Żyj tak, jakbyś miał umrzeć jutro. Ucz się tak, jakbyś miał żyć wiecznie.

Mahatma Gandhi

Móc żyć życiem jakie chcę, a nie jakie jest dostępne, jest moją podstawową motywacją do robienia tego, co wydaje się niemożliwe.

Marcin Radlak

Taką zasadą kieruje się autor bloga PROfesjonalny TRADING. Zastanów się, jakimi zasadami Ty się kierujesz w życiu i czy możesz je w równie prosty sposób sprecyzować?

Przykłady

Czas na przykłady z życia wzięte, które pomogą zilustrować moje przemyślenia, bo jak dotąd były to rozważania czysto teoretyczne.

Projektowanie i implementacja serwisu Aktywnie.org.pl

Termin ukończenia pierwszej fazy projektu został już przesunięty na grudzień, jednak w tej chwili jestem już pewien, że będę zmuszony go jeszcze raz przesunąć. W tej chwili patrząc realnie na projekt, nie jestem w stanie określić ostatecznej daty jego ukończenia. Powodów jest kilka – m.in. pojawiła się konieczność poszukiwania nowej pracy (co w czasach kryzysu nie jest takie łatwe), oraz realizacji kilku zleceń zewnętrznych.

Doszedłem też do wniosku, że sam projekt jest troszkę za duży jak na początek (nigdy wcześniej nie realizowałem tego typu projektów). Podjąłem więc decyzję o wstrzymaniu na jakiś czas projektu Aktywnie i realizacji innego, mniejszego projektu, dzięki któremu nabiorę nieco praktyki. W tej chwili jest on na ukończeniu i gdy tylko będzie się nadawał do pokazania światu, opublikuję stosowne info na blogu. Ciekawe jest to, że ten projekt planowałem zrealizować w ciągu maksymalnie miesiąca (z dużym zapasem), a w tej chwili właśnie mija ten miesiąc.

Wstępne plany realizacji serwisu Aktywnie.org.pl nie zakładały tego typu problemów i “przeszkadzaczy”, które wymieniłem powyżej, ale tak to w praktyce się potoczyło i dzięki temu wiem już m.in to, że realizację projektu należy planować rozsądnie i starać się zawsze przewidzieć czas na rzeczy nieprzewidziane.

Zastosowanie zasad, o których piszę na blogu, w praktyce

Jak już wcześniej wspomniał w cytacie pan Martin J. Pring, jedna rzecz to wiedzieć co należy robić, druga rzecz to umieć to zrealizować. Dodam od siebie jeszcze jedno stwierdzenie – zastanów się, czy to, co chcesz robić w ogóle jest zgodne z Twoimi potrzebami i z Twoim sposobem działania.

To jest trochę tak, jak z wyznaczaniem zasad automatycznego systemu inwestycyjnego (o grze na giełdzie będzie trochę dalej w tym wpisie). Jedna rzecz to znać różne zasady organizacji i optymalizacji wykorzystania czasu (jak metoda SMART, mapy myśli, czy nawyki skutecznego działania), a całkiem inna rzecz, to naprawdę je czuć, rozumieć i przyjmować te zasady jako “Twoje”. Jeśli chcesz bez specjalnego wysiłku wykorzystać je w swoim życiu, muszą one pasować do Twoich przyzwyczajeń i przekonań. Przyznam się, że nie wszystkie z opisanych na blogu metod uznaję jako takie, które naprawdę pasują do moich wymagań i oczekiwań wobec nich.

W przypadku gdy naprawdę chcę wprowadzić jakąś metodę w życie, zwykle stosuję taką taktykę: najpierw metodę wypróbowuję jakiś czas stosując się dokładnie do jej zasad. Następnie modyfikuję ją stopniowo, usuwając te elementy, które najbardziej mi przeszkadzają, utrudniają czy demotywują, a wprowadzając ewentualnie inne elementy, które są według mnie przydatne.

Takim sposobem przykładowo radykalnie okroiłem metodę GTD do postaci notatnika i długopisu. W notatniku tym, który staram się zawsze nosić przy sobie, zapisuję wszystkie sprawy, które chodzą mi po głowie. W wolnej chwili rozbijam te bardziej skomplikowane zadania na mniejsze części i po prostu je realizuję. Dodatkowo oddzieliłem zadania, które mają określony termin wykonania, od zadań, które po prostu muszą być zrobione, w bliżej nieokreślonym czasie. Taka forma GTD na razie mi wystarcza. Jeśli zdarzy się, że ilość spraw do wykonania przerośnie możliwości mojego “systemu”, zacznę zastanawiać się nad jego modyfikacją.

Praktyczna znajomość języka angielskiego

Posługując się niemal na codzień językiem angielskim czytanym i pisanym, wydawało mi się, że rozmowa po angielsku nie będzie dla mnie problemem. Jednak kilka rozmów kwalifikacyjnych, które odbyłem w ostatnich tygodniach w tym języku, szybko zweryfikowało moje umiejętności.

Okazało się, że jest o wiele gorzej niż sądziłem. Brak praktyki w mówieniu dał się we znaki i niemal uniemożliwił swobodne porozumiewanie się. Dopiero w takich okolicznościach zdałem sobie sprawę z poziomu mojego angielskiego mówionego. Nie wystarczy znać słówka i wiedzieć co one oznaczają, gdy piszemy lub czytamy i mamy czas, by się upewnić co do znaczenia słowa.

Do płynnego porozumiewania się w języku obcym potrzeba przede wszystkim praktyki – co z pomocą żony aktywnie podejmuję. Dużo rozmawiania w różnych sytuacjach – zwłaszcza w tych bardziej stresujących, pod wpływem presji czasu. Dzięki temu nabędę wprawy i doświadczenia. Zamiast zastanawiać się jak coś powiedzieć, będę mógł sobie po prostu przypomnieć, w jaki sposób to powiedziałem ostatnim razem.

Gra na giełdzie

Chodzi głównie o stosowanie metod, które sobie wyznaczam. Problem jest ogólnie znany i jest dobrym przykładem na pokazanie różnicy pomiędzy teorią a praktyką. Wszystkie książki opisujące metody gry na giełdzie mówią o tym, żeby wyznaczyć zasady i się ich trzymać.

Z początku myślałem, że to łatwe. Są jasno określone zasady i wystarczy, że będę się ich trzymał a zarobię miliony. Jednak w praktyce okazało się, że nie jest aż tak różowo. Na papierze wszystko ładnie wygląda, bo nie angażujemy emocji, jednak podczas gry prawdziwymi pieniędzmi pojawia się niepewność i brak zaufania do swoich zasad, chciwość i strach przed utratą pieniędzy. Potrzeba czasu i poświęcenia, aby oswoić się z sytuacją i zacząć grać zgodnie z zasadami.

Panele

Jeszcze jeden, obrazowy przykład. Pół roku temu zakończyłem remont mieszkania. Ze względu na dużą powierzchnię, na podłogę do pokoju gościnnego wybraliśmy panele ze specjalnym rodzajem połączeń typu “click”, które umożliwiały montowanie paneli pojedynczo, a nie w całych rzędach, jak to jest standardowo. Nie przewidzieliśmy jednak, że takie połączenia są słabsze i w tej chwili zaczynają się one rozchodzić i pękać.

To jest właśnie przykład sytuacji, w której brak doświadczenia utrudnia przewidzenie różnych problemów, mogących wystąpić podczas realizacji projektu lub już po jego zakończeniu. Teraz jesteśmy bogatsi o to doświadczenie i gdybyśmy kładli panele jeszcze raz, na pewno zwrócilibyśmy na ten problem uwagę.

To jest dopiero początek moich przemyśleń. Cały ten temat teraz “dojrzewa” w moim umyśle i zbieram obserwacje z życia codziennego, które posłużą jako pożywka do dalszych przemyśleń. Jak coś się wykluje, postaram się przelać to na bloga

Miasteczko Celebration

Ciekawym uzupełnieniem do wpisu jest film dokumentalny Miasteczko Celebration. Jest to opowieść o idyllicznym miasteczku zbudowanym na Florydzie przez wytwórnię Walta Disneya. W zamierzeniu miało to być idealne miasteczko, jednak rzeczywistość nie okazała się już aż tak sielska.

Film opisuje nadzieje ludzi, którzy przybyli do Celebration aby się tam osiedlić i rozwiązać w ten sposób wszelkie swoje problemy, oraz ich rozczarowanie, gdy miasteczko nie spełniło ich oczekiwań.

Następny wpis już w przyszłym tygodniu!

Przedni Staw, Tatry Wysokie, wrzesień 2009

Smutne jest to, że ludzie są biedni, bo jeszcze nie zdecydowali, by być bogatymi. Mają nadwagę i są niewysportowani, bo nie zdecydowali jeszcze, by być szczupłymi i sprawnymi fizycznie. Nieefektywnie marnują czas, bo nie zdecydowali jeszcze, by być bardzo produktywnymi we wszystkim, co robią.

Brian Tracy

Pamiętaj, że podstawą Twojego rozwoju osobistego jest Twoja decyzja o tym, aby zacząć się rozwijać.

Ten wpis jest zbiorem moich przemyśleń i wniosków opartych o własne obserwacje, tak więc wcale nie musisz się ze mną zgadzać – masz prawo do własnego zdania. Ostrzegam, że będzie trochę filozofowania, więc czytasz dalej na własną odpowiedzialność

Różnica

Czytając niedawno kilka ostatnich wpisów m.in. na blogu Podtwórcy oraz blogu Alexa zacząłem coraz wyraźniej dostrzegać, że w moim sposobie postrzegania rzeczywistości przykładam za małą wagę do pewnej istotnej kwestii. Pomimo tego, że przecież dobrze wiem, że rozważania teoretyczne to jedna sprawa, a ich realizacja w praktyce to całkiem inna sprawa, jednak dopiero niedawno zaczęły mi się otwierać oczy na prawdziwą istotę tej różnicy.
Investor przytoczył niedawno wypowiedź bliżej nieznanego pochodzenia, która dobrze nawiązuje do tematu:

“Jaka jest różnica pomiędzy teorią a praktyką? Otóż w teorii nie ma różnicy pomiędzy teorią a praktyką, a w praktyce jest.”

Zauważyłem, że ja, jako w sumie młoda jeszcze osoba, nie przykładam większej uwagi do różnicy pomiędzy wiedzą teoretyczną, życzeniami i oczekiwaniami wobec jakiegoś tematu, czy teoretycznymi rozważaniami na jakiś temat a wiedzą płynącą z doświadczenia, opartą na dogłębnym zrozumieniu tematu i analizy przypadków z życia wziętych. W skrócie chodzi o określenie różnicy pomiędzy opieraniem się na swoich lub czyichś opiniach a opieraniem się na faktach, a więc o relację opinie-fakty.

Taki sposób postrzegania świata wydaje się oczywisty w przypadku młodych ludzi, bo nie mają oni jeszcze doświadczenia w wielu dziedzinach, nie mają więc skąd czerpać tej wiedzy. Działają opierając się głównie na doświadczeniu i opiniach innych ludzi, oraz na swoich oczekiwaniach wobec spodziewanego rezultatu działania. Popełniają błędy, bo nie do końca zrozumieli zagadnienie. Właśnie dopiero wtedy, gdy korzystając czyjejś wiedzy realizują swoje działania, nabywają doświadczenia i mądrości. Zaczynają naprawdę rozumieć to, co ktoś inny chciał im przekazać lub co gdzieś przeczytali.

Zrozumienie

Mądrość nie bierze się z dużej liczby przeczytanych książek, ale z bogatego doświadczenia – życiowego oraz zawodowego, które trudno posiąść w inny sposób niż przeżyć “na własnej skórze”. Można jeszcze skorzystać z pomocy osoby bardziej doświadczonej w danej dziedzinie – mentora, mistrza czy trenera. Taka osoba jest gotowa odpowiedzieć na wszelkie Twoje pytania i wątpliwości, pomóc nie tylko poznać dane zagadnienie, ale także je zrozumieć.

Weźmy dla przykładu chociażby szkolenia w firmie. Gdy zostajesz zatrudniony w nowej firmie, z reguły przechodzisz różne szkolenia, tak aby jak najszybciej wdrożyć się w nowe zagadnienia. W przypadku gdy masz jakiekolwiek wątpliwości, możesz pytać osób bardziej doświadczonych, które pracują w firmie od lat. Dzięki temu Twoja wiedza i zrozumienie tematu szybko wzrasta, a Ty możesz szybciej zacząć realizować zadania na swoim stanowisku.

Czytając nawet najlepszy poradnik na dany temat (np. o zakładaniu firmy), napisany przez człowieka, który ma spore doświadczenie w tym, o czym pisze, nie będziemy w stanie przewidzieć wielu problemów, które napotkamy samodzielnie realizując dane zadanie. Każdy przypadek jest inny, a okoliczności i warunki się stale zmieniają, niemożliwe więc jest, by taki poradnik zawierał wszystkie

Podstawowa kwestia to właśnie zrozumienie zagadnienia, oraz wyrobienie zmysłu opartego na doświadczeniu. Jest to taki rodzaj zmysłu, który podpowie nam, że realizacja kolejnego projektu potrwa na pewno 2x dłużej niż zakładamy, chociaż w tej chwili wydaje się nam, że wszystko mamy pod kontrolą i nic nieplanowanego nie może się zdarzyć. Praktyka podpowiada właśnie, że nawet jeśli mamy wszystko pod kontrolą, może zdarzyć się coś od nas niezależnego, na co nie mamy wpływu.

Jedna rzecz to wiedzieć, co należy robić, ale całkiem inną sprawą jest umieć to zrealizować.

Martin J. Pring

Kilka wniosków

Doszedłem do kilku wniosków, które chcę tutaj wymienić i które będą dla mnie swego rodzaju drogowskazem, pomagającym mi skierować się na odpowiednią ścieżkę rozwoju. Poniższa lista odnosi się głównie do moich doświadczeń i przemyśleń, ale być może dla Was przynajmniej część punktów też okaże się prawdziwa i pomocna.

1. Nie używaj uogólnień. To dotyczy zarówno uogólnień dotyczących osób, jak i sytuacji. Coś, co jest regułą dla Ciebie, wcale nie musi być regułą dla kogoś innego. Coś, co się raz sprawdziło, wcale nie musi się sprawdzić drugi raz. Każda osoba jest inna i każdy przypadek jest inny.
   Weź też pod uwagę fakt, że są na świecie rzeczy, o których istnieniu nie masz pojęcia. Nie jesteś więc w stanie przewidzieć, czy Twoja teza jest prawdziwa w każdym przypadku. Tym bardziej nie uogólniaj, jeśli nie masz żadnych dowodów na to, że twoja teza jest regułą dla większej liczby osób, a swoje stwierdzenie opierasz wyłącznie o własne przemyślenia.
2. Swoje wnioski staraj się opierać w jak największym stopniu na własnym doświadczeniu. Jeśli nie posiadasz doświadczenia w danej dziedzinie, staraj się opierać na doświadczeniu innych osób. Jednak w tym przypadku miej na uwadze wszelkie różnice wynikające z miejsca zamieszkania, doświadczenia życiowego, osobowości czy okoliczności nabywania doświadczenia przez tą osobę (np. zakładanie firmy w USA jest całkiem odmiennym doświadczeniem niż zakładanie firmy w Polsce). Do takiej wiedzy należy podchodzić obiektywnie i z rozwagą.
3. Unikaj wyciągania wniosków na podstawie opinii – własnych lub czyichś domysłów, oczekiwań czy uprzedzeń. Takie działania mogą przynieść więcej szkody niż pożytku.
4. Zwracaj uwagę na to, kogo słuchasz i czyje teksty się czytasz. Czy ta osoba opiera swoje słowa o wiedzę czysto teoretyczną, czy są to jego opinie (domysły i “pobożne życzenia”)? Czy może opiera się na własnym doświadczeniu, na konkretnych przypadkach wziętych z własnego życia? Na jakich podstawach opierają swoje wywody ci, których słuchasz, a później na tej podstawie być może podejmiesz jakieś decyzje – analitycy giełdowi, doradcy finansowi, księża czy wykładowcy na uczelni?
5. Uważaj na szkolenia i wszelkiej maści trenerów, obiecujących szybkie zarobki, szybki rozwój czy szybką realizację Twoich marzeń. Czy mają jakiekolwiek doświadczenie w dziedzinie, z której chcą szkolić? Jakimi mogą się pochwalić osiągnięciami? Czy może przeczytali tylko kilka e-booków ściągniętych z internetu i chcą na Tobie zarobić?

Sam powoli zaczynam rozumieć istotę doświadczenia i wiedzy praktycznej. Taką wiedzę staram się przedkładać nad wiedzę teoretyczną, wyczytaną z książek i poradników. Na razie utrwalam sobie w umyśle ten wzorzec myślenia.

Wpis się nieco rozrósł, tak więc postanowiłem go podzielić na dwie części. Żeby nie poprzestać na samych rozważaniach, w następnej części zobrazuję wpis przykładami wziętymi z mojego życia. Do obejrzenia będzie także ciekawy film.

Już w środę kolejny wpis!

Festiwal Muzyki Celtyckiej Zamek, Będzin, sierpień 2009

Myśl na wielką skalę.

Donald Trump

Planując nowy projekt, zwłaszcza biznesowy, najlepiej już od samego początku szukaj takiego pomysłu, który da się zrealizować na wielką skalę.

Efekt, na zasadzie dźwigni, może być o wiele większy od włożonej w projekt pracy.

Myślenie w kategoriach prawdopodobieństwa

Przypuśćmy, że mamy monetę, która jest wyważona nierównomiernie. Orzełki wypadają w 70% przypadków, reszki w 30% przypadków. Znając rozkład prawdopodobieństwa, wiemy czego się spodziewać w dłuższym terminie. Wiemy, że po 1000 rzutach taką monetą orzeł wypadnie w przybliżeniu w 700 rzutach, reszka w 300 rzutach. “W przybliżeniu” oznacza, że orzeł może przykładowo wypaść w 650 rzutach, reszka w 350 rzutach. Tego nie jesteśmy w stanie dokładnie określić.

Nie jesteśmy także w stanie określić jaki będzie wynik kolejnego rzutu monetą. Znamy długoterminowy wynik, nie jesteśmy jednak w stanie określić co wypadnie za chwilę, czy w najbliższych 5 rzutach monetą. Równie dobrze może to być orzeł, co i reszka. Wiemy tylko, że jest trochę większa szansa na wypadnięcie orła.

Tak samo jest z tradingiem. Znając skuteczność systemu, opartą na danych historycznych, jesteśmy w stanie przewidzieć w przybliżeniu długoterminowy wynik. Nie mamy możliwości określić, czy ta kolejna transakcja będzie zyskowna czy stratna.

A to jest przecież to, co wiele osób grających na giełdzie próbuje zrobić. Inwestor widzi formację, która wielokrotnie w przeszłości dawała duże zyski. Czeka z zapałem na sygnał systemu. Sygnał oczywiście się pojawia, inwestor zajmuje pozycję i jest pewny, że znowu zarobi mnóstwo pieniędzy. Już w myślach wydaje jeszcze niezarobione pieniądze, podczas gdy sytuacja na rynku się zmienia i inwestor jest zmuszony zamknąć pozycję ze stratą. Takie sytuacje często rodzą frustrację i zniecierpliwienie inwestora. Przestaje się 0n skupiać na grze, zamiast tego emocjonuje się wynikami kolejnych transakcji, co negatywnie wpływa na skuteczność działań.

Zapamiętaj – trading, transakcje dokonywane przy pomocy systemu inwestycyjnego, nie mają nic wspólnego z posiadaniem bądź nieposiadaniem racji. Jest to po prostu gra oparta na prawdopodobieństwie. Musisz być w stanie dokonać każdej transakcji, którą wskaże system, ponieważ nie wiesz kiedy ani nie znasz kolejności w jakiej się pojawią transakcje wygrywające.

Trenuj psychikę

Wcale nie musisz mieć 70% transakcji wygrywających by zarabiać w długim terminie. Ba, Twój system nawet nie musi mieć trafności na poziomie 50%. Niektórzy profesjonalni traderzy posługują się systemem, który ma trafność 5% (!), a w długim terminie wygrywają. Mają tak dostosowaną strategię zarządzania pieniędzmi i dopuszczalny poziom ryzyka, że 95% stratnych transakcji nie grozi wyczyszczeniem ich rachunków. Te pozostałe 5% transakcji jest na tyle zyskownych, że pokrywa straty z nawiązką.

Co jest niezbędne, aby grać takim systemem? Przede wszystkim odporność psychiczna. Mało który człowiek bez żadnej praktyki będzie w stanie grać takim systemem. Mimo że przeglądając wyniki historyczne tego systemu widzi on, że w dłuższym terminie system całkiem dobrze zarabia, brak przygotowania psychicznego i długie serie stratnych transakcji takiego niewprawnego inwestora z pewnością wykończy.

Niezmiernie ważne jest odpowiednie nastawienie psychiczne i zaufanie do swojego systemu. Nie można myśleć o tym, czy kolejna transakcja będzie zyskowna czy nie, a jeśli będzie zyskowna to ile zarobię. Mając takie oczekiwania wobec transakcji wpędzamy się w stres i zaczynamy mieć wątpliwości, czy aby na pewno system dobrze nam wskazał pozycję. Zaczynamy wyłapywać różne informacje z rynku, które potwierdzają nasze wątpliwości, przez co pogłębiamy nasz stan niepewności. W naturalny sposób nasz umysł równocześnie ignoruje informacje które wskazują, że nie mamy racji.

Zarabianie na giełdzie to nie kwestia posiadania racji

Tak jak już wcześniej pisałem, długoterminowe zarabianie na giełdzie to kwestia odpowiedniego podejścia mentalnego. Grę na giełdzie można porównać do gry na automatach w kasynie. W obydwu przypadkach nie wiemy dokładnie jaki będzie wynik transakcji / losowania. Grając na automacie nie spodziewamy się wygranej. Mamy oczywiście nadzieję, że rozbijemy kasę, ale wiemy, że automat daje wyniki losowe (a przynajmniej powinien) i nie obrazimy się zbytnio jeśli ta złotówka, którą przed chwilą do niego wrzuciliśmy, przepadnie.

Podobny sposób myślenia powinniśmy zastosować do gry na giełdzie. Kolejne wyniki transakcji są od siebie niezależne, są też rozłożone w sposób losowy (nie wiemy które z nich będą wygrywające, a które przegrywające), więc dlaczego mielibyśmy oczekiwać osiągnięcia konkretnych wyników w kolejnej transakcji?

Jeśli uwolnimy się od takiego sposobu myślenia, zniknie większość stresu związanego z dokonywaniem kolejnych transakcji. Nie będziemy się zastanawiać, czy ta transakcja da nam w końcu upragniony zysk czy nie, bo wiemy, że w długim terminie system z którego korzystamy przyniesie nam zysk – wynik kolejnych kilkudziesięciu transakcji będzie dodatni. Nie wiemy natomiast które dokładnie transakcje to będą, bo nikt tego nikt nie jest w stanie określić.

Trading na wirutalnym koncie

Mark stwierdza też ciekawą rzecz. Tzw. granie na papierze, wbrew powszechnej opinii, może być bardzo pożyteczne. Grając wirtualnie tracimy wirtualne pieniądze – nie martwimy się więc o to, czy kolejna transakcja będzie wygrywająca. Dzięki temu skupiamy się na naszym systemie i wykorzystujemy dokładnie wszystkie sygnały, które on generuje, bez strachu i niepewności o to, czy i ile zarobimy.

Dlaczego jest taka różnica między graniem wirtualnym a graniem w świecie realnym? Oprócz oczywistych powodów – grając na wirtualnym koncie mamy idealną płynność, nie ma slippage, i tym podobnych utrudnień, dochodzi kwestia obciążenia psychicznego. Grając wirtualnie, a następnie przesiadając się na prawdziwy rachunek mamy okazję zobaczyć jak na dłoni nasz brak umiejętności panowania nad swoją psychiką. Gra wirtualna pokazuje nam w przybliżeniu jak byśmy grali na realnym rynku, gdybyśmy wykształcili odpowiednie podejście psychiczne do gry.

Rynek nie spełnia życzeń

Powtórzmy jeszcze raz za Markiem Douglasem.

Sukces w grze na giełdzie jest w zasięgu każdego z nas. Jeśli bardzo chcemy osiągnąć sukces, to na pewno go osiągniemy. Trzeba tylko pamiętać, że musimy się skupić na tym, jak skierować nasz sposób myślenia na odpowiednie tory. Musimy chcieć zmienić nasz sposób myślenia, grając na giełdzie musimy przyjąć beztroski stan umysłu.

Co to oznacza? Musimy po prostu całkowicie wyeliminować myślenie o tym, że rynek może nie spełnić naszych oczekiwań, że jeśli kolejna transakcja będzie stratna, utracimy kolejne ciężko zarobione pieniądze. Rynek nie służy do spełniania życzeń, a zarabianie na giełdzie nie jest zależne od tego czy masz rację czy jej nie masz. Jest to gra oparta na rachunku prawdopodobieństwa i powinieneś podejść do gry beztrosko, bez żadnych oczekiwań, zmartwień ani strachu o stratę pieniędzy. Nie oznacza to jednak, że masz nie dbać o to, czy Twój system zarabia w długim terminie czy traci. Chodzi tu tylko o podejście psychiczne do realizacji wskazań systemu – musimy je realizować beztrosko.

Kolejny wpis już za tydzień!

Zamek w Mosznej, obecnie Centrum Terapii Nerwic, lipiec 2009

Teoria i praktyka to jedność, jak ciało i dusza, i jak ciało i dusza są najczęściej skłócone ze sobą.

Marie von Ebner-Eschenbach

Często między teorią a praktyką w danej dziedzinie istnieje duża przepaść. Jeśli ktoś nie jest świadom tej przepaści może się trochę pogruchotać spadając w nią.

Szerzej o tym napiszę w kolejnym wpisie w przyszłym tygodniu.

W wywiadzie tym Mark opowiada o nastawieniu psychicznym inwestora grającego w długim terminie. Padło tam kilka ciekawych stwierdzeń i porad, które powinien znać każdy szanujący się i chcący zarabiać inwestor. Mark prezentuje bardzo ciekawe i praktyczne spojrzenie na zasady inwestowania. Poniżej je podsumowałem, warto jednak zapoznać się z całym filmikem.

Pojedyncze wygrane a zarabianie w długim terminie

Pojedyncze wygrane a zarabianie w długim terminie to dwie różne i niezależne od siebie sprawy. Nie ma związku między pojedynczą wygraną a konsekwentnym długoterminowym wygrywaniem.

Wygrywanie nie wymaga żadnych umiejętności. Wystarczy kliknąć myszką i jeśli mamy szczęście, znajdujemy się w silnym trendzie i nasz kapitał rośnie. Łatwo w takim przypadku odnieść wrażenie, że zarabianie na giełdzie w sposób stały to bułka z masłem.

Konsekwentne długoterminowe wygrywanie to jednak całkowicie inna sprawa. Nie ma ona żadnego związku z pojedynczymi wygranymi.

Wydawałoby się, że klucz do sukcesu na giełdzie to posiadanie systemu inwestycyjnego, który mówi nam kiedy kupować i sprzedawać, dając nam duży potencjał do dobrych długoterminowych wyników. Jednak musimy pamiętać o tym, że nie uda nam się to bez wykształcenia odpowiednich umiejętności psychicznych.

Trader jest jak koszykarz, któremu podczas treningów udaje się każdy rzut piłką do kosza. Bez wyrobienia odpowiednich umiejętności psychicznych nie będzie w stanie powtórzyć takiej skuteczności rzutów podczas mistrzostw, gdy gra toczy się o wielką stawkę a ostateczny wynik zależy tylko od Ciebie.

Co w takim wypadku robić? Skupić się na grze – czyli w naszym przypadku na procesie tradowania. Nie martwić się o to, czy następny trade będzie wygrywający i co zrobimy jeśli okaże się przegrywający. Podstawą odniesienia sukcesu na giełdzie jest realizowanie wskazań naszego systemu inwestycyjnego bez wahania, wybierania okazji do trade’u czy strachu.

Największą przeszkodą w drodze do sukcesu na giełdzie jesteśmy my sami. Jeśli nie wykształcimy odpowiedniego podejścia psychicznego, odpowiednich umiejętności, które umożliwią nam realizację naszego planu inwestycyjnego, nie uda nam się wygrywać w dłuższym terminie.

Losowość rynków a konsekwentne zarabianie

System inwestycyjny umożliwia nam zarabianie na giełdzie w długim terminie. Problem w tym, że wyniki pojedynczych transakcji są całkowicie od siebie niezależne. Jedna transakcja wygrywająca nie oznacza, że następna transakcja też będzie wygrywająca. Nawet w przypadku, wydawałoby się, takich samych warunków na rynku, rezultat może być całkowicie odmienny.

Nie ma żadnego związku między początkowymi warunkami panującymi na rynku (podczas zawierania transakcji), a wynikiem transakcji. Możemy mieć dokładnie takie same warunki – taki sam układ świeczek, LOP, czy wolumen, a w jednej transakcji możemy zyskać 30%, podczas gdy w drugiej stracić 30%.

Nie wiemy przecież co się stanie na rynku za chwilę – nikt tego nie wie. Może być jedna transakcja wygrywająca, a po tym 10 transakcji przegrywających. Człowiek grający za pomocą systemu spodziewa się, że skoro jest on sprawdzony, to powinien regularnie dawać wygrane, transakcja za transakcją. Jednak w praktyce wcale tak nie jest.

Na giełdzie należy myśleć w kategoriach prawdopodobieństwa. Ale o tym w następnym wpisie, już w najbliższą środę. Zapraszam!

Katowice-Nikiszowiec, sierpień 2009

P.S. Jak można zauważyć, od tego wpisu rozpocząłem nową tradycję. Wzorem bloga Studenta Inwestującego i Milion dolarów w 12 miesięcy, będę na końcu każdego wpisu wstawiał jedno zdjęcie z miejsca w którym byłem i które pozytywnie mi się kojarzy. Po ciężkiej i owocnej pracy zawsze przyjemnie jest spędzać wolny czas w ciekawym i nieznanym wcześniej miejscu.

Od kilku lat interesuję się fotografią, więc teraz będę miał okazję do pokazania moich postępów jak i pretekst do poświęcenia temu hobby większej ilości czasu

Do każdego zdjęcia będę dołączał też link do Zumi, żeby każdy wiedział gdzie to jest na mapie.

Rzeczą ważniejszą od wiedzy jest wyobraźnia.

Albert Einstein