Introductie “Dit is een overval”

Aflevering 1

Aflevering 2

Aflevering 3

Aflevering 4

Aflevering 5

Aflevering 6

Aflevering 7

Aflevering 8

Aflevering 9

Het team van MIT wist in de 36 uur voorafgaand aan de zoekactie 4.400 mensen te mobiliseren. Het kreeg die medewerking door 40.000 dollar aan prijzengeld uit te loven, niet alleen voor de vinders van de ballonnen, maar ook voor degenen die de vinders in contact brachten met het team. Wie als eerste de correcte coördinaten van een ballon doorgaf, kreeg 2.000 dollar. Wie de vinder van een ballon had aangetrokken voor het team, kreeg 1..000 dollar, wie die persoon had aangetrokken 500 dollar, enzovoort. Dit systeem van afnemende prikkels beloont de contactman van ieder die een prijs wint met de helft van diens prijs. Het MIT-team ging ervan uit dat grootschalige mobilisatie alleen werkt als individuen zich beloond voelen, voor de taak zelf én voor het werven van andere deelnemers.

De MIT-ploeg vond alle tien de ballonnen in exact 8 uur en 52 minuten. In de aanloop naar 5 december 2009 hadden de onderzoekers 4.400 lekenspeurders gerekruteerd via het web, het vriendennetwerk Facebook en de blogdienst Twitter. Elke deelnemer werd een worst voorgehouden van 4.000 dollar per ballon, eventueel te delen met iedere speurhond die hielp de lokatie door te geven.

Het GaTech-team, dat tweede werd, gebruikte altruïstische prikkels: alle opbrengsten zouden worden gedoneerd aan het Rode Kruis. Die aanpak leidde tot aanzienlijk minder tweets (1..400, een derde) dan de MIT-strategie. ‘Het beperkte aantal tweets waarin werd gereageerd op hun oproep doet vermoeden dat vertrouwen op de verbreiding door altruïsme onvoldoende is om een grote groep te mobiliseren’, schrijven de MIT’ers over de aanpak van de rivalen. Die eindigden als tweede met negen opgespoorde ballonnen. Het GaTech-team gooide ook andere middelen in de strijd. Het bouwde de website I Spy A Red Balloon en kocht voor 200 dollar verwijzingen in bij Google. Op die manier hoopte de onderzoekers de aandacht te trekken van mensen die op 5 december een rode ballon zagen en zich afvroegen wat er aan de hand was.

‘Hoewel we de focus legden op mobilisatie van het publiek vóór de wedstrijd, heeft onze sterke aanwezigheid op internet op de dag zelf mensen die van niets wisten geholpen ons team te vinden’, stelt teamlid Ethan Trewhitt.

Andere deelnemers ronselden grotere aantallen speurders, maar dat was geen garantie voor een beter resultaat. Zo schakelde de Amerikaanse hacker George Hotz zijn 35 duizend volgers op Twitter in. Hotz kwam met acht vindplaatsen op de proppen vier die direct bij hem werden aangemeld en vier die hij via een gegevensruil met andere teams bemachtigde.

De Science-studie gaat niet in op de rol die de traditionele nieuwsmedia speelden in de wedstrijd. Vorig jaar constateerden DARPA-onderzoekers in een evaluatierapport dat het bezoek aan de wedstrijd-website pas goed op gang kwam toen The New York Times erover schreef op 1 december, vier dagen voor aanvang en ruim een maand nadat DARPA in een persbericht de zoektocht had aangekondigd.

Hoewel de Network Challenge de kracht van sociale netwerken op internet laat zien, zit er ook een risico aan deze vorm van publieksparticipatie, zegt Trewhitt van GaTech. ‘Omdat de teams werden geïnfiltreerd door leden van rivaliserende groepen, konden we niemand blind vertrouwen.’ Dat maakt het vertrouwen in grote groepen tot een netelige kwestie. Trewhitt: ‘Dat is een puntje voor nader onderzoek’.

De onderzoekers stellen in Science dat uit hun succes lessen kunnen worden getrokken voor toekomstige publieksacties als alternatief voor traditionele media zoals de tv en de krant. In de nasleep van de orkaan Katrina hielpen radio-amateurs de berichten van hulpdiensten verspreiden in gebieden waar de infrastructuur op zijn gat lag.

Het doet een beetje denken aan het ooit zo populaire bordspel Cluedo. De spelers moeten uitvogelen wie een moord heeft gepleegd. Gedurende het spel krijgen ze steeds meer aanwijzingen gepresenteerd. Op de website www.onderzoekzuiderdiep.nl laat de politie burgers meedenken over de moord op de Groninger Nico Leeuwe. Hij werd op 16 september dood in zijn appartementencomplex gevonden.

Dat de politie de hulp van burgers inroept is niet nieuw. Ook niet dat dit gebeurt met speciale webpagina’s. Een regelrechte primeur in Nederland is wel dat de politie al zo snel na een moord het publiek inschakelt. Voordat het slachtoffer was gecremeerd, zette de politie de site al online. In overleg met de nabestaanden.
Recherchechef Frans Greve: “Voor de duidelijkheid: het lijkt misschien op een spel. Maar het gaat wel om keiharde realiteit. Vroeger was het inschakelen van het publiek een laatste redmiddel. Nu doen we dat veel sneller. Met YouTube en Twitter en nu met zo’n site. Ik wil af van de geslotenheid bij de politie. De meest cruciale informatie deel je niet, maar de rest geven we weg. Laat mensen maar meedenken. Laat maar zien wat we doen en weten.” Wisdom of the crowd oftewel ‘kennis van de massa’, heet het principe waar Greve heilig in gelooft. “Door informatie in een groep te gooien kom je tot hogere inzichten. Je komt altijd dichter bij de waarheid. Vraag duizend mensen hoeveel knikkers er in een pot zitten. Het getal dat het meest wordt genoemd zal het dichtst bij de exacte hoeveelheid liggen.”

De politie past ‘kennis van de massa’ toe door het publiek informatie te geven over het onderzoek. “Vervolgens laten we het publiek nadenken en scenario’s schetsen. Wat kan er gebeurd zijn met Nico Leeuwe? De scenario’s plaatsen we net als de tips op de website. We doen dit zo snel omdat mensen nu nog weten wat ze op de dag van de moord hoorden of opmerkten.”

Leverde aandacht voor de zaak Leeuwe in Opsporing Verzocht 14 tips op, op de website Onderzoekzuiderdiep stroomden 38 tips en 76 scenario’s binnen. Greve: “Daar zaten scenario’s bij waar wij nog niet aan hadden gedacht en zeer bruikbare tips. Je ziet dat ook mensen reageren die de man of zijn omgeving goed kennen.”

Uitzending bij TV Noord

De recherche gaat nu alle scenario’s analyseren en vergelijken met gegevens uit het eigen politieonderzoek. “Iedere burger die gereageerd heeft, krijgt bericht terug. Neem de mensen serieus en ze nemen ons serieus. De praktijk laat zien dat het echt zo werkt.”

Geen succes
De politie IJsselland had aanmerkelijk minder succes met dezelfde formule. Het korps was het eerste dat een moordwebsite opstelde. Het betrof de nog steeds onopgeloste moord op Halil Erol uit Steenwijk. De site leverde niet één echt bruikbare tip op. De site werd pas een jaar na diens verdwijning opgezet.

Uitzending NOS op 3

Onderzoek Zuiderdiep bij Opsporing Verzocht

Reactie op de site van professor van Koppen

Bill Bratton bij CBS-news

Bill Bratton in het NOS-journaal

Bill Bratton heeft er al een hele carrière opzitten. Sinds de jaren tachtig leidde hij de politie in Amerika’s moeilijkste steden – Boston, New York en Los Angeles. Hij liet een erfenis na die twintig jaar terug ondenkbaar leek: overal waar hij werkte ging de stijgende criminaliteit over in een spectaculaire daling. Zijn aanpak werd wereldwijd overgenomen. In de media verklaarde hij dat het aantal moorden in New York halveerde tijdens zijn bewind, in Los Angeles daalde het aantal misdaden door bendes met 60 procent. Rellen zijn volgens Bratton niet alleen te stoppen door veel mensen te arresteren. Ook aan de sociale redenen voor de onrust moet worden gewerkt. Bratton zal de Britse regering advies geven. Hij is vooral gevraagd om te kijken naar het probleem van misdaad en geweld door bendes. Beperking van bewegingsvrijheid van bendeleden zodat ze niet samen kunnen komen, ze geen mobiele telefoons kunnen hebben en op bepaalde tijden niet op bepaalde plekken mogen zijn, zei hij in The Daily Telegraph. Tevens wil hij sociale media inzetten om activiteiten van bendeleden te volgen.

Britse politiecommissaris over social media

Hieronder een aantal van zijn stokpaardjes:
Broken windows theorie:
Bratton, heeft in de Verenigde Staten het ‘kapotte-ruitenbeleid’ in de praktijk gebracht. Volgens deze criminologische visie leidt goed onderhoud van een stedelijke woonomgeving tot minder criminaliteit.
Uitleg Brolen windows theory

Broken windows theory

Compstat:
Bill Bratton voerde een computersysteem in waarmee misdaden nauwkeurig konden worden bijgehouden. De agenten moesten optreden tegen agressief en hinderlijk gedrag van met name zwervers. Hij liet de politie nauwgezet de resultaten registreren, zodat patronen van criminaliteit zichtbaar werden. Districtchefs werden aangesproken op de resultaten in ‘hot spots’ van criminaliteit.

Achtergrondfilm uitleg Compstat

Zero tolerance:
Bill Bratton had eerder ook invloed op Nederlandse politie hij bedacht het ‘zero tolerance’ beleid. Bratton had zijn ideeën ontwikkeld als chef van de spoorwegpolitie, waar hij agenten in de metro en treinen meer liet surveilleren en strenger controleren op zwartrijden, bedelen, dronkenschap, rondhangen, enzovoort. Het aanpakken van relatief kleine vergrijpen hielp grotere vergrijpen voorkomen en oplossen.

Predective Policing:

Een zeer interessante ontwikkeling waar hij in de Verenigde Staten mee experimenteert is predective policing: de politie slaat zoveel persoonlijke gegevens over burgers op in de computer dat ze voortaan kan voorzien waar en door wie een misdaad zal worden gepleegd.

Een voorbeeld over een jongetje dat met een pistool op de stoep in New York speelt . Een man passeert, het jongetje schiet per ongeluk, de man schiet terug en ontkomt. Getuigen zeggen dat de schutter een tatoeage – ‘I love you’ – op zijn onderarm had. Vroeger duurde het dagen, soms weken, voordat de politie in zo’n geval de identiteit van de verdachte achterhaalde. Nu kan het veel sneller: de korpsen van New York en Los Angeles beschikken namelijk over real time crime centers, databanken waarin de intieme persoonsgegevens – zoals tatoeages – van miljoenen burgers zijn opgeslagen.
Daarin kan de politie terugvinden dat er in New York een aantal mensen zijn die een variant van ‘I love you’ op hun lichaam hebben getatoeëerd. Dan wordt het een stuk makkelijker om verder te rechercheren.

Het interessante is dat de politie diezelfde databanken nu ook kan gebruiken om in de toekomst te kijken. Een voorbeeld uit de politiepraktijk van een grote Amerikaanse staat. De scholen in die stad hebben te maken met een schrikbarend hoog moordpercentage. Een politiecommissaris besloot de persoonsgegevens van alle vermoorde leerlingen van de laatste jaren in een databank te stoppen voor een slachtofferprofiel. Zo was het mogelijk om een lijst van vijfhonderd studenten samen te stellen die het risico lopen dat ze ook vermoord worden. Nu weet de politie beter waar ze moet zijn en op wie ze moeten letten. Het is nog onduidelijk of het werkt, want het is een proefproject, maar Bratton voorziet dat dit de toekomst van politiewerk is.

Achtergrondmateriaal:

Bron: NRC, Volkskrant en internet

Privacyregels:

De maatschappij is de afgelopen jaren steeds verder gedigitaliseerd. Met de opkomst van slimme telefoons en tablet-pc’s zal die tendens zich de komende jaren alleen maar voortzetten. Deze ontwikkeling heeft er toe geleid dat bedrijven als Google, Hyves, Facebook, Twitter en LinkedIn de afgelopen jaren een gigantische hoeveelheid privacy-gevoelige gegevens over hun gebruikers verzameld hebben. De overheid wil er voor zorgen dat deze bedrijven geen misbruik maken van die gegevens. Daarom stelde de regering in 2009 de commissie-Brouwer-Korf in. Die commissie onder leiding van oud-burgemeester van Utrecht Annie Brouwer-Korf (PvdA) schreef een adviesrapport over de bescherming van privacy. Dat rapport pleitte er al voor boetes te laten uitdelen door het CBP. In april stuurden CDA-minister Piet Hein Donner van Binnenlandse Zaken en staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven (VVD) de ‘Notitie inzake privacybeleid’ naar de Tweede Kamer. Daarin wordt bevestigd dat het CBP meer macht krijgt. Zo worden overheidsinstellingen straks verplicht het verlies van privacygevoelige gegevens te melden bij het CBP. Dit geldt niet voor elk terrein bijvoorbeeld als het gaat om camerabeelden, moeten burgers het CBP informeren indien zij beelden langer dan 24 uur bewaren. Die termijn wordt opgerekt naar vier weken.

Hieronder het wetsvoorstel, de brief aan de 1e kamer en de notitie inzake privacybeleid:

In verschillende media kwam CBP-voorzitter Jacob Kohnstamm deze maand met het bericht dat ook mensen die foto’s of filmpjes van dieven en inbrekers op internet zetten daarvoor een boete kunnen krijgen. Volgens Kohnstamm overtreden ook die mensen namelijk de privacyregels .

Gezien de reacties heeft hij daarmee een enorme discussie op gang gebracht. De suggestie die er in doorklinkt, is dat de privacy van inbrekers meer waard is dan de veiligheid van particuliere burgers. In breder perspectief zijn de voorstellen van het Ministerie van Veiligheid en Justitie bedoeld om de online privacy van burgers beter te beschermen, niet die van vermoedelijke daders, waar nu de nadruk op ligt. Het Ministerie wil bijvoorbeeld ook een meldplicht voor bedrijven en overheden als daar persoonsgegevens op straat komen te liggen door verlies of diefstal.

Voorbeelden uit de praktijk:

De discussie begon door een foto in een sigarenwinkel van een demente vrouw. De Amsterdamse sigarenhandelaar Dennis Voet werd in 2004 door de rechter op de vingers getikt omdat hij een foto in zijn winkel had opgehangen van een 79-jarige vrouw die hij aanzag voor een winkeldief. De rechter oordeelde dat hij daarmee in strijd met de Auteurswet handelde: de vrouw had geen toestemming gegeven voor publicatie van het portret. Het was de eerste uitspraak in Nederland over het ophangen van foto’s van winkeldieven. De foto’s zouden kunnen leiden tot eigenrichting, vond de Amsterdamse rechtbank. De 79-jarige vrouw om wie het ging, was dementerend. Daarom had het OM de strafzaak tegen haar over de vermeende diefstal geseponeerd. Het kort geding tegen de sigarenhandelaar was door haar familie aangespannen.

In juni van dit jaar riep de Vereniging Eigen Huis huizenbezitters op camerabeelden op te sturen van inbrekers. De VEH wilde de beelden publiceren op een site over inbreken. Maar het College Bescherming Persoonsgegevens stuurde direct een aangetekende brief waarin stond dat dit niet mag.

Geluidsfragment Hans André de la Porte van de Vereniging Eigen Huis

Geluidsfragment Hoofdofficier van Justitie Diederik Greive

Website GeenStijl publiceert nu nog geregeld beelden waarop plegers van diefstal of geweld te zien zijn. De site roept mensen op de identiteit van de daders bekend te maken als ze die herkennen.

Reacties vanuit de maatschappij:

CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg vindt het onbegrijpelijk dat het Cbp hoge boetes in stelling wil brengen om de privacy van dieven te beschermen. ,,Dit is echt de omgekeerde wereld. Inbrekers schenden moedwillig de privacy door je woning of winkel overhoop te halen. En dan zou je als slachtoffer een torenhoge boete krijgen als je de beelden daarvan op internet plaatst? Dat is een volstrekt verkeerd signaal. De regeringspartij noemt het plan kansloos. Volgens het CDA kan eenvoudig worden geregeld dat filmpjes die ten onrechte op internet verschijnen, snel worden verwijderd. Van Toorenburg heeft minister Ivo Opstelten (Veiligheid & Justitie) inmiddels om opheldering over de nieuwe wet gevraagd.

Antwoorden op 2e kamer vragen:

Totaal ridicuul, zo oordeelt de gedoogpartij PVV. ,,Deze geldstraffen zijn zwaarder dan de boetes die worden opgelegd voor mishandeling. Dat is bezopen, concludeert Kamerlid Lilian Helder. De PVV heeft enkele jaren terug zelf aangedrongen op een digitale schandpaal voor criminelen. De Tweede Kamer is niet bang voor misbruik van een digitale schandpaal. ,,We praten over beelden van jongens met een capuchon op, die in het donker rondhangen bij een woning of winkel, zegt PVV er Helder. ,,Ze weten waar ze aan beginnen, dan moeten ze ook de consequenties dragen.

Ook oppositiepartij PvdA wordt niet erg enthousiast van de plannen die Kohnstamm ontvouwt. PvdA er Jeroen Recourt vindt het juist goed dat burgers de politie helpen bij het opsporen van verdachten. ,,Je moet mensen niet zomaar aan de schandpaal nagelen, maar hulp bij de opsporing is zeker te rechtvaardigen. Het keihard verbieden van publicaties op internet is de verkeerde oplossing.
De PvdA wil wel voorkomen dat de jacht op criminelen via internet uit de hand loopt. Kamerlid Recourt wil slachtoffers van misdrijven daarom verplichten eerst contact op te nemen met de politie, voordat ze beelden op internet zetten. ,,Want we willen natuurlijk geen eigenrichting. We moeten het kritisch kunnen volgen.

Werkgeversorganisatie VNO-NCW en detailhandelsbond MKB-Nederland noemen het plan ‘veel te voorbarig’. Zij vrezen voor het lot van supermarkten en pompstationhouders die beelden van verdachten publiceren zonder toestemming van de politie.

Jelger Zee van Detailhandel Nederland : ‘De wet geldt voor iedereen, ook voor winkeliers. Maar er wordt in het wetsvoorstel geen rekening gehouden met winkeliers die zich ernstig bedreigd voelen. Het is de wereld op zijn kop als een winkeldief een boete krijgt van euro 150 en een winkelier die zijn medewerkers en klanten tegen criminelen wil beschermen een boete krijgt van euro 25.000. Als dat het boetebedrag wordt, dan kan een flink aantal winkeliers de tent wel sluiten. Dergelijke filmpjes worden niet online gezet omdat de winkelier ’s avonds niets te doen heeft. Deze ondernemers staan met de rug tegen de muur. Er moet in de wet ook rekening gehouden worden met de slachtoffers. Laat de wet de excessen aanpakken, niet ondernemers die met geweld beroofd worden.’
‘Laten de winkeliers en de politie samenwerken en een gezamenlijke website opzetten. Zo’n website is er al voor harde criminelen, waarom niet ook voor overvallers en winkeldieven?’.

Volgens MKB Nederland span je het paard achter de wagen als beroofde winkeliers ook nog een boete wordt opgelegd. Vaak is een filmpje een noodkreet van mensen die nodig is omdat de samenwerking met de politie op een heleboel plekken in ons land niet goed is , zegt secretaris Els Prins.

Ook tankstationhouders mogen niet langer posters van verdachten bij hun pomp ophangen. Ewoud Klok, voorzitter van de belangenvereniging tankstations (BETA), noemt dit de waanzin ten top . Wij investeren miljoenen eigen euro s in beveiligingskosten zoals camera s en een veiligheidskooi. Maar als wij aangifte doen, heeft de politie geen tijd voor ons. Laat ons het daarom maar zelf oplossen. Wij leveren verdachten panklaar aan bij de politie.

Vincent Böhre van Privacy First. ,,Hij had beter een onderwerp kunnen kiezen waardoor de burger denkt, kijk, het CBP gaat míjn privacy beter beschermen, niet die van inbrekers.”
Ook privacyorganisatie Bits of Freedom ziet de zaak breder. Het is belangrijk dat het CBP eens werkelijk actie kan gaan ondernemen als privacy van burgers wordt geschonden. Maar: niet de kleine winkelier, die van een individu filmmateriaal online zet, is het gevaar. Het zijn grote bedrijven en overheden die onvoorzichtig omgaan met grote hoeveelheden persoonsgegevens, zegt een woordvoerder van Bits of Freedom: ,,Zo gaat Google nu door met de opslag van gegevens van draadloze modems, die het met zijn Streetview-wagens oppikt. Daarvan is de impact enorm.”

Martijn Wildeboer van het Hoofd Bedrijfschap Detailhandel uit Enschede kan zich maar al te goed voorstellen dat sommige winkeliers camerabeelden van een (vermoedelijke) dief op het internet zetten. “Ik heb er absoluut begrip voor, al is het niet verstandig. Je riskeert als winkelier een hoge boete plus de kans dat de dader wordt vrijgesproken vanwege onrechtmatig verkregen bewijs”, zegt de Enschedese adviseur bestrijding winkelcriminaliteit van het bedrijfschap.
Het Hoofdbedrijfschap Detailhandel heeft in overleg met het Cbp een alternatief ontwikkeld, dat volgens Wildeboer wél aan de regels van privacybescherming voldoet. Het is een beveiligd webadres, waar een geselecteerde groep deelnemers onder voorwaarden beelden van verdachten van winkelcriminaliteit mogen delen. “Dit netwerk zorgt ervoor dat deelnemers uit een afgebakend winkelgebied elkaar snel kunnen waarschuwen. Bovendien mag het beeld als bewijsmateriaal worden gebruikt in een strafzaak, bijvoorbeeld om een winkelverbod voor die persoon af te dwingen.”
De regels voor het gebruik van deze naar schatting 125 afgeschermde Nederlandse websites zijn onlangs aangescherpt. Zo mogen bijvoorbeeld de ongeveer 170 deelnemende winkeliers uit de Enschedese binnenstad hun beelden niet uitwisselen met collega’s in Enschede-Zuid, Hengelo of elders. Dat geldt ook andersom. Het gebruik is alleen toegestaan door deelnemers binnen een afgebakend gebied. “Natuurlijk zou het voor de winkeliers mooi zijn om de beelden op Twentse schaal te kunnen gebruiken en zo een nog beter zicht te krijgen op veelplegers. Van de andere kant is het te begrijpen dat iemand die bijvoorbeeld niet meer welkom is in de binnenstad, nog wel elders zijn noodzakelijke boodschappen moet kunnen blijven doen.”

“Privacy is dood”, zegt advocaat Vlug uit Deventer in de lokale krant. “Dat is een begrip uit de twintigste eeuw en bestaat niet meer.” Vlug vindt het echter te ver gaan als slachtoffers of ondernemers zelf beelden op internet gaan plaatsen. “De dader wordt voor eeuwig aan de digitale schandpaal genageld. Je kunt je afvragen of dat bij een incident als dit, hoe vervelend het ook is voor de betrokkenen, nodig is.” Vlug vindt dat alleen politie of justitie moeten bepalen of beelden on-line gaan. Vanwege privacy-aspecten en het gevaar dat mensen bij relatief kleine zaken al beelden op internet zetten. Hij wijst ook op privacy van anderen die op de beelden te zien zijn en kans op verwarring bij onduidelijke beelden.
“Met alle gevolgen vandien. Maar iedereen loopt tegenwoordig met een ‘eenmansstudio’, een telefoon, op zak, maakt beelden en kan ze on-line zetten. Probleem is dat regels ontbreken. Wellicht moet ook het College Bescherming Persoonsgegevens of een andere onafhankelijke instantie gaan beslissen of beelden op internet worden gezet.”

Advocaat Rob Oude Breuil uit Enschede spant een proefproces aan om duidelijkheid te krijgen op de vraag of foto s van criminelen op internet mogen worden gezet. Hij is er van overtuigd dat de wet Bescherming Persoonsgegevens wel degelijk de ruimte biedt om de politie een handje te helpen door filmpjes of foto’s op internet te plaatsen. Het moet dan duidelijk zijn dat het opsporingsbelang ermee is gediend en dat de mensen op de film honderd procent zeker de daders zijn.

Situatie Engeland sinds de rellen en plunderingen

Sinds de rellen in Groot-Brittannië is te zien dat burgers de mogelijkheden van internet als digitale schandpaal, hebben ontdekt . Op straat weren burgers zich tegen relschoppers met honkbalknuppels, op internet plaatsen ze foto’s van plunderaars met het verzoek extra informatie te sturen. Afgelopen week zijn er twee van zulke ‘name-and-shame’- sites opgericht: ‘Catch a Looter‘ en ‘Identify the London Rioters‘. De oprichter wil laten zien dat gewone mensen dit gedrag niet accepteren en actie ondernemen.

‘Identify the London Rioters’ bestaat uit een lange reeks foto’s van jongens en meisjes die met tassen vol kleding, computers en plasmatv’s door Londen sjouwen. Bij elke foto kan de bezoeker aanklikken of hij de afgebeelde persoon kent en zo ja, extra informatie doorgeven. Ook kunnen nieuwe foto’s worden geplaatst.

Op Google is een discussiegroep ‘London Riots Facial Recognition‘ actief die beveiligingsbeelden en foto’s van de rellen analyseren met gezichtsherkenningstechnieken. Dat is nu nog niet mogelijk, maar in de nabije toekomst misschien wel. De groep gebruikt alleen beelden die zijn vrijgegeven door de politie, en willen niet dat hun techniek wordt gebruikt om mensen direct te beschuldigen.

Ook de Britse politie heeft beelden van mogelijke Londense relschoppers prijsgegeven op internet. Dit deden ze niet alleen op hun eigen website, maar ook via Flickr. De boodschap: weet je wie deze mensen zijn, neem contact op met de politie. In Groot-Brittannië wordt niet moeilijk gedaan over de privacy van verdachten. Het land heeft de meeste beveiligingscamera’s ter wereld en kranten plaatsen foto’s van verdachten.

Remy Chavannes, advocaat bij Brinkhof advocaten en gespecialiseerd in media-, telecommunicatie- en internetrecht, kan zich voorstellen dat de Britse politie foto’s van verdachten op internet zet zolang de politie maar buitengewoon zorgvuldig te werk gaat. Hij vindt dat de belangen van de gedupeerden en de geschokte samenleving zwaarder wegen in dit geval dan de privacy van plunderaars. Het publiceren van foto’s door particulieren wijst hij deze advocaat af en hij vindt dat opsporing een monopolie is van de overheid.

Beleid van het Openbaar Ministerie: Aanwijzing Opsporingsberichtgeving (2009A004)

Opsporingsberichtgeving is een opsporingsmiddel in strafvorderlijke zin waarbij de hulp van het publiek wordt ingeroepen via de media en andere openbare berichten, om voor het opsporingsonderzoek relevante informatie te verkrijgen. Onder deze ruime definitie vallen opsporingsberichten die gepubliceerd worden via de tv, radio, krant, telefoon of het internet. Ook berichten op publieke beeldschermen, in flyers en berichten die, na overleg met OM en/of politie, in media als resultaat van onderzoeksjournalistiek worden getoond, zijn aan te merken als vormen van opsporingsberichtgeving wanneer daarbij de hulp van het publiek wordt gevraagd.

Achtergrondmateriaal:

Cocreatie in de Publieke Sector

Doel van de twitterproef is volgens Stuart om mensen een zo breed mogelijk kijkje in de keuken van de politie te geven. “Het zou bijvoorbeeld mooi zijn als ook iemand van de meldkamer twittert, zodat je kunt volgen wat er daar en dan vervolgens via de wijkagent op straat gebeurt. Zodat mensen een meer realistisch beeld krijgen van het politiewerk. Dat je op twitter kunt zien dat een moord in het echt niet binnen een kwartier is opgelost, zoals bij CSI op televisie.” Volgens Stuart kan het twitteren voor de politie veel voordelen opleveren. “Het is toch de wereld waar vooral jongeren hun informatie halen. In Den Haag waar de politie al langer twittert, konden ze laatst zien dat een studentendemonstratie steeds groter werd en daar toen als politie snel op inspelen. Twitter kan ook helpen in de opsporing. Je kunt bijvoorbeeld via twitter vragen of mensen een witte bus hebben gezien als ergens ingebroken is.”

Gert-Jan Koekkoek is de eerste Osse wijkagent die over zijn politiewerk regelmatig tweets de wereld instuurt. Hij hoopt met zijn getwitter vooral meer contact te krijgen met de jongeren in zijn dorpen en wijken. Hij is de eerste Osse agent in het politiedistrict Maasland die voor zijn beroep twittert. Gert-Jan Koekkoek, wijkagent voor de kernen Herpen en Ravenstein en alle kleine kerkdorpen daaromheen, maakt pas sinds twee weken gebruik van dit sociale internetmedium en heeft nu al bijna vijftig volgers.
In totaal stuurde hij sinds begin deze week reeds 59 tweets rond, maar vanmorgen stuurde hij via zijn blackberry-toestel zijn eerste fotootje met tweet het web op. Een foto bij zijn tweettekstje van de lasergun, waarmee hij een snelheidscontrole staat te houden in Herpen. De Blackberry is een smartphone, laat hij zien. Een slimme telefoon, waarmee de politie niet alleen kan bellen en tweets mee het wereldewijde web op kan sturen, maar waarmee bijvoorbeeld ook de gegevens achter een kenteken kunnen worden opgevraagd of waarmee je kunt kijken of een persoon gesignaleerd staat. Zo’n klein telefoontoestel is in ieder geval een stuk handiger dan de grote kasten die de agenten aan hun koppelriemen hadden hangen waarmee vroeger al dat soort informatie bij de meldkamer in Den Bosch moest worden opgevraagd.
Voordat Koekkoek aan het twitteren sloeg, had hij ook maar een gewoon Nokiatoestel. Hij gaf zich op om deel te te nemen aan de twitterproef van de politieregio Brabant-Noord, omdat hij wel houdt van innovatief bezig zijn. “Je ziet dat je jongere collega’s al veel meer met sociale media zoals twitter bezig zijn”, zegt de 49-jarige wijkagent. “Voor mij is dit twitteren misschien een manier om beter in contact te komen met de jongeren in mijn wijken. Maar ook met anderen. Een collega-wijkagent van mij elders in het land twittert al veel langer en heeft al meer dan vierhonderd volgers. Het is gewoon een heel snel medium. Als er bijvoorbeeld een melding is van jeugdoverlast, duurt het soms wel twintig minuten voordat wij er met de auto zijn en dan is de jeugd vaak allang weg. En dan komt het voor dat de melder niet eens in de gaten heeft dat wij er zijn wezen kijken. Normaliter proberen we melders altijd terug te bellen. Maar dat kan niet altijd. Door mij op twitter te volgen kan zo’n melder dan toch zien of ik ergens geweest ben.”
Vorige week zondag leidde een tweet van hem met de mededeling dat omstanders bij een verkeersongeluk in Heesch ‘zich niet zo goed gedragen hadden’, tot vragen van de pers. Ben je niet bang voor allerlei ramptoeristen en sensatiezoekers als volgers?
“Ik wil geen mediahetze ontketenen. Ga ook geen tweet rondsturen als ik net op weg ben naar een noodmelding. Daar heb ik op dat moment ook helemaal geen tijd voor. Ik stuur zo’n tweet pas daarna. Nee, dit twitteren kost me helemaal niet veel tijd. Binnen anderhalve minuut heb ik zo’n kort berichtje getikt. En als het boevengilde mij wil volgen? Prima, dat werkt alleen maar preventief als ze weten dat ik in de wijk ben.”
Wijkagent Koekkoek zegt het twitteren alleen voor zijn werk te gebruiken. Wat hij thuis allemaal doet twittert hij niet. “Ik weet werk en privé heel goed gescheiden te houden. Thuis ligt de Blackberry gewoon in de keuken. Ik kijk er dan natuurlijk wel eens op. Laatst kreeg ik zo een melding per mail, die ook op mijn telefoon zit, dat er parkeeroverlast was bij de voetbalclub in Ravenstein. Dat het er volstond met foutgeparkeerde auto’s heb ik toen van huis uit getwitterd. Bij de voetbalclub hebben ze ook een twitteraccount en dan konden ze er iets aan doen.”
Ben je niet bang door je getwitter in de problemen te komen, zoals die politiecommissaris in Drenthe. Die twitterde bij twee doden in een woning, dat het volgens haar om huiselijk geweld ging, terwijl later bleek dat dit helemaal niet waar was.
“Nee, ik heb carteblanche gekregen van de leiding”, zegt hij resoluut. “Ik mag in de fout gaan, hebben ze gezegd. Maar het blijft natuurlijk wel een kwestie van je gewone boerenverstand gebruiken voordat je iets twittert.”
Gert-Jan Koekkoek is te volgen via: WijkAg_RenH@twitter.com

Twitterende buurtagenten op TV-Noord

Ik vroeg me af of ik verder wilde als leraar”, vertelt Ben in een kamer, hoog bovenin het politiebureau van Delfzijl. Een baan bij de politie leek de wiskundedocent wel wat. “Maar ik voelde weinig voor het reguliere straatwerk.” Ineens lonkte in 2007 de vacature recherchekundige. De politie was op zoek naar mensen die een opleiding op hbo of universitair niveau hadden afgerond, om die vervolgens op te leiden tot rechercheur. Doel: het naar binnen hengelen van intelligente personen, andersdenkenden. Om de kwaliteit van de recherche te verhogen. En zo droeg Ben ineens een pet en uniform. En zat hij dit keer in de klas in plaats van vóór het lokaal. “Het is erg vreemd. Zodra je dat uniform aan hebt, ben je ineens politieman. Mensen op straat zien je zo. Kennen het verschil in rang en ervaring ook niet.”

Achtergrondfilmpje over recherchekundige

In het eerste jaar van de opleiding worden de nieuwelingen ‘blauw geverfd’. Daar horen ook de verkeerscontroles, het bonnenschrijven en het surveilleren op straat bij. Maar het echte werk, waarvoor Ben zijn baan als docent opgaf, begint al snel. “Ik maakte na een jaar onderdeel uit van het team dat onderzoek deed naar de verdwijning van Ilham Benchelh uit Siddeburen. Je bent volop bezig met het horen van verdachten en getuigen en het verrichten van huiszoekingen. Het mooiste is het speuren: het zoeken naar de bevestiging van een bepaald idee dat je hebt.”

Ben’s opleidingsgenoot is Dineke (29). Ze studeerde psychologie in Groningen. Terwijl Ben met passer en krijt in de weer was, deed zij onderzoek naar posttraumatische stressstoornis bij vrouwen met een zwangerschapscomplicatie. Heel ander werk dan het jagen op boeven. Ook Dineke koos voor een carrière binnen de politie. Haar drive was het leveren van een bijdrage aan een betere wereld. “Rechtvaardigheid vind ik erg belangrijk en het speelt een belangrijke rol in mijn huidige werk.” Dineke werkt duidelijk vanuit een missie.
Haar kennis en ervaring op het gebied van psychologie is van grote waarde op de werkvloer van de politie. “Het komt bijvoorbeeld van pas bij het horen van verdachten. Ik kijk met wetenschappelijk onderbouwde kennis naar de psyche en het gedrag van een verdachte. Dat helpt bij het opstellen van een verhoorstrategie. Je probeert een beeld te krijgen van hoe iemand in elkaar steekt en daarop kun je anticiperen.”

Wat is nu precies de meerwaarde van iemand die van buiten het politieapparaat komt en een hoger beroeps- of wetenschappelijke opleiding heeft genoten?

Ben: “Onze kracht ligt denk ik in het denken buiten de geijkte paden. Daar ligt een belangrijke taak voor ons. Aan het voetstuk morrelen. Dineke vult aan: “Ik hoor collega’s die hier al jaren werken vaak zeggen: ‘goh, daar staan we eigenlijk al helemaal niet meer bij stil’. Ze worden bij het denken gestuurd door hun vaste omgeving. Door de vaste patronen.” De pupillen hebben ook meer de neiging om eerst diep in de materie te duiken in plaats van meteen in actie te komen.

Het streven naar het binnenhalen van meer hoger opgeleiden bij de politie is iets dat van buiten de korpsen komt. Het is min of meer een opgelegde ambitie. De oorsprong ligt in twee crisissen in ‘opsporingsland’. Binnen tien jaar kregen integriteit en geloofwaardigheid van politie en justitie twee enorme klappen te verwerken.
Halverwege de jaren negentig was er de IRTaffaire en het daaropvolgende parlementaire onderzoek naar opsporingsmethoden. In 2005 barstte de bom met het rapport van de commissie Posthumus over het foutenfestival rond de Schiedammer Parkmoord. Daarbij werd onder meer een onschuldige veroordeeld en ontlastend bewijs achtergehouden.

De kwaliteit van onderzoek en opsporing moest in opdracht van het kabinet aanmerkelijk verbeterd worden om politie en justitie voor nieuwe blunders te behoeden. Eén van de aanbevelingen van de commissie Posthumus was het versterken van de recherche met hoger opgeleiden. Niet-politiemensen met een hbo- of universitaire achtergrond die een recherche-opleiding volgen bij de politie. Dit zijn de zij-instromers of recherchekundigen.

En zo loopt er nu tussen de doorgewinterde rechercheurs in de noordelijke korpsen een bont gezelschap van intellectuelen. Een cultureel antropoloog van de Rijksuniversiteit Groningen die al flink wat boeken op zijn naam heeft staan, meerdere psychologen, ICT-specialisten, een criminoloog en zelfs iemand die een groot deel van zijn leven wiskunde doceerde.

Maar waarom mensen van buiten het korps? Wat bieden deze rechercheurs nieuwe stijl aan extra’s?
Plaatsvervangende korpschef Erik van Zuidam van de Groninger politie: “Het heeft allemaal te maken met breed denken. Mensen die anders kijken naar veiligheidsproblemen en de aanpak van criminaliteit. Mensen die de cultuur opschudden en dwars redeneren.”
Het anders denken is niet alleen belangrijk om tunnelvisie, het grote gevaar dat bij recherchewerk altijd op de loer ligt, te voorkomen. Van Zuidam licht toe: “Deze nieuwe rechercheurs moeten ook zorgen voor extra creativiteit en kennis. De criminaliteit is aanmerkelijk complexer geworden door veranderingen in de samenleving. Het is niet alleen maar boeven vangen. Er is veel meer aandacht voor bijvoorbeeld het afnemen van crimineel geld en bestuurlijke aanpak van criminaliteit. De nieuwe criminaliteit vereist meer en andere expertise. Bijvoorbeeld voor het begrijpen en toepassen van sociale media.”

Het vinden van een plek voor de afgestudeerde recherchekundigen binnen de korpsen blijkt in praktijk niet even gemakkelijk. Binnen de politiekorpsen bestaat geen functie recherchekundige. Het gros van de recherchekundigen studeert dit jaar en volgend jaar af. De nieuwe lichting kan alleen op bestaande functies solliciteren. Dat biedt zowel voor- als nadelen. Van Zuidam: “We willen bij het korps eerst inventariseren wat voor typen recherchekundigen er komen. Kijken wat voor achtergrond ze hebben. Dan kun je kijken waar deze personen het best inzetbaar zijn. Het is ook goed om ze bij het opsporingsproces niet alleen in te zetten in de fase van uitvoering, dus bij het boeven vangen. Ze zijn ook erg nuttig en noodzakelijk in de fase van beeldvorming, analyse en het bedenken van slimme, nieuwe methodes.” Het breder inzetten van recherchekundigen, dus niet alleen bij de uitvoerende sectie van de recherche, is een wens van de Groninger korpsleiding.

Maar door de zware bezuinigingen bij de politiekorpsen zijn er op dit moment wat minder plekken beschikbaar dan beoogd. Op termijn kunnen naar verwachting wel meer nieuwe functies gecreëerd worden. Een baangarantie hebben de pupillen wel. De nieuwe lichting opsporingsdeskundigen betreurt dat er wat onduidelijkheid is over de uiteindelijke functie die ze zullen vervullen. De rechercheurs in opleiding wilden juist voorkomen dat ze zouden gaan werken als gewone rechercheurs. Wilden een vrije rol hebben. Een status aparte binnen het korps. Om die frisse blik optimaal te benutten. “Dat blijft wel ons uitgangspunt”, belooft Van Zuidam.

Ondanks het feit dat sommige recherchekundigen, onder wie ook Ben en Dineke, morren omdat ze niet die functie vervullen waar ze op hoopten, is het enthousiasme bij de politiemensen groot. Recherchechef Frans Greve: “Het zijn mensen die een reguliere, vaak goed betaalde baan hebben opgegeven voor een carrière bij de politie. Ze zijn supergemotiveerd. Slechts één recherchekundige in opleiding is afgehaakt.” Greve prijst het analytisch vermogen van de rechercheurs in opleiding met wie hij heeft gewerkt. Zoals Henk. “Een cultureel antropoloog die werkte bij de RuG. Deze man heeft een enorm sterk analytisch vermogen. Niet verwonderlijk bij een schrijver en historicus. Ik voorzie voor hem een baan als analist.” De recherchechef plukte Henk in november 2008 als leerling ineens bij zijn bureau vandaan en nam hem mee naar een plaats delict in Groningen.
Daar waar de studente Suzanne Martens vermoord was aangetroffen. “Hij fungeerde als mijn secretaris. Ik liet hem de hectische beginfase van een moordonderzoek zien. Je krijgt dan tussen drie uur en acht uur ’s ochtends verschrikkelijk veel informatie om de oren. Ik liet hem ook de kamer zien waar de studente om het leven was gebracht en vroeg hem scenario’s op te schrijven over de achtergrond van de moord. Daar zaten interessante plotten bij. Scenario’s die wij niet snel bedacht zouden hebben. ” Van een cultuurschok tussen de gevestigde orde binnen de recherche en de ’studiebroekies’ is tot nu toe in het Groninger korps nog niets gebleken. “Ik heb tegen mijn pupillen gezegd: jullie moeten je realiseren dat hier een club zit met veel mensen die al dertig jaar rechercheervaring hebben. Die drie decennia aan ervaring haal je niet zomaar in. Maar je kunt wel toegevoegde waarde tonen en daarmee respect afdwingen”, vertelt Greve.
De exacte meerwaarde van de hoger opgeleiden binnen de politie is ieder geval nu nog moeilijk meetbaar. Politiewerk is teamwork en welke bijdrage daarbij van doorslaggevend belang is, valt niet zomaar vast te stellen. De meeste recherchekundigen ronden pas dit jaar hun opleiding af. Ze moeten hun nut nog bewijzen. En zorgen dat ze niet te ‘blauw’ worden om nog anders te kunnen denken.

De achternamen van Ben, Dineke en Henk zijn op hun nadrukkelijke verzoek om privacyredenen niet vermeld.

In 2012 moet twintig procent van de mensen op de opsporingsafdelingen binnen de korpsen een hbo- of universitaire achtergrond hebben. In juli dit jaar komt de Raad van Korpschefs met een rapportage over de tussenstand. Een woordvoerster laat weten ervan uit te gaan dat de doelstelling gehaald wordt. De drie noordelijke korpsen liggen redelijk op schema. Eind volgend jaar moeten er 102 recherchekundigen werken in Groningen, Drenthe en Friesland. De teller staat nu op 48. Het grootste gedeelte is nog in opleiding.

Hieronder is nog inspirerend boek toegevoegd met als titel “Netwerkend werken en intelligent opsporen” van Annemieke Roobeek, hoogleraar strategie en transformatiemanagement aan de Business Universiteit Nyenrode.
Het boek gaat over de recherchepraktijk waar de afgelopen jaren met kennis en middelen groots ingezet is op het versterken en verbeteren van de opsporingswerkzaamheden. De inbreng van nieuwe kennis en inzichten door hoger opgeleiden is een belangrijke voorwaarde om de vele uitdagingen waar de politie voor staat het hoofd te bieden. Een frisse blik van buiten zorgt dat in opsporingstrajecten tunnelvisies doorbroken worden en er alternatieven voor bekende routines in het vizier komen. Kennis van buiten de politie is nodig om complexe criminaliteitsgebieden in kaart te brengen. Interventies zullen toegesneden en doeltreffender moeten worden. De moderne opsporing focust niet alleen op de dader of ‘de boef’, maar is op zoek naar intelligente interventies die het criminele netwerk en de business daarbinnen raken. In het project ‘Netwerkend Werken en Intelligent Opsporen’ is in vier korpsen gewerkt met divers samengestelde teams aan een netwerkende stijl van werken rondom concrete criminaliteitsvraagstukken. Daarbij is ook met elkaar gewerkt aan een nieuw model voor investigation met aandacht voor netwerken. In dit boek wordt dit model uit de doeken gedaan. Criminaliteit los je niet op door alleen achter de boeven te jagen. Dat leidt in veel gevallen tot blunders. Kennis van zaken is van belang, net als de waaromvraag die vooraf gesteld moet worden in het investigationproces. Het in kaart brengen van actoren en activiteiten ontrafelt de businessketen. De rol van stakeholders is daarbij niet te onderschatten. Samen met hen kan de politie gericht interveniëren in het netwerk van boven- en onderwereld en wordt criminaliteit doeltreffend geraakt. Om netwerkend werken en intelligent opsporen in te bedden in de bestaande werkprocessen zal de politie met haar tijd mee moeten gaan en open staan voor hoger opgeleiden, diversiteit en fris denken.

De politie Maasland heeft dit jaar al meer woninginbraken opgelost dan heel vorig jaar. Voornaamste oorzaak van dit succes is volgens recherchechef Paul van Maren de groeiende bereidheid bij burgers om verdachte situaties in hun buurt te melden.

Samen tegen inbrekers campagne op omroep Brabant

Het aantal woninginbraken stijgt landelijk en ook in de regio Maasland nog steeds. Van 688 heel vorig jaar tot 244 in de eerste vier maanden van dit jaar. Toch zijn er dit jaar in de regio Maasland tot op heden al meer woninginbraken opgelost dan in heel vorig jaar. Werden vorig jaar 33 woninginbraken opgehelderd, nu ligt het oplossingspercentage al op bijna zestien procent (40 woninginbraken). In totaal zijn dit jaar door de politie reeds twaalf verdachten aangehouden van woninginbraken. En op de zeer korte termijn wordt nog een aantal aanhoudingen verwacht, meldt recherchef Paul van Maren.
Volgens Van Maren en wijkagent Anton Verstraten van Ussen zijn behalve de permanente aandacht van politie en recherche vooral projecten als ‘Samen tegen inbrekers’ debet aan dit succes. Op een website met de titel www.Samentegeninbrekers.nl kunnen inwoners tegenwoordig precies bijhouden, hoeveel keer per week in hun buurt is ingebroken. Dat alles om de mensen meer alert te maken op woninginbrekers.
Van Maren onderstreept nog maar eens het belang van het melden van verdachte situaties: “Maar een op de negen mensen meldt een verdachte situatie in hun straat. Geeft het aan ons door als ze iemand zien die daar niet thuishoort. Terwijl 85 procent van alle onze aanhoudingen op heterdaad komen van dat soort meldingen. We hebben als politie die burger dus keihard nodig in de strijd tegen inbrekers.”

Campagne samen tegen inbrekers

De politie probeert ook met wijkafzettingen, de zogeheten roadblocks dit bewustzijn onder de burgers te verhogen. Afgelopen maand was er een afsluitende informatie-avond op het politiebureau voor alle wijk- en dorpsraadsleden en andere vrijwilligers die tijdens de afgelopen donkere dagen meehielpen bij die wijkafzettingen.
Exacte cijfers hebben ze er niet van, maar Van Maren en Verstraten zeggen er van overtuigd te zijn dat de politie de afgelopen maanden door die avondcontroles meer gebeld is over verdachte situaties. Er werkten behalve 84 politiemensen en 42 toezichthouders, 126 burgers mee aan die wijkcontroles. Ook de mobiele Keet van BrabantWonen was present en burgemeester Herman Klitsie van Oss kwam een kijkje nemen.
In totaal zijn 5250 mensen gecontroleerd. Van Maren: “Dat bij die controles aan al die 5250 mensen is gevraagd eens zelf naar de inbraakgevoeligheid van de eigen woning te kijken en verdachte situaties te melden, heeft toch een olievlekwerking. Zo iemand vertelt behalve thuis misschien ook op het feestje zaterdagavond dat die is gecontroleerd.”
Door wijkagent Anton Verstraten werd in Ussen dit jaar voor het eerst een proef gehouden, waarbij de politie samen met vrijwilligers de buurt introk. Om bij mensen aan te bellen en hen te wijzen op inbraakgevoelige situaties, zoals de kliko onder het slaapkamerraam en de breedbeeldtelevisie die van buitenaf breeduit te zien is.
Die proef wil de politie dit najaar, wanneer het weer vroeg donker wordt, uitbreiden naar de andere wijken. Ook wordt doorgegaan met de wijkcontroles. “Want dat oplossingspercentage van 16 procent is best hoog. Dat moeten we zien vast te houden”, aldus Van Maren. Landelijk ligt het oplossingspercentage op acht procent.

Rapport “Besmettelijke woninginbraken”

Journalisten zoeken op Hyves en Twitter naar bekenden van het twaalfjarige meisje dat een kind kreeg. Aanbellen bij de buren wordt struinen op sociale media. Heeft de pers nieuwe spelregels nodig? Weer een zedenzaak, en weer krijgen media kritiek omdat ze niet terughoudend genoeg zouden optreden. In Groningen is een twaalfjarig meisje bevallen van een dochter. Journalisten benaderden klasgenoten op het schoolplein, maar ook via Twitter. Mogen journalisten in een zedenzaak kinderen benaderen via sociale media of gaat dat te ver?

Achtergrond over het drama op TV Noord

EO-journalist Jos de Jager benaderde via Twitter een klasgenoot van het meisje om informatie over de zaak te krijgen. De tweet: ,,Wil een verhaal maken over de vader van [naam van meisje, red.]. Wil je helpen?” Wim Moes, directeur van het schoolbestuur VCOG in Groningen waaronder basisschool De Heerdstee valt, reageerde verontwaardigd op deze werkwijze. Wim Moes: ,,Boos is niet het woord – en de ethische discussie moeten journalisten maar onderling voeren – maar ik heb met verbazing en verwondering gezien hoe de nieuwsgaring rond deze zaak gaat. Een klasgenoot is door de EO benaderd via Twitter; rond het schoolplein liepen cameraploegen die de kinderen aanspraken; en op de voorpagina van De Telegraaf stond de naam van het meisje – ook nog een opvallende naam. Wat is daarvan de journalistieke relevantie?”

Tenco van der Hee, eindredacteur van Uitgesproken EO: ,,Het beeld dat wij massaal klasgenoten van het meisje uit Groningen hebben benaderd is onjuist. Wij hebben één jongen benaderd die zich voordeed als een klasgenoot en die informatie verspreidde die afweek van wat bekend was. Ik vind het niet meer dan normaal dat je als journalist dit soort zaken checkt, zeker in een zaak waarbij zo weinig informatie naar buiten komt.”
Van der Hee benadrukt dat de EO journalistieke ethiek hoog in het vaandel heeft staan. ,,Wij zouden nooit met draaiende camera’s op een schoolplein gaan staan. En wij interviewen kinderen nooit zonder toestemming van de ouders of de voogd. Maar in dit geval ging het om journalistiek onderzoek, om het vergaren van informatie. Dat is iets anders.” Over de verdediging van de EO zegt schooldirecteur Moes: ,,Dat is een interpretatie van ‘netjes’. Ik constateer dat hier sprake is van benadering van kinderen door vreemden.”

Heeft Moes de kinderen voorbereid op de media-aandacht? ,,Leerkrachten hebben in de groepen gezegd dat ze – mochten ze benaderd worden door de pers – terughoudend moeten zijn en dat ze niet moeten speculeren. We hebben uitgelegd wat dat betekende: verzinnen hoe het gebeurd kan zijn. Dat willen we niet omdat het meisje rust gegund moet worden. We willen geen indianenverhalen. Zeg dat je het niet weet en zeg dat ze meneer Moes kunnen bellen.”

De Hyves-pagina’s van de scholieren zijn afgeschermd. Is dat bewust gebeurd? Moes: ,,Nee. Onder de scholieren is het gebruikelijk om hun Hyves-pagina’s af te schermen voor onbekenden. Dat krijgen ze ook bij het vak mediaopvoeding.”

De Raad voor de Journalistiek zegt dat hij pas een oordeel geeft als er een klacht is binnengekomen. Secretaris Daphne Koene: ,,Maar het zou op zijn minst van goede smaak getuigen om terughoudendheid te betrachten in het contact met klasgenootjes.”

Media-ethicus Huub Evers: ,,Dit vind ik niet kunnen. Klasgenootjes moet je met rust laten. Op het echte schoolplein of op het virtuele schoolplein; dat maakt geen verschil.” Toch geeft hij toe dat de komst van internet en sociale media de journalistieke ethiek verandert: ,,Je kunt wel roomser dan de paus blijven en terughoudendheid betrachten, maar als alle informatie op internet te vinden is, wordt het steeds moeilijker om als kwaliteitsmedium een ethische oase te blijven.”

Oude methoden van de media lijken vooralsnog opdringeriger. Persbureau Novum berichtte vandaag dat de vader en de broer van het meisje sinds gistermiddag zitten ondergedoken. Door de grote media-aandacht voelden zij zich niet meer veilig in hun eigen huis. ,,De journalisten stonden bijna letterlijk in zijn woning”, aldus een woordvoerder van de politie. ,,Agenten hebben hem naar het politiebureau gebracht en hem later een veilig onderkomen gegeven.”

De door de EO benaderde scholier verwoordt het zo op Twitter: ,,Die pers shitt lult kk hard& ik weet alles maar vertel niks die pers komt by ons op school komen ze kinderen onder vragen kk pers vrl sbs 6!”

Tienermoeders.nl from Merge Media on Vimeo.

In 2010 hadden Nederlanders minder te maken met geweld, vandalisme en diefstal dan in 2009. Toch voelden we ons niet veiliger. Dat blijkt uit de jaarlijkse veiligheidsmonitor van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Integrale veiligheidsmonitor 2010 op TV Noord

De laatste vijf jaar daalde het percentage Nederlanders dat met criminaliteit te maken had van 32 procent naar 25 procent. Tussen 2005 en 2008 kromp de groep die zich ‘wel eens’ onveilig voelde met gelijk tred. Maar na 2008 namen gevoelens van onveiligheid weer toe. De resultaten zijn gebaseerd op veertigduizend enquêtes die het CBS in het hele land afnam.

De politie denkt dat de trendbreuk met de opkomst van social media te maken heeft. ,,Aansprekende delicten, zoals grote branden en familiedrama’s, vinden tegenwoordig razendsnel hun weg op Facebook en Twitter”, zegt politiewoordvoerder Jelle Egas. ,,Is dat vervelend? Dat is nou eenmaal de realiteit van de netwerksamenleving. Als we een koekjesfabriek waren dan zou ik zeggen: ‘We worden niet gewaardeerd’. Maar we hebben er ook baat bij. In Groningen is de opsporing via YouTube succesvol en in Rotterdam zijn wijkagenten in de buurt zeer actief op Twitter.”

Pownews over de inzet van Youtube bij de opsporing (vanaf 0.51)

Hoogleraar en CBS-demograaf Jan Latten spreekt over ‘een hypothese’. Mensen die zeggen zich ‘wel eens’ onveilig te voelen, kunnen best door Twitter beïnvloed zijn, denkt hij. ,,Maar die algemene gevoelens gaan bijvoorbeeld over terrorisme of over een derde wereldoorlog. Die angst verandert niet meteen als er in de eigen omgeving minder geweld was.” Hij wijst erop dat juist in de buurt onveilige gevoelens gelijk bleven. Het CBS meet dat sinds 2008.

Politiewoordvoerder Egas wijst in dat verband op een onderzoek uit 2007 van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Dat wees uit dat burgers zich veiliger voelen als ze denken invloed te hebben op wat de politie doet. En, toeval of niet, in Rotterdamse en Groningse buurten die daarmee experimenteren, namen onveilige gevoelens af. Rotterdam heeft zijn twitterende agenten, en in Groningen bezoeken ze, nog heel ouderwets, vaste groepen bewoners om over problemen in hun wijk te praten.

Integrale veiligheidsmonitor 2010