I/O/D, "Web Stalker"

Bu eğilimin ilk örneklerinden diyebileceğimiz WebStalker (1995-98) bir sanatçı ve programcı grubu (I/O/D – Simon Pope, Colin Green ve Matthew Fuller) tarafından geliştirilmiş, I/O/D sitesinden indirilebilen ve İnternet’in yapısını yansılayan bir web tarayıcısı, daha doğrusu bir çeşit meta-tarayıcı. Kullanıcı, bir web adresi girdiğinde sayfa HTML kodu ve analiz ettiği bağlantıların grafiksel sunumu olarak görüntüleniyor, böylelikle her sayfaya alışık olmadığımız tarafından bakmamızı sağlıyor.

Mark Napier, "Shredder 1.0"

Ressamlıktan gelen ve işlerini “nesneler değil, arayüzler” olarak tanımlayan Mark Napier‘ın 1998′de geliştirdiği Shredder 1.0, web sitelerinin metin, kod ve resimlerini karman çorman eden, kesip biçerek soyut kompozisyonlara dönüştüren bir yazılım. Bir bakıma daha önceden soyut ressamların, resmi tam anlamıyla düzleme ve renklere indirgeme işini, kod ve sunum gibi değişik katmanlardan oluşan ağ iletişimine uyguluyor ve hepsini tek bir düzlemde biçimsel karakteristiklerine indirgiyor.

Netochka Nezvanova‘nın 2001′de Transmediale‘de sanatsal yazılım dalında ödül alan Nebula.M81‘i, web sitelerinden aldığı HTML kodunu hareketli metin, grafik ve sese çeviren, kullanıcı parametreleri ile kısmen ayarlanabilen bir başka deneysel tarayıcı.

Jodi, "Wrong Browser"

Jodi olarak bilinen Joan Hermskerk and Dirk Paesmans ikilisinin geliştirdiği Wrong Browser (2001), Tilman Baumgärtel tarafından ‘bilgisayarı adeta ayrı bir yaşamı olan, sağı solu belli olmayan, korkutucu bir makinaya dönüştürdüğü’ şeklinde tasvir edilmişti. Bunun dışında Tom Corby ve Gavin Baily‘nin (Reconnoitre, 2000) bol resimli web sayfalarını düz beyaz metin haline getirmesi; Maciej Wisniewski‘nin, kullanıcıların Web’deki etkileşimli deneyimini sayfada gezinen metinlere veya resimlere bakmak gibi tamamen pasif bir etkinliğe dönüştüren bir tarayıcı geliştirmesi örneklerini de vererek bu listeyi uzatabiliriz.

Tüm bu sanatçılar teknik olarak genelde iki yoldan birini izliyordu. Ya şu anda Türkiye’deki İnternet yasakları sayesinde herkesin tanışıklık kazandığı bedava web proxy servisleri mantığı ile çalışan, sunucunun web sitelerini okuyup modifiye ettikten sonra kullanıcının standart web tarayıcısına gönderdiği sistemler, ya da kendi başına bağımsız çalışan web tarayıcı yazılımları. İkinci yöntem sanatçılara standart web tarayıcı özellikleri ile kısıtlı kalmamak açısından daha çok imkan sağlasa da, işletim sistemi uyumsuzluğu, kullanıcıların bilgisayarlarına deneysel programları yükleme konusundaki sakıncaları gibi nedenlerden potansiyelinin altında izleyici/kullanıcıya ulaşıyordu. Birinci yöntemle de yapılabilecek herşey yapılıp denenmiş gibi gözüküyordu. Tam bir başka ölü mecradan söz etmek olası hale gelmişken, 2004 yılından itibaren yaygınlaşmaya başlayan Firefox’un verdiği olanaklar (her platformda çalışması, javascript ve XUL ile üzerine eklenti geliştirmenin Internet Explorer, Safari gibi tarayıcılara göre kat kat daha kolay olması, arkasındaki gönüllü geliştirici desteği ile çok yoğun bir şekilde güncellenmesi gibi) sanatçıların Web’i deneyimlememize aracı olan HTTP protokolünü tekrardan esnetmelerine veya genişletmelerine olanak sağladı.

Web tarayıcılarının karşılaştırmalı popülaritesi, Wikipedia'dan

2000′li yılların başından itibaren Steve Lambert San Francisco’da reklam ve kamusal sanat ilişkisini sorgulayan, Anti-Reklam Ajansı başlığı altında birçok iş yapmıştı. Bunların birçoğu kamusal alanda gözümüzün içine sokulan reklamlar, kamusal sanat/reklam oranının düşüklüğü gibi konularda toplumsal bilinç yaratmaya yönelikti.

Steve Lambert, "Advertisement", mevcut reklam posterleri üzerine lateks boya (2000)

Lambert, sokak reklamlarına yaptığı müdahalelerden birkaç yıl sonra Eyebeam ile yaptığı işbirliği sayesinde, bu projelerin kamusal alan olarak Internet’e uygulanmasına dair bir deneye girişti ve ortaya Add-Art (2008) projesi çıktı. Proje, işin ruhuna uygun olarak açık kaynaklı Firefox eklentisi olarak, reklamları silmeye yarayan Addblock Plus eklentisi üzerine, reklamları boş birer alana dönüştürmekle yetinmek yerine, içerlerinde birer sanat eserinin gösterildiği sergi alanlarına dönüştürecek bir ekleme yapılarak hazırlandı.

Steve Lambert, "Add-Art"

Bunun ardından ilgi çekici projeler ardı sıra gelmeye başladı. Sanatçılar artık 90′lardaki gibi İnternet ortamının olanaklarını biçimsel olarak zorlamayı bırakmış (veya tüketmiş), bu olanakları kullanarak sosyal/politik sorunlara değişik bakışlar getirmeyi çabalar olmuştu.

Çin’deki İnternet sansürünü diğer ülkelerdeki kullanıcıların evlerinden deneyimlemelerini sağlayan China Channel (2008) eklentisi bu sansürün ciddiyetini göremeyenleri Çin’e sanal bir yolculuğa çıkarıyor. Aram Bartholl, Evan Roth ve Tobias Leingruber tarafından hazırlanan bu Firefox eklentisinin tanıtım videosu burada:

Ekonomi-sanat ilişkisi yanında kimlik ve çevresel konular ile de bağlantılı birçok projesi bulunan Michael Mandiberg‘in de Firefox eklentileri olarak sunduğu işleri var. Oil Standard, sitelerdeki Amerikan doları olarak yazılmış tüm rakamları petrol varili cinsinden gösteriyor. Petrol fiyatları oynadıkça sitelerdeki fiyatlar da dinamik olarak değişiyor. RealCosts, seyahat sitelerinde, yol ve fiyat bilgilerinin yanına karbondioksit salımı bilgilerini de ekleyerek yolculukların çevre faktörünü göz önüne alarak bize gerçekten ne kadara malolduğunu ortaya çıkarıyor.

Michael Mandiberg, "Oil Standard"

Daha önceden Düğümküme’de Burak Arıkan’ın yazdığı, Willem de Kooning Academy Hogeschool Rotterdam’da bir araştırmanın parçası ve sanatsal parodi olarak sunulan, duyurulması ile kapatılması bir olan Amazon korsanları projesi de Amazon web sitesinde dolaşırken ürün sayfalarına eklediği “bedava indir” bağlantısı sayesinde ürünü bitTorrent dağıtık dosya paylaşım sistemi üzerinden bedava indirmenizi sağlıyordu. Aslında herkesin bilip uyguladığı iki basit işlevi bir araya getirmekten başka bir iş yapmayan bu eklenti oldukça yankı uyandırmış ve bunu sadece bir montaj yolu ile fiili durumu vurgulayarak yapmıştı. Neticede de çözümsüz bir problemin açığa çıkarılmasını tehdit olarak algılayan Amazon’un talebi üzerine eklenti siteden kaldırılmıştı.

Bütün bunların dışında, sanatçıların, tasarımcıların, mimarların, aktivistlerin, öğrencilerin, araştırmacıların ve hobi olarak programlama yapanların kullanımına yönelik bir geliştirme ve paylaşma platformu olarak hazırlanan ShiftSpace‘in ardındaki motivasyon da, hep dağıtık ve kontrolsüz olarak bildiğimiz Web’in içinde, özellikle web servisleri ve platformlarına bağımlı duruma gelmemiz sonucunda, merkezi odakların oluşmasına karşı bir alternatif ortaya koymaktı. Her web sitesi üzerinde açık kaynak bir katman yaratılmasını sağlayan ShiftSpace aslında genel anlamda Mozilla‘nın sağladığı imkanların üzerine kavramsal bir metin ve kullanım kolaylığı + paylaşım olanağı dışında fazla bir şey eklemese de bu fikrin yayılması açısından önem taşıyan bir çalışma. Bir yandan da ShiftSpace, yaratıcıları bu şekilde ifade etmeseler de, tarayıcı sanatının Processing‘i diyebileceğimiz bir konuma yerleşiyor ve bütün bu bahsettiğimiz işlerin ileride de devamının geleceği yönünde bir işaret veriyor.

Düğümküme’de Konuyla İlgili Diğer Yazılar:

• Firefox Korsanları Amazon.com’u Ele Geçirdi: Yılbaşı Alışverişleri Bedava!
• Sanat Ürününde Nesneden Sisteme Geçiş
• Etkileşimli Sanat için Sınıflandırmalar
• Virüs ve Antikor

Rhizome.org’dan Bir Derleme:

• Timemachine 1.0 (2007) – Tobias Leingruber
• Disorganiser (2007) – Jaka Železnikar
• Ctrl+F’d (2009) – Greg Leuch
• Tumbarumba (2008) – Ethan Ham ve Benjamin Rosenbaum

Deneyin anlatımı yazının devamında.

Gönüllü deneğin sırtına titreşme özelliği olan, üzerinde ışık yanabilen cihazlar takılıyor. Bir kamera kişinin arkasından filme alıyor, kafasına yerleştirilen bir gözlük benzeri aparat da bu eş zamanlı görüntüyü kendinden iki metre ileride duruyormuş hissi verecek şekilde gösteriyor.  Deneğe yanıp sönen ışıkları görmezden gelmesi söyleniyor. Elinde de üzerinde butonlar olan bir cihaz var, titreşim hissettiği bölgeleri bildirmesi isteniyor.

Deney vücut dışı deneyimin başlayabilmesi için sırt bölgesine dokunulmasıyla başlıyor. Sırta yerleştirilen cihazlardan titreşim veriliyor, ışıklar yakıp söndürülüyor. Titreşim ile ışık yanması birbirinden bağımsız olarak işletiliyor.

Deneklerden bazıları ışık yanan ama titreşim verilmeyen bölgelerde titreşim hissettiklerini, aynı zamanda sanal bedenlerine dokunulduğunu hissettiklerini bildirmişler.

iPhone’dan alıştığımız tüm parmak hareketleri ve dahası artık web browser içinde de kullanılabilecek. Gomes’in yazdığına göre 3 yeni DOM event’i var: MozTouchDown, MozTouchMove ve MozTouchRelease. Flash veya Processing ile görsel programlama yapmışlar bilir bu komutları kodun içinde istediğiniz yerde kullanabilirsiniz. Programınızda dokunulan noktanın X ve Y koordinatlarını takip edip, çeşitli geometrilere veya fonksiyonlara atayabilirsiniz.

Yakında her laptop dokunmatik ekrana sahip olduğunda web artık sadece tıklanabilir bir “sayfa” değil parmaklayabileceğimiz bir medyum’a dönüşmüş olacak. “Dokunmatik web sitesi”, “dokunmatik blog”, “dokunmatik sosyal ağ servisi”, “dokunmatik alışveriş”, “dokunmatik net.art” gibi yeni nesil uygulamlar görmeye başlayabiliriz. Özellikle yeni nesil bununla büyüdüğünde bugün kullandığımız tıklamalı web bir nostaljiye dönüşmüş olabilir.

Urban Outfitters bu sefer Thrasher Magazine’den yürütüyor…

Umut? Güney Afrika Demokrat Partisi’nin yeni logosu… (Türkiye yine iyi, bunların demokrat sloganı “tek millet”)

cold souls poster’i doğrudan çakma

Simon Pithie Che Guevara görselini kanuna uygun kullanır ve hakkında dava açılır

Justice Coors Light’dan “justice” almamış

Bir klasik…

Ubuntu

Bütün anneler aynı düşünür

Tiyatro posterinde Banksy

Porno şirketi tarafından kullanılmış sanat fotoğrafı (Flickr’dan araklanıp DVD kapağına)

Toyotasa 130 milyon dolar

FriendFeed 50 milyon dolara satıldı Facebook’a önceki gün. Bu bir bağlantı paylaşım ve tartışma sitesi, bir RSS kafe… üç beş düğme, arkadaşlar, karşılıklı yorumlar, RSS kaynakları, çeşitli Javascript’tler, ve bunları barındıran sunuculardan oluşuyor.

Facebook 15 Milyar dolar etti bir kısım hisseleri Microsoft tarafından alındıktan sonra iki yıl önce. Bu bir sosyal ağ servisi… arkadaş profilleri, çeşitli düğmeler, haber paylaşım, fotoğraf etiketleme vb. sosyal etkileşim araçlarından oluşuyor.

Bu rakamlara göre 3 FriendFeed Bir Toyotasa, 120 Toyotasa bir Facebook ediyor. Bu firmaları oluşturan değerleri karşılaştırmayı size bırakıyorum… işçi emeği v.s. kullanıcı emeği, araba dağıtım ağı v.s. sosyal ağ, oto yan sanayii v.s. API uygulamaları.

Karşılaştırmanın küresel yerel birim farklarını da göz önüne alırsak mesela Türkiye’de başlayan sosyal ağ servisi Cember.net yaklaşık 6 milyon dolara Avrupa’lı XING fimasına satılmıştı. 8 Cember.net bir FriendFeed ediyor.

Ekonomik şok terapisi’nin muciti Milton Friedman devletin sadece iki görevi olduğunu söyler:

1. sözleşemlerin işlemesi için yaptırım (”enforce contracts”)
2. sınırları korumak (”protect borders”)

Birincisi devlet ile özel şirketler arasında derin ilişkiler sağlayarak tekelcilik doğurur. İkincisi endüstriyel-askeri kompleks denilen silah ticareti ile beslenen ama esasen merkez olmayan bölgelere silah zoruyla yaptırım zorla kanun kabul ettirme ile sonuçlanır.

“Gerçek değişim ancak kriz ile olur. Kriz vurduktan sonra gerçekleşen değişim o anda etrafta bulunan fikirlere dayanır.”

Krize hazırlıklı olan bastırır. “9/11 arkasında Bush hükümeti vardı” gibi komplo teorilerine bir alternatif yorum getiriyor Naomi Klein. Bu 9/11 felaketine hazır bir hükümet operasyonu olduğunu anlatıyor. Toplum bilinci zayıf düştüğünde yöneticiler herhangi bir engelle karşılaşmadan istediklerini empoze edebiliyorlar.

Türkiye’de kriz olduğunda şaşkına dönen toplum nasıl sömürülmüş olabilir? Türkiye’de toplumsal şok yaratmış olayları düşünüyorum:

1955 Atatürk’ün Selanik’deki evi bombalandı haberi => Türk yağmalaması, 6-7 Eylül olayları,
1977 Kanlı 1 Mayıs => hala girilemeyen Taksim Meydanı
1978 Maraş katliamı => takip eden bombalı saldırılar, seri suikastler, 12 Eylül Darbesine gerekçe
1979 Abdi İpekçi suikasti => IMF’den ilk borç, Wells Fargo’ya Toprak Mahsülleri Ofisi depoları satışı
1980 Askeri darbe => Kenan Evren, Kurucu Meclis, Sıkı Yönetim, idamlar, hapisler, sorgusuz tutuklamalar, YÖK, TÜSİAD, 1961 anayasası değiştirildi, TDK kapatıldı, 23 Nisan kaldırıldı
1984-1993 Özal’la serbest piyasa ekonomisine geçiş
2001 Tansu Çiller devalüasyonu
…

Devamı yorumlara. Türkiye’de başka ne şoklar yaşandı ve sonrasında çocuk beynine dönen topluma neler kabul ettirildi?

Kısa, olumsuz bir eleştiri ve düzeltme yapmak istiyorum.

Garanti bankasının websitesinden: “3G (burada görünmeyen bir virgül var) Gelişmiş Görüntülü Garanti Teknolojisi demek” diyor ve devam ediyor: “Siz de hemen wap.garanti.com.tr’yi ziyaret edin, bankacılıkta 3G farkını hissedin…”

Çoğumuzun da bildiği gibi 3G, “Gelişmiş Görüntülü Garanti Teknolojisi demek” değil. 3G, International Mobile Telecommunications-2000 (IMT-2000), daha geniş çevrelerde ise 3rd Generation (3. Jenerasyon) olarak bilinen telekomunikasyon standartlarının isminin kısaltmasıdır.

Garanti’nin burada yaptığı kara propogandadır, dezenformasyondur. Promosyon yapmak adına halkı yanlış bilgilendiren Garanti Bankası’nı bu işinden ötürü kınıyorum.

İç Mihrak: Alık Kraker (Afiş) - Üniversite Hocalarınızın Oda Kapılarına Asılacak

Ailenizin sosyal ağı Facebook RSS kafe FriendFeed’i çok milyon dolara satın aldı. Bu konuda yazılanları okudum. Üşenmeyip kendi bloguna Türkçe haber / yorum yazan iki kişiye birer yorum yazdım, bunları yazarken bir de karşıma bu içmihrak afişi çıktı, bana bunları karıştırıp Düğümküme’ye yapıştırmak kaldı:

M.Serdar Kuzuloğlu yazıyor: “Facebook FriendFeed’i satın aldı“. Altına yazdığım yorum:

“[FriendFeed] Küçük olsun, benim olsun hissiyatıyla sahipleniliyordu. Ancak küçük kalanların boğulduğu web sularında ömrü fazla olmayacaktı.”

Bu satırı okuyanlar sanki bu küçük balık hikayesi doğruymuş zannedecekler, bu konuda yazarken daha dikkatli olunmasını öneririm. Craigslist kullanmayan var mı aranızda? WordPress? Bunlar küçük, deneysel, yenilikci balıklardı, uzun vaadede ortanca veya büyümüş balık olarak yaşamlarını sürdürüyorlar. Buradan bağlanıyoruz, tek çıkış yolunun satış olmadığı, borsada halka açılmak olduğuna. Nitekim halka açılmak veya satış sadece zorunlu çıkışlardır, eğer yatırımcı alınmışsa önem arz eder. Yönetim kurulunda yatırımcı bastırır… Cragislist hiç bir zaman satılmadan halka açılmadan kalabilir ve hala aynı derece faydalı olabilir.

Alttaki şu iki paragrafı karşılaştıralım:

“Bunların hiçbiri umrumda değil. Sonuçta bir site [FriendFeed]. İnternet onlarla var olmadı, onlarla yok olmaz.”

ve

“FriendFeed ise bir şekilde, çaktırmadan Türk web camiasının eli kalem tutan, üreten kesiminin yoğunlukla kullandığı bir sosyal paylaşım ortamı.”

Bu iki paragraftaki çelişki bana ilginç geliyor… bir yanda “Intellectual Property” veya Türkçesi “fikri mülkiyet hakları” önemli deniyor bu insanlar burda yazdı çizdi paylaştık öğrendik…, diğer yanda “kahve muhabbeti” veya “internet sadece sayılsal dökümanlardan oluşur” bakış açısı…

Bu olay hakkında haberci değil eleştirici olmanızı beklerdim [sevgili M.Serdar Kuzuloğlu].

Arda Kutsal yazıyor: “Facebook FriendFeed’i Satın Aldı!“. Altına yorumum:

“Önemli bir haber ve güzel bir gelişme olarak gördüğüm bu satın almanın bir de pazarın hareketlendiğine dair gösterge niteliği var ve bunu da kesinlikle dikkate almak gerekiyor.”

Her satın alma büyük bir medya etkinliği bir promosyondur demişti bir defa Arrington. Bu olayın tabii ki girişimcilere moral verecek olması ilk akla gelen konu. Sadece girişimcilere değil yatırımcılara da. Bir yeni servisin ortaya çıkmasını destekleyen sonra satın alınma veya halka açılma şeklinde yönetim kurulunda “exit” diye bastıranlar.

“Sosyal medyadaki ilk izlenimlere bakılırsa FriendFeed’in önde gelen kullanıcıları bu satın almadan çok memnun gözükmüyorlar.”

Bunun memnuniyetsizliğin sebebine gelelim. Çünkü yazıp çizdiğini akıttığınız aklınızın sahibi el değiştirdi… kim bundan rahatsız olmazdı.

“Çok fazla komplo teorisine girmeden Webrazzi’nin 3. yaşında böylesine güzel bir haber veriyor olmaktan mutlu olduğumu söyleyerek, sözü sizlere bırakmak istiyorum.”

Bu tavır bana garip geliyor. Siz rahatsız olmuyor musunuz mallarınızın sahipleri değiştiğinde?

“Facebook’un FriendFeed’i Satın Almasını Doğru Buluyor Musunuz? [Seçenekler: Evet | Hayır]“

Bu ankete dokunmadım çünkü sorunun kendisi baştan problemli. Öyle bir soru ki evet de desem hayır da desem bir farkı yok (bu normalleştirme tavrı genel olarak her haberci sitede editörde var). Şöyle sorulsa bir anlamı olabilirdi: Facebook’un FriendFeed’de Paylaştıklarınıza Sahip Olmasını Doğru Buluyor Musunuz?

Bu olay hakkında haberci değil eleştrici olmayı düşündünüz mü [sevgili Arda Kutsal]?

Kodak’ın ilk dijital fotoğraf makinesi (1975) bir “mashup” –farklı işlevleri olan şeylerin bir arada kullanılmasıyla yeni fonksiyonu olan bir şey yaratma. Analog fotoğraf makinesi + bilgisayar + kaset çalar + kaset. Müzik alanıda “remix” denilen. Çağdaş sanat alanında Nicolas Bourriaud’ın “postproduction” dediği.

Web iki sıfır alanında “mashup”. Farklı web servislerinin birbirine karıştırılması. Twitter’ı haritaya, haritayı video’ya, video’yu habere, onu buna, bunu ona karıştırarak yeni şeyler üretme pratiği. 1975′de Kodak’ın kamerası ilk örneklerden, bugün ise hergün yeni mashuplar. Beklenti bir web uygulamasının daha en başta API (”Application Programming Interface”) ile çıkması, ki dışardan programlanarak mashup yapılabilisin. Dün “ready-made” bugün “mashup-ready”. “Hazır yapım” oldu “karışıma hazır”. Programlanabilir web işlerini takip eden ProgrammableWeb sitesi ismi üstünde diyagramı altta mashup dünyasını takip ediyor.

Hem kaotik hem düzenli. Hem serbest pazar hem planlama teşkilatı, hem dağıtık hem hiyerarşik, hem sezgisel hem mantıklı, hem akışkan hem katı, hem tüme varan hem tümden gelen, hem zamana yayılmış hem uzama, hem organik hem planlı, hem doğrudan hem dolaylı, altı üstü her yanında iki karşı uç arasında bir negatif geri besleme.

VISA şirketinin kurucusu Dee Hock paranın elektronik olarak küresel dolaşmasını sağlayan ilk kişi (1958 bkz VISA tarihi). 21,000+ finansal kurum, 16 milyon ticarethane, 800 milyon kullanıcıyla işleyen yılda $1.4 trilyon paranın döndüğü küresel kredi sistemi. Dee Hock bir kitap yazdı, büyük çaplı organizasyonların işleyişi üzerine. Kaordik (”chaordic”) diye bir kelime uydurdu, kaotik + düzenli. VISA şirketinin kendisinin işleyişinden yola çkıtı, bir teoriye varmaya çalıştı. Günümüzün iş yapma biçimlerinin nasıl patronlu müdürlü yönetim kurullu emir komuta hiyerarşik yapılardan uzaklaşıp, açık dağıtık merkezsiz müdürsüz bir yapıya dönüşmekte olduğunu anlatıyor. Ama bu değişim olurken için hem aşağıdan yukarı kendi kendini düzenleyebilen hem de yukarıdan aşağı hiyerarşik bir yapı öneriyor.

Bu konuda Dee Hock ile röportaj:
http://www.enlightennext.org/magazine/j22/hock.asp

* Görseller: ilk kredi kartı, baskın VISA logosu, son VISA logosu. 1958 – 2008.