل خونه و اون سالن و انارها، به خاطر رفتن از اون شَهره (تو همون سن و سال). یا اون شب سرد زمستونی، یکی از شب‌های چهار-پنج ساله‌گی‌م، که بابام تب شدید داشت و ما مجبور شده بودیم وسط ِ رفتن از شهری به شهر دیگه، اراک خونه‌ی پدربزرگ پدری بمونیم، در حالی‌که آخرین باقی‌مونده‌ی اثاث‌هامون توی پیکان-استیشن آجری رنگ‌مون بود و دزد، دزد کثیف، ماشین‌مونو برد که برد (مامانم تا همین چند سال پیش‌ها که موجودیتی به شکل پیکان-استیشن آجری تو خیابون‌ها دیده می‌شد، چشمش دنبال می‌کرد که نکنه مال ما باشه) کی می‌تونه بیاد بگه به یاد ِ من موندن اون شب به‌خاطر اهمیت خود ِماجرا بوده و نه تمام عروسک‌هام و اسباب‌بازی‌هام که تو ماشین بود تا برسه به اتاق جدید خونه‌ی جدید شهر جدید زندگی‌م؟

بار و بندیل سفر چپونده‌شده تو ماشین، تنگ گنده‌ی اون ماهی فایتر لوس‌مون به بغل، ده دقیقه مونده به سال تحویل ویراژ تو خلوت‌های خیابون‌ها به خونه‌ی مامان. کم‌تر از بیست ثانیه مونده به تحویل سال رسیدیم، عین وایسادن ِ باورنکردنی ِ همیشه‌گی تایمر بمب‌های ساعتی این فیلم‌ها به قران.
چند ساعت بی‌زمانی ِ نه و دو دقیقه تا دوازده شب، به تو سر و کله زدن با پسردایی‌ها و عیددیدنی رفتن باهاشون خونه‌ی اون یکی دایی بعد دسته‌جمعی برگشتن به عید دیدنی خونه‌ی مامان/مامهین و این یکی دایی و عیدی گرفتن‌ها و بوس و بغل‌ها و سر به سر گذاشتن‌های معمول و تکراری و تکراری‌نشدنی بین این خونواده‌ی بیست نفره‌مون می‌گذره.
در اولین ساعات سال نویی هم پیش به سوی جاده‌ی صاف و دراااز و خلوتِ مشهد. هیچ خلی نصفه‌شبی نمی‌زنه به این جاده خب. بلوار امام‌رضا. از خود سر جاده تا تهش همینه اسمش جدی. جاده‌ش بهترینه برای هرچقدر دلت می‌خواد از هر ژانری، موسیقی گوش بدی، اون سی‌دی‌های از شیر مرغ تا جون آدمی‌زادی که داری. به‌شرطی که از پس وسوسه‌ی ابی/گوگوش/داریوش/فرخزاد/قمیشی‌های همواره بتونی بربیای که نمی‌تونی معمولن.(آی رامین! یه کپی از اون قمیشی‌مون بده خب اقلن مونده بودیم تو خماریش هی)
شیش صبح میامی(بیچش نه طبعن). یکی از این جای‌گاه‌هایی که واسه مسافرها ساخته‌ن که پارکینگ و دششویی و سکو برای نشستن و این بساط‌ها داره. جفتی منگ خواب. پتو بالش هم که آماده تو ماشین. یه چرت سه-چهار ساعته همون توی ماشین. ناهار، مشهد. مقصد.

- کنکور و پتی‌بور و دهه شصت محسن نامجو
- آدم دچار نوستول خودش
- کم شدن آدم‌ها از جمع‌ها
- وی دونت لیو هیر انی‌مور
- مازوخیسم دسته‌جمعی
- از گودرینگ‌ها
- اتسِـتِرا، اتسترا، اتسترا… (سلام آقای یول برینر)
همینه که هست. دیگه نوشتنم نمیاد ازشون.

هیه می‌بینی کاوه؟ نه که نخوام برات حرف بزنم که بفهمی چمه. همینم کلن. همین‌جوری کدشده و تو لفافه حرف بزن و قسمم بده تا بنویسم و بنویس/پاک کن/بفرست هوا شده‌م. بماند که از بچه‌گی نوجوونی هم هم‌چین خیلی جیک و پیک نمی‌ریختم رو داریه واسه حتا رفقای گرمابه گلستان.
حالا، البته، یه وقت‌هایی یه استثناهایی هم بوده لابد (سلام آقای اولدفشن. ال مردم‌آزاری :ي)

این هم یه جورشه خب. صبح سیزده به در بخوابی بسکه از شب تا همین صبحش با فامیل شوور ولوی مافیا بوده‌ین و مسافرا رو هم خروس‌خون بدرقه کرده‌ین و اومده‌ین خونه. حواس-تون هم باشه چار تا آدم بزرگ (بر وزن آدم حسابی مثلن) هم اگه دارن باهاتون بازی می‌کنن احساساتتونو وقتی بی‌دفاع کشته می‌شین کنترل کنین که نپرونین: کارآگاه خوبتونو از دست دادین دیوونه‌ها!

تبریک مبریک عید که نگفتیم اقلندکن سیزده‌تون به در.

اولین بار که فیلمو دیدم، همون ده سال پیش‌ها، و درجا برگشتم از اول و دوباره دیدم (باور کنین که انگار همون روزها سه‌باره هم دیدمش) تا بلکه از بهت دربیام؛ یه‌جایی‌ش بیش‌تر از همه گیر کردم، و دارم اغراق هم می‌کنم شاید که حتا بیش‌تر از سکانس اعتراف آلیس. سکانس عشق‌بازی ِ بعد از مهمونی‌شون. دقیق‌تر، نگاه‌های آلیس توی آینه به خودش/شون. همون یکی دو دقیقه و Baby did a bad bad Things … همون نگاهی که فرداش گره می‌خوره به اعتراف‌های آلیس و اون everything محکمی که ته ِ همه‌ی حرف‌هاش می‌گه. اوری‌ثینگی که یک‌سال تمام دغدغه‌ش بوده/هست؟ و حاضر بوده/هست؟ که به خاطر یک شب به بادشون بده. و اون خنده، بعد از این‌که بیل می‌گه به تو اطمینان دارم، خنده‌ی حاکی از اگه می‌دونستی…
همین دو سه سال پیش هم به یه بهونه‌ای از این نگاهه نوشتم همین‌ورا، کوتاه، از نکند اجبار به وفادار بودن به خاطر عشق (ازدواج هم؟). چند هفته پیش باز هم یه چیزی دور و بر همین نگاه، درفت‌شده داشتم که نمی‌دونستم چه بلایی سرش بیارم. حالا هم بعد از چهارمین بار دیدن فیلم جز همین پراکنده‌گویی‌ها چیزی بیش‌تر نمی‌تونم.

خیانت برای من، مثل عشق، تعریف‌نشده است. تعریف‌شده نیست. هنوز که هنوزه نتونستم یه شابلون بذارم رو همه‌ی رابطه‌ها بگم این‌جاش عشقه این یکی جاش خیانت. تعریفش برام شخصی‌تر از این حرف‌هاست و قضاوت نسبت به‌ش بسته به هر آدم و موقعیت و شرایطش فرق داره.

می‌تونم یه شکل متقارن از تو فیلم دربیارم؟ (حالا بلکم هم از بی‌سوادیمه که این‌جوری توجهمو جلب کرده و هر فیلم‌نامه‌ی کلاسیکی هم ممکنه همین ساختار متقارن شروع و اوج و پایان رو داشته باشه) یه ساختاری که انگار اون مهمونی مدل فراماسونری مرکز ماجراست و بقیه‌ی سکانس‌های مهم‌تر نسبت به این مرکز تقارن هندسی دارن باهم. این‌طوری:

یک. شروع‌فیلم، آرامش، خونواده، مقدمات مهمونی (با یه‌کم اغماض، نماهای جریان زندگی، آلیس و هلن خونه/بیل مطب)
   دو. مهمونی کریسمس خونه‌ی ویکتور
          سه. اعترافات آلیس
اتفاقات اون «خونه»
          سه. خواب آلیس
   دو. گره‌هایی که ویکتور برای بیل باز می‌کنه، باز هم خونه‌ی ویکتور
یک. فروش‌گاه و خرید کریسمس و سعی در برگردوندن آرامش به خونواده

نمی‌دونم چرا. که این سه شب طولانی و عذاب‌های طولانی رو بی‌خودی خلاصه و هم‌قرینه کنم؟ که ساده بشه، بشکنه؟ که سرنوشتی بوده که چاره‌ای جز اون نبوده و خلاص؟

از اون مراسم عجیب، اونیفورم، اونیسون، که هم با تعریف‌های ویکتور ساده و نمایشی به‌نظر می‌رسه و هم انقدر آیینی و اصول‌منده که رعب و وحشتش ولت نمی‌کنه با اون تک‌نت‌های پیانو، که تو هم رسوا می‌شی همراه با بیل و بی‌نقابی‌ش، بی‌حجابی‌ش، نمی‌تونم بنویسم.
اصلن چرا من آدمِ طولانی نوشتن، زیاد حرف زدن، نمی‌شم؟ خوبه اقلن الان، تو این فیلم، قابل توجیه‌ام.

تکلیف آلیس چه معلوم‌تره، با خودش با فانتزیش با زندگیش با عشق بی‌شکش به بیل(حتا اگر بنا بشه به وسوسه تن بده). حتا در دلبری‌های مستانه و رقصش با مرد مجار(حتا اگر بهونه‌ی رفتنش متأهل/متعهد بودنش باشه نه لزومن عشق) و چه یهو بیل رو، بیل غرق-شده در ثبات زندگی رو، که انگار همین‌جوری هم قابلیت سرگردون شدن داره، می‌ندازه تو سرگردونی.
همینه که هربار، هر دوشب، این بیله که شکسته و نابود خودشو می‌کشونه خونه و می‌رسه به آلیسی که - ظاهرن - آروم خوابیده، و دست نوازش‌های آلیس. گیرم که اصلن این خود آلیسه که نیاز به بغل‌شدن و آرامش‌گرفتن و ترمیم داره. اما می‌تونه هنوز هم آرام‌بخش باشه.

دیده‌این هیچ‌جای فیلم با این تم شاهکار والس شوستاکوویچ که تیتراژ شروع و پایانیه، کسی والس نمی‌رقصه؟ عوضش تمِ تمام صحنه‌های زندگی کاری بیل و کات خوردن‌هاش به روزمره‌ی آلیس و هلنه. توی مهمونی اول، ملت با when I fall in Love می‌رقصن. تو اون مراسم نمایشی با Strangers in The Night که بی‌ربط نیستن قطعن به شرایط و صحنه‌ها و آدم‌ها. لابد شنیدین هم یه تیکه از رکوئیم موتسارت رو روی اون نمایی که بیل از دست اون تعقیب‌کننده‌هه فرار کرده به کافه‌ای و داره می‌ره که خبر مرگ مَندی رو تو روزنامه بخونه که البته باز هم می‌رسه به همون تک‌نت‌های خوفناک پیانو.

آلیس تشنه‌ی توجهِ بیله؟ می‌خواد حسادتش رو برانگیزه؟ بیل واقعن کم‌توجه‌تر از قبله؟ پای وسوسه و هوس درمیونه؟ آلیس با محاکمه کردن بیل دنبال بهونه می‌گرده؟ دنبال شریک جرم؟ رویا و فانتزی رو با واقعیت تلافی می‌کنن؟ و برعکس؟

منِ عاشقِ حواشی و جزئیات و بازی با بعضی دیالوگ‌ها و لهجه‌ها و بادی‌لنگوئج‌ها. کلافه کنی بسکه دیالوگ‌ها رو بگی.
خوش‌مستی/‌‌خوش‌نشئگی‌گویی‌های نیکول کیدمن
آهنگ اسم نیک نایتینگل، با اون N هایی که انگار تو هوا ول می‌شن
اون مسوول رسپشن هتل ِ نیک، کلن

چه معلومه که طفره می‌رم. ای کاش هم‌فیلم‌بینی-نویسی‌هامون، گاهی که انقد بی‌رحمانه فیلم‌های به این سختی رو انتخاب می‌کنین، فیلمی که یکی از قطعی‌ترین‌های لیست ده‌تایی منه (حالشو ببرین یه دونه‌شو لو دادم)، می‌شد بشه هم‌فیلم‌بینی-گویی. اون‌وخ شاید راحت‌تر از ریز-ریزش حرف زده می‌شد. از چیزایی که تو کلمه‌های نوشتنی - دستِ‌کم کلمه‌های محدود من- نمی‌گنجه. که توی نوشتن اصن نمی‌دونم از کجا شروع کنم. چیو بگم چه‌جوری بگم که اطناب نشه و ایجاز هم خیلی نباشه. انقدر الکن نباشم (کوتا بیا ننویس خب!). اصلن ای کاش بعضی فیلم‌ها رو انتخاب نکنیم که ازش حرف بزنیم و بنویسیم. بذاریم برای خودمون بمونن. فیلم یه عمرمون.

اصن من پیشنهاد می‌کنم کلن همه‌ی اخبار و احوال رو هم همین‌جا بنویسین (طبعن منظورم مدیران وبلاگه). فیلم بعدی چیه و کی شروع کنیم ازش نوشتن و ال و بل.

یادم باشه این‌جور وقت‌هام، تو رخوت اتوبوسانه‌ایِ برگشت به خونه، دیگه اقلن بیژن نجدی نخونم.