رمان‌های زیادی در ستایش عشق نوشته‌ شده‌اند تا جایی که عشق به یکی از کلیشه‌ای‌ترین موضوعات در ادبیات داستانی تبدیل شده‌است. نادر ابراهیمی در این کتاب از عشقِ کلیشه‌ای داستان‌های عاشقانه حرفی نمی‌زند؛ بلکه با نثری خاص تعریفِ تازه‌ای از عشق را ارائه می‌دهد و داستانی روایت می‌کند که در عین رویایی و عاشقانه بودن کاملا ملموس و باور پذیر است. اما چطور می‌شود با همه سختی‌های روزمره ی زندگی عاشق بود و عاشق ماند..؟

یک عاشقانه ی آرام، داستانِ گیله مردی معلم و پر شور است که به یادِ عسل‌هایِ ناب دوران کودکی‌ش به دامنه‌های ساوالان رفته و در انبوهی از گل‌ها، عسل، بانویِ آذری‌ را می‌بیند. با دیدن او دوباره طعمِ خوشِ عسل‌های ناب را می‌چشد. همان نگاه، برای شروعِ عاشقانه‌ای آرام و گفتگوهایی فیلسوفانه‌ در تمام سال‌های عمرشان کافی‌ست. از هر بها‌‌نه‌ای، هر چند کوچک، برای شادی زندگی‌شان بهره می‌برند. قدرِ لحظات عاشقانه و آرامشان را می‌دانند و در عین حال، از هیچ تلاشی برای بهتر کردن آن دریغ نمی‌کنند. هفته را از روزی که دوست دارند آغاز می‌کنند و با اینکه گذشته‌شان را از یاد نبرده‌اند با نگاهی رو به جلو قدم‌های استواری برمی‌دارند.

نویسنده از سختی‌های زندگی و سیاهی‌های روزگار می‌گوید و از عاشق ماندن در همین سختی‌ها با ساده‌ترین بهانه‌‌ها. عشق را حادثه‌ای غریب، سخت و ناملموس تلقی نمی‌کند بلکه جلوه‌های عشق را در لبخندی ساده، در بویِ گل‌های دامنه‌ی کوه و در شیرینی عسل جستجو می‌کند.

نادر ابراهیمی نویسنده، مترجم، روزنامه‌نگار و فیلمساز ایرانی در سال ۱۳۱۵ در تهران متولد شد. ابراهیمی که از دوران نوجوانی اهل نوشتن بود، در تمام ۷۲ سال زندگی خود دست از تلاش و کوشش برنداشت به گونه‌ای که از او ده‌‌ها کتاب در زمینه ادبیات کودک و نوجوان و بزرگسال به یادگار باقی مانده‌است. ابراهیمی در رمان‌‌هایش از زندگی واقعی خود و انسان‌های اطرافش الهام گرفته است. او در «یک عاشقانه آرام» نکاتِ ساده و ظریفِ زندگی عاشقانه‌ی خود و همسرش «فرزانه منصوری» را در قالب گیله مردی معلم و شاعر مسلک و عسل بانویی آذری بیان کرده است. نادر ابراهیمی در ابتدای کتاب در یادداشتی کوتاه کتاب را به همسرش تقدیم کرده‌است:

«به همسرم فرزانه، كه با مِهر بي‌حدم به او، تنها كسی بوده‌ام كه پيوسته عذابش داده‌ام.

و افسوس كه نمی‌توان بازگشت و از نو ساخت؛ اما دست كم، به آنها كه در آغاز راهند می‌توان يادگار كوچكی داد؛ شايد به كارشان بيايد.»

کمال تبریزی که سال های سال شاگردی ابراهیمی را تجربه کرده‌است ، راجع به او می‌گوید:

«از نادر ابراهیمی یاد گرفتم که ساحت هنر و هنرمند، یافتن باطن و خلوت و پنهان است در بستر ظاهر و خلوت و آشکار. یاد گرفتم آنچه به چشم می‌آید مرا نفریبد! و همیشه به دنبال رازهای پنهان جستجو کنم. این سرمایه عظیمی بود که استاد بی هیچ چشم‌ داشتی در کف من نهاد. از او یاد گرفتم که اخلاق در کار به اندازه خود کار اهمیت دارد. فروتنی و اعتماد به نفس، در کار هنرمند، هم ارزِ هم‌اند و تجربه شکست و پذیرفتن آن به اندازه شادی ناشی از پیروزی، هنر را صیقل می‌دهد»

احمدرضا احمدی نیز درباره او گفته:

«او از نخستین کسانی بود که در قلمرو ادبیات کودکان طبع آزمایی کرد. این قلمرو مدعیانی داشت که خالق بودند و فقط آماده بودند هر خلقی را به زیر چتر خویش درآورند و مطیع افکار ورشکسته سیاسی خویش کنند. اما نادر همه عمرش را به طغیان گذرانده بود. او تسلیم این مدعیان نشد و به جنگ این مدعیان رفت. او پس از هر مصاف لباس رزم تازه ای بر تن می‌کرد و آماده مصاف دیگری می‌شد.»

در بخش‌هایی از کتاب می‌خوانیم:

«يك بار، يك بار، و فقط يك بار می‌توان عاشق شد. عاشق زن، عاشق مرد، عاشق انديشه، عاشق وطن، عاشق خدا، عاشق عشق…. يك بار، فقط يك بار. بار دوم ديگر خبری از جنس اصل نيست.»

«مگذار كه عشق به عادت دوست داشتن تبديل شود .

مگذار كه حتی آب دادن گلهای باغچه به عادت آب دادن گل های باغچه تبديل شود!

عشق به دوست داشتن و سخت دوست داشتن ديگری نيست. پيوسته نو كردن خواستنی‌ست كه خود پيوسته خواهان نو شدن است و دگرگون شدن.»

شهرت نادر ابراهیمی، بیشتر به خاطر کتاب های “یک عاشقانه آرام” ، “چهل نامه کوتاه به همسرم”، “بار دیگر شهری که دوست می داشتم”، “آتش بدون دود” و .. است. جالب است بدانید نادر ابراهیمی علاوه بر نوشتن رمان و داستان کوتاه (بزرگسال و کودک)، در زمینه‌های فیلم‌سازی، ترانه‌سرایی، ترجمه و روزنامه‌نگاری نیز فعالیت داشته است.

کتاب صوتی “یک عاشقانه آرام”، توسط موسسه نوین کتاب گویا تولید شده است. این کتاب را می توانید با صدای پیام دهکردی، از سایت نوار، دانلود و به آن گوش کنید.

پیام دهکردی

اگر بوکوفسکی را با رمان‌‌هایش می‌شناسید و از او توقع ندارید بنشیند پشت میز و شعر بنویسد بایستی این کتاب را بخوانید (یا بشنوید) چرا که در همان صفحات ابتدایی مسحورِ توصیفات و قدرتِ داستان روایی‌ش در شعر نیز خواهید شد. ولی اگر بوکوفسکی ِ شاعر را از قبل می‌شناسید دیگر نیازی به تعلل نیست، این کتاب برای شماست.

بوکوفسکی نویسنده و شاعری‌ست که با زندگی رودربایستی ندارد، حرفش را می‌زند، به ناملایمات زندگی دشنام می‌دهد و به امیدِ زندگی‌ای بهتر به افق‌هایِ روشنِ آینده چشم نمی‌دوزد. با اینکه سال‌های سختِ کودکی و جوانی‌ش را پشت سر گذاشته اما در تمام آثارش ردی از سیاهی و اجبار دیده‌ می‌شود، که برای نسلِ جوانی که این چنین شهامتی در روبرویی با سختی‌ها ندارند، خواندنشان الهام بخش است. جدال او با جنگ و نقد تمامِ مفاهیمِ انسانی جزء جدانشدنی‌ آثارش است، چرا که همواره تجربه‌ی تلخِ پسربچه‌ای که به واسطه‌ی ملیت آلمانی‌ش بعد از جنگ جهانی مورد تنفر همه قرار گرفته بود، لحظه‌ای او را رها‌ نکرده است.

در آویزان از نخ که مجموعه‌ای است از آخرین سروده‌های بوکوفسکی، به وضوح می‌توان نزدیکی  مرگ به نویسنده را حس کرد. او که حالا می‌داند به سرطان خون مبتلا است در شعرهایش هم از آن بهره می‌گیرد، دیگر با آن جدیتِ سابق تمام مفاهیمِ بشری را به چالش نمی‌کشد، بلکه به آرامی و با کمترین تلاشی تنها سعی در روایت و توصیفِ تفکراتِ یک پیرمردِ خسته از زندگی را دارد. پیرمردی که برای دورانِ سالمندی‌ش نقشه‌هایِ دیگری داشته اما روزگار برایش برنامه‌های دیگری در نظر گرفته‌است و تنها ناچار است به پیروی‌، به دراز کشیدن روی تخت بیمارستان و انجام شیمی درمانی و گهگاه پروازِ پرنده‌ی خیالش به گذشته‌های دور و نزدیک.

بیرون انداختن ساعت شماطه‌دار:

پدرم همیشه می‌گفت: زود خوابیدن و زود بیدار شدن

آدم را سالم، پول‌دار و عاقل می‌کند.

در خانه، ساعت هشت چرا‌غ‌ها خاموش بود

و سپیده‌دم با بوی قهوه و بیکن و نیمرو

از خواب بلند می‌شدیم.

پدرم یک عمر این دستور را دنبال کرد

جوان مُرد و مفلس

و فکر می‌کنم چندان هم عاقل نبود.

من نصیحت او را گوش نکردم

دیر خوابیدم، دیر بیدار شدم.

حالا نمی‌گویم دنیا را فتح کرده‌ام

اما ترافیک صبح‌ها را دیگر ندارم

از خیلی از دردسرهای معمولی دورم

و با آدم‌های جدید و بی‌نظیر آشنا شده‌ام

یکی از آن‌ها

خودم

کسی که پدرم

هرگز

او را نشناخت.

کتاب صوتی آویزان از نخ، توسط کتاب صوتی نوار در حال تولید می باشد. این کتاب توسط نشر بوتیمار به چاپ رسیده است.

                                                                                            

                

سال ۲۰۱۵ رو با «مرگ قسطی» آغاز کردم؛ کتابی که نخوانده، سال‌ هاست مرا جذبِ خود کرده است. از تهران و زنجان با من سفر کرده و حال در گیلان و در کتابخانه‌م جا گرفته‌است. کتابی که پیش از خواندنش می‌دانستم دوستش خواهم داشت و پس از اتمامش سر از پا نمی‌شناختم تا کتاب‌های دیگرِ سلین را بخوانم. بعد از مرگ قسطی، «معرکه» را خواندم که در ادامه‌ی همان کتاب بود و سپس به شاهکارِ سلین، «سفر به انتهای شب» رسیدم.. برایِ منِ شب بیدار چه خوشبختی‌ای بالا‌تر از یک همنشینِ عالی؟ سفر به انتهای شب جزئی از وجودم شد.. آنقدر که شب‌ها مزه مزه‌ش کردم و پاراگراف به پاراگراف کتاب را در آغوشم گرفتم و با چشمانی بسته به فردینان خیره شدم.. آه چه شب‌هایی.. بعد از خواندنِ سفر به انتهای شب بود که حتی به این نتیجه رسیدم اگر حافظه‌م را از دست بدهم آنقد غمگین نخواهم بود چرا که می‌‌توانم طعمِ شیرینِ دوباره خوانی شاهکارِ سلین را بچشم!
                                                                                                                              

با اینکه تکه‌ای از وجودم همچنان با فردینان بود اما کتاب‌‌های دیگری نیز خواندم! در این بین اندکی با ایوان ایلیچ (مرگ ایوان ایلیچ) زجر کشیدم تا جان بدهد و کنار شومینه با کلوئه و پی‌یر (من او را دوست داشتم)گریه کردم تا بفهمم چقدر قوی هستم و زندگی تا کجا برایم ارزشمند است. هنوز اشک‌‌هایم را پاک نکرده بودم که خرمگس (خرمگس) مرا به دنیایِ حق و آزادی برد تا در مقابل ظلم فریاد آزادی سر دهیم.
                                                                                                                                    

برای من ناتالیا گینزبورگ بزرگ است؛ نام، کتاب‌هایش و احساساتش. با اینکه کتاب‌هایش همگی کوچک و کم حجم‌اند، اما خواندنش زمان‌بر و لذتش مضاعف است. امسال کتاب «شهر و خانه» از این نویسنده را خواندم که برای سبک داستان نویسی به روش نامه‌هایی تو در تو بهترین و موفق‌ترین مثال است. اما خواندن نامه و زندگی با آن‌ها تنها به این کتاب ختم نشد. «نامه به پدر» از کافکا را خواندم که دوباره مرا به دنیایِ مردی برد که بدونِ او دنیای ادبیات حفره‌ای بزرگ و بی‌انتها داشت. کافکا از تاثیرگذارترین نویسنده‌ها در ضمیر ناخود‌آگاهِ من است. به گمانم حتی تاثیر گذارترینشان!
                                                                                                

در بین چند کتابی که از نویسندگان ایرانی خواندم، «پاییز فصل آخر سال است» از نسیم مرعشی را بسیار پسندیدم. داستانی به ظاهر کلیشه‌ای اما با توصیفاتی دقیق و روایتی روان و حتی غافلگیر کننده. با خوشحالی منتظر کتاب‌‌های بعدی این نویسنده هستم.
                                                                                                                                             

پیرو علاقه‌ای که به نجوم و مسائل مربوط به آن دارم امسال نیز کتاب‌‌هایی مرتبط در این زمینه خواندم؛ «اختر شناسی» با ترجمه استاد عزیز، بابک امین تفرشی (که به تازگی جایزه‌ ویژه ترویج علم در ایران به او تعلق گرفته است به پاس سال‌ها تلاشش در این زمینه)، «ساختار ستارگان و کهکشان‌ها» از کتاب‌هایی که زمانِ المپیاد نجوم خوانده بودم اما نیاز به دوباره خوانی داشت، «صورت‌های فلکی» از کتاب‌‌های مرجع برای رصد و شناخت آسمان که قبل از رفتن به سفرهای رصدی مرورش کردم و کتاب ارزشمند «زمینِ گرم» از پروفسور ثبوتی مهربان، همسایه‌ی ۱۸ ساله‌ی ما زمانی که دانشگاه علوم پایه در ساختمانِ سابقش بود. این کتاب حرف‌های زیادی برای گفتن دارد اما افسوس و افسوس که گوشی شنوا که کاری برایِ حالِ بدِ زمینِ به نفس افتاده‌مان صورت دهد، چیزی از آن نمی‌شنود.
                                                                                                                                               

از موراکامی نیز امسال چند کتاب خواندم و شاهکار بزرگش را برای ابتدای سال ۲۰۱۶ نگه داشته‌ام.. با اینکه «سوکورو تازاکی بی‌رنگ و سال‌های زیارتش» کتابِ موفقی بود اما من از داستانِ کوتاه «غیب شدن فیل»ش بیشتر خوشم آمد. اما آقای موراکامی ناراحت نباش. تو هنوز جزو بهترین‌هایی برای من!
                                                                                                   

امسال همچنین شروع به شنیدن کردم.. شنیدن کتاب‌های صوتی و گویا به جای خواندن.. برای رمان و کتاب‌ های بلند هنوز به دلم ننشسته و دلم برای ورق زدن و بوی کاغذ تنگ می‌شود اما برای شعر خوانی آن‌هم با صدایی خوش بهترین تجربه است.
اما دیگر کتاب‌هایی که امسال خواندم را می‌توانید از اینجا ببینید: my 2015 reading challenge

اما خوشبختی امسالِ من به اینجا ختم نمی‌شود.. چهارمین جشنواره مجازی کتابخوانی عطار چند ماه زودتر شروع شد و تا پایانِ تابستان طول کشید. امسال نیز با ده کتاب شرکت کردم. مرگ قسطی، سفر به انتهای شب، خرمگس، من او را دوست داشتم، گریز دلپذیر، دنیای قشنگ نو، خداحافظ گری کوپر، سوکورو تازاکی بی‌رنگ و سال‌های زیارتش، مرگ ایوان ایلیچ و عادت می‌‌کنیم ده کتابی هستند که اگرچه همه را یکبار یا بیشتر خوانده بودم اما مسابقه بهانه‌ی خوبی شد تا با کمال میل دوباره خوانی‌شان کنم و پاسخنامه‌‌ها را با دقت یکی پس از دیگری کامل کنم. با اینکه از نوشته‌‌های خود مطمئن بودم اما فکر نمی‌کردم دوباره نفر اول شوم، چرا که امسال با توجه به زمانِ مناسبی که جشنواره برگزار شده بود توقع می‌رفت افرادِ کتابخوانِ بیشتری شرکت کنند. و از طرفی چون مانند دوره پیش تماس‌های مکرری با من گرفته نشد و تنها پیامِ دعوت به اختتامیه برای من همچون بقیه شرکت کنندگان ارسال شد کمی غمگین بودم و کمی خوشحال. غمگین از اول نبودن و خوشحال از اول شدن کتابخوانِ دیگری. با این همه روز اختتامیه فرا رسید و نام مرا به عنوان نفر اول چهارمین جشنواره کتابخوانی عطار برای دومین بارخواندند. ذوق زده و خوشحال‌تر از من؟ احتمالا برادر و همسرم بودند که مدام می‌گفتند تو همیشه اولی!

گرچه شادیِ سال ۲۰۱۵ من کامل شده بود اما با پیشنهادِ نویسندگی و همکاری برای تولید محتوا در سایت و وبلاگ نوارکامل‌تر شد. امیدوارم این همکاری برای من شروع تجربه‌های جدی‌تری تو حیطه نویسندگی بشه.

نوشته‌‌های من در وبلاگ نوار رو می‌تونید از این‌جا دنبال کنید: نوار 

[button color=”pink” size=”big” link=”http://attarlibrary.ir/ketab4/” target=”blank” ]برای شرکت در مسابقه، اینجا رو کلیک کنید. [/button]

صحبت از تغییر بود اما رسید به اینجا. کاش انسان‌ها به جای الگو برداری از قهرمان‌های اغلب تکراری و سطحی، کمی از طبیعت الگو می‌گرفتند طبیعتی که در عین ثبات هر آن دچار تغییر می‌شود، به عقب بر نمی‌گردد و تغییراتش اغلب اوقات غیر قابل پیش‌بینی‌ست. قانون طبیعت یکسان است، اما با این همه نمی‌توان حدس زد چه در فکر دارد. حال اینکه معیار اغلب انسان‌ها زندگی با ثبات و روتین ِ قابل پیش‌بینی است. چرا؟ نمی‌دانم. تنها چیزی که می‌دانم این است که الگوی من طبیعت است.

در این ۲۵ سال که از زندگی‌ام می‌گذرد بارها تغییر کرده‌ام، خوب، بد، رو به جلو یا تکراری، اما تغییر کرده‌ام. از اکنون ِخود شادم و چه رضایتی از این بالاتر..؟

تغییر خوب است، از تغییر نترسیم.

پ.ن: این روایتی است از دیدگاه من. تنها از برادرم پرسیدم که آیا آن روز را یادش است یا نه و این تمام چیزی است که من به یاد دارم. شاید او بیشتر و دقیق‌تر به یاد داشته باشد آن روز را. از سفر که آمد باید از او پرس و جو کنم.

ذوب شده

نوشته: عباس معروفی

ناشر: ققنوس- زمستان ۱۳۸۸

به گفته عباس معروفی، این کتاب، نخستین رمان اوست که در پاییز ۱۳۶۲ از خیال‌ها و خاطرات او از فضایی که در آنجا زیسته و نفس کشیده، نوشته شده است. رمانی که بعد از بیست و شش سال چاپ شده‌ و به دست خوانندگان رسیده‌است.

ذوب شده، داستان نویسنده‌ای است که زیر بازجویی و شکنجه ناچار به قصه پردازی شده و آن‌گاه در قصه‌های خودش گم می‌شود. ناصر اسفاری که بی هیچ اتهام و مدرکی بازداشت می‌شود و مورد شکنجه و بازجویی قرار می‌گیرد.

معروفی در این کتاب توصیفی بسیار زیبا از فضای زندان، شکنجه‌ها، زندانیان، بازجوها و حتی فضای ایران قبل از انقلاب و بعد از انقلاب داشته، تا حدی که در بسیاری از توصیفاتی که از شکنجه‌ها داشته، خواننده نیز همپای ناصر اسفاری شکنجه را حس می‌کند.

“اتاق بوی آب گندیده‌ی شکم غریق باد کرده می‌داد و اسفاری مثل جنازه‌ی مومیایی شده‌ای که از کف دریا بیرونش آورده باشند، گوشه اتاق مچاله شده بود و گریه می‌کرد. نمی‌دانست از تهی شدگی گریه می‌کند یا از درد. یکباره ته دلش خالی می‌شد و گریه می‌آمد، می‌آمد، می‎آمد، بدنش را کرخ می‌کرد، یخ می‌کرد، و مزه تلخ و مهٌوع دهنش، آزارش می‌داد. انگار در ساحل دریایی کف کرده ایستاده که همه‌ی ماهی‌هاش مرده و گندید‌اند، و باد بوی نعش را شلاق‌کش می‌آورد توی بینی اسفاری و او چاره‌ای ندارد جز نفس کشیدن.”

برای کسی که شاهکارهای دیگری از عباس معروفی همچون؛ سمفونی مردگان، سال بلوا، فریدون سه پسر داشت و …  را خوانده است، این کتاب به عنوان نخستین رمان معروفی بسیار موفق جلوه می‌کند.

“همه چیز مسخره است. زندگی از دید من یک ساختمان کلنگی است که به هر جاش نگاه کنی چیزی در حال فرو ریختن است. می‌دانی ماریا، یک بار برای خرج بیمارستان دخترم که سینه پهلو کرده بود از برادرم هزار و دویست تومان قرض گرفتم. یکی دو ماه گذشت اما وضعم طوری نبود که بتوانم پولش را بدهم. با این حقوق معلمی… ناراحت بودم. بهش گفتم می‌خواهی هزار و دویست تومان کتاب بهت بدهم؟ گفت باشد. همان روز عصر آمد خانه. جلو زنم… می دانی… هیچی چیزی اینقدر مرا نشکسته بود. کتاب‌هایی که دانه دانه جمع کرده‌بودم، با هر کدامشان خاطره‌ای… آمد سوا کرد، یک سری کتاب خوب سوا کرد و برد. آن وقت، بی‌حساب شدیم.”

این کتاب در تیراژ کمی چاپ شد(۵ هزار نسخه) و بنا به دلایلی در عصر همان روی که منتشر شده‌ مجوزش باطل و از بسیاری از کتاب فروشی‌ها جمع آوردی شده‌است. این رمان را نشر گردون در برلین دوباره چاپ کرده البته بودن آن ۳۵ اصلاحیه‌ای که بر ذوب شده‌ی چاپ داخل کشور متحمل شده‌است.

امروز برای چندمین بار“سمفونی مردگان” رو خوندم… یه وضعی‌ام الان… هیشکی متوجه نیست و نمی‌شه حال منو… زندگی کردم با آیدین، سورمه، اورهان، آیدا، یوسف و حتی ایاز و پدر و …. آه

“دیوار – ژان پل سارتر – ترجمه صادق هدایت”

“شاید از خبر مرگ من، کنشا به گریه می‌افتاد و ماه‌ها از زندگی‌اش بیزار می‌شد. ولی با وجود همه این‌ها من بودم که می‌مردم. به یاد چشم‌های قشنگ گیرنده‌اش افتادم. وقتی که به من نگاه می‌کرد، چیزی از او به من سرایت می‌کرد. اما فکر می‌کردم که این موضوع هم خاتمه یافته و اگر حالا او به من می‌نگریست نگاهش در خودش می‌ماند و به من تاثیری نداشت. من تنها بودم.”

پابلو، ژان و توم هر یک به دلیلی محکوم به اعدام می‌شوند. داستان به زیبایی شرح حال این سه اعدامی را در ساعات پایانی زندگی‍شان شرح می‌دهد. ژان و توم بسیار مشوش و بی‌تابند اما پابلو بر خلاف آنها بی تفاوت و آرام می‌نماید و حتی از بی قراری آنها خشمگین می‌گردد. اما این تفاوت در واکنش پابلو و دو تن دیگر به مرگ در طرز نگرش پابلو و آن‌هاست. توم و ژان دو انسان معمولی و هدفمند و پر آرزویند اما پابلو یک انسان پوچگراست، که  تا حدی یادآور  شخصیت مرسو در “بیگانه” آلبر کامو می‌باشد.

“نه می‌توانستم نسبت به دیگران رحیم باشم و نه نسبت به خودم.”

پابلو هر چقدر به مرگ نزدیک‌تر می‌شود آرام‌تر و بی‌علاقه‌تر، حتی نسبت به دوستان نزدیکش می‌شود، این در حالی است که دو نفر دیگر واکنشی کاملا طبیعی به مرگ داشته و رفته رفته مضطرب و پریشان‌تر می‌شوند.

“در وضعی که بودم اگر می‌آمدند و به من می‌گفتند که می‌توانم دل راحت به خانه بروم و زندگی‌ام مصون خواهد بود، این هم از خونسردی من نمی‌کاست. وقتی که آدم خیال موهوم ابدیت را از دست داده، چند ساعت و یا چند سال انتظار فرقی نمی‌کند. من به هیچ چیز علاقه نداشتم، از طرفی نیز آرام بودم. اما این آرامش موحشی بود، به علت جسم، با چشم‌های تن می‌دیدم و با گوش‌هایش می‌شنیدم اما آن جسم دیگر من نبودم.”

و غافلگیری پایانی داستان که بعد از شرح حال و احساسات زیبای این سه تن به وقوع می‌پیوندد، داستان را در اوج به اتمام می‌رساند و خواننده را وادار به تفکری دو چندان راجع به داستان می‌کند.

“این دو نفر با وجود تزئینات براق و تازیانه و چکمه باز  آدم‌هایی بودند که می‌مردند، کمی بعد از من، اما نه خیلی بعد از من.”

هم چنین ترجمه زیبای صادق هدایت از این داستان کوتاه، “دیوار” را به یکی از آثار کوتاه شناخته شده از ژان پل سارتر در ایران تبدیل کرده است.

پ.ن۱ : قسمت آخر شعر “گاهی اندیشیده‌ام که شاید سنگ حق دارد، باز می‌گویم: نه!…” از کتاب “زندگی می‌گوید: اما باید زیست، باید زیست، باید زیست…” از مهدی اخوان ثالث.

پ.ن۲ : سعی می‌کنم… ولی نمی‌دونم که چی … کاش زمان متوقف شه. کاش بشه تو زمان سفر کرد. کاش بشه برگشت به گذشته و دوباره زندگی رو ادامه داد. کاش دیگه هیچ کاشی نباشه…