хто б што ні казаў добрага пра Машэрава, гэтаму чалавеку нельга забыць і прабачыць як мінімум дзьве рэчы — злачынную меліярацыю Палесься і зьнішчэньне Нямігі.

паглядзіце на гэты здымак — сымбалічна, што ён зроблены ў год 900-годзьдзя Менску. яшчэ крыху — і пад кіраўніцтвам слаўнага Пятра Міронавіча Няміга будзе зьнішчаная. і Менск, на радасьць камуністычным ашавуркам, стане ўзорна-савецкім горадам…

а яшчэ на гэтым здымку ён нагадвае Вільню, Ўроцлаў, Прагу. што казаць — Гародню, якую Бог у многім захінуў ад савецкіх барбараў.

ня слухайце, што Менск зьнішчылі выключна фашысты. паглядзіце на паваеныя фоткі. свае фашысты заўжды страшнейшыя.

Гэты чалавек — партатыўнае Ўпраўленьне па ахове гісторыка-культурнай спадчыны, які апякуецца нашай спадчынай значна актыўней і эмацыйней, чым сапраўднае аднайменнае Ўпраўленьне пры Міністэрстве культуры.

Пра што крычыць на кожным куце Антон Астаповіч — я ведаю.
Што рэальна абараніла ад зьнішчэньня Ўпраўленьне пры Міністэрстве — ня ведаю.
Што грохнута з маўклівае згоды Ўпраўленьня — ведаю.
За што не панесьлі адказнасьці вінаватыя — таксама ведаю.
Хто і каму башляе за “мірнае” вырашэньне пытаньняў — здагадваюся.

Шкада толькі, што Антон Астаповіч улады ніякай ня мае, а прыслухоўвацца да грамадзкасьці ў нас не прынята. А найбольш шкада, што такія сумленныя людзі, якім сапраўды баліць за нашую спадчыну, ніколі не будуць дапушчаныя туды, гдзе ўсе друзья і дзеньгі дзелают многае.

“Ану ідзіце сюды, зьнішчальнікі нашай архітэктуры!..”

Гэтую тэму “Звязда” адсочвае ад пачатку лiстапада. Пачалося з таго, што прадпрыемства “Мiнская спадчына” ледзьве не зруйнавала помнiк архiтэктуры — дом ХIХ стагоддзя па вулiцы Рэвалюцыйная, 24а ў Мiнску, не маючы на гэта адпаведнага дазволу. Працы прыпынiлi, “Мiнская спадчына” атрымала ўрэшце дазвол, у якiм чорным па белым было прапiсана “весцi разборку ручным спосабам”. Па-першае, каб выявiць схаваныя архiтэктурна-планiровачныя асаблiвасцi будынка. Па-другое, каб выкарыстаць старадаўнюю цэглу пры аднаўленнi аб’екта. У пачатку снежня частку будынка знiшчылi экскаватарам. На месцы сабралася камiсiя, уключна з прадстаўнiкамi Мiнiстэрства культуры. Аднак па вынiках разбору Упраўленне па ахове гiсторыка культурнай спадчыны не прыняло нiякiх рэзкiх мераў — нiхто не быў пакараны.

Як вынiк — “Мiнская спадчына” завяршыла сваю чорную справу — у суботу (!) увечары (!!), калi ўжо было цёмна (!!!) будынак цалкам знiшчылi экскаватарам.

надрукавана ў “Звяздзе” ад 9 лютага

У рэдакцыi ёсць заключэнне Навукова-метадычнай рады аб неабходнасцi “ручной разборкi будынка”. Гэта — закон, адмянiць якi можа выключна сама Рада. Знiшчэнне будынка экскаватарам — парушэнне закону, якое павiнна атрымаць ацэнку з боку пракуратуры.

…Учора ўдзень на аб’екце зноўку сабралася камiсiя — навуковы кiраўнiк аб’екта Аляксандр Кропатаў, галоўны архiтэктар аб’екта Генадзь Босак, галоўны iнжынер “Мiнскай спадчыны” Мiхаiл Жых, а таксама прадстаўнiца ўлады — Аксана Сматрэнка, намеснiк начальнiка Упраўлення па ахове гiсторыка-культурнай спадчыны Мiнiстэрства культуры.

Трэба сказаць, што на з’яўленне карэспандэнта “Звязды” некаторыя прысутныя адрэагавалi вельмi нервова.

— Чаго вы фатаграфуеце? Вы не маеце права здымаць! — усчынiў крык Генадзь Босак, галоўны архiтэктар праекта (нiжэй вы зразумееце, чаму).

— Хто вас сюды пусцiў? Я вас сюды не запрашаў! — далучыўся да яго Мiхаiл Жых.

Галоўнаму iнжынеру “Мiнскай спадчыны”, якая зруйнавала дом, напэўна, невядома, што журналiсту не трэба прасiць ягонага персанальнага дазволу, каб выканаць сваю законную працу.

А Генадзь Босак хваляваўся абсалютна абгрунтавана. Чаму — стала зразумела са слоў навуковага кiраўнiка аб’екта:

— А крайнiм у iх у вынiку апынецца прараб!.. — злаваўся Аляксандр Кропатаў. — Вы толькi ўявiце: у суботу, увечары, цёмна ўжо было!.. Па гэтым будынку ў iх нават каштарыс складзены на разборку ўручную!.. Бо гэта — патрабаванне Мiнiстэрства культуры! У пятнiцу спадар Босак напiсаў у журнале аўтарскага нагляду рэкамендацыю: што ён не супраць механiзаванай разборкi будынка. Але гэтая рэкамендацыя не мае юрыдычнай сiлы, каб бурыць дом! Бо ёсць рашэнне Рады аб разборцы ўручную. I гэтае рашэнне — закон, адмянiць цi перайначыць якi можа толькi сама Рада! Нават калi я, навуковы кiраўнiк аб’екта, напiшу, што не супраць механiзаванай разборкi, — па новы дазвол на новы вiд работ трэба было б звяртацца ў Мiнiстэрства культуры.

У журнале аўтарскага нагляду сапраўды ёсць такi запiс за мiнулую пятнiцу — Генадзь Босак пiша, што “не супраць далейшай разборкi механiзаванымi сродкамi, пры ўзгадненнi з навуковым кiраўнiком…” Паводле слоў навуковага кiраўнiка, нiхто да яго не звяртаўся. Натуральна — бо субота i нядзеля выхадныя днi! Замест гэтага ў суботу падганяюць экскаватар — i дом руйнуюць… Мiж iншым, разам з недаследаванымi фрэскамi ХIХ стагоддзя…

— Я лiчу, што вiнаваты замоўца, “Мiнская спадчына”, бо не пракантралявалi працы на аб’екце, i падрадчык, якi супраць нормаў выканаў незаконнае руйнаванне будынка, — пракаментаваў “Звяздзе” Антон Астаповiч, старшыня Таварыства аховы помнiкаў. — Цяпер Мiнiстэрства культуры павiнна звярнуцца ў пракуратуру, каб там далi ацэнку гэтым дзеянням. Калi Мiнiстэрства не зробiць гэтага — “Мiнскай спадчыне” ўсё сыдзе з рук!..

Чыноўнiца мiнiстэрства Аксана Сматрэнка склала акт агляду месца здарэння.

— Я склала акт агляду, прапановы адлюструю там жа. Мы аддамо гэта кiраўнiцтву — намеснiку мiнiстра культуры Курашу, ён будзе вырашаць, цi звяртацца ў пракуратуру, — кажа Сматрэнка.

— На вашую думку, цi ёсць тут склад злачынства?

— Згодна з запiсам у журнале аўтарскага нагляду, працы выкананыя паводле рэкамендацыi галоўнага архiтэктара праекта…

Аднак Аксана Сцяпанаўна прызнала, што рашэнне Рады нi архiтэктар, нi хто iншы адмянiць не мелi права.

Гэтая сiтуацыя — як момант iсцiны для Мiнiстэрства культуры. Пададуць заяву ў пракуратуру — бо калi помнiк архiтэктуры руйнуюць экскаватарам, факт злачынства вiдавочны? Цi спусцяць, як гэта бывае, на тармазах?..

1980-я гады

лістапад 2009

сьнежань 2009

студзень 2010

бандыцкая апэрацыя “Мінскай спадчыны” пасьпяхова завершаная.

як пішуць у такіх выпадках міліцянты, “з асаблівым цынізмам” — у цэнтры Менску, за два кварталы ад Міністэрства культуры і за тры кварталы ад Упраўленьня па ахове гісторыка-культурнай спадчыны.

а яшчэ кажуць, што беларусы — талерантная і памяркоўная нацыя… гэта толькі пакуль беларусу ўсё падабаецца!..

а калі не падабаецца — беларус уважліва прачытае абвестку, сьвецячы экранам старой нокіі, знойдзе ў торбе асадку, пахукае на яе, каб пісала на марозе — і дасьць годны, упэўнены адказ!

садраў вось сёньня на пад’езьдзе, каб дзеці ня бачылі…

палучыла, адміністрацыя?..

як сапраўдныя беларусы, мы з Валошыным праводзім адпачынак актыўна і па-спарціўнаму. вось у нядзелю наведалі спачатку “сілічы” гаўно аказалася, пасьля паехалі ў “лагойск” катацца на звар’яцелых ватрушках лыжах і сноўбордах. атрымалі масу эмоцыяў і задавальненьня!

Валошын пры поўнай амуніцыі

адзін раз забурыўся носам у сьнег, падняўся, а ззаду едуць лыжнікі, дык і ён драпаць, каб не раздушылі. дык уся гэтая вада-сьнег на фэйсе абледзянелі. пагэтаму Жэня такі і шчасьлівы, што выжыў

а гэта я ўзяў у Валошына лыжы сфоткацца пасьля ізнурыцельнава катаньня з сумашэдшых горак

аварыя на трасе

гэта ня страшна, гэта я на камэру пазірую ў часе палёту

а насамрэч — прыкольна, скажу я вам!..

гэты факт, безумоўна, вядомы дасьледчыкам. а для мяне — стаў маленькім адкрыцьцём і шчырасьцю.

на здымку — інтэр’ер закрысьця дамавой капліцы Нясьвіскага замку, 1897 год. бачыце карціну справа — жанчына з крыжом у руках?

дык вось, аказалася, што гэта…

славуты мастак Ян Дамель (1780–1840)!.. а карціна –

Святая Канстанцыя. (каля 1825 года)

Паводле адной вэрсыі, карціна знаходзілася ў касьцёле, а ў капліцы — яе копія. Паводле іншай — карціну перанесьці з касьцёла ў капліцу.

Першай вэрсыі прытрымліваецца дызайнэр Аляксей Кульбіцкі, да ягока я зьвярнуўся па кансультацыю.

Вось ягоны параўнаўчы аналіз:

і камэнтар:

“Калі ўглядзецца, то ў мадэлі, што ў капліцы, больш моцныя рукі, зусім іншая драпіроўка на грудзях, і якое б асвятленне не было, такой чорнай сукенка быць не можа, што святлее толькі крыху на каленцы. Сукенка ў арыгінале насычаная і светлая – таму па тону на Ч/б павінна быць прыкладна, як я зрабіў. яшчэ ў арыгінале не відаць пад нагой нейкай прыступкі і яшчэ адной нішы пад сталом – а ў каплічным варыянце ё! у каплічным варыянце прыадкрыты рот, а ў арыгінале – не. карацей спісак гэта”.

Зараз карціна знаходзіцца ў Нацыянальным мастацкім музэі Беларусі. Вось інфармацыя з сайта музэю:

Ян Дамель. 1780–1840
Святая Канстанцыя. Каля 1825 года
Палатно, алей. 186х92
Паходзіць з Нясвіжскага касцёла
Паступіў у 1976 годзе з Дзяржаўнага гістарычнага музея БССР
ЗЖ-176

Святая дзева Канстанцыя – дачка імператара Канстанціна Вялікага. Звесткі пра яе надзвычай сціплыя: памерла ў 354 годзе і была пахавана ў маўзалеі Санта Канстанца ў Рыме пры базыліцы святой Агнесы.
У правым нефе Нясвіжскага фарнага касцёла стаіць алтар у стылі класіцызму, завершаны саркафагам з белай статуяй маладой жанчыны і надпісам: «Maz Zenie z Xiazat Radziwillow Czudowskiey Roku 1825 Mar. 31». Пра яго пісаў Уладзіслаў Сыракомля: “Направа бачым алтар тонкай работы першых гадоў нашага стагоддзя; у алтары – карціна Дамеля з выявай святой Канстанцыі ці Гелены з крыжам, у даўнейшых строях; а над алтаром, на прыгожай, з каляровага мармуру труне – белая, майстэрскай работы статуя заплаканай жанчыны. Гэта надмагільны помнік Канстанцыі Радзівіл, дачкі клецкага ўладальніка маярату трокскага ваяводы Юзафа, якая была замужам за Чудоўскім. Гэта павінен быць алтар, але касцёльнае кіраўніцтва, ці то знайшоўшы ўборы святой Гелены на карціне занадта сучаснымі, ці то, як кажа паданне, рысы святой былі на ёй узяты з твару князёўны, на грабніцы якой стаяў алтар, не дазволіла яго асвяціць” . На той час карціна знаходзілася ў плебаніі, пазней, верагодна, пры Марыі з Кастэланаў, была перададзена ў замак, да другой сусветнай вайны знаходзілася ў замкавай капліцы, досыць добра пазнаецца на фатаграфіі інтэр’ера 1897 года. Аўтарства Яна Дамеля прынята ў “Слоўніку польскіх мастакоў”, мы не бачым асаблівых падстаў яго аспрэчваць .
На абразе, напэўна, прадстаўлена святая Канстанцыя як нябесная апякунка Канстанцыі Чудоўскай. (Па іканаграфіі Святая Алена, маці Канстанціна Вялікага, павінна быць пажылой, з вялікім крыжам Хрыста, знойдзеным ёю). Канстанцыя паказана ў рост, нібы выступаючы з цёмнага фону да гледача, сыходзячы з прыступкі алтара, павернутая ў тры чвэрці ўправа, абедзвюма рукамі трымае невялікі чатырохканцовы крыж. Адзенне нагадвае антычнае: белы з залатым шлякам пеплас да самых пят, з-пад яго бачны толькі ступні ног у сандаліях, падобныя сукенкі насілі пані і ў першай чвэрці XIX стагоддзя, у перыяд захаплення антычнасцю. З левага пляча спадае пурпурны плашч-гімацій, які захутвае фігуру і кладзецца на алтар. Старанна ўкладзеныя валасы спераду аздабляе дыядэма. Твар малады, прыгожы, з правільнымі рысамі, увесь вобраз цалкам рэпрэзентатыўны, застылы, позірк накіраваны да нябёсаў; крытыку духоўнага кіраўніцтва хутчэй магло выклікаць свецкае адзенне, чым партрэтнасць святой Канстанцыі.

1. Wladyslaw Syrokomla. Wedrowki po moich niegdys okolicach. – Wilno, 1852. Цыт. па “Уладзіслаў Сыракомля. Добрыя весці. Пераклад К. Цвіркі. Мн., 1993”. С. 225.
2. Slownik artystow polskich і w Polsce dzialajacych. T. 2. – Warszawa-Krakow-Wroclaw-Gdansk (артыкул – Damel Jan, аўтары – J. Derwojd, M. Skalska).

А.А.Ярашэвіч, кандыдат мастацтвазнаўства, вядучы навуковы супрацоўнік аддзела старажытнабеларускага мастацтва Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь

тры падказкі:

1. гэта ня я
2. гэты чалавек жыў у канцы ХІХ — першай палове ХХ ст.
2. я і сам ніколі б не здагадаўся

сябры, вапіюшчы выпадак! “Народная газета” выдала каляндарык, на якім не хапае двух дзён — 30 і 31 жніўня. а гэта, як вядома, не хухры-мухры, а дні народзінаў Аляксандра і Мікалая Лукашэнкаў.

што б гэта значыла?..

(падгледжана на belmy.by)

артыкул удзельніцы падзеяў Яніны Мельнікавай можна пачытаць ТУТ

выбачаюся за часовыя нязручнасьці!