مجمع دیوانگان

به بهانه سوم خرداد: کدام خطر یکپارچگی ملی را تهدید می‌کند

2012-05-23T14:00:00.000+04:30

نمی‌دانم در این وبلاگ چند بار به آن ماجرای معروف سریال «سربه داران» اشاره کرده‌ام. اما همچنان گمان می‌کنم اگر هزار بار دیگر هم به آن داستان باز گردیم، باز هم حرف‌های جدید برایمان دارد و باز هم می‌توانیم از تازگی‌اش لذت ببریم و البته بیاموزیم. داستان نخستین حاکم ایرانی که توانست پس از متلاشی شدن کشور در حمله مغول‌ها یک حکومت محلی تشکیل دهد. وی، در رقابت با حاکمان مغول و بازماندگان چنگیزخان امیدوار بود که از حمایت ایرانیان برخوردار شود. پس بلافاصله پیکی را به سراغ «شیخ حسن جوری» فرستاد بدین امید که از یکی از رهبران مورد اعتماد مردم بیعت بگیرد. پاسخ شیخ حسن اما شگفت‌انگیز بود: «از هر حاکمی هم که حمایت کردید، از این یکی حمایت نکنید»! (نقل به مضمون)

* * *

امروز سوم خرداد است. سالروز شیرین پیروزی. روزی که «خونین‌شهر» دوباره «خرم‌شهر» شد. من آن روز نبودم، اما حتی لحظه‌ای اندیشیدن به احساسی که ممکن بود با شنیدن این خبر به دست آید سبب می‌شود تا خون در رگ‌هایم بجوشد، اشک‌هایم سرازیر شود و ناخودآگاه وسوسه فریاد زدن وجودم را سرشار کند: «الله اکبر، الله اکبر»!

واکنش به تحقیر اگر به «پیروزی» ختم شود همواره شیرین است. حال اگر این تحقیر، از جنس یک «غرور ملی» باشد و پیروزی‌اش از جنس پاک‌سازی خاک میهن از چکمه متجاوز بیگانه، شیرینی‌اش از حلاوت می‌گذرد و احساس سرورش طعنه به پرواز می‌زند. «جشن ملی» کم‌ترین توصیفی است برای پایکوبی در آزادی خرمشهر. روزی که هویت گروهی «ما» بدون تردید به تمامی جامعه ایرانی گسترش می‌یافت و برای نخستین بار می‌دانیم در شادی پیروزی «ما»، هیچ هم‌وطنی شکست نخورده است. دوگانه «ما» و «دژخیم بیگانه» هویت ملی را آنچنان تقویت می‌کند که سرمایه‌هایی همچون یکپارچکی، اتحاد، هم‌دلی و فداکاری به نقطه اوج خود می‌رسند. تجربه خرم‌شهر یک حقیقت را برای همیشه به ما ثابت کرد: «دشمن خارجی، شاید بتواند برای مدتی به خاک ما تعرض کرده و یا بخشی از آن را اشغال کند، اما در نهایت به اتحادملی، انسجام و هم‌دلی ما دامن خواهد زد و همین امر سبب خواهد شد تا دیر یا زود از خاک وطن هم اخراج شود و هیچ ردی از خود بر جای نگذارد جز یک احساس شیرین پیروزی در قلب‌های ما».

* * *

هربار که روایت سازندگان سریال سربداران از زبان «شیخ حسن جوری» فکر می‌کنم، در این شگفتی فرو می‌روم که آیا اینان برجسته‌ترین جامعه‌شناسان و نخبگان فلسفی-سیاسی-اجتماعی ما نبوده‌اند؟ آنان که از زبان شیخ حسن به ما گفتند: «نگران اشغال‌گر مغول نباشید. ایرانی در برابر تاراج‌گر مغول، شاید چندصباحی توان مقابله نداشته باشد، اما هویت و انسجام خود را حفظ می‌کند. مرزهایش را با این متجاوز خارجی مشخص می‌کند و در نهایت یک روز به حساب او خواهد رسید. اگر می‌خواهید نگران باشید، نگران آن حاکم مدعی ایرانی بودن باشید. اینان اگر جنایتی می‌کنند به اسم مغول و به نام متجاوز خارجی می‌کنند. در برابر هر خونی که می‌ریزند درخت مقاومت و اتحاد ملی را آب‌یاری می‌کنند. اما جلادی که به نام ایران و ایرانی، به اسم اسلام و مسلمانی جنایت می‌کند، تنها خون مظلوم را به زمین نمی‌ریزد. یک‌دلی ما را از میان می‌برد. دیگر نمی‌توانیم از دشمن متجاوز بنالیم چرا که «از ماست که بر ماست»! در جور و ستم این مستبد داخلی است که مردم پراکنده، اعتمادها سست، دل‌ها تیره و امیدها تباه می‌شوند. هیچ کس به هم‌وطن و هم‌زبان خود اعتماد ندارد. هیچ کس نمی‌تواند دشمن را به درستی تشخیص دهد تا توان خود را برای حمله به او متمرکز کند. همه سردرگم و پریشان خواهند بود. انگشت اتهام را به سوی یکدیگر می‌گیرند. بر سیمای همسایه چنگال می‌کشند و در نهایت هیچ به بار نمی‌آورند جز پراکندگی ملی و تثبیت بقای خودکامه.

دوم خرداد یعنی «سیدمحمد خاتمی»

2012-05-22T14:59:00.000+04:30

در کشوری که گفتمان‌های غالبی وجود ندارند که نهادینه شوند و تولید اندیشه‌ قابل ذکری وجود ندارد که شاهد تقابل اندیشه‌ها باشیم، توافق‌ها جز بر سر اشخاص ممکن نخواهد بود. این باور من است. درست در روزی که پس از گذشت 15 سال به دوم خرداد 76 می‌نگرم، اما احساس نمی‌کنم به عقب خیره شده‌ام، بلکه گویی به آینده‌ای رویایی می‌اندیشم!

طی این پانزده سال، روی‌دادهای دوران هشت‌ساله اصلاحات از ده‌ها و صدها و ای بسا هزاران منظر نقد شده است و حالا من می‌خواهم یک نگاه ساده و دم دستی به کلیت مسئله داشته باشم: «می‌خواستیم به مردم سالاری برسیم، از قبل قهرمان پروری! طبیعتا شکست خوردیم و همان‌طور که استبداد بار دیگر جایگزین مردم‌سالاری شد، قهرمان ما نیز ضدقهرمانی شد تا گناه همه ضعف‌ها و اشتباهات خود را به گردن‌اش بیندازیم».

وقتی هنوز هم نمی‌توانیم گفتمان منسجم و یا دست کم «گفتمانی حداقلی» را نام ببریم که بتوان ادعا کرد توافق نانوشته دوم خرداد در میان مردم بر سر آن شکل گرفت، پس ناگزیر هستیم به جای نقد گفتمان به نقد اشخاص متوسل شویم و البته گناه را به گردن یکدیگر بیندازیم. عجیب اینکه 15 سال بعد، همچنان از تولید یک گفتمان قابل پیشنهاد برای جنبشی مردمی عاجز مانده‌ایم و جز در گرداگرد یک شخصیت کاریزماتیک دیگر توان توافق نداریم. این بار قرعه فال به نام «میرحسین موسوی» خورده است تا کی او چون مصدق به جرگه اسطوره‌های کلاسیک شکست‌خورده ما درآید و یا ورق برگردد و چون خاتمی دیوار کوتاه پوشاننده ضعف‌های ما شود.

با این حال و فارغ از تمامی ضعف‌ها و سرخوردگی‌ها، دوم خردادها از نگاه من نشان‌های افتخاری خواهند بود بر سینه ملتی که شاید هنوز نتوانسته است راه خود را پیدا کند، اما هیچ گاه نیز به سکون و رکود تن در نداده و از پس هر سقوطی، ققنوس‌وار سر بلند کرده است.

دوم خرداد مبارک باد. به تمامی آنان که همچنان باور دارند «ما باز خواهیم گشت و دوباره وطن را خواهیم ساخت».

یادداشت وارده: باید به گفتمان نخستین جنبش بازگردیم

2012-05-20T15:31:00.001+04:30

م.عابدی - یک سال و اندی از حبس خانگی میرحسین موسوی میگذرد و جنبش سبز روز به روز کمرنگ‌ می‌شود! تنها دلیل این کمرنگ شدن نمی‌تواند دستگیری رهبرانی باشد که خود را تنها، همراه جنبش می‌خواندند. کمرنگ شدن جنبش در این یک سال باعث شده که ما طرفداران جنبش به دو قشر تقسیم شویم!

گروه اول که کاملاً از جنبش ناامید شده و جنبش را مرده می‌دانند و هرگونه تاثیر بسزای جنبش را در جامعه انکار می‌کنند و گروه دوم که جنبش را هنوز زنده و پویا می‌دانند و هرگونه کمرنگی را به گردن سرکوب گستره می‌اندازند.

بنده فکر می‌کنم که مشکل کنونی جنبش سرکوب مردم نیست! مشکل این است که اکثریت کسانی که به زعم خودشان نمیاندگان جنبش هستند، دیدگاه‌های اصلی میرحسین موسوی را نمایندگی نمی‌کنند.‏ موسوی از روز اولی که کاندید شد حساب خود را از جناح اصلاح‌طلب جدا کرد! او خود را اصلاح‌طلب نمی‌دانست اما اصلاح‌طلبان را دوست داشت و اصلاح‌طلبان به او اعتماد کردند.

نظرات اقتصادی میرحسین هیچ گاه با نظرات جناح‌اصلاح طلب یکی نبود! موسوی فردی به شدت چپ‌گرا در زمینه اقتصاد بود اما اقتصاد دولت اصلاحات اقتصادی مبتنی بر خصوصی‌سازی و بازار بود! موسوی از روز اول با زیرکی خاصی توانست با طرح نظراتش در باره اصل44 و با ملزم کرن اجرای این اصل به اجرای کامل اصل 43 اقتصاد دولت اصلاحات را نقد کند. بنده خود معتقد به اقتصاد راست‌گرا هستم ولی می‌دانم که نظرات اقتصادی میرحسین با بنده و همفکرانم تفاوت داشت.‏

میرحسین همیشه در سخنرانی‌ها و بیانیه‌هایش درباره عدالت سخن می‌گفت ولی اکنون یک سال می‌گذرد که کسی در باره یکی از خواسته‌های جنبش سبز که اجرای عدالت اقتصادی بود حرفی به میان نیاورده! چون اصلاح طلبان اعتقادی به این کلمه ندارند.‏

موسوی در سخنرانی‌هایش به ندرت در باره دموکراسی سخن می‌گفت چون از دیر باز کلمه‌ دموکراسی متعلق به قشر متوسط جامعه بود! موسوی از عدالت اجتماعی سخن می‌گفت و آن‌را هم وزن دموکراسی معنی می‌کرد.‏ حالا ما که خود را نمایندگان جنبش سبز می‌دانیم داریم سعی می‌کنیم این دریای جنبش سبز را در ظرف کوچکتری به نام اصلاح‌طلبی بریزیم. همین مسئله باعث شده که جنبش سبز را ضعیف کنیم!

دلیلی نداشت که ما با هدف نزدیکتر شدن به اپوزیسیون خارج از کشور سعی کنیم که گفتمان‌مان را تغییر دهیم. این کار تنها ما را از هواداران داخلی جنبش که توده‌های مردم بودند دور و به اپوزیسیون کم طرفدار غربت‌نشین نزدیک و قدرت اجتماعی بزرگی که پشتیبان جنبش بود را ضعیف و ضعیف‌تر کرد.

ما از خود در برابر تغییرات جوی ضعف نشان دادیم و جنبش را با خود ضعیف کردیم! اگر بخواهیم دوباره به این بدن نیمه جان روحی تازه بدمیم باید دوباره از اول شروع کنیم و ادبیات‌مان را به ادبیات اصلی جنبش نزدیک کنیم وگرنه باید خود را اصلاح طلبانی بدانیم که از جنبش بزرگ و مردمی به نام جنبش سبز حمایت می‌کنیم! این یعنی ما تنها حامی جنبش‌ایم، نه بخش قابل توجهی از آن.‏

پی‌نوشت:

«مجمع دیوانگان» مشتاقانه از انتشار یادداشت‌های شما استقبال می‌کند.

چراغ‌هایی که به خانه حرام و به مسجد رواست!

2012-05-15T15:32:00.002+04:30

به باور من، مهم‌ترین خبری که طی یک هفته گذشته منتشر به رسانه‌ها رسید خبر معافیت مساجد و حسینیه‌های کل کشور از پرداخت قبوض آب و برق و گاز بود. (+) من گمان می‌کنم که اگر مصوبه اخیر مجلس را اگر به دقت بررسی کنید به نتیجه‌ای خواهیم رسید که من آن را «ذات، ماهیت و هدف اولیه» طرح حذف یارانه‌ها می‌دانم!

مصوبه پر هزینه

بنابر مصوبه اخیر مجلس، تمامی حسینیه‌ها و مساجد کشور از پرداخت قبوض آب و برق و گاز معاف می‌شوند. آمار می‌گوید در حال حاضر بیش از 72 هزار مسجد در کشور وجود دارد که گویا قرار است تا سال 1404 (13 سال دیگر) به 92 هزار مسجد برسد. (اینجا) من دقیقا نمی‌دانم این آمار شامل حال حسینیه‌ها هم می‌شود یا نه، همچنین تخمین دقیقی از میزان هزینه آب و برق و گاز مساجد ندارم، با این حال می‌توان حدس زد مثلا گرمایش (یا سرمایش) یک فضای بزرگ با سقف‌های غالبا بلند چندان کم‌هزینه نباشد.

استدلال آقای رییس

علی لاریجانی، رییس مجلس، در دفاع از تصویب این طرح استدلال کرده است که «در کشور به بخش‌های فرهنگی خصوصا موسیقی، تئا‌تر و سینما بسیار کمک می‌کنیم اما آیا به مساجد نیز به همین میزان کمک کرده‌ایم؟» (+)

من دقیقا مطمئن نیستم که آقای لاریجانی این سخنان را به جد فرموده‌اند و یا قصد داشته‌اند در قالب طنز و کنایه، وضعیت اسف‌بار سالن‌های سینما، تیاتر و موسیقی کشور را یادآور شوند؟! به هر حال تا آمار دقیقی در این رابطه اعلام نشود امکان اظهار نظر وجود ندارد. تنها آمار قابل استنادی که من پیدا کردم، جزییات بودجه مراکز فرهنگی است که در اختیار «وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی» قرار گرفته است. وزارت‌خانه‌ای که از نام آن بر می‌آید باید متولی سینما، تیاتر، موسیقی و هنر کشور باشد. پس به فهرست موارد هزینه‌کرد بودجه این وزارت‌خانه دقت کنید: «سازمان اوقاف و امور خیریه، سازمان حج و زیارت، سازمان فرهنگ و ارتباطات، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، مجمع جهانی اهل بیت، مرکز خدماتی حوزه علمیه، دفتر تبلیغات حوزه علمیه، شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، موسسه نشر و آثار امام(ره)، خبرگزاری ایرنا(!)». (ریز بودجه این سازمان‌ها در سال 87 را از اینجا+ بخوانید)

همه این موارد به کنار، حتی ادعاهایی که می‌گویند علی‌رغم افزایش بودجه 15درصدی وزارت فرهنگ، بودجه مربوط به کتاب و مطبوعات 29 درصد کاهش یافته است(+) را هم نادیده می‌گیریم. از شیوه استدلال آقای لاریجانی برمی‌آید که گویی دولت هزینه زیادی را صرف سینما و تیاتر کرده، اما از مسجد و نماز مردم غافل شده است. برای بررسی این ادعا کافی است به اظهارات یکی دیگر از نمایندگان مجلس در همان جلسه مراجعه کنیم که می‌گوید: «دولت‌های نهم و دهم نسبت به دولت‌های قبل توجه ویژه‌ای به مساجد و حسینیه‌ها داشته‌اند؛ در سال ۸۳، ۸۳ میلیارد تومان به حوزه دین کمک شد اما امروز این رقم به پنج هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان رسیده است»! (+) وقتی به یاد بیاوریم که کل بودجه فرهنگی کشور (آن هم با آن کارکردن هنری خیره کننده!) در سال 90 تنها 80میلیارد تومان بوده، آنگاه باید بگوییم که وضعیت مساجد کشور، ابدا متناسب روضه‌ای که آقای لاریجانی روی صندلی ریاست خوانده‌اند نیست!

چراغی که به خانه روا نیست

اقتصادی‌ترین ادعای حامیان طرح حذف‌یارانه‌ها، توقف هدررفت سوخت، انرژی و سرمایه‌های کشور بوده است. نگرشی که امیدوار است با حذف یارانه‌ها، شیوه مصرف در کشور به سمت بهینه‌سازی سوق داده شود. حامیان طرح حذف یارانه‌ها هیچ گاه واکنشی به این انتقاد که «70درصد انرژی کشور را خود دولت و نهادها و کارخانجات وابسته به آن مصرف می‌کنند» نشان نمی‌دهند. بر پایه این انتقاد، اگر به واقع عزمی برای بهینه‌سازی مصرف و جلوگیری از تبعیض در کشور وجود داشته باشد، کافی است در مرحله نخست دولت به صورتی کاملا دستوری به نهادهای زیرمجموعه خود امر کند که زیرساخت‌های فرسوده خود را بهینه کنند.

با این حال حتی آنان که چشم خود را بر این حقیقت ساده می‌بندند، با مشاهده مصوبه اخیر مجلس باید دریابند که «هیچ‌گونه اراده‌ واقعی برای کاهش هزینه‌ها و بهینه‌سازی مصرف در حاکمیت وجود ندارد»! در سالی که اتفاقا به نام «حمایت از تولید ملی» نام‌گزاری شده است، فقط تولیدکننده ضعیف ایرانی است که باید هزینه‌های تولید خود را با حذف ناگهانی یارانه‌ها چند برابر ببیند. وگرنه، مصرف کنندگانی چون مساجد و حسینیه‌ها، نیازمند هیچ‌گونه ملاحظه و یا بهینه‌سازی نیستند! به باور من، مصوبه اخیر تابلوی کوچکی است که در عین سادگی کل سیمای طرح حاضر را تشریح می‌کند. طرحی که می‌گوید: «خانه‌های ایرانی کمی بیشتر چراغ‌هایشان را خاموش کنند تا هم‌چنان چراغ‌های بیشتر و بیشتری در مساجد روشن شود»!

پی‌نوشت:

سایت «دیگربان» گمان می‌کند خبر مشارکت فعال هیات‌های مذهبی در سرکوب معترضان سبز (اینجا) احتمالا پیوندی با خبر مصوبه اخیر مجلس دارد!

نیرو داشته باشیم دهانتان را هم می‌بوییم!

2012-05-13T14:56:00.000+04:30

شب گذشته جناب «سید محمد حسینی»، وزیر فرهنگ و ارشاد در برنامه «نگاه یک» از شبکه اول سیما حاضر شدند تا به بهانه برگزاری نمایشگاه کتاب، در مورد مشکلات صنعت نشر توضیحاتی بدهند. در بخشی از گفت و گو مجری برنامه مسئله‌ای را مطرح می‌کند بدین مضمون: «چرا کتاب‌ها که تیراژ معمول آن‌ها چیزی در حد یکی دو هزار نسخه بیشتر نیست باید حتما قبل از انتشار مجوز بگیرند، اما مثلا مطبوعاتی که گاه ده‌ها هزار نسخه در روز فروش می‌روند و تاثیرگزاری بیشتری هم دارند ابتدا منتشر می‌شوند، بعد اگر مطالب آن‌ها مشکلی داشت به دادگاه احضار می‌شوند؟» (نقل به مضمون)

به ظاهر طرح این سوال باید یکی از اصلی‌ترین مشکلات صنعت نشر کشور، یعنی اخذ مجوز انتشار را به چالش کشیده و برطرف کند، اما زاویه نگاه وزیر فرهنگ که باید متولی مسئله نشر کشور باشد بسیار جالب است؛ ایشان جنبه دیگر سوال را هدف قرار داده پاسخ می‌دهند: «نیروهای ما محدود است و امکان این را نداریم که تمامی مطبوعات را پیش از انتشار بررسی کنیم»! (نقل به مضمون)

در واقع بالاترین مقام مسوول دولتی در حوزه فرهنگ و ارشاد، هیچ ذهنیتی ندارد بجز اینکه «سانسور اصل است، مگر اینکه زورمان نرسد»! فقط لطف کردند و نفرمودند که «اگر نیروهای کافی را داشته باشیم دهانتان را هم می‌بوییم تا نگویی دوستت دارم»!

حاشیه:

یک نکته جالب دیگر هم صحبت‌های جناب حسینی داشت. وقتی گزارش‌ برنامه از ناشران نمایشگاه پخش شد همه اعتراض داشتند که کاغذ بسیار گران شده و به مسئله نشر ضربه زده است. جناب وزیر در واکنش به این اعتراض فرمودند که «به هر حال یارانه کاغذها از سال 85 هدفمند شده است»! لازم به یادآوری نیست که این «هدفمند» شدن یارانه همان «حذف یارانه» کاغذ است، اما گمان می‌کنم باید به تاریخ این مسئله دقت کنید: سال 85! یعنی جناب احمدی‌نژاد و دولت فخیمه ایشان، پس از رسیدن به قدرت و در همان سال 85 بلافاصله به سراغ بازار نشر و کتاب رفتند و در حالی که هنوز هیچ خبری از طرح حذف یارانه‌ها نبود، یارانه کاغذها را لغو کردند! یادآوری می‌شود که طرح حذف یارانه‌ها از آذرماه سال 89 به اجرای رسمی درآمد. (+)

یادداشت وارده: درباره کتاب «تاریخ یک ارتداد» از روژه گارودی

2012-05-13T13:16:00.001+04:30

احسان - «تاریخ یک ارتداد» از «روژه گارودی»، انتشارات رسا. چاپ اول: 1376 / چاپ دوم: 1377. این معرفی کتاب یک مناسبت ویژه دارد: 14 ماه می یا 24 اردیبهشت، سال‌روز تشکیل دولت اسرائیل است. (این یادداشت را در قالب یک فایل پی‌.دی.اف از اینجا+ و یا اینجا+ دریافت کنید)

نام کامل کتاب این است: «تاریخ یک ارتداد، اسطوره های بنیانگذار سیاست اسرائیل». و همان طور که از نامش پیداست نویسنده در کتابش اسطوره ها و داستان‌های پایه‌ای و بنیادین تشکیل دهنده دولت اسرائیل و مولد سیاست‌های آن را بررسی میکند. کتابی که به دلیل زیر سوال بردن تابوها و انگاره های تقدس یافته بوسیله صهیونیسم سیاسی خبرساز شد، نویسنده فرانسوی‌اش را به دادگاه فرستاد و در نهایت فشار پروپاگاندای رسانه ای در فرانسه کار را به جائی رساند که "امروزه به زحمت میتوان یک نسخه از این کتاب را در کتابفروشی های فرانسه پیدا کرد، اگر چه همین کتاب در آمریکا، آلمان، ایتالیا، روسیه، ترکیه و برزیل ترجمه و چاپ شده باشد".

با توجه به جنس موضع گیری بعضی از مقامات دولت ایران درباره اسرائیل، فصولی از کتاب ممکن است برای خواننده ایرانی چالش برانگیز باشد، یا باعث ایجاد حساسیت و حتی موضع منفی شود. پیشنهاد من همان چیزی است که روژه گارودی در مقدمه کتابش مینویسد: "بخوانید آنچه را که نوشته‌ام".

پیش از شروع، بد نیست یادی شود از مترجم کتاب؛ دکتر مجید شریف که در پائیز 1377 رذیلانه و با تزریق پتاسیم به قتل رسید، قتلش به محفل اطلاعاتی نسبت داده شد ولی نه تنها بطور رسمی جزو قربانیان قتل های زنجیره ای بحساب نیامد بلکه هیچ تحقیق و جستجویی هم پیرامون قتلش انجام نگرفت. پس از 13 سال آمران به قتلش هنوز هم شناسایی و محاکمه نشده‌اند.

مجید شریف در مقدمه کتاب مینویسد: "گارودی در این کتاب بخوبی نشان میدهد که چگونه قشری‌گری مذهبی و عقیدتی بر بستری از نفاق و از طریق تباهی روح، به انحصارطلبی، تجاوز، ترور و سرکوب ... و به سلب آزادی، حقوق و حیثیت آدمیان می‌انجامد" و کمی بعدتر از گارودی نقل قول میکند که: "من از هیچکس به غیر خدا نمیترسم و از مرگ نیز هراسی ندارم. پس اگر صهیونیست ها مرا بکشند قتل من جز لکه ننگی برای آنها نیست". اکنون روژه گارودی در قید حیات است و مترجم کتابش به فارسی، خود قربانی ترور ناشی از تعصب مذهبی و عقیدتی شده است. یادش گرامی.

* * *

کتاب یک مقدمه، سه بخش (و مجموعا 10 فصل) ، و یک موخره دارد. بخش اول کتاب به بررسی و تحلیل اسطوره های تاریخی و مذهبی صهیونیسم به عنوان ایدئولوژی اصلی دولت حاکم بر کشور اسرائیل میپردازد. بخش دوم درباره اسطوره های معاصر است: داستان هائی که نه تنها به عنوان حقیقت مسلم تبلیغ شده، بلکه هر نوع صحبت و تشکیک در مورد آنها جرم تلقی شده و دارای مجازات است. فصل آخر نیز گروه های فشار صهیونیست ها در آمریکا و فرانسه و تامین مالی خارجی اسرائیل را بررسی میکند.

نگاهی دقیق تر به کتاب میاندازم. مطالب نقل شده به رنگ مشکی (و درون گیومه) عینا از خود کتاب است. مطالب به رنگ آبی چکیده بخش هائی از کتاب است که به ضرورت کوتاه‌تر شدن متن و نیز فهم بهتر متن، بطور خلاصه از کتاب نقل قول شده.

بخش اول: اسطوره های خداشناختی

اول: اسطوره وعده / سرزمین موعود یا سرزمین مفتوح؟

"به اخلاف تو، این سرزمین را از رود مصر تا شطّ بزرگ، شطّ فرات اعطا میکنم" پیدایش، XV، 18

"اگر کتاب مقدس به ما تعلق دارد، اگر خود را به عنوان امت این کتاب تلقی میکنیم بایستی تمامی سرزمین های کتاب مقدس را در تملک خویش داشته باشین". ژنرال موشه دایان / اورشلیم پست / 10 اوت 1967.

"ایگال امیر قاتل اسحاق رابین، نه یک بی سر و پا و نه یک دیوانه، که یک دست پرورده ناب پرورش صهیونیستی است. فرزند ربّی، دانشجوی برجسته دانشگاه روحانی بار ایلان نزدیک تل‌آویو، بالیده از آموزشهای مدارس تلموذی، سرباز برگزیده جولان، دارنده زندگی‌نامه باروخ گلداشتاین در کتابخانه شخصی‌اش (همانکه چند ماه پیش از آن در حبرون، 27 عرب را در حال نماز در مقبره شیوخ اسرائیل کشت). او در تلویزیون رسمی اسرائیل گزارش مهمی را پیرامون گروه ایال (جنگاوران اسرائیل) دیده بود. اینان بر گور بنیانگزار صهیونیسم سیاسی، تئودور هرتصل سوگند میخوردند که "هر کسی را که سرزمین موعود یهودیه و سامریه (کرانه غربی رود اردن) را به اعراب تسلیم کند اعدام خواهند نمود".

قتل صدراعظم رابین (همچنان قتلی که گلدشتین مرتکب شد) در چهارچوب منطق اسطوره شناسی صهیونیست های ناب گرا قرار دارد: دستور قتل به گفته ایگال امیر "از جانب خدا میاید". همچون زمانه یوشع.

تاریخ یک ارتداد، صفحات 35 و 45.

دوم: اسطوره قوم برگزیده.

"چنین سخن میگوید پروردگار: آن پسرم که نخست تولد یافته اسرائیل است". خروج، IV، 22.

"ساکنان دنیا را میتوان میان اسرائیل و سایر ملتهای دنیا، بر روی هم توزیع نمود. اسرائیل قوم برگزیده است: دگم اصلی". ربّی کوهن، در کتاب خود تلموذ، انتشارات Payot/ پاریس 1986/ ص 104

تاریخ یک ارتداد صفحات49 و 50.

سوم: اسطوره یوشع: پاک سازی قومی.

"یوشع و تمامی اسرائیل با او از لاکیش به حبرون گذر کردند. یهوه لاکیش را به دست اسرائیل سپرد. آنان آن را به تصرف خویش درآوردند و از دم تیغ گذراندند تا آنجا که هیچ جنبنده ای در آن بر جای نگذاشتند. یوشع و تمامی اسرائیل با او از اگلون به حبرون فراز آمدند". کتاب یوشع، X، 34.

"روز نهم آوریل 1948، مناهیم بگین با لشگریان ایرگون خود، 254 نفر ساکنان قریه دیریاسین را اعم از مرد و زن و کودک قتل عام میکند".

تاریخ یک ارتداد صفحه58.

در کتاب اعداد (XXX1، 18 _ 7) فتوحات نمایان پسران اسرائیل بر ما حکایت میشوند. همان پسرانی که پس از قهر و غلبه بر مدینی‌ها، همانطور که پروردگار به موسی فرمان داده بود، "تمامی مردان را کشتند، زنان را اسیر کردند، شهرها را به آتش سوختند"، و چون به جانب موسی بازگشتند: "موسی خشمگین شد. آنان را گفت: چه شد که تمامی زنان را زنده بر جای نهاده اید؟ حال که چنین است همه پسربچه ها را بکشید و همگی زنانی را که مردی را در هم آغوشی به خود راه داده اند بکشید ... اما، جملگی باکرگان را، آنان را برای خود نگاه دارید" (18 - 14)

جانشین موسی، یوشع به هنگام فتح کنعان به گونه ای مستمر و منظم همین سیاست پاکسازی قومی را که خدای ارتشها فرمان داده بود دنبال کرد: "در آنروز یوشع مقّدا را به تصرف در آورد و آن را همچنان که پادشاهش را، از دم تیغ گذراند. او بر آنان خط بطلان کشید، بر آنان و تمام کسانی که در آنجا یافت میشدند..."

"یوشع و همه اسرائیل به همراه او، از مقدا به لیونا گذر کردند و او درگیر پیکار با لیونا شد. پروردگار آن را نیز با پادشاهش به دست اسرائیل سپرد که با تمام کسانی که در آن یافت میشدند از دم تیغ گذراند. او در آنجا جنبنده ای بر جای نگذارد و با پادشاه آن همانگونه رفتار کرد که با اریحا کرده بود.

یوشع و همه اسرائیل به همراه او از لیونا با لاکیش گذر کردند، آن را محاصره نمود و با آن به جنگ پرداخت. پروردگار لاکیش را به دست اسرائیل سپرد که روز دوم آنرا به تصرف خویش درآورد، و با تمام کسانی که در آن یافت میشدند از دم تیغ گذراند، درست همانگونه که با لیونا رفتار کرده بود. پس حرام پادشاه گه‌زر به مدد لاکیش برآمد. اما یوشع او را همچنان که مردمش را در هم کوبید تا جایی که در آن هیچکس را زنده بر جای نگذاشت.

یوشع و همه اسرائیل به همراه او از لاکیش به اگلون گذر کردند، آنرا محاصره کردند و با آن به جنگ پرداختند. در آنروز آنرا به تصرف خویش درآوردند و از دم تیغ گذراندند. او همانروز بر تمامی کسانی که در آنجا یافت میشدند خط بطلان کشید درست به همانگونه که با لاکیش رفتار کرده بود.

یوشع و همه اسرائیل به همراه او از اِگلون به حبرون فراز آمدند". کتاب یوشع، X 34، X 36.

و این ذکر طویل ادامه میابد و قلع و قمعهای مقدس انجام شده در کرانه غربی رود اردن را برمیشمارد. ما باید در برابر این گزاره ها دو پرسش بنیادین را قرار دهیم:

1. پرسش مربوط به حقیقت تاریخی آنها.

2. پرسش مربوط به پیامدهای یک تقلید قشری از این ترغیب سیاست قلع و قمع.

تاریخ یک ارتداد. صفحات 60 تا 62.

بخش دوم: اسطوره های معاصر.

اول: اسطوره فاشیسم ستیزی صهیونیسم

هدف اساسی صهیونیست ها (در خلال سالهای جنگ و قبل از آن) نه نجات زندگی یهودیان که ایجاد یک دولت یهودی در فلسطین بود. نخستین رهبر دولت اسرائیل، بن گوریون روز 7 دسامبر 1938 در برابر رهبران صهیونیستی حزب کارگر، بی هر گونه پیچ و خم در کلام اعلام میدارد: اگر میدانستم که میتوان تمام بچه های (یهودی) آلمان را با آوردنشان به انگلستان نجات داد، اما تنها نیمی از آنان را با انتقالشان به ارض اسرائیل، راه حل دوم را انتخاب میکردم. زیرا ما باید نه فقط زندگی این بچه ها، بلکه تاریخ اسرائیل را به حساب آوریم.

آیا باید به یاری همه کسانی بشتابیم که به آن نیاز دارند؟ بی آنکه ویژگی های هر یک را به حساب آوریم؟ آیا نباید به این عمل یک خصلت ملی صهیونیستی بدهیم؟ و در وهله نخست تلاش کنیم آنهایی را نجات دهیم که میتوانند مفید به حال اسرائیل و یهودیت باشند؟ میدانم که طرح سوال بدین شیوه میتواند بیرحمانه به نظر بیاید. اما متاسفانه باید این نکته را روشن سازیم: اگر قادر باشیم ده هزار نفر را از میان 50000 نفری که میتوانند در ساختمان کشور و در نوزایی ملی سهیم باشند نجات دهیم، یا یک میلیون از یهودیانی را که باری، یا دست بالا وزن مرده ای بر دوش ما خواهند شد، باید خود را محدود نمائیم و ده هزاری را نجات دهیم که میتوان نجات داد، حتی اگر یک میلیونِ رها شده به حال خود ما را متهم کنند و علیه ما فراخوان بدهند. (منبع: یادداشت کمیته نجات آژانس یهود، 1943، به نقل از کتاب هفتمین میلیون)

اتهام همدستی با مقامات هیتلری شامل حال اکثریت وسیع یهودیان نمیشود. عده ای از اینان حتی منتظر جنگ نمانده بودند تا سلاح در دست در اسپانیا از 1936 تا 1939 در تیپ های بین المللی علیه فاشیسم پیکار کنند ... این اتهام در مورد آن اقلیت شدیدا سازمان یافته از رهبران صهیونیستی صدق میکند که تنها دلمشغولی شان ایجاد یک دولت یهودی قدرتمند بود.

بیش از 30% آمریکائی های تیپ آبراهام لینکلن را یهودیان تشکیل میدادند. اما مطبوعات صهیونیستی اینان را افشا میکردند که چرا بجای آمدن به فلسطین در اسپانیا میجنگند. در تیپ دومبروسکی از 5000 نفر لهستانی 2250 نفر آنان یهودی بودند. این یهودیان قهرمان در تمامی جبهه های دنیا به همراه نیروهای ضد فاشیست نبرد میکردند، و در همان حال رهبران صهیونیست در مقاله‌ای به قلم نماینده شان در لندن، در پاسخ به این پرسش که "آیا یهودیان باید در جنبشهای ضد فاشیست شرکت جویند" پاسخ میدادند: " نه"! و هدف یگانه را "ساختن سرزمین اسرائیل" تعیین میکردند. (منبع: زندگی یهودی ،آوریل 1938، صفحه 11).

رهبران صهیونیستی در عوض شناسایی‌شان به عنوان تنها نمایندگان جماعت یهودی، نقض تحریمی را که همگی ضد فاشیست های دنیا در تلاش تحقق آن بودند پیشنهاد کردند. از 1933 همکاری اقتصادی آغاز شد. دو شرکت ایجاد گردیدند. "Haavara Company" در تل آویو و "Paltreu" در برلین. مکانیسم عملیات چنین بود: یک یهودی خواهان مهاجرت در وازرمن بانکبرلین یا واربورگ بانک هامبورگ، مبلغی که دستکم باید 1000 لیره استرلینگ می‌بود را به ودیعه میگذاشت. با این مبلغ صادر کنندگان یهودی کالاهایی را به مقصد فلسطین خریداری میکردند ... وقتی که مهاجر به فلسطین میرسید هم ارز مبلغی را که در آلمان سپرده بود دریافت میکرد.

عملیات برای هر دو طرف سودمند بود: نازیها بدین ترتیب موفق میشدند تحریم را بشکنند (صهیونیست ها توانستند کالاهای آلمانی را حتی در انگلستان بفروشند) و صهیونیست‌ها یک مهاجرت گزینشی را همان‌گونه که میخواستند عملی کردند: فقط میلیونرها (که سرمایه هایشان امکان توسعه استثمار صهیونیستی در فلسطین را فراهم میکرد) قادر به مهاجرت بودند".

تاریخ یک ارتداد. صفحات 76 تا 83.

دوم. اسطوره دادرسی نورمبرگ.

این بخش به بررسی تابوهایی هایی میپردازد که بوسیله دادگاه نورمبرگ صحت شان مسلم تشخیص داده شده و هرگونه انکار و بحث درباره صحت‌شان جرم و مشمول مجازات تعیین شده:

ماده 21 از مجموعه قوانین دادگاه نورمبرگ: "دادگاه طلب نخواهد کرد که برای اموری با شهرت عمومی دلیل آورده شود، بلکه آنها را بدیهی خواهد شمرد" و سپس پیش بینی مجازات برای تشکیک کنندگان در این "امور بدیهی"، ماده 24 میگوید که: "با مجازات های پیش بینی شده در بند ششم (زندان از یک ماه تا یکسال و جریمه از دوهزار تا سیصد هزار فرانک یا فقط یکی از ایندو) تنبیه خواهند شد آنهایی که ... وجود یک یا چند جنایت علیه بشریت را انکار نموده باشند" تاریخ یک ارتداد صفحه 114.

و مثلا از جمله این امور بدیهی و جنایات علیه بشریت تائید شده در دادگاه نورمبرگ، این بود که کشتار کاتین بوسیله نازیها انجام شده: "با توجه به اساسنامه نورمبرگ، گزارش شوروی پیرامون کاتین، که آلمانی ها را به کشتار یازده هزار افسر لهستانی متهم میکرد در روز 8 اوت 1945 از سوی غالبان به عنوان براهین اصیل پذیرفته شد" حال آنکه "روز 13 آوریل 1990 مطبوعات بین المللی اعلام کردند که جنایت کاتین به ابتکار بریا و مقامات شوروی صورت گرفته است". تاریخ یک ارتداد صفحه117.

دادگاه نورمبرگ، دادگاهی است بوسیله دولت‌‌های پیروز در جنگ برای محاکمه مغلوبان شکل گرفته بود: "این دادگاه ادامه تلاش‌های جنگی دولت های متفق را به نمایش در میاورد". بنقل از رابرت اچ جکسون، دادستان کل ایالات متحده، 26 ژوئیه 1946. دادگاهی که در آن "قاضی ونراشتروم از دیوان عالی ایالات متحده و رئیس یکی از دادگاه ها از کلّ فضا و از رفتار مترجمان، وکلا و دادستان‌ها تا آن حد بیزار شد که از پذیرش انتصاب خویش سرباز زده و به ناگاه آلمان را به قصد بازگشت به ایالات متحده ترک نمود" تاریخ یک ارتداد صفحه 116.

به عنوان مثال این است آنچه هیملر در یک نطق به فرماندهان نیروی دریایی در وایمار، در روز 16 دسامبر 1943 میگوید:

"هنگامیکه، هر کجا که باشد، مجبور شده ام در یک روستا دستور پیش روی علیه پارتیزان ها و علیه مباشران یهودی‌شان را صادر کنم، آنگاه بصورت منظم و مستمر دستور کشتن زنان و فرزندان این پارتیزان ها را نیز صادر کرده ام".

در روز 4 دسامبر 1940 هیتلر در کاخ ورزش به جوانان میگوید: "اگر هواپیماهای انگلیسی سه یا چهار هزار کیلوگرم بمب بر سر ما بریزند، ما صد، صد و پنجاه، دویست، سیصد، چهارصد هزار کیلوگرم و باز هم بیشتر تنها در یک شب خواهیم ریخت".

این وحشی گری بدبختانه تیول تنها یک اردوگاه نبود.

در ژوئیه 1944 چرچیل خطاب به فرمانده کل قوای خود ژنرال "هستینگ ایمی" یادداشتی در چهار صفحه فرستاد. او در این یادداشت طرح زیر را پیشنهاد کرد:

"میخواهم که خیلی جدی در این مساله گازهای خفگی آور تامل کنید ... پوچ است اگر در این قضیه اخلاق را به حساب آوریم ... میخواهم که با خونسردی بررسی شود که بهره‌گیری از گازهای خفگی‌آور چقدر مقرون به صرفه است ... نباید گذاشت اصول بلاهت‌آمیز دست و پایمان را ببندد. در توان ما هست که شهرهای رورو بسیاری دیگر از شهرهای آلمان را غرق کنیم بگونه‌ای که اکثریت جمعیت نیازمند مراقبت های پزشکی مستمر گردند ... اما در انتظار آن لحظه دلم میخواهد که این مساله با خونسردی از سوی آدمهای عاقل بررسی شود و نه توسط یک گروه یونیفورم پوش از مزامیرخوانان افسرده دل".

نه چرچیل، نه استالین و نه ترومن بر نیمکت جنایتکاران جنگی نشانده نشدند.

نمونه دیگر فراخوان به ارتش سرخ است: "بکشید، بکشید، نزد آلمانی‌ها بی گناه وجود ندارد، نه در میان زندگان و نه در میان آنان که قرار است زاده شوند... نخوت زنان ژرمن را با خشونت در هم شکنید، آنان را به عنوان غنیمت جنگی مشروع تصرف نمائید. بکشید، بکشید ای سربازان غیور ارتش سرخ".

آنان نیز در میان متهمان نورمبرگ دیده نمیشدند ... و نه مسئولان انگلیسی آمریکائی بمباران درسدن، که دویست‌هزار قربانی غیر نظامی بر جای نهاد بی آنکه هیچ نفع نظامی در بر داشته باشد.

نه ترومن مقصر محشر اتمی هیروشیما و ناگازاکی که سیصد‌هزار قربانی غیر نظامی داشت، آنجا هم بدون هیچ ضرورت نظامی، چه تسلیم ژاپن را امپراطور زان پیشتر تصمیم گرفته بود.

نه بریا و استالین که بطور نمونه کشتار هزاران افسر لهستانی در کاتین را به گردن آلمانی ها انداختند." تاریخ یک ارتداد، ص 111 تا 113.

***

برای اینکه به موضوع اصلی خود، "اسطوره های بنیانگذار سیاست اسرائیل" اکتفا کنیم، در اینجا خود را به بررسی یکی از ضد حقایقی پایبند خواهیم کرد که هنوز پس از نیم قرن در دنیای کنونی و نه تنها در خاور نزدیک، بیشترین زیان را به بار میاورد: اسطوره 6 میلیون. دادگاه نورمبرگ این رقم را رسمیت داده است ... . تاریخ یک ارتداد ص 118.

دادگاهی که عمده ترین مستندات اش را اعترافات افسران دولت مغلوب نشسته بر جایگاه متهم تشکیل میدهد:

"شاهد کلیدی" برای اثبات تز غالبان، اظهارات رودولف هس، فرمانده سابق اردوگاه آشوئیتس بود: "من تا اول دسامبر 1943 بر آشوئیتس فرماندهی کرده ام. و حدس میزنم که دست کم دو و نیم میلیون قربانی در آنجا از طریق گازدهی و مرده سوزی اعدام و قلع و قمع شده باشند، و دست کم نیم میلیون دیگر از گرسنگی و بیماری ... که جمعا میشود رقم تقریبی سه میلیون مرده".

چگونه توانسته اند این شهادت عمده را بدون هیچ تحقیق مقدماتی ثبت نمایند؟

خود هس در یادداشت های دستنویس خود در کراکوی، اوضاع و احوالی را که در نخستین بازجویی، پلیس نظامی بریتانیا بر او تحمیل کرده بود چنین شرح میدهد:

"من در روز 11 مارس 1946 در ساعت 23 بازداشت شدم ... زیر دست پلیس امنیتی میدان جنگ رفتارهای رنج آوری را تحمل کردم ... من نمیدانم محتوای صورت جلسه چیست گر چه آن را امضا کرده باشم، آنقدر که الکل و ضربات شلاق زیاده از حد بود".

تنها در 1983 بود که شکنجه هایی را که بر رودلف هس وارد کرده بودند، مورد تائید قرار دادند. همان شکنجه‌هائی که بکار گرفتند تا از او "شواهد" دو و نیم میلیون یهودی قلع و قمع شده را بیرون بکشند.

کتاب مربوط به آن تحت عنوان "هنگ های مرگ" و به قلم روپرت باتلر است. او در آنجا شهادت برنارد کلارک را نقل میکند (همانکه رودلف هس را دستگیر کرده است، پس از آنکه از همسرش با تهدید مرگ خود وی و فرزندانش، نشانی مزرعه‌ای را که هس در آن پنهان بود بدست آورد). باتلر حکایت میکند که سه روز شکنجه لازم بود تا یک اظهاریه منسجم بدست بیاید: "از لحظه بازداشت او را زده بودند، تا جایی که سرانجام افسر بهداری با پافشاری نزد فرمانده وساطت کرد: "بگوئید دست نگه دارد، و الّا یک جنازه بازخواهید گرداند".

کمیسیون تحقیق آمریکائی مرکب از دو نفر، قاضی ون رودن و قاضی سیمپسون، در 1948 به آلمان فرستاده شد تا پیرامون اعمال بی رویه‌ای که دادگاه نظامی آمریکائی داخائو (که 1500 اسیر آلمانی را مورد قضاوت داده و برای 420 نفر حکم مرگ صادر کرد) مرتکب شده بود تحقیق نماید. این کمیسیون تائید میکند که: "متهمان تحت شکنجه های روانی و جسمی از هر نوع قرار گرفته بودند تا به اعترافات مطلوب تن دهند. بدین ترتیب در 137 مورد از 139 مورد بررسی شده، اسرای آلمانی در جریان بازجوئی در معرض ضربات لگد بر روی بیضه قرار گرفته بودند. این ضربات جراحات درمان ناپذیری بر جای گذاشته بودند". تاریخ یک ارتداد، صفحات 141 تا 144.

تاریخدانان دیگری نیز برای امضای اعلامیه زیر پیدا شده اند: "نباید از خود پرسید چنین کشتار انبوهی چگونه از جنبه فنی ممکن بوده است. از جنبه فنی ممکن بوده است چونکه اتفاق افتاده است. در باب وجود اتاق های گاز مباحثه ای وجود ندارد و نمیتواند وجود داشته باشد.

نباید از خود پرسید ... نقطه آغاز اجباری ... مباحثه ای نمیتواند وجود داشته باشد ... سه ممنوعیت، سه تابو، سه محدودیت قطعی در برابر تحقیق. تاریخ یک ارتداد، صفحه 121

استفان پینتر یکی از حقوق دانانی که از جانب ایالات متحده به داخائو فرستاده شده بود مینویسد: "من طی 17 ماه پس از جنگ به عنوان قاضی نظامی ایالات متحده در داخائو زیسته ام و میتوانم شهادت بدهم که اتاق گازی در داخائو وجود نداشت. آنچه به دیدار کنندگان نشان میدهند یک کوره مرده سوزی است، که به خطا به صورت یک اتاق گاز ارائه میگردد". منبع: نامه پینتر به هفته نامه Our Sunday Visitor، 14 ژوئن 1959، صفحه 15.

جان بدر بردگانی که به شهادت فراخوانده شدند و بر موجودیت اتاق های گاز مهر اصالت زدند، این کار را نه بر اساس دیده ها، که بر اساس شنیده ها انجام دادند. یک نمونه نوعی و به نام دکتر بندیکت کاتسکی است که در رهبری حزب سوسیال دموکرات اتریش جانشین پدر شد. او اعلام کرده بود که در آشوئیتس بخت بقاء سه ماه بیشتر نمیباشد (حال آنکه خود او سه سال در آنجا دربند بود). پس از آن در کتاب خود (شیطان و نفرین شده) راجع به اتاق های گاز میخوانیم:

"من آنها را به چشم ندیدم، اما وجودشان از سوی این همه آدمهای شایان اعتماد بر من اثبات شده است". تاریخ یک ارتداد ص 140.

عمده روایت مدعیان وقوع هولوکاست از اتاق های گاز، اعدام محکومان با گاز Zyklon B است. حال آنکه سرمهندس فرد لکتر در مقاله ای پیرامون امکان استفاده از زیکلون بی مینویسد:

"امروزه بسیاری از این ایالات (در آمریکا) این شیوه از اعدام را به دلیل هزینه های فوق العاده نه تنها گاز بلکه وسایل تولید و نگهداری به کنار نهاده اند. این وسایل به دلیل تدابیر امنیتی که استعمال آنها میطلبد این شیوه اعدام را به گرانترین شیوه بدل کرده اند.

تهویه ضروری پس از گازدهی با Zyklon B نیازمند دست کم 10 ساعت وقت برحسب ابعاد ساختمان است. نفوذناپذیری تالار مستلزم یک پوشش اپوکسی یا از فولاد زنگ نزن است و درها باید مجهز به مفصل هائی از پنبه نسوز، کائوچوی مخصوص یا تفلون باشند".

"لکتر" پس از دیدار و کارشناسی اتاق های گاز مفروض در آشوئیتس به نتیجه زیر میرسد: "... عمل این تاسیسات فوق العاده بد و خطرناک میبود اگر که قرار بود بعنوان اتاق های اعدام بکار روند. Kerma I چسبیده به بیمارستان اس. اس. آشوئیتس است و مجهز به مجاری است که به فاضلاب آب اصلی ازدو باز میشود و این به گاز امکان میدهد که در همه ساختمان نفوذ کند ... هیچ وسایلی نه برای تهویه و نه برای توزیع گاز وجود نداشت، و نه هیچ امکانی برای افزودن مواد و وسایلی که مورد نیاز Zyklon B است". تاریخ یک ارتداد ص 161.

در بخشی دیگر از اعتراف نامه رودولف هس، که از جمله براهین دادگاه نورمبرگ است آمده که:

"در، نیم ساعت پس از هدایت گاز و پس از اینکه تهویه باعث تجدید هوا شده است باز بود. کار بلند کردن جنازه ها بسرعت آغاز میگردید. این وظیفه را با بی تفاوتی انجام میدادند، گوئی که جزئی از یک کار روزانه بود. در همان حال که جنازه ها را میکشیدند، میخوردند، یا دود میکردند".

وکیل کریستی سوال میکند: "حتی ماسک بر صورت نداشتند؟"

دست زدن به جنازه هائی که به تازگی با Zyklon B در تماس بوده اند امکان پذیر نیست، آنهم تنها نیم ساعت بعد. خوردن، نوشیدن یا سیگار کشیدن حتی از این هم کمتر امکان پذیر است. دست کم ده ساعت هواگیری لازم است تا دیگر خطری وجود نداشته باشد. تاریخ یک ارتداد ص 162.

داستان قلع و قمع از طریق "اتاق های گاز سیار" واقعی متشکل از کامیون هایی که در آنها هزاران آدم در اثر رانش ماده محترقه دیزل بسوی داخل کاملا نابود شوند، برای نخستین بار در افکار عمومی غربی در نیویورک تایمز شایع گردید (تا آن زمان موضوع فقط در مطبوعات شوروی بسط داده شده بود). باز در اینجا حربه جنایت (صدها یا هزاران کامیونی که برای این کشتارها تجهیز گردیده بودند) ناپدید گشته است. حتی یکی از میان آنها در هیچ محاکمه ای بعنوان مدرک قانع کننده ارائه نگردیده است. و نیز میتوان توجه کرد که اگر نقشه قلع و قمعمیبایست مطلق‌ترین راز باقی بماند _ آنگونه که هس از آن سخن میگوید _ عجیب تواند بود که این راز به هزاران راننده کامیون و دستیاران مرده‌کش آنها خبر داده شده باشد، کسانی که قربانیان را بدون دستور ماموریت تحویل میگیرند و این هزاران جنازه را به گونه ای جادوئی ناپدید میکنند و همچنان رازدار راز وحشت‌ساز باقی میمانند. تاریخ یک ارتداد ص 162.

"بیشتر متون ادبیات هولوکاست، گودال های جسد سوزی را گودال هائی به عمق 6 پا توصیف میکنند. درحالیکه سطح آب ]در اردوگاه بیرکناو[ یک پا و نیم از سطح زمین فاصله داشت. لکتر تاکید کرده که سوزاندن اجساد در زیر آب غیر ممکن بود. و هیچ دلیلی ندارد که فکر کنم اوضاع از زمان جنگ تا به حال تغییر کرده باشند. زیرا که ادبیات هولوکاست آشوئیتس و بیرکناو را به این عنوان که بر یک زمین باتلاقی بنا شده اند توصیف میکند.

هیلبرگ در کتابش نابودی یهودیان اروپا ادعا میکند: بازده نظری روزانه کوره ]آدم سوزی[ بیرکناو بیش از 4400 بود، اما با وقفه ها و کندی ها حد آن عملا کمتر میشد.

ایوان لاگاسه، مدیر کوره های جسد سوزی کالگری کانادا (که مرده سوز خانه هایش شبیه آنچیزی است که در بیرکناو وجود دارد) اعلام کرد که این ادعا بی معنا و غیر واقع بینانه است. ادعای اینکه 46 کوره میتوانستند 4400 جسد را در روز بسوزانند ناهنجار و مضحک است. لاگاسه با تکیه بر تجربه خودش تائید کرده که سوزاندن 184 جسد در روز در بیرکناو امکان پذیر بوده است." تاریخ یک ارتداد ص 165.

و درباره افسانه صابون انسانی:

از آوریل 1942 تا می 1943، 900 هزار یهودی بعنوان ماده اولیه برای تولید صابون بکار رفتند ... دنیای متمدن نمیتوانست شادمانی ای را که این صابون برای نازیهای حکومت کل و برای زنانشان فراهم میاورد تصور نمایند. آنان در هر قطعه صابون یک یهودی را میدیدند که بگونه ای جادوئی در آن جای داده شده است. بدین ترتیب مانع شده بودند که وی به یک فروید، ارلیش یا انیشتین دوم بدل گردد". به نقل از سلسله مقالاتی در نشریه جامعه یودیان اتریش،

یادداشت های Yad Vashem به صورتی بسیار رسمی پاسخ میدهد که نازی ها با جنازه یهودیان صابون نساخته بودند. طی جنگ آلمان از کمیابی ماده چرب رنج میبرد؛ پس تولید صابون تحت نظارت حکومت قرار گرفت. قطعات صابون، حروف اول RIF را بر خود داشتند، علامت اختصاری آلمانی که "اداره رایش برای تامین مواد چرب" را مشخص میکرد. عده ای این را به خطاRJF خواندند و به "چربی خالص یهودی" تعبیر کردند. شایعه به سرعت گسترش یافت.

تاریخ یک ارتداد، صفحه 158.

شاهکار های راستین همچون رمان روبرت مرل، "مرگ کسب و کار من است" نیز از این ضعف برکنار نماندند. این رمان خط سیر هس، فرمانده آشوئیتس را بصورت اول شخص بازسازی میکند. حتی در نقل ارقام دلبخواه شاهد بدلی، روبرت مرل گاه به سبکی که شایسته استاندال است دست میابد:

"دادستان فریاد برآورد: شما سه و نیم میلیون آدم را کشته اید!

من تقاضای صحبت کردم و گفتم: از شما معذرت میخواهم، من فقط دو و نیم میلیون آدم را کشته ام"!

تاریخ یک ارتداد، ، صفحه 151.

"گل سرسبد این ادبیات پرشور و افسانه ای، پرفروش ترین کتاب جهانی، یادداشت های روزانه آن فرانک است. رمانی که بگونه ای شگفت، هیجان آور است... تاریخ نگار دیوید ایروینگ درباره یادداشت های آن فرانک چنین گواهی میدهد: "پدر آن فرانک سرانجام پذیرفته است که دست نوشته "یادداشت های روزانه" به دست بررسی آزمایشگاهی سپرده شود ... آزمایشگاه پلیس جنایی آلمان در ویسبادن چنین نتیجه گیری کرد که بخشی از یادداشت های آن فرانک با خودکار نوشته شده است. این نوع قلم زودتر از 1951 به بازار نیامده بود حال آنکه آن فرانک در 1945 مرده است".

تاریخ یک ارتداد، صفحه 154.

چندبار "Exodus"، “Holocaust”، “Shoah” و اینهمه فیلم های بصورت رمان درآمده را که اوهام اشک آورشان هر هفته پرده های ما را در خود غرق میسازند از پیش چشمان ما گذرانده اند؟ “Shoah” طی 9 ساعت ... شهادت هائی را بر ما تحمیل میکند، مثلا شهادت آرایشگر تربلینکا را که در یک اتاق 16 متر مربعی، 60 زن و 16 آرایشگر را جای داده بود!

برای این “Shoah business” {بر وزن show business} سفارش دهندگان دست و دلبازند. و بیش از همه دولت اسرائیل. مناهیم بگین 850 هزار دلار برای فیلم “Shoah” _ برای این به گفته اوطرح واجد منافع ملی _ آزاد کرد.

تاریخ یک ارتداد، صفحه 152.

کمیته بین المللی آشوئیتس در نوامبر 1990 پیشنهاد کرد لوح یادبود آشوئیتس که "4 میلیون مرده" را نشان میدهد بردارند و لوح دیگری را با ذکر "بیش از یک میلیون مرده" جایگزین آن سازند. رئیس این کمیته دکتر موریس گلداشتاین با این امر مخالفت ورزید.

در واقع امر دکتر گلدشتاین به هیچ روی با ضرورت تغییر لوحه های قدیمی مخالفتی نداشت. بلکه دلخواهش این بود که لوح جدید شامل هیچ رقمی نباشد.

تاریخ یک ارتداد، صفحه 122.

هیچ عکسی از اتاق های گاز و جنازه هائی که دودآلود از آن خارج شده اند وجود ندارد. فقط شاهدانی باقی مانده‌اند.

تاریخ یک ارتداد، صفحه 155، به نقل از نوول ابسرواتور .

تا وقتی میان متخصصانی با صلاحیت همانند، یک مباحثه علمی و عمومی پیرامون گزارش مهندس لکتر، و پیرامون کارشناسی مضاعف کراکوی ... صورت نگیرد، و تا وقتی که مجموعه مدارک پیرامون اتاق های گاز موضوع یک بحث آزاد قرار نگیرد، تردید و حتی شکاکیت وجود خواهد داشت.

تا اینجا در قبال معترضان به تاریخ رسمی تنها براهین بکار گرفته شده، امتناع از بحث، سوءقصد، سانسور و خفقان بوده‌اند.

تاریخ یک ارتداد، صفحه 166.

سوم. اسطوره شش میلیون.

اصطلاح Holocauste(قربان بزرگ) که از سالهای هفتاد و بر اساس کتاب الی ویسل به نام شب به یک فاجعه خاص اطلاق شده، و با عنوان فیلم Holocauste محبوبیت یافته است، باز هم بهتر از "نژادکشی"اراده تبدیل جنایت علیه یهودیان به یک رویداد استثنائی را مشخص مینماید؛ جنایتی که نه با کشتار دیگر قربانیان نازیسم، و نه حتی با هیچ جنایت دیگر تاریخ قابل مقایسه نباشد. زیرا که رنجها و مرگهای یهودیان بدین گونه خصلتی قدسی میافتند. تاریخ یک ارتداد، صفحه 173

برای تنها یک اردوگاه آشوئیتس – بیرکناو:

فیلم شب و مه که در هر حال بسیار زیبا و عمیقا مهیج است از 9 میلیون سخن گفت.

بنا بر "مدارک در خدمت تاریخ جنگ. اردوگاه های اسارت،" حدود 8 میلیون.

بر اساس گزارش شوروی که دادگاه بین المللی نورمبرگ به آن ارزش دلیل اصیل داده است 4 میلیون قربانی.

دو میلیون به گفته تاریخ نگار لئون پالیکوف در کتاب او "کتاب دعای کینه و نفرت"

یک میلیون و دویست و پنجاه هزار به گفته تاریخ نگار رائول هیلبرگ در کتاب "نابودی یهودیان اروپا"

آیا ضروری است که برای توضیح مرگ و میر وحشتناکی که گریبانگیر قربانیان چنین رفتارهائی شد، به روشهای دیگر توسل جوئیم و سپس در اعداد و ارقام بصورت بی قواره اغراق نمائیم؟ به این قیمت که بعدا در آنها در جهت کاهش ناچار به تجدید نظر شویم و مثلا مقید گردیم:

· لوحه آشوئیتس _ بیرکناو را برای تقلیل مردگان از 4 به یک میلیون عوض کنیم؟

· لوحه مربوط به "اتاق گاز" داخائو را عوض کنیم تا تصریح نمائیم که آنرا هرگز بکار نینداخته بودند؟

پس از اینکه تعداد قربانیان در آشوئیتس _ بیرکناو رسماً از 4 به یک میلیون نفر کاهش یافته است، همچنان به رقم 6 میلیون یهودی قلع و قمع شده و بنا بر این به حساب عجیب و غریب 6 – 3 = 6 ادامه میدهند.

· نیویورک تایمز 3 ژوئن 1942 از یک "ساختمان اعدام" سخن میگوید که در آن روزانه 1000 یهودی را تیرباران میکردند.

· همان روزنامه 7 فوریه 1943 از ایستگاه های مسموم سازی خون در لهستان اشغال شده سخن میگوید.

· در دسامبر 1945 استفان زند در کتاب خود "آخرین یهودی، از لهستان بیرون" مینویسد: "یهودیان را وارد یک استخر عظیم میکنند که از آن یک جریان پرفشار برای اعدام آنان میگذرد".

· مدرک نورمبرگ 14 دسامبر 1945 در یک صورت مجلس خاطر نشان میکند که قربانیان در اتاق های بخار سوزان جوشانده میشدند.

· دو ماه و نیم بعد همان دادگاه اتاق های گاز را جایگزین اتاق های بخار آب جوشان میکند. در 1946 سیمون ویزنتال یک ریزه کاری دیگر به اتاق های اعدام می‌افزاید: این اتاق ها حاوی شیارهائی برای جمع‌آوری چربی یهودیان مقتول بودند.

قتل حتی یک بی گناه، یهودی باشد یا نباشد علی الحساب یک جنایت علیه بشریت بحساب میاید. اما اگر تعداد قربانیان در این میان هیچ اهمیتی ندارد چرا از بیش از نیم قرن پیش به رقم مقدر شش میلیون چسبیده اند حال آنکه قربانیان غیر یهودی کاتین، درسدن یا هیروشیما و ناگازاکی را به عنوان خدشه ناپذیر تلقی نمیکنند، چه برای اینها هرگز عدد طلائی وجود نداشته است؛ بر عکس ِ رقم شش میلیون که قدسیت یافته است ... . تاریخ یک ارتداد، صفحات 176 تا 180.

چهارم: اسطوره یک "سرزمین بدون مردم" برای یک "مردم بدون سرزمین"

"خلق فلسطین وجود ندارد ... اینطور نیست که ما آمده باشیم که آنها را پشت در بگزاریم و زمین هایشان را از آنها بگیریم. ایشان وجود ندارند". تاریخ یک ارتداد، صفحه 187. به نقل از خانم گلدا مایر ، ساندی تایمز ، 15 ژوئن 1969.

"آمارهای اعلام شده از جانب دولت اسرائیل نشان میدهد 15% مردم اسرائیل مذهبی هستند. این دلیل نمیشود که 90% آنان باور نداشته باشند این سرزمین را خداوند به آنان ارزانی داشته است. همان خدایی که به او باور ندارند." تاریخ یک ارتداد، صفحه 189.

و ر راستای همین سیاست تبلیغ "سرزمین بدون مردم بود که قانونی وضع شد که بر اساس آن: "هر فلسطینی که پیش از اوت 1948 منزل مسکونی خود را ترک کرده باشد بعنوان غایب محسوب میشود. بدین ترتیب بود که دو سوم زمین هائی که اعراب در تملک خویش داشتند (70 هزار از 110 هزار هکتار) مصادره شدند". و سپس سیاست غصب زمین‌های بدون مالک به اجرا درآمد: "بخاطر امنیت دولت ... یک عرب نمیتواند بدون اجازه فرماندار نظامی به سر زمین هایش برگردد اگر این اجازه رد شود آنگاه زمین بایر اعلام میگردد و وزارت کشاورزی میتواند زمین های بایر را به مالکیت خود درآورد تا کشت آنها را تضمین کند".

"در همان حال که اعراب علیه چنین بی عدالتی‌ای اعتراض میکردند، صهیونیست ها از آن برای تصرف مناطق جدید و مشخصا یافا و عکّا سود میبردند. بطوریکه در 1949 صهیونیست ها 80% زمین ]فلسطین[ را در اختیار داشتند و هفتصد و هفتاد هزار فلسطینی رانده شده بودند".

پروفسور اسرائیل شاهاک در 1975 ناحیه به ناحیه، فهرست 385 روستای عرب ویران شده را از 475 عددی که در 1948 وجود داشته‌اند ارائه کرده است: "برای اینکه بباورانند که پیش از اسرائیل فلسطین یک بیابان بود، صدها روستا را با خانه هایشان، با حریم هایشان، با گورستان ها و گورهایشان از دم تیغ بولدوزر گذراندند". تاریخ یک ارتداد، صفحه 202. بنقل از اسرائیل شاهاک / نژاد پرستی دولت اسرائیل

در واقع پیش از صهیونیست ها، "بادیه نشینان" (و در واقع فله کاران) 30 هزار تن گندم در سال صادر میکنند؛ مساحت باغ های میوه اعراب از 1921 تا 1942 سه برابر و مساحت باغهای پرتقال و سایر مرکبات هفت برابر میشود. از 1922 تا 1938 تولیدات آنها ده برابر میگردد.

اگر فقط نمونه مرکبات را در نظر بگیریم گزارش "پیل" که در ژوئیه 1937 از سوی وزیر کلنی ها به پارلمان بریتانیا داده شد و بر رشد سریع باغهای پرتقال در فلسطین مبتنی بود، تخمین میزند که از 30 میلیون جعبه پرتقال زمستانی که بر مصرف جهانی اش در ده سال آتی افزوده خواهد شد، سهم کشورهای تولید کننده و صادر کننده چنین خواهد بود:

فلسطین 15 میلیون، ایالات متحده 7 میلیون، اسپانیا 5 میلیون، کشورهای دیگر (مصر و الجزایر و قبرس) 3 میلیون. تاریخ یک ارتداد، صفحه 207.

بخش سوم، بهره برداری سیاسی از اسطوره

اول. گروه فشار در ایالات متحده.

"چگونه است که چنین اسطوره هائی توانسته اند نزد میلیون‌ها آدم خیرخواه، باورهائی برانگیزند که باسانی نتوان ریشه کن کرد؟

با ایجاد گروه‌های فشار قدرقدرت که قادرند عمل سیاسیون را به خود منعطف سازند و افکار عمومی را شکل دهند. شیوه های عمل مناسب هر کشورند". تاریخ یک ارتداد، صفحه 215.

دوم. گروه فشار در فرانسه.

"من میتوانم تجربه شخصی ام را بازگو کنم: تا 1982 به بزرگترین موسسات انتشاراتی، به تلویزیون، رادیو و به مطبوعات عمده، آزادانه دسترسی داشتم.

به هنگام اشغال لبنان اجازه انتشار یک صفحه کامل به خرج خود را در لوموند 17 ژوئن 1982 از مدیر روزنامه بدست آوردم... و در آن مطلب پس از کشتارهای لبنان، معنای تهاجم اسرائیل را در برابر عموم نهادیم.

نشان دادیم که سخن نه از یک خطا، که از منطق درونی صهیونیسم سیاسی است که دولت اسرائیل بر آن بنا شده است.

سپس از طریق نامه های بی نام و نشان و با تلفن، نه تهدید مرگ به دستم رسید. لیکرا (توضیح: اتحادیه بین‌المللی علیه نژادپرستی و یهودستیزی. مستقر در فرانسه) به اتهام یهودستیزی و تحریک به تبعیض نژادی ما را به دادگاه کشانید. دادگاه بدوی پاریس تمامی درخواست های لیکرا را رد و آن را به پرداخت هزینه دادرسی محکوم مینماید. لیکراسماجت ورزیده و تقاضای تجدید نظر میکند. دادگاه تجدید نطر درخواست لیکرا را رد ولیکرا را به پرداخت هزینه دادرسی محکوم مینماید.

عملیات خاموش سازی در ورای امر قضائی ادامه میابد. گروه فشار صهیونیستی وسایل آن را در اختیار دارد. اگر محکوم شده بودیم صفحه نخست همه مطبوعات از آن ما بود، تا بعنوان یهودستیز در معرض نفرت عموم قرار گیریم. بر عکس محکومیت لیکرا از سوی دادگاه های مختلف، به عمد با سکوت برگزار گردید. حتی لوموند که مدیر سابق آن به همراه ما در این مبارزه درگیر گشته بود تنها به یک مطلب بی بو و بی خاصیت اکتفا نمود.

اما از سوی دیگر، "بر منتهای مطلب خود کامران شدم": به هنگان انتشار آن صفحه لوموند پیرامون منطق استعمار صهیونیستی، دو سطر بر آن افزوده بودم که خوانندگان را به مشارکت در پرداخت هزینه چاپ آن فرا میخواند. مقاله پنجاه هزار فرانک هزینه برداشته بود، من از طریق صدها چک کوچک، هفتاد هزار فرانک بدست آوردم. در میان یاری دهندگان نزدیک به یک سوم یهودی و از میان آنان دو تن ربّی بودند.

اما از آن زمان عملیات خفه سازی رسانه ای آغاز گردید. دیگر به تلویزیون راهی ندارم، و مقالاتم رد میشوند. من در تمامی سراهای بزرگ انتشاراتی چهل کتاب چاپ کرده بودم که به 27 زبان ترجمه شده بودند. زان پس همه درهای بزرگ بر روی من بسته اند." تاریخ یک ارتداد، صفحات 243 و 244.

سوم. اسطوره معجزه اسرائیلی: تامین مالی خارجی اسرائیل

متوسط کمک سالانه دریافتی "کشورهای زیر توسعه" در طول دوره 1951 _ 1959 از 3 میلیارد دلار تجاوز نکرده است، در حالیکه اسرائیل در این دوره 400 میلیون دلار دریافت نمود، یعنی که اسرائیل با کمتر از یک هزارم جمعیت "زیر توسعه کره زمین" یک دهم کل کمک‌ها را دریافت کرده است. دو میلیون اسرائیلی بطور سرانه صد برابر بیش از دو میلیارد ساکنان جهان سوم بدست آورده‌اند.

باز هم برای اینکه قیاس های روشنی بدست دهیم: هفت میلیارد دلاری که اسرائیل در طرف هیجده سال بعنوان عطیه کرده است، مقداری بیش از کل درآمد ملی سالانه ناشی از کار مجموعه کشورهای عرب همسایه (مصر، سوریه، لبنان و اردن) را نشان میدهد. تاریخ یک ارتداد، صفحه 264.

بخش آخر: نتیجه گیری

روز 7 نوامبر 1938، مشاور سفارت آلمان در پاریس، ون راث، بدست یک یهودی جوان به نام گرینسپن کشته میشود.

این واقعه که از سوی مطبوعات نازی در بوق میرود در شبانگاه 9 به 10 نوامبر یک "تعقیب یهودیان" راستین را زنجیر میگسلد. غارت و ویرانی مغازه هایشان، و خرد کردن ویترین های آنان (و از همین جاست نام عملیات شبانگاه بلورین).

ترازنامه آن شوم است: "غارت و ویرانی 815 مغازه یهودی، 171 خانه، 276 کنیسه و 14 بنای دیگر متعلق به یهودیان، دستگیری بیست هزار یهودی، 7 آریائی و 3 خارجی، 36 کشته و 36 زخمی". واکنش عاطفی از سوی مردم آلمان در کار نبود. بلکه تهاجمی بود که حزب نازی سازمان داده بود.

... تشابه میان بهانه ها و روشها برای از پا انداختن یهودیان در آلمان و اعراب فلسطین تکان‌دهنده است: در 1982 در لندن، سوءقصدی علیه یک دیپلمات اسرائیلی اتفاق میفتد. رهبران اسرائیلی به فوریت آنرا به ساف نسبت میدهند و لبنان را اشغال میکنند تا پایگاه های ساف را در آن برچینند. بیست هزار کشته بر جای میگذارند، بگین و آریل شارون، همچون گوبلز در نمونه پیشین، "شب بلورین" خود را اینبار با تعداد بیشتری از قربانیان بی گناه برپا کردند. تاریخ یک ارتداد، صفحات 280 تا 282.

موقعیت یهودیان، پس از شب بلورین بیش از پیش ناگوار شد. دموکراسی های غربی، کنفرانس اویان را در 1938 تشکیل دادند که 33 کشور را گرد میاورد ... پرزیدنت روزولت در کنفرانس مطبوعاتی گفت که: "هیچ تجدید نظر و یا افزایش سهم مهاجرت به ایالات متحده پیش بینی نشده است".

در اویان هیچکس در اندیشه آن نبود که بار مسئولیت جفادیدگان را بر عهده گیرد، و حتی به گونه ای جدی به سرنوشت آنان دل مشغول دارد. منبع: ده درس پیرامون نازیسم، پاریس، 1976.

در مارس 1943 گوبلز میتوانست هنوز به ریشخند بگوید: "راه حل مسئله یهود چه خواهد بود؟ آیا روزی در فلان سرزمین یک دولت یهود ایجاد خواهد شد؟ این را بعدها خواهند دانست. اما عجیب است مشاهده اینکه کشورهائی که افکار عمومی شان بنفع یهودیان سر بر میاورد، همچنان از پذیرش آنان سر باز میزند". منبع: لئون پالیاکوف، کتاب دعای کینه و نفرت

شکست فرانسه چشم اندازهای جدیدی بر روی نازیها گشود. آنها میتوانستند برای مسئله یهود، برای راه حل نهایی آن از مستعمرات فرانسه کمک بگیرند. حتی در ماه مه 1940، هیملر در یادداشتی مینویسد: "امیدوارم که مفهوم یهودی را به لطف تخلیه تمامی یهودیان به جانب آفریقا یا در یک مستعمره، برای همیشه از صحنه ناپدید ببینیم". از آن زمان طرح ماداگاسکار (اخراج یهودیان اروپا به این جزیره) از جنبه فنی پرورش یافت.

در مه 1944 هیتلر فرمان میدهد که از دویست هزار یهودی، تحت نظارت ده هزار نگهبان اس اس،برای کار در کارخانه های اسلحه سازی یا در اردوگاه های اسارت بهره گیرند. شرایط آنچنان دهشتناک بود که اپیدمی تیفوس در آنجا دهها هزار قربانی برجای گذاشت، بگونه ای که افزایش کوره های مرده سوزی ضرورت یافت.

سپس اخراجی ها بر روی جاده هایی گسیل داده شدند که میباست خودشان در شرایط فرسودگی و گرسنگی بسازند، بطوریکه اکثریت آنان ده هزار ده هزار از پا درآمدند.

چنین بود سوگنامه اخراج یهودیان و اسلاو ها و سبعیت مهتران هیتلری که با آنان همچون برده رفتار میکردند.

این جنایات را نمیتوان کم اهمیت شمرد، و نه رنجهای وصف ناپذیر قربانیان را. این است که هیچ نیازی نیست که بر این تابلوی دهشتناک تلالوء آتش وام گرفته از دوزخ دانته را افزود. و نه برای این جنایات وثیقه خداشناختی و فداگونه "قربان بزرگ" را ارائه کرد.

این ترازنامه تاریخی هنوز نهایی نیست. و به مانند هر تاریخ انتقادی و هر دانشی قابل تجدیدنظر است. ... نورمبرگ ارقامی را وضع نمود که مهمترین آنها نادرستی خود را آشکار نمودند ... دگم شش میلیون تاکنون از سوی سازش ناپذیر ترین مدافعان تز "نژادکشی" همچون ریتلینگر زیر سوال رفته است.

برای ارائه سوگنامه واقعی یهودیان لازم شده است که به بهانه مبتذل نکردن آن، نه تنها تمامی دیگر سوگنامه ها، از قبیل مرگ 17 میلیون شهروند شوروی و 9 میلیون آلمانی به مرتبه دوم نزول یابد، بلکه به این رنج واقعی خصلتی قدسی تحت نام قربان بزرگ ببخشند. ... بدین منظور لازم شده تا تمامی اسناد تحریف شوند، انتقال به قلع و قمع ترجمه شود. ژان کلود پرساک تا آنجا دربند افزودن یک هول و هراس اضافی به این مرگ و میر ترسناک است که هربار با واژه آلمانی سرداب مردگان روبرو میشود آنرا به اتاق گاز ترجمه میکند.

تاریخ یک ارتداد، صفحات 283 تا 290.

مطالعه این کتاب: "اسطوره های بنیانگزار سیاست اسرائیل" نباید هیچگونه آشفتگی پدید آورد. نه مذهبی و نه سیاسی. نقد تفسیر صهیونیستی از تورات، و کتابهای تاریخی (مشخصا کتابهای یوشع، شموئیل و شاهان) به هیچ روی مستلزم کم بها دادن به کتاب مقدس نیست ... آنچه ما طرد میکنیم قرائت صهیونیستی، قبایلی و ناسیونالیستی از این متون است.

از اشارات و بینات من، که هیچ حلقه زنجیرش بدون ارائه منبع در اینجا نیامده است، به هیچ روی ایده نابودی دولت اسرائیل بر نمی‌آید. بلکه هدف، تنها قدسیت زدایی از آن است: این سرزمین همچون هر سرزمین دیگر، هرگز موعود نبوده است. بلکه به مانند سرزمین فرانسه، آلمان یا ایالات متحده بر حسب روابط قوای تاریخی در هر قرن مفتوح گردیده است.

... به همین ترتیب نقد اسطوره قربان بزرگ (Holocauste) یک حسابداری مردگان از تعداد قربانیان نیست. حتی اگر تنها یک انسان بخاطر ایمانش یا تعلق قومی اش مورد آزار و سرکوب قرار گیرد، این از یک جنایت علیه تمامی بشریت کم ندارد.

اما بهره برداری سیاسی توسط ملتی که بهنگام ارتکاب جنایت وجود نداشت، از ارقامی که خودسرانه بزرگ‌نمایی شده اند، در تلاش برای اثبات اینکه رنج بعضی‌ها هیچ مقیاس مشترکی با رنج تمامی دیگران ندارد، و قدسیت بخشیدن به آن (به یاری لغتنامه مذهبی، "قربان بزرگ یا هولوکاست") در راستای فراموشاندن نژادکشی های وحشیانه تر است.

بزرگترین سودبرندگان از این بهره برداری صهیونیست‌ها بودند که خود را بعنوان قربانیان انحصاری معرفی کردند، و به دنبال آن یک دولت اسرائیل ایجاد نمودند، و علی‌رغم 50 میلیون کشتگان این جنگ، آنرا بدل به قربانی تقریبا یگانه هیتلریسم کردند، و زان پس بر فراز هر قانونی جایش دادند، تا تمامی زیاده‌روی های خارجی یا داخلی را قانونیت بخشند.

تاریخ یک ارتداد، صفحات 274 تا 276.

امتناع مستمر از توجه به اصطلاح راه حل سرزمینی که بدین فراوانی در متون هیتلری تکرار میگردد، همچنین اراده امتناع از هر تحلیلی را که نتایج پیشین را نتواند توجیه کند، آشکار مینماید: "شش میلیون" را و "نژادکشی" را. و آنگاه که ثابت گردید که با وجود تعداد قابل توجهی از اظهارات "شاهدان عینی" پیرامون اتاق های گاز، اینها هرگز در قلمرو خاک آلمان وجود نداشته اند، با این همه لازم شد که با همان خودسری، شهادت های مشابه را پیرامون وجود آنها در اردوگاه های شرق بی چون و چرا تلقی نمایند.

سرانجام امتناع از بحث به شیوه ای هم علمی و هم عمومی پیرامون کارشناسی های فنی، و برعکس جز با خفقان و خاموشی پاسخ ندادن، تنها بکار ادامه تردید میاید.

علیه هیتلریسم ادعانامه ای اثربخش تر از اقامه حقیقت تاریخی نیست. تاریخ یک ارتداد، صفحه 290.

* * * * *

کتاب تاریخ یک ارتداد با همین جملات به پایان میرسد. این معرفی هم. با ذکر این نکته که چاپ اول این کتاب متعلق به سال 76 است. قبل از بسیاری از اتفاقات اخیر در فضای سیاسی ایران. حقیقت هر ماجرا مستقل از نوع جهت گیری (مثبت یا منفی) افراد غیر درباره آن است. ارزش حقیقت بیشتر از آن است که پذیرش آنرا مقید به تائید یا رد آن بوسیله اشخاص ثالث کنیم.

و سخن آخر: میخواهم قبل از پایان ادای احترامی کنم به ناشر کتاب "تاریخ یک ارتداد". عزت الله سحابی، مردی که در دوره های مختلف، مجموعا 15 سال را در زندان بسر برد. 12 سالش را قبل از انقلاب 57 و سه سال را بعد از آن. مردی که نهایتا در خرداد 1390، در 81 سالگی در شرایطی فوت کرد که نیروهای نظامی و اطلاعاتی، تشییع جنازه اش را هم رها نکردند، و اتفاق افتاد آنچه حق این خانواده نبود.

و البته پروپاگاندای تبلیغاتی و رسانه ای تحت نفوذ حاکمیت در ایران با دروغ و تزویر مرگ هاله سحابی را یک ایست ساده قلبی توصیف کرد و بعد از نزدیک به یکسال، هنوز هیچ دادگاهی به پرونده شکایت خانواده سحابی ها در پرونده قتل هاله سحابی رسیدگی نکرده است.

متن کامل مقدمه عزت اله سحابی در کتاب "تاریخ یک ارتداد" را اینجا (+)بخوانید.

پی‌نوشت:

«مجمع دیوانگان» مشتاقانه از انتشار یادداشت‌های شما استقبال می‌کند.

به بهانه ترانه شاهین نجفی: تفاوتی است میان «میانه‌روی» با«میان‌یابی»!

2012-05-12T14:15:00.003+04:30

من از جوامع دیگر اطلاع چندانی ندارم، اما ادعا می‌کنم که تا حد خوبی بر فضای مجازی فارسی زبان اشراف دارم و در مجموع آن گرایشی کاملا قابل توجه به شعار «نه رومی روم؛ نه زنگی زنگ» می‌بینم! گرایشی که شاید در ظاهر جهان را «سفید و سیاه» نمی‌خواهد و بر پایه اندیشه‌ای مدرن به دنبال «خاکستری‌»هاست و حتما باید به «میانه‌روی» تعبیر شود، اما من گمان می‌کنم ماحصل کارش چیزی نبوده جز «میان‌یابی»!

1- تفاوت «میان‌یابی» با «میانه‌روی»

چه در سنت فرهنگی-بومی و مذهبی جامعه ایرانی و چه در دستاوردهای نوینی که اندیشمندان معاصر برای آن به ارمغان آورده‌اند، پرهیز از «افراط و تفریط» همواره نصیحتی بوده که گویا همه آن را بلد هستند و به گوش یکدیگر می‌خوانند و خلاصه تنها موضعی است که هیچ مخالفی ندارد! پس این همه اختلاف سلیقه بر سر چیست؟ اگر در جامعه‌ای همه «میانه‌رو» هستند و یا بر روی «میانه‌روی» تاکید دارند، چرا این همه تضاد وجود دارد که گاه کار حل و فصل آن به داغ و درفش و گلوله و تکفیر می‌رسد؟ من می‌گویم به این دلیل که «میان‌یابی» جایگزین «میانه‌روی» شده تا همه بر سر همان مواضع پیشین بمانند و کسی از جایش تکان نخورد!

انسان «میان‌یاب» در هر وضعیتی، برای اتخاذ موضع خود به دنبال دو سر طیف افراط و تفریط می‌گردد تا در نهایت بتواند مرکزیتی به عنوان «میانه» بیابد. هیچ اهمیتی ندارد که این مرکزیت میانه در نهایت ممکن است به صورت مطلق گرایشی افراطی به یکی از دو سمت قابل تصور داشته باشد، کافی است فرد «میان‌یاب» بتواند دو حد نهایی قابل ارایه پیدا کند که در نهایت نظر خودش در وسط آن‌ها قرار می‌گیرد. بدین ترتیب، حتی افراطی‌ترین و یا واپس‌گراترین اندیشه‌ها هم می‌توانند وضعیت را به گونه‌ای ترسیم کنند که در نهایت مدعی «میانه‌روی» شوند! پس می‌توان مدعی شد «مواضع میان‌یاب، همواره مواضعی وابسته به دو طیف دیگر اظهار نظرات هستند؛ فارغ از اینکه نتیجه کار حرکت به جلو، عقب و یا توقف باشد»! من می‌خواهم یک ادعای دیگر نیز اضافه کنم که به مرور بدان خواهم پرداخت: «میان‌یابی» همواره ضامن تداوم وضع موجود است!

در نقطه مقابل، «میانه‌روی» حرکتی است همواره رو به جلو، هرچند به صورت پیوسته و با شیبی ملایم. بدین ترتیب مواضع یک میانه‌رو گاه ممکن است در نوک پیکان تغییرات اجتماعی قرار گیرد. در این موارد باید دقت داشت که حرکات اجتماعی، بردارهای ریاضی نیستند که «میانه‌روی» لزوما باید جایی در حوالی مرکز آن‌ها قرار گیرد. این چنین مواضعی تنها به مدد استقلال نظر، نه نسبت به شرایط اجتماعی، که نسبت به تحلیل‌ها و نظرات ارایه شده امکان‌پذیر است. این خود می‌تواند شاخص دیگری در تشخیص تفاوت‌های «میانه‌روی» با «میان‌یابی» باشد؛ بدین معنا که «میانه‌روی»، اعتدال و آرامش در تغییرات اجتماعی را مد نظر قرار می‌دهد اما «میان‌یابی» تنها در جست و جوی پرهیز از دریافت برچسب «افراط» در اظهار نظرهای غالبا رسانه‌ای است.

2- میان‌یابی می‌تواند توجیه‌گر شود

«میان‌یابی»، بر خلاف «میانه‌روی» هیچ الزامی برای سنجش خود با نگرشی فراگیر و تاریخی ندارد. به بیان دیگر، مرکز مختصاتی که با آن «میانه‌روی» را می‌توان اندازه گرفت، در یک تاریخ پیوسته و البته طولانی مدت سیاسی-اجتماعی معنا پیدا می‌کند. برای مثال شما می‌توانید تاریخ 150 ساله اخیر کشور را یک کلیت مرجع تصور کنید و با این معیار کنش‌های مقطعی را «افراطی، واپس‌گرا و یا میانه» بدانید. اما در «میان‌یابی» این مرکز مختصات بنابر جو متلاطم هر دوره زمانی کاملا قابل جابجایی است؛ بدین ترتیب هر ناظری نیز می‌تواند با ارایه تصویری منحصر به فرد از شرایط زمانی، مرکز مختصاتی را که خود «میانه» می‌خواند جابجا کند تا «میان‌یابی» عملا به ابزاری «توجیه‌گر» بدل شود.

مثلا ناظری که از بالا سیر حوادث تاریخ 150 ساله را مرور می‌کند درخواهد یافت که از سال‌های پایانی حکومت ناصرالدین شاه گرفته تا سلطنت کوتاه مدت مظفرالدین شاه، جامعه ایرانی در جهتی حرکت می‌کند که برآیند آن به سمت محدودیت استبداد فردی گام برمی‌دارد. این روند ساده را که استنتاج کردید، قطعا می‌توانید تشخیص دهید که حمایت از استبداد «محمدعلی‌شاهی» و یا دخالت در صدور فتوای اعدام آزادی‌خواهان مشروطه و به توپ بستن مجلس چه تناسبی با جریان کلی امور دارد. قطعا در چهارچوب «میانه‌روی» چنین عملکردی قابل توجیه نیست، اما زمانی که پای توجیه یکی از فاسدترین چهره‌های تاریخ سیاسی-مذهبی کشور در میان باشد، ناظر «میان‌یاب» می‌تواند چهار بیت شعر و دو خط اظهار نظر در توهین به اسلام پیدا کند و در کنار چند عقیده فرضی در دفاع افراطی از استبداد سیاه بگذارد تا در نهایت «شیخ‌فضل‌الله نوری» هم چهره‌ای مظلوم به حساب بیاید که قربانی افراط‌ و تفریط شده است!

به باور نگارنده، شاخص‌ترین چهره «میانه‌یاب» در سیاست حال حاضر کشور، جناب آقای «علی مطهری» است که احتمالا در تلاش برای حفظ منش «میانه‌روی» پس از انتخابات اعلام کرد «هم احمدی‌نژاد مقصر بود و هم موسوی»! باز هم دست کم به باور نگارنده قطعا تاریخ نشان خواهد داد که این اظهار نظر آقای مطهری، هرچند در ظاهر خود و با ترسیم یک دوگانه فرضی از فضای موجود به نام «موسوی-احمدی‌نژاد» می‌تواند نظری «میانه» به حساب بیاید، اما تا چه میزان خاری است در چشم جریان آرامی که قصد اصلاح امور کشور را داشت و چه میزان آب به آسیاب سرکوب‌های حکومتی ریخت و مقدمه‌ای شد برای توجیه اقداماتی نظیر حصر و حبس خانگی رهبران نمادین جنبش سبز. باز هم به یاد بیاورید که «توجیه‌گری» همواره ابزاری بوده است برای تداوم و تثبیت وضعیت موجود و این نشان دیگری است برای همان خصلت پیشین «میان‌یابی».

3- «میانه‌یابی» کلیشه غالب است!

تا کنون به نتایج مصاحبه‌های تلویزیونی با شهروندان دقت کرده‌اید؟ قطعا امروزه می‌دانیم که بسیاری از این مصاحبه‌ها سانسور شده و یا حتی تدارک دیده شده هستند. با این حال من از نزدیک شاهد اجراهای زنده‌ای بوده‌ام که در آن میکروفون به صورتی اتفاقی پیش روی مخاطبی قرار می‌گیرد و اتفاقا او همان کلیشه‌ای را بیان می‌کند که کلیشه غالب دستگاه پروپاگاندای حکومتی است. یعنی همان شهروندی که صبح تا شب ممکن است از بی‌کاری، گرانی، تورم، فساد و حتی استبداد بنالد، در یک لحظه و به محض مشاهده تمرکز رسانه‌ای با بیانی کاملا رسمی ترکیبات فرمول‌بندی‌شده‌ای را تکرار می‌کند که چیزی نیست جز کلیشه حاکم بر رسانه رسمی! به باور من «میان‌یابی» هم از همین دست کلیشه‌های غالب است.

شما می‌توانید فارغ از اینکه موضوع بحث چیست و فارغ از آنکه در مورد آن مطالعه‌ای دارید یا نه و حتی این مسئله ساده که «آیا به صورت مستقل به این مسئله اندیشیده‌اید یا نه» پاسخ درخور را از میان گزینه‌های موجود اقتباس کنید. پاسخ اینکه «به نظر من هم این‌ها افراط کرده‌اند و هم آن‌ها زیاده روی می‌کنند»! نمونه فاجعه‌بار آن، انبوهی از «میان‌یاب‌»هایی هستند که فجایع کهریزک و صدور فرمان مستقیم قتل‌عام شهروندان از جانب بالاترین مقام مسوول کشور را در نقطه مقابل شکستن شیشه از جانب چند جوان خشمگین و یا پرتاب احتمالی سنگ به یک مسجد قرار می‌دهند تا در نهایت با فرمول «هر دو طرف دچار تندروی‌هایی شدند» بتوانند مهر تاییدی بر تداوم وضعیت موجود بزنند. باز هم به یاد بیاورید آن تمایل «میان‌یابی» به حفظ و تثبیت وضعیت موجود را، در مقابل «میانه‌روی» که یک حرکت ملایم اما همواره رو به جلو است.

4- شاهین نجفی و میانه‌یابی در «آزادی بیان»

من با خود ترانه شاهین نجفی کاری ندارم. اتفاقا تاکید دارم که باید این ترانه به عنوان یک جای خالی از متن برخی موضع‌گیری‌ها حذف شود تا عمق «کلیشه» بودن این «میان‌یابی‌ها» به چشم بیاید. در واقع نوشته‌هایی وجود دارند که شما می‌توانید خیلی ساده نام ترانه شاهین نجفی را از آن‌ها حذف کنید و به جای آن بنویسید: «جای خالی را با هرچیزی که دلتان خواست پرکنید» و در نهایت هم تغییری در محتوای نوشته ایجاد نشود! چنین نوشته‌ای چه خواهد بود جز یک «کلیشه» که به فراخور زمان تکرار شده و عنوان آن تغییر می‌کند؟

برای مثال «داریوش محمدی» عزیز در وبلاگ «ملکوت» مجموعه‌ای از «بی‌خرد»ها را شناسایی می‌کند. نخست شاهین نجفی با ترانه‌ای که خوانده و البته گروهی که «به جانب‌داری از بی‌خردی نخستين گريبان می‌درند و ناگهان فرياد وا-آزاديا سر می‌دهند». خب؛ حالا یک سر طیف مشخص شد. پیدا کردن سر دیگر طیف «بی‌خردان» هم کاری ندارد: «تقاضای اعدام کردن و حکم قتل صادر کردن و فتوای فقيهی را جعل و دست‌کاری کردن، همانا از کسانی ساخته است که در وجه ايجابی و اثباتی هيچ هنر و فضيلتی ندارند و تمام حيات‌شان در ارتزاق از بحران و جنجال است». پس مطابق معمول هم این‌ها بد کردند و هم آن‌ها بد پاسخ دادند. نتیجه؟ هیچ! ترانه نجفی و فتوای ارتداد او را حذف کنیم تا جهان به همان تثبیتی که پیش از این تلاطم داشت بازگردد! این کلاسیک‌ترین مثال «میان‌یابی» است که من با آن مواجه شده‌ام، اما تنها نمونه آن نیست.

«مهدی جامی» عزیز نیز در وبلاگ «سیبستان»، هرچند اساس کار خود را بر تحلیل متفاوتی از وضعیت موجود قرار داده‌اند، اما به صورت ضمنی این کلیشه را پیش‌فرض گرفته‌اند: شاهین نجفی دچار یک افراط شده است. («سوال اصلی به نظر من این نیست که این ترانه توهین آمیز است یا نیست. از نظر من قطعا توهین آمیز است») تا در پایان تحلیل خود به این نتیجه برسند که این افراط، ناشی از تفریط «جمهوری اسلامی» در «گروگان گرفتن» دین و اعتقادات مردم است! بدین ترتیب ما یک امتیاز می‌دهیم (شاهین نجفی مردود است) بدین امید که یک امتیاز هم بگیریم (جمهوری اسلامی هم مردود است)! این نیز برای من نمونه دیگری از «میان‌یابی» است. برای آزمایش در این متن هم مثلا می‌توانید شاهین نجفی را با سلمان‌رشدی، کشیش قرآن‌سوز آمریکایی، کشیش‌ندرخوانی از اسلام برگشته و ده‌ها نمونه دیگر جایگزین کنید. قابلیتی که قطعا متون نگاشته شده بر پایه «میانه‌روی» فاقد آن هستند!

5- بهترین ملاک برای تشخیص «میان‌یابی» از «میانه‌روی»

اما مورد دیگری که من بدان برخورد کردم، اظهار نظری است از «یاسر میردامادی». (اینجا) جناب میردامادی اعتقاد دارند: «احتمالا حق با رونالد دورکین فیلسوف حقوق و اخلاق است که یکی از حقوق آدمیان به سخره گرفتن مقدسات (یعنی به تعبیر دقیق‌تر آن‌چه مقدسات قومی خوانده می‌شود) است. به نظرم یک مسلمان هم می‌تواند در عین التزام به مسلمانی این حق به سخره گرفتن مقدسات را به رسمیت بشناسد و مسلمان بماند ( به رسمیت شناختن این حق البته به معنای روا بودن اخلاقی چنین کاری نیست، به سخره گرفتن مقدسات یک قوم اخلاقا ناروا است اما اخلاقا ناروا بودن آن به معنای نامحق بودن فردی در ارتکاب چنین کاری نیست. درست مثل سیگار کشیدن: که به خاطر ضرر محتملی که بر بدن وارد می‌کند، اخلاقا نارواست اما کسی نمی‌تواند دیگری را از حق کشیدن سیگار به طور کل منع کند- مگر در اماکن عمومی آن هم به خاطر اضرار به غیر). از بحث کبروی (آیا توهین به مقدسات جزو حقوق آدمیان است یا نه؟) که بگذریم، و به بحث صغروی (آیا این ترانه و متعلقات آن مثل عکس و کاورش مصداق توهین است) که بپردازیم، راستش من ترانه را امشب گوش دادم و متن پیاده شده‌ی آن‌را هم خواندم من هم مثل تو حس توهین بودن بهم دست نداد با این حال عکس روی جلد این ترانه (که گنبد امام هادی را با دست‌کاری گرافیکی سکسولوژیزه کرده و بر نوک گنبد نیز پرچم هم‌جنس‌گرایان را نصب کرده) به نظرم سخره‌ی غیرحرفه‌ای و بی‌ذوقانه‌ای آمد. این کار را اگر کسی با معبد هندویان هم بکند، محکوم به همین حکم سخره‌ی بی‌ذوقانه و سخره‌آمیز است».

این اظهار نظر سه ویژگی دارد که در نهایت من را متقاعد می‌سازد آن را از جنس «میانه‌روی» بدانم و نه «میان‌یابی». نخست اینکه برگرفته از درک شرایط کلی حاکم بر دهکده‌ای است به نام جهان. کافی است شما زاویه دوربین را کمی بالاتر ببرید و ببینید در جهانی که سال‌های سال است محبوب‌ترین کارتون‌های آمریکایی هر شخص و مرام و مسلکی را به بی‌رحمانه‌ترین شکل ممکن دست‌مایه طنز می‌کنند و اتفاقا در ایران هم پربیننده هستند، در جهانی که هر روز گروهی به سرشان می‌زند حریفان اعتقادی خود را با حملاتی از جنس آتش زدن قرآن و یا ویران کردن معبد بهاییان تحقیر کنند و اتفاقا در جامعه ایرانی که ید طولایی در طنزپردازی دارد و مذهبی‌ترین افرادش هم حتما تا کنونی جوک‌هایی با دست‌مایه‌هایی مذهبی شنیده‌اند، دیگر باید به مرور این روال جدید را «به رسمیت بشناسیم». یعنی این نتیجه‌گیری، در روند موجود جهانی هم‌مسیر با جریان کلی است، اگرچه چندان شتابان به پیش نمی‌رود.

نکته دوم دقت نظر در مصداق بحث است. یعنی نمی‌توان موضع‌گیری «من توهینی ندیدم» را در برابر هر موضوع دیگری نیز قرار داد، اما ویژگی سوم همان چیزی است که من آن را بهترین ملاک برای تشخیص تفاوت «میان‌یابی» با «میانه‌روی» می‌دانم: اظهار نظر آقای میردامادی، هیچ دوگانه «افراط و تفریط»ی را مشخص نکرده و طبیعتا آن‌ها را هم محکوم نمی‌کند. پس هرجا دیدید شخصی برای بیان نظر خود، ابتدا دو سر طیف افراط و تفریط را مشخص کرد و پس از معرفی این دو گروه، تنها شیوه استدلال خود را بر محکومیت این رقبای «حدی» قرار داد، تردید نکنید که شیوه استدلال و نظر او چیزی نیست جز همان «میان‌یابی»!

یادداشت وارده: شکست مطلق طرح مهدی خزعلی به روایت آمار رسمی

2012-05-08T13:00:00.000+04:30

صادق- اگرچه حضور علی مطهری، به عنوان نماینده‌ای شجاع، در مجلس نهم مایه خوشحالی است، اما آقای مهدی خزعلی پس از اعلام نتایج تهران سعی در موفق جلوه دادن طرح «تک رأی» به مطهری داشتند که تفسیری نادرست است. ایشان در وبلاگشان نوشتند:

«او (مطهری) در دور نخست کمتر از 20 درصد آراء را به خود اختصاص داد و در دور دوم علی‌رغم هم‌داستانی تمام گروه‌های جناح حاکم بر علیه او، 35 درصد آراء را از آن خود کرد، این نشان موفقیت طرح تک رأی و ثبت یک پیروزی برای منتقدین و معترضین است.» (+) همچنین مهدی خزعلی در جایی دیگر می‌گوید: «اگر این حمایت (طرح تک رای به مطهری) نبود تنها صدای اعتراض مجلس را نیز خاموش می کردند!». (+)

این ادعاهای پوچ برای نگارنده انگیزه‌ای شد برای بررسی آماری نتایج انتخابات با استفاده از آمار رسمی وزارت کشور:

1- در دور اول انتخابات در در حوزه انتخابیه «تهران، ری، ‌شمیرانات و اسلام شهر» 527 کاندیدا حضور داشتند، در حالیکه در دور دوم 50 کاندیدا حضور پیدا کردند. در حالیکه تعداد کاندیداها به کمتر از یک دهم کاهش یافته است، طبیعی است که سهم هر کاندیدا از آراء نیز افزایش یابد. چنانکه در میان 25 نفر برنده دور دوم، همگی آن‌ها در دور دوم سهم بیشتری از دور اول داشتند؛ سهم نوباوه از 22 درصد به 44 درصد رسید، سهم کوثری از 21 درصد به 38 درصد رسید و ... نمودار زیر افزایش سهم همهء کاندیداها را نشان می‌دهد. بنابراین ادعای خزعلی مبنی بر اینکه افزایش سهم مطهری از آراء به معنی استقبال مردم از طرح اوست کاملاً بی‌اساس و واهی است.

(برای دیدن تصویر بزرگ روی عکس کلیک کنید)

2- علی‌رغم آنکه به دلیل تعداد کاندیداها سهم هر کاندیدا از آراء افزایش می‌یابد، به دلیل آنکه تعداد شرکت کنندگان در دور دوم انتخابات تهران با کاهش فوق العاده (از حدود دو میلیون و صد هزار رأی صحیح در دور اول به حدود یک میلیون و صد هزار رأی صحیح در دور دوم) روبرو بوده است، بیشتر کاندیداهای حوزهء انتخاباتی تهران با کاهش رأی مواجه بوده‌اند. چنانکه علی مطهری نیز با کاهش حدود 54 هزار رای، از 434301 رای در دور اول به 380653 رای در دور دوم رسیده است. نمودار زیر کاهش / افزایش آراء برندگان دور دوم را به نسبت دور اول نشان می‌دهد (زیر محور افقی به معنای کاهش رای است):

(برای دیدن تصویر بزرگ روی عکس کلیک کنید)

با توجه به آمارها می‌توان گفت:

الف- آقای خزعلی که در دور دوم انتخابات طرح «تک رای به مطهری» را ارائه داده بودند و از همه ابزارهای در اختیارشان برای به کرسی نشاندن این طرح استفاده کردند. ایشان از تریبون صدای آمریکا (به قول خودشان منبر یزید) برای تبلیغ طرح استفاده کردند، از چهره‌های سیاسی نظیر پیمان عارف بهره بردند. همچنین در روز پنجشنبه قبل از انتخابات به یک‌باره بیانیه‌ای از یک «شورای» بی‌اعتبار و تازه از زمین سبز شده به اسم «شورای هماهنگی جنبش سبز ایران» در وبلاگ ایشان منتشر شد که تلویحا «شورای هماهنگی راه سبز امید» را به هماهنگی با دول خارجی و حاکمیت متهم و از طرح خزعلی حمایت می‌کرد.

جناب خزعلی شورای هماهنگی راه سبز امید را متهم به قیم‌مآبی کردند و اظهار داشتند که این شورا باید «صدای مبارزان داخل باشند نه قیم و مالک آن‌ها»! اما آمار نشان می‌دهد که در مرحله دوم انتخابات میزان مشارکت در تهران از مرحله اول نیز بسیار کمتر بوده است و تعداد آراء صحیح مأخوذه در حوزه تهران حدود یک میلیون و صد هزار رأی بوده است (در دور اول حدود دو میلیون و صد هزار رأی بود). مشخص است که اکثریت خاموش دور دوم انتخابات حوزه تهران، مردم معترض بوده‌اند. پس در قدم اول روشن است که بیانیه شورای هماهنگی راه سبز امید انطباق بیشتری با نظرات معترضین داخل کشور داشته است تا نظرات مهدی خزعلی و اطلاعیه شورای تازه از زمین سبز شده حامی ایشان! و ایشان وقتی از «صدای داخل کشور» و «فعالین داخل کشور» حرف می‌زنند، صرفاً خودشان و اطرافیانشان را مد نظر دارند.

ب- در بین 25 نفر که در دور دوم از حوزه تهران به مجلس راه یافتند، 7 نفر در دور دوم بیشتر از دور اول رأی آوردند که آقای مطهری در بین آن‌ها نیست. علی مطهری با کاهش حدود 54 هزار رای، از 434301 رای در دور اول به 380653 رای در دور دوم رسیده است. ظاهراَ کمپین دکتر خزعلی به جای اینکه آراء مطهری را بالا ببرد آراء نوباوه وطنی، نبویان، باهنر را بالا برده است! علی مطهری به تعبیر سایت بازتاب معادل اعضا مشترک دو فهرست جبهه متحد و جبهه اصولگرایان رأی آورده است. با توجه به غیبت واضح اکثریت آراء منتقد در انتخابات و بخصوص دور دوم، طبیعی است که پایگاه اصلی آراء علی مطهری بدنه اجتماعی حامی اصولگرایان بوده است.

(برای دیدن تصویر بزرگ روی عکس کلیک کنید)

ج- جدول مقابل نشان می‌دهد که در میان آن دسته از کسانی که در حوزه تهران به دور دوم راه یافتند، از 25 نفر اول فهرست دو نفر (فدایی و سروی) نتوانستند در دور دوم پیروز شوند و 23 نفر دیگر به مجلس رفتند. در این میان علی مطهری نیز که در دور اول رتبه چهارم (از میان راه یافتگان به دور دوم) را داشت، در دور دوم نیز رتبه چهارم را حفظ کرد. دو نفری که از این فهرست خط خوردند نیز رتبه‌های 21 و 22 را داشتند و بنابراین پیش از انتخابات دور دوم می‌شد حدس زد که مطهری از تهران به مجلس راه خواهد یافت و یک‌مرتبه و بطور غیرمنتظره حذف نخواهد شد. بنابراین نگرانی چندانی نیز از بابت حذف مطهری وجود نداشت.

د- علیرضا محجوب و سهیلاجلودارزاده را شاید بتوان تنها کاندیداهای اصلاح‌طلب در حوزه تهران انتخابات مجلس نهم دانست. این دو نفر کاندیداهای «خانه کارگر» بودند و با توجه به اینکه اعضای خانه کارگر تنها نمایندگان رسمی دفاع از حقوق کارگران در مجلس هستند، طبیعی بود که این نهاد در انتخابات به معرفی کاندیدا بپردازد و بدیهی است که حضور این نمایندگان در مجلس (اگرچه نتوانند کار چندانی به پیش ببرند) ضروری احساس شود. در دور اول انتخابات علیرضا محجوب نفر 34 ام از فهرستی بود که به دور دوم راه یافت، و سهیلا جلودارزاده نفر 36 ام. در دور دوم انتخابات علیرضا محجوب به رده 24 ام رسید و به مجلس راه پیدا کرد و سهیلا جلودارزاده نتوانست وارد مجلس شود. آیا بهتر نبود که آن دسته از معترضانی که رأی می‌دهند، به جای «تک رأی به مطهری»، دستکم به جلودارزاده و محجوب هم رأی می‌دادند؟ آقای خزعلی اگر فکر می‌کند که طرحش با استقبال مواجه شده است باید بپذیرد که این طرح نه باعث وارد شدن مطهری به مجلس (چرا که مطهری بدون این طرح هم رأی خوبی داشت) بلکه مانع از وارد شدن جلودارزاده به مجلس شده است!

در پایان باید ذکر شود که این بررسی تنها با اتکا به آراء رسمی اعلام شده انجام شده است که نگارنده اعتمادی به صحت آن‌ها ندارد اما مهدی خزعلی باید آن را بپذیرد. چرا که علی مطهری و مهدی خزعلی تا کنون اعتراضی به نتایج نداشته‌اند. اگر هم ایشان فکر می‌کند که رأی‌شان شمرده نشده می‌توانند اعتراض کنند. همینطور طرح آقای خزعلی هیچ نمود بیرونی (نظیر نمایش تبلیغاتی سبزها در حوزه‌های انتخاباتی) نداشته است. (که البته گویا از اساس هم نباید می‌داشت چرا که آقای خزعلی همچون یک ناظم خوب تاکید داشتند که سبزها هیچ نمادی به همراه نداشته باشند و همچون دیگر مردم در مراکزی که فیلم‌برداری هم می‌شد حضور یابند؛ طرحی که فقط می‌توان تصور کرد برنامه‌ای برای گرم نشان دادن تنور انتخابات باشد!)

نگارنده با نگاهی مثبت و خوش‌بینانه به نیّات آقای خزعلی، امیدوار است ایشان با تأمل در این آمارها به وزن خود در جنبش سبز «داخل کشور» پی ببرند و از ایجاد جنجال‌سازی بیهوده بپرهیزند.

پی‌نوشت:

«مجمع دیوانگان» مشتاقانه از انتشار یادداشت‌های شما استقبال می‌کند.

یادداشت وارده: جنبش سبز و زندگی – اعتراض (1)

2012-05-08T11:10:00.000+04:30

رضا - آن چیزی که این روزها، ذهن مرا بیش از پیش به خود مشغول کرده بود، انتخابات و حواشی آن نبود؛ بلکه میزان جدی گرفته شدن آن و تحلیل‌های پیرامون آن، میان سیاسیون، از عباس عبادی گرفته تا مسعود بهنود و حتی بدنه جنبش سبز بود. البته من به هیچ وجه قصد ندارم که تحلیل‌های بسیار زیبای این بزرگواران را کوچک بشمارم ولی در حد خودم فکر می‌کنم که صورت مسئله، اشتباه فهمیده شده است.

اگر بخواهم از دید خود، خیلی کوتاه وجه اشتراک تمام تحلیل‌های کنونی را بیان کنم، باید بگویم که دعوا بر سر این است که آیا باید در ساختار قدرت نظام فعلی مشارکت کرد یا نه؟ بعضی می‌گویند از اساس شدنی نیست، بعضی می‌گویند که هزینه‌اش از فایده‌اش بیشتر است و بعضی با شروط خاصی، فایده را بیشتر از هزینه می‌دانند و بعضی هم فضای فعلی را فضایی به کل مناسب می‌شمارند.

آن چه که از یک مرد سیاست انتظار می‌رود، تلاش برای بدست گرفتن قدرت است اما آیا جنبش سبز یا جریان اصلاحات، صرفا یک حزب سیاسی‌ است؟ تصور می‌کنم که جمله مهندس موسوی، مبنی بر این‌که «باید راه سبز امید را زندگی کنیم» (بیانیه شماره 13) به هیچ‌وجه شنیده نشده است. مدت زیادی است که بدنه جنبش سبز دائما به فکر مبارزه است درحالی موسوی گفته بود «مبارزه امری مقدس است، اما دائمی نیست. آنچه دائمی است زندگی است.» (همان)

بهتر است در یک سوال شسته و رفته از خودمان بپرسیم که چه می‌خواهیم؟ آیا مطالبه حداکثری جنبش سبز تنها یک تغییر در سطوح حاکمیتی است؟ آیا اساسا تغییر در آن سطوح، می‌تواند وضعیت ما را به طرز محسوسی بهبود ببخشد؟ و از همه مهم‌تر، آیا این بهینه‌ترین و بهترین راه است؟

شخصا گمان نمی‌کنم که راه حل مشکلات کنونی کشور، مثلا برگزیده شدن علی مطهری به جای بادمچیان باشد یا حتی در سطحی عالی‌تر، برگزیده شدن بهزاد نبوی به جای علی مطهری. به هر حال، مطهری از بادمچیان بهتر است و نبوی از مطهری، خِبره‌تر. ولی آیا همین کافی‌ است؟

چیزی را که قطعا باید از عباس عبدی و دیگران پذیرفت این است که شرکت حداقلی در ساختار قدرت هم (حتی محدود به علی مطهری) بهتر از قهر کردن و گوشه‌نشینی است اما این‌جا ما با یک سوال دو گزینه‌ای روبه‌رو نیستیم! البته باید درنظر گرفت که حتی راه‌هکارهایی مثل تحریم فعال با معرفی کانیداهایی از درون زندان یا چنین سیاست‌هایی، باز هم به نوعی قهر کردن محسوب می‌شود چون به نوعی سر و ته آن، شرکت در ساختار قدرت است.

مشکل این‌جاست که جنبش سبز، آگاهانه یا ناآگاهانه، زمین بازی خود را به مبارزه تقلیل داده است و متاسفانه قواعد این زمین هم چندان به میل این جنبش، تعیین نمی‌شود. قرار نیست که در یک شب، معجزه‌ای رخ دهد و حاکمیت از همه مردم عذرخواهی کند و این همه پول و ثروت و قدرت را یک‌جا تحویل مردم دهد. به فرض چنین اتفاق محالی، چه جایگزینی برای تصدی مسئولیت وجود دارد؟ باز هم تاکید می‌کنم که امثال اصلاح‌طلبان قطعا شایسته‌تر و بهتر هستند و فعلا در این یادداشت قصد نقد آن‌ها را ندارم ولی آیا تمام هدف ما همین است؟ اصلاح‌طلبان هم نباشند، جبهه ملی باشد یا هر کس دیگر. در زمین مبارزه، شما باید با هر شرایطی بازی کنید. باید همیشه ابزار چانه‌زنی از بالای خود را حفظ کنید، حتی اگر گزینه‌های انتخابتان بین الله‌کرم و ده‌نمکی باشد. وقتی زمین جنبش سبز، تنها و تنها مبارزه باشد، غیرقابل انتظار نیست که با حصر رهبران آن و زندانی کردن بعضی از چهره‌های شاخص، کاملا منفعل شود!

جنبش سیز باید به زندگی برگردد. این را همه می‌دانیم ولی در چگونگی‌اش تردیدهایی بسیاری داریم و همین تردیدها باعث شده اساسا تا به حال، از این ظرفیت استفاده نشود. ما نمی‌دانیم چه کار باید بکنیم. من راهکاری کلی دارم. راهکار من، تقویت جامعه مدنی است اما باید این راهکار با مثال‌هایی ساده باز شود. مثال‌هایی که هر کس تعداد بسیاری از آن‌ها را در ذهن دارد. البته این مسئله‌ای نیست که بشود در یک یادداشت درباره آن صحبت کرد و من در این‌جا فقط به یک نکته کوتاه، باز هم از یک بحث کلی‌تر اشاره می‌کنم و ادامه و نکته‌های کوچک دیگر را به آینده موکول می‌کنم.

ما اعتراض بلد نیستیم

تمرکز روی خواسته مشخص: با یک مثال دم دستی آغاز کنم. کشاورزی را در نظر بگیرید که «کیوی» می‌کارد. محصولش را از او می‌خرند کیلویی 400 تومان و در شهر بین 3000 تا 4000 تومان می‌فروشند. اگر کشاورز محصولش را نفروشد، کسی همان 400 تومان هم نمی‌خرد و بعد از مدتی از گشنگی می‌میرد و اگر هم بفروشد، به این استثمار دامن می‌زند. آیا باید برود با بخشدار و استان‌دار صحبت کند؟ آیا باید خریدار میوه‌هایش را یاد روز قیامت و خدا و پیغمبر بیندازد؟ چه کار می‌تواند بکند؟ به عبارت بهتر، چگونه می‌تواند اعتراضی کند که نتیجه آن تغییر باشد؟

قطعا اگر او به تنهایی محصولش را نفروشد، اتفاق خاصی نمی‌افتد ولی اگر او و تمام دهکده‌های اطراف بخواهند، می‌توانند چشم به راه یک تغییر باشند. اما حالا در نظر بگیرید که تجمعی از دهکده‌های اطراف برای حل این مشکل شکل بگیرد. کسی در این بین، به یکباره مسئله آب را هم مطرح کند. دیگری مسئله بهداشت و آموزش و همین‌طور مطالبات به حق روستاییان. آیا فکر می‌کنید که این اعتراض به نتیجه می‌رسد؟

فکر می‌کنم که نیازی نیست بیش از این ذهن خواننده را خسته کنم. برای پیگیری مطالبه، باید پله به پله و با تمرکز بر خواسته جزیی و مشخص عمل کرد. اگر روزی برای کیفیت غذای سلف یا امکانات خوابگاه تجمع کردید، نباید در آن درباره وضعیت پوشش اجباری دختران همکلاسی اعتراض کنید، چون نه آن حل می‌شود و نه این. به جز تمرکز روی خواسته مشخص، باید درباره اولویت خواسته‌ها و قابل دسترس بودن آن‌ها و تعامل همراه با اعتراض و بعضی موارد دیگر هم صحبت کرد. در نظر بگیرید که البته اعتراض تنها یکی از جلوه‌های جامعه مدنی است.

پی نوشت:
این مجموعه یادداشت ادامه‌دار است.
«مجمع دیوانگان» مشتاقانه از انتشار یادداشت‌های شما استقبال می‌کند.

سیستمی آموزشی برای سرکوب خلاقیت!

2012-05-07T11:56:00.001+04:30

- من همیشه عاشق ادبیات بودم اما هیچ گاه نمی‌توانم تصویر سیاه برخی ساعات درس ادبیات را در دوران تحصیل از ذهنم بیرون کنم. ساعاتی که معلم ادبیات کل وقت کلاس را صرف «معنی شعر» می‌کرد و ما مجبور بودیم زیر هر بیت از اشعار کتاب «معنی» آن را بنویسیم! پس از آن باید انواع و اقسام «صنایع ادبی» از نظیر «مراعات‌النظیر» و «توزیع‌الحروف یا واج‌آرایی» را پیدا می‌کردیم و در کنار «وجه شبه» و «مشبه‌ به» نشانه می‌گذاشتیم تا شب امتحان حفظ کنیم. دستاورد ما از کلاس ادبیات در بسیاری از سال‌های تحصیل هیچ نبود مگر کسالت و ملال.

در نقطه مقابل من دوره‌های بسیار موفقی را هم به یاد دارم. دوره‌هایی که دبیرانی ارزشمند همچون «محمد ایوبی» بر سر کلاس ادبیات حاضر می‌شدند. دیگر خبری از این جزییات بی‌اهمیت نبود. استاد به خواندن یک شعر و یا داستانی خارج از چهارچوب رسمی تشویق می‌کرد و کار را نه با «تشریح» آن که صرفا با گفت و گوی دانش‌آموزان ادامه می‌داد. این‌جا فرصتی بود که من نوجوان بتوانم ذهن و خیال خودم را آزاد بگذارم و مثلا برداشت ویژه خودم از شعر «زمستان» اخوان ثالث، یا داستان «واگن سیاه» غلام‌حسین ساعدی را سر کلاس ارایه بدهم و نگران «حقیقتی مطلق که من بدان دست نیافته‌ام» نباشم. (مقایسه کنید با معلم ادبیات کلاس اول دبیرستان که اصرار داشت شعر «تو را من چشم در راهم» نیما در وصف «امام زمان» سروده شده و هیچ برداشت دیگری قابل قبول نیست!)

* * *

- این روزها بحث تغییر محتوای آموزشی باز هم از جانب مسوولان مطرح شده است اما من چندان به چنین تغییراتی خوش‌بین نیستم. به باور من مشکل نظام آموزشی ما با ترکیب من‌درآوردی «بومی‌سازی» (+) حل نمی‌شود. نه حذف «تصمیم کبری، باز باران، دهقان فداکار و کوکب خانم» مشکلات را برطرف می‌کند و نه جایگزینی «آموزه‌های قرآنی، سیره پیامبر اعظم (ص) و ائمه معصومین(ع)» (+) ضعف‌ها را پوشش می‌دهد. مشکل اصلی در سیستمی است که اساسا نمی‌تواند تفاوت مدرسه و آموزش مدرن با مکتب‌خانه‌های قاجاری را درک کند. اندیشه‌ای که از سیاست گرفته تا مذهب، «مطلق‌نگر» است و همه را از بالا می‌نگرد، قطعا در هنگام آموزش هم نه به تکثر برداشت‌ها احترامی می‌گذارد و نه گامی در راستای پرورش قوه خلاقیت دانش‌آموز برمی‌دارد. اوج موفقیت این سیستم تنها در این خلاصه شده که چه مقدار «علم و دانش»(!) بسته‌بندی‌شده را بتواند در مغز تعدادی کودک فرو کند و در امتحانات پایان دوره عینا تحویل بگیرد. نتیجه کار، بجز فراری شدن کودکان از تحصیل، انبوهی از فارغ‌التحصیلان دوران متوسطه‌ است که اگر وارد دانشگاه نشوند هیچ استعداد و توانایی قابل ذکری برای ورود به جامعه ندارند. جوانان و نوجوانان 18 ساله ما در واقع همان کودکان 6 ساله‌ای هستند که تحول نظام آموزشی می‌دهیم و پس از 12 سال کوچکترین آشنایی با «مهارت‌های زندگی» ندارند و استعداد آن‌ها در هیچ زمینه‌ای رشد نیافته، مگر در مواردی که توانسته‌اند تجربیاتی غیررسمی و گاه «خلاف عرف و قانون» را در جمع‌های مخفی دوستانه کسب کنند.

* * *

- متن زیر بخشی است از یادداشت «شعر در دسترس اطفال» به قلم «گابریل گارسیا مارکز» که در مجموعه «یادداشت‌های پنج ساله» منتشر شده است:

«به پروفسورها علاقه بسیار دارم و به آن‌ها احترام می‌گذارم و به همین دلیل هم متاسفم که خود آن‌ها نیز قربانی نحوه تدریسی شد‌ه‌اند که وادارشان می‌کند آن همه مزخرف بر زبان بیاورند. یکی از معلم‌های فراموش نشدنی‌ام خانم معلمی است که در پنج سالگی به من خواندن آموخت. دخترکی بود بسیار زیبا و فهمیده که ادعایی هم نداشت. بسیار جوان بود و با گذشت زمان از خود من هم جوان‌تر می‌شد. او بود که برای اولین بار سر کلاس برای ما شعر خواند، اشعاری که تا ابد در حافظه‌ من بر جای می‌مانند. با همین ستایش دبیر ادبیات خود را در دبیرستان به یاد می‌آورم. مردی فروتن و محتاط ک ما را در هزارتوهای کتاب‌های خوب راهنمایی می‌کرد بدون آن‌که بیخود تجزیه و تحلیل‌شان کند. آن نوع تدریس به ما شاگردان او اجاز می‌داد به شیوه خود اشعار را تعبیر کنیم. در واقع تدریس ادبیات باید صرفا راهنمایی خوبی باشد برای کتاب خواندن. در هر شیوه دیگری فقط باعث وحشت شاگردان می‌شوند. عقیده من که اینجا در دفتر خود نشست‌ام چنین است». (27 ژانویه1981)

پی‌نوشت:

گمان می‌کنم نگارند «این وبلاگ» باید یکی از هم‌کلاسی‌های سابق من باشد که مثل من برای نخستین بار داستان واگن سیاه را در کلاس دوم دبیرستان از زبان معلم ادبیات (آقای مهیار) شنیده است:)

مردم را رها کرده‌ایم و خاک می‌پرستیم

2012-05-06T14:46:00.001+04:30

1- خبر: خبر نخست اینکه سرانه مصرف شیر در ایران ۶ برابر کمتر از میانگین جهانی است. مشاور انجمن صنایع لبنی ایران اعلام کرده است سرانه کنونی مصرف شیر در ایران ۷۰ تا ۸۰ کیلوگرم است که در مقایسه ۳۵۰ تا ۵۰۰ کیلوگرم برای کشورهای توسعه یافته رقم ناچیزی محسوب می‌شود. این مقام مسوول افزوده است: «بی‌توجهی به سلامتی موجب شده که سالمندان ایران ۲۰ تا ۲۵ سال زودتر از موعد زمین گیر شوند». (+) خبر دوم اینکه امسال نیز بار دیگر سبد خرید خانوار ایرانی شاهد کاهش ۱۴ درصدی مصرف شیر و 20درصدی لبنیات بوده است!(+)

2- ناسیونالیسم مصدقی: در دوره مبارزات ملی‌شدن صنعت نفت، دولت ایران با فشارهای انگلستان در نوعی تحریم جهانی فرو می‌رود. اولویت نخست جنبش ملی ایران حفاظت از دستاورد ملی‌شدن صنعت نفت است و انگلستان تلاش می‌کند با اعمال فشار به جامعه ایرانی دولت ملی را زمین‌گیر کند. در این شرایط دولت، برنامه‌ای ریاضتی را در دستور قرار می‌دهد تا بحران را سپری کند. بنابر این برنامه، یک جدول غذایی برای شهروندان ایرانی تهیه می‌شود و دولت تلاش می‌کند تا مواد لازم برای این جدول غذایی را در اختیار شهروندان قرار دهد. «ماهی» یکی از ملزومات این جدول است که دولت تشخیص می‌دهد ایرانیان باید برای حفظ سلامتی خود آن را به صورت هفتگی دریافت و مصرف کنند، حال آنکه پیش از آن بخش‌های عمده‌ای از جامعه ایرانی (به ویژه در مناطق مرکزی کشور) اساسا ماهی نمی‌خوردند! لطف‌الله میثمی در کتاب «از نهضت آزادی تا سازمان مجاهدین» خاطره شیرینی از این برنامه غذایی تعریف می‌کند. خاطره‌ای که در آن کودکان اصفهانی در بازی‌های خیابانی خود به شوخی می‌خواندند: «مصدق عزیزم – ماهیت رو خوردم و مریضم»!

3- میهن‌پرستی شجریان: از سیاه‌ترین سپیده‌دم‌های تاریخمان بود صبحی که روی گیشه‌ها خواندیم «بم فرو ریخت»! ایران‌زمین بود و موج سوگواری، بهت، ماتم و اشک. در آن میان بودند گروهی که پیش از هرچیز به یاد «ارگ بم» افتادند. میراث کهن و جاذبه گردش‌گری و البته بازمانده‌ای نمایانگر فرهنگ و تمدن. دیگر معلوم نبود چه کسی در کدام سوگ اشک می‌ریزد، اما یک نفر بود که تکلیف خودش را خیلی زود روشن کرد. استاد محمدرضا شجریان که آن روزها بی‌تاب و ناآرام به کمک هم‌وطنان زیر خاک مانده‌اش شتافته بود جایی فریاد زد: «هزاران ارگ بم فدای يك تار موی مردمان غمديده بم باد».(+) آن روزها من مدام از خودم می‌پرسیدم «آیا این درست است؟ آیا این ایرانیان هستند که باید جانشان را فدای این خاک کنند و یا این خاک است که باید گهواره آرامش مردمان باشد؟ کدام یک میهن‌پرستی واقعی است؟ عشق ورزیدن به خاک ایران‌زمین یا جان ایرانیان؟»

4- ایرانی با «غیرت»: همین امروز من چندین ای-میل مختلف دریافت کردم که به اقدام گوگل در تغییر نام مالکیت جزایر ایران اعتراض داشتند و با جملاتی نظیر این شروع می‌شدند: «اگر ایرانی هستید – اگر میهن پرست هستید» و ... به نظر می‌رسد این‌روزها «میهن‌پرست بودن»، «ایرانی بودن» و البته «غیرت داشتن» تنها در گروه اعتراض به «گوگل» یا حمله سایبری به صفحات فیس‌بوک عربی خلاصه شده است، اما من سال‌هاست که تصمیم خودم را گرفته‌ام و دیگر اینچنین فکر نمی‌کنم.

5- خاک‌پرستی یا مردم پرستی؟ مدت‌ها پیش من یادداشت «از ناسیونالیسم مصدقی تا ناسیونالیسم متعفن» را نوشتم و هنوز گمان می‌کنم باید به تفاوت این دو شیوه از تعابیر «ناسیونالیسم» دقت کنیم. میهن‌پرستی برای من سینه‌چاک دادن بر سر نام «خلیج همیشگی فارس» نیست. من وظیفه امروز خودم را کلیک کردن و تومار نوشتن برای تعیین مالکیت جزایر سه‌گانه نمی‌دانم. آن میهنی که من بدان عشق می‌ورزم مشتی خاک و گل نیست. برای من این انسان‌ها هستند که اهمیت دارند. زنان و مردان، کودکان و سالمندان. از نگاه من آنچه «ایرانی» را تهدید می‌کند ادعاهای گاه و بی‌گاه بر سر خط‌کشی‌های مرزی یا اسامی نقشه‌های جغرافیا نیست. جامعه ایرانی را بی‌تدبیری حاکمیتی تهدید می‌کند که ماحصل سیاست‌هایش کاهش سلامت عمومی جامعه است. کودکانی هستند که نسل به نسل کمتر به مواد مورد نیاز خود دست‌رسی دارند و نسل به نسل جامعه ایرانی را بیمارتر، ضعیف‌تر، معلول‌تر و کم‌هوش‌تر می‌کنند. سالمندانی هستند که زودتر زمین‌گیر می‌شوند و انسان‌هایی هستند که زندگی را با نارسایی‌های جسمانی سپری می‌کنند.

اگر حاکمیت اینجا ترجیح می‌دهد وقت خودش را صرف چانه‌زنی بر سر مراکز غنی‌سازی اورانیوم کند و برای ماجراجویی‌های حاکمان خودکامه‌اش از کیسه سلامت و عمر و جان و مال شهروندانش هزینه کند، این چه جور انسانیت و مروت و کرامتی است که من کودکان کشورم را مجبور کنم همچنان تحت قیمومیت این نادان‌سالاری زندگی کنند؟ میهن‌پرست آن کسی است که حتی در سخت‌ترین شرایط به فکر خورد و خوراک و سلامت هم‌وطنانش باشد و میهن‌پرستی عشق ورزیدن به انسان‌هایی است که در کنار ما زندگی می‌کنند. اگر کودکان ابوموسی بر سر این دو راهی قرار دارند که یا در زیر حاکمیت ناکارآمدی که نام «ایران» را یدک می‌کشد از دست‌رسی به بهداشت و سلامت محروم شوند، یا تحت حاکمیت شیخ‌نشین‌های خلیج در ناز و نعمت فرو روند، انسانیت، وجدان و شرافت شما را به کدام تصمیم راهنمایی می‌کند؟

من می‌گویم دست از سر خلیج بردارید، مشکل ایرانی امروز قانون خانمان‌سوز یارانه‌هاست.

پی‌نوشت:
من پیش از این نیز در مورد گزارش‌های رسمی از تاثیرات منفی طرح حذف یارانه‌ها بر مصرف شیر و سلامت جامعه نوشته بودم. یادداشت «یک سالگی حذف یارانه‌ها و فاجعه‌ای که با دروغ پنهان نمی‌شود»

یادداشت وارده: «رویایی که من باورش کنم»

2012-05-05T16:58:00.001+04:30

سروه- جنس رویاهای من با رویاهای دیگران فرقی ندارد اما شاید شیوه پیدا شدن و سرعت محو شدن‌شان است که متفاوت است. می‌توان گفت رویاهایم بیشتر شبیه به آرزوهای کودکی می‌مانند که چیزی را در ویترین مغازه دیده است. حاضر است هر چیزی بدهد و آن را به دست آورد. گاهی گریه می‌کند تا بلکه برایش بخرند، گاهی پول توجیبی‌هایش را جمع می‌کند تا بخرد و گاهی هم آنقدر طول می‌کشد که فراموشش می‌شود. حتی پیش می‌آید که جنس پشت ویترین عوض شود و رویایی دیگر ظاهر شود.

فکر کردن به رویاهایم برای مدتی هیجان‌انگیز است. از آن‌ها برای دوستانم حرف می‌زنم و خوبی‌هایشان را توصیف می‌کنم و می‌گویم که خیلی دوست دارم این گونه باشد اما اصولا به جایی نمی‌رسد و فراموش می‌کنم. نه اینکه چیز بزرگی از دست داده باشم، بلکه تاثیر آن‌ها احتمالا به اندازه تاثیر همان عروسک پشت ویترین است. اگر باشند خوشحال هستم و اگر هم نباشند اتفاق بدی نمی‌افتد. به همین دلیل هم هست که به آن‌ها رویا می‌گویم. هر وقت چیزی که می‌خواهم مهم‌تر از عروسک پشت ویترین باشد، دیگر رویا و آرزو نیست، بلکه یک بعد جدیت هم پیدا می‌کند و به هدف تبدیل می‌شود. هدف هم واقعی‌تر است و هم دست‌یابی یه آن تاثیرگذارتر. برعکس این حالت را هم داریم. رویاهای خیلی دور از واقعیت که بیشتر فانتزی‌های خوشگلی هستند که می‌دانیم شدنی نیستند. این حالت را من کمتر تجربه کرده‌ام. بیشتر آرزوهایم در همان مایه‌های رویاها هستند. نه هدف‌های زیادی دارم و نه فانتزی‌های رنگارنگ.

از آخرین رویاهایم آروزی حامله شدن بوده! از تصور اینکه موجودی زنده در شکمم به وجود می‌آید و بزرگ می‌شود هیجان زده می‌شوم. (همکارمان حامله بود و من دلم خواست) یا ماشین داشته باشم و گاهی آخر هفته به کنار دریا بروم و شنا بلد باشم و ساعت‌ها شنا کنم. یا خانه‌ای کوچک داشته باشم برای خودم با همسایگانی که نمی‌بینمشان و دوستانم برای دیدنم به خانه‌ام بیایند. یا انیمیشن‌هایی که بارها در ذهنم طراحی کرده‌ام را بسازم. یا داستانی بلند از زندگی خودم را بنویسم و بهترین کتاب سال شود. یا دوچرخه داشته باشم و در حالی که موهایم را دم اسبی بسته‌ام بروم بیرون از خانه. یا بروم خارج از کشور و در یک شهر کوچک سرسبز در دانشگاه درس بخوانم و ساعت‌ها در کتاب خانه مشغول مطالعه باشم، شب دیر وقت قدم زنان پیاده روها را طی کنم تا به خانه‌ام برسم، بدون دغدغه دیگری.

بیشتر از این رویاهایم را نمی‌آرایم. آرزوی جهانی بهتر و بدون گدا و بدون دردسر و بدون شکوه ندارم. رویای یک شهر رنگی‌ پر از آدم‌های خندان که هیچ یک گرسنه نیستند ندارم. انتظار بهترین مجریان قانون و عادل‌ترین دادگاه‌ها را ندارم. آرزو نمی‌کنم نصف شب‌ها آنقدر امن باشد که در همین تهران بتوان تنها در زیر نور ماه قدم زد. نمی‌خواهم تمام خوبی‌های دنیا را وارد رویاهایم کنم. در آن صورت باورشان نخواهم کرد. می‌خواهم همین قدر باشند که بتوان باورشان کرد. رویایی که باورش نداشته باشم ناراحتم می‌کند.

پی‌نوشت:

«مجمع دیوانگان» مشتاقانه از انتشار یادداشت‌های شما استقبال می‌کند.

رویاهای کوچک من روی ایوان آجری

2012-05-02T14:30:00.001+04:30

بهانه نخست این نوشته، دعوت «حمزه غالبی» است تا گروهی از وبلاگ‌نویسان از «رویاهای خود» بنویسند. بهانه دیگرش توافقی است میان جمعی از وبلاگ‌نویسان که در حلقه وبلاگی «گفت و گو» هر دو هفته یک بار موضوعی را مورد توافق قرار می‌دهند. هر دوی این بهانه‌ها این پیش‌زمینه را ایجاد می‌کند که این «رویا» حتما باید آرمانی گروهی و اجتماعی باشد، اما من اصولا آدم خودخواهی هستم! رویای من گروهی نیست. من اصلا سودای ایران آزاد و آباد فردا را ندارم. رویای من جهانی بدون فقر نیست، یا جهان صلح و ریشه‌کن شدن بی‌سوادی و جهان بدون کودکان‌کار و انسان‌های ناگزیر از تن‌فروشی! رویای من خیلی ساده‌تر است.

در خیابان «آیت‌الله طالقانی» تهران قدم زده‌اید؟ من هر هفته چند بار این کار را می‌کنم. در خود خیابان و گاه در کوچه‌های اطرافش. بعد به ساختمان‌های قدیمی و ایوان‌های آجریشان خیره می‌شوم و هر بار از اعماق وجود «آه» مي‌کشم. گاه از دیدنشان به وجد می‌آیم و همان‌جاست که رویاهایم پیش چشمم زنده می‌شوند. بلی؛ رویای من یک واحد کوچک مسکونی، در خیابان طالقانی تهران است با نمایی آجری و ایوانی رو به خیابان. چقدر بهتر اگر حوالی پارک ایران‌شهر باشد و یا حتی در آن خیابان موسوی که از جنوب پارک به سمت شمال ادامه دارد و از همان ابتدایش نمای «خانه هنرمندان» پیداست! رویای من همین‌قدر کوچک است.

من در رویای خودم شب‌هایی که حتما بهاری و یا تابستانی است روی ایوان خانه آجری‌ام می‌نشینم و از نسیمی که حتما خنک است لذت می‌برم و به آسمانی که حتما پرستاره است خیره می‌شوم. میز و صندلی چوبی کوچکی که شاید «لهستانی» باشد دارم و حتما یک فنجان هم قهوه و یک زیرسیگاری و اگر رمانی از مارکز یا داستایوسکی در دستم نباشد، شاید مشغول خلق شخصیت باشم. آخر من شیفته ادبیات هستم. همیشه دوست داشتم روزی نویسنده شوم. حتی آن روزهایی که با تمام وجود مشغول خواندن ریاضی و فیزیک بودم! احتمالا در رویای من وضعیت به گونه‌ای است که مردم از ترس بیکاری و فقر ناچار نشوند فرزندانشان را فارغ از علایق و استعدادهایشان به تحصیل در رشته‌هایی بکشانند که بازار کار دارند.

در رویای من، وقتی که مشغول نوشتن و یا خواندن هستم هیچ گاه حواسم بابت دیرکرد اقساط بانک پرت نمی‌شود. آخر در رویای من، کارفرمای عزیز ابدا قصد ندارد که پرداخت حقوق را گاه تا پنج ماه هم به تعویق بیندازد. احتمالا در رویای من، تمام کارگران، اصناف و اتحادیه‌های مستقلی دارند که هرگاه لازم شد از حقوق اعضای خود در برابر کارفرمایشان دفاع می‌کنند. البته در رویای من کارفرما هم یک دراکولای خون‌آشام نیست. او هم اگر مطالبات خود را از دولت وصول کند به حقوق کارگرش پای‌بند است. پس حتما در آن رویا دولت بودجه‌های عمرانی کشور را خرج توزیع چک‌پول در سفرهای عمرانی و پرداخت یارانه نکرده و جیب مسوولین دولتی هم سوراخ نبوده تا هزار هزار میلیارد از تویش زمین بریزد و خلاصه پیمانکار خصوصی بماند و مطالباتی که وصول نمی‌شوند و پولی که وجود ندارد تا حق کارگرش را بدهد.

بگذریم، آرامش و سکوت ایوان خانه آجری را نباید آشفت. آنجا من نشسته بودم و حالا قلمی در دست دارم و کاغذی روی میز. حتما دارم فکر می‌کنم اما در آن رویای شیرین قطعا نگران این نیستم که ایده‌ داستانم خوشایند دستگاه «ممیزی» نیست و اگر آن را به همین شکل بنویسم قطعا مجوز انتشار نخواهد گرفت. آخر در رویای من چیزی به نام «مجوز نشر» وجود ندارد. حتما آن‌جا هر انسانی حق دارد نظرش را و رویای‌ش را بازگو کند یا روی کاغذ بیاورد و به دست دیگران بدهد. اصلا لازم نیست یک گروهی بنشینند پشت چند تا میز و برای درونیات مغز انسان‌ها تصمیم بگیرند.

به هر حال هر نویسنده‌ای در لحظاتی از داستان‌هایش دچار یک وقفه می‌شود. ممکن است چیزی به ذهنش نرسد و توقف من هم روی ایوان خانه آجری خیابان طالقانی شاید به این دلیل است که نمی‌توانم نام رمان‌ام را انتخاب کنم. پس بهتر است برای مدتی از ایوان خارج شوم و در خیابان قدم بزنم. طالقانی نزدیک چهارراه ولیعصر است. پس چه مقصدی بهتر از تیاترشهر که حتما در آنجا نه خبری از کارگاه‌های ساختمانی شهرداری است، نه اثری از خیمه‌های زشت و پرچم‌های بی‌سلیقه و نه کسی کل فضای تیاتر را با نوارهای مداحی به هم ریخته است. تازه، احتمالا «علک*» را هم می‌شود همان حوالی ساختمان تیاترشهر پیدا کرد. آخر در رویای من، علک 21-22 ساله که جای خود، هیچ زندانی سیاسی دیگری هم در زندان نیست. علک هم عاشق تیاتر شهر بود.

حتما می‌توانیم با هم بنشینیم گپ بزنیم، چای بخوریم و حتی تیاتر ببینیم. آن هم چه تیاتری؟ شاید هملت ببینیم! آن هم «هملت»ی که در آن «اوفلیا» کلاه حصیری بر سر ندارد! آخر در رویای من هیچ مامور حراست و گشت ارشادکننده و خانم مهربان نصیحت‌گویی با چماقی زیر چادر وجود ندارد که برای مردم تعیین کنند چه لباسی برازنده آنان است و البته تشخیص بدهند اوفلیا حتما چیزکی به سرش می‌کشیده!

بعد از تیاتر ما فرصت داریم قدم‌زنان خیابان‌های تهران را گز کنیم. البته نه در تاریکی! آخر در رویای من ابدا مغازه‌داران مجبور نیستند سر یک ساعت مشخص تعطیل کنند و شهر را به حالتی غیررسمی از حکومت نظامی فرو ببرند! حتما چراغ بسیاری از مغازه‌ها روشن است و در تاریکی شب زیبایی شهر را دوچندان کرده. ما هم با خیال راحت مشغول قدم زدن هستیم و هیچ هراسی هم نیست از نوجوان‌های موتورسواری که ناگهان جلوی شما را می‌گیرند و با به رخ کشیدن چپیه‌ای که حتما کارت هویت محسوب می‌شود از شما بپرسند: «کجا می‌روی؟» یا «چه کار می‌کنی این وقت شب؟» و البته اجازه هم داشته باشند تا فیهاخالدون شما را بگردند!

در آن پیاده‌روی شبانه ما، ممکن است جایی سکوت شب را صدایی چون جشن و پای‌کوبی بشکند. سر که می‌چرخانی به مجموعه‌ای با چراغ‌های فراوان برخور می‌کنی که صدای خنده و شادی و هم‌خوانی از آن به گوش می‌رسد. سهم ما البته بجز یک لبخند از شادی هم‌وطنان چیزی نیست. برای کارمندی که صبح فردا باید سر کار باشد، فرصت لب تر کردنی وجود ندارد. بالا و پایین پریدن‌اش هم که دیگر از ما گذشته. اگر فرصتی باشد، امثال من ترجیح می‌دهند لم داده روی صندلی‌های سالن از موسیقی لذت ببرند. در مجموعه‌هایی که حتما در شان و مقام موسیقی ما بنا شده‌اند تا بار دیگر استاد شجریان برایمان نغمه‌ای بخواند که قطعا این بار «مرغ سحر» نیست و یا حتی «سیمین غانم» دوباره آن حنجره مخملین‌اش را در فضای تالاری به صدا درآورد که این بار پلاکارد «ورود آقایان ممنوع» بر درش ندارد!

اما آن شب را ما همچنان قدم می‌زنیم تا به خیابان طالقانی و آن خانه آجری و ایوان کوچک‌اش برسیم. تا آن زمان حتما ذهن من هم جرقه‌ای زده است تا بالاخره بتوانم نام رمان‌ام را انتخاب کنم. آن‌گاه شاید قلم را بردارم و روی کاغذ بنویسم: «رویاهای کوچک من روی ایوان آجری»!

------
* «علی‌اکبر محمدزاده» دبیر انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف

با موضوعی مشابه از حلقه وبلاگی «گفت و گو» بخوانید:

«شمه‌ای از تاریخ فردای ایران» - مهدی جامی (سیبستان)
«رویاهای کهنه من» - سام‌الدین ضیائی (تارنوشت)

رو سیاه می‌شویم!

2012-04-28T15:19:00.001+04:30

«آدمی پرنده نيست‌
تا به هر کران که پرکشد، برای او وطن شود
سرنوشت برگ دارد آدمی‌
برگ‌،
وقتی از بلند شاخه‌اش جدا شود،
پايمال عابران کوچه‌ها شود»

این شعر «قنبرعلی تابش»، شاعر افغان را سال‌ها پیش و در سایت «بی.بی.سی فارسی» خواندم و آنچنان در ذهنم ثبت شد که شاید در برخورد با هر سفر یا خبر مهاجرتی، نخستین پاسخی که به ذهنم می‌رسید همان بود: «آدمی پرنده نیست تا به هر کران که پر کشد برای او وطن شود». پایمال شدن به پای عابران کوچه‌ها، تلخ‌ترین تعبیری است که من از سرنوشت مهاجرین شنیده‌ام و این روزها گمان می‌کنم بیش از هر زمانی باید به شاعر این کلمات حق بدهم.

برای من نه تنها شگفت‌انگیز، که بیشتر دردناک است شنیدن اخبار روزمره‌ای که در آن برخی از هم‌وطنان و یا مسوولین حکومتی ما نسبت به مهاجرین افغان تعابیر و یا اعمال و برخوردهایی تبعیض‌آمیز و غیرانسانی روا می‌دارند. عجیب‌تر آنکه موج جدید و ای بسا کم‌سابقه این برخوردها درست در زمانی صورت می‌گیرد که جامعه ایرانی شاید بیشتر از هر دوره دیگری خودش با چالش «ماندن یا رفتن» مواجه است و موج مهاجرت از کشور طی سه سال گذشته گسترشی کم‌سابقه گرفته است.

حرف خاصی نیست. فقط به ذهنم رسید این شعر را یک بار دیگر اینجا بازنشر کنم و به خواننده ایرانی بگویم: شاعری افغان در واکنش به اخبار تحقیرآمیزی نظیر «جلوگیری از ورود افغان‌ها به پارک صفه در اصفهان» دارد شعر می‌گوید:

بهار آمد ولی آوازه ممنوع
تنفس در هوای تازه ممنوع

حضور مرغ بال و پر شکسته
کنار جویبار و سبزه ممنوع

پی‌نوشت:
از خواندن سروده‌های «قنبرعلی تابش» در وبلاگ شخصی خودش لذت ببرید و غزل زیبای «از سنگ‌ماشه تا لب زاینده رود کار» را از دست ندهید.

یادداشت وارده: نگاهی به مجموعه شعر «دوئتی برای یک صدا»

2012-04-24T13:42:00.001+04:30

معرفی:

عنوان: دوئتی برای یک صدا

شاعر: لیندا پاستان

مترجم: آزاده کامیار

ناشر: نشر چشمه

4200 تومان

هدیه- اگر شما به دسته‌ای تعلق دارید که می‌دانند بهترین راه روبرویی با جهان شعر زنده است، بهترین حالت برای خواندن این نوشته هم، ابتدا کشیدن یک نفس عمیق، بعد کمی جا به جا شدن بر روی صندلی‌تان و در آخر زدن یک لبخند است: روبرو شدن با یک مجموعه شعر خانگی فضایی کمی متفاوت می‌طلبد.

«نشر چشمه»، همین چند وقت پیش یک کتاب شعر خانگی منتشر کرده است. اینکه شعر خانگی یعنی چه را، تا قبل از اینکه آزاده در مقدمه کتاب توضیح دهد، نمی دانستم: (آزاده اسم مترجم کتاب است و خب فضای این نوشته خیلی صمیمی است و اگر چند خط جلوتر به جای خانم پاستان از اسم لیندا استفاده کردم دلیلش تنها همین است و لاغیر!) شعری که اشعار آن ضبط وقایع هر روزه و به عبارتی معمولی‌هاست و این دقیقا دلیلی است که «دوئتی برای یک صدا» را باید خواند:

فکر کنم اوایل اردیبهشت بود
زمان یاس و زغال اخته
زمان وعده‌ها و وعیدها
که حالا چند تایش هم شکست، شکست.

حالا بعد از خواندن این سطور، حتما شما یادتان می‌افتد که الان اوایل اردیبهشت است، کم‌کم وقت زغال اخته خوردن است و یک عالمه یادآوری شادی‌آور دیگر.

لیندا پاستا، متولد 1932 است. یعنی یک زن، که زمان زیادی برای تجربه کردن زندگی داشته است. همین است که وقتی صحبت از پنج‌خوان اندوه می‌کند: «شبی که تو را گم کردم، کسانی پنج خوان اندوه را نشانم دادند، گفتند، از این سو برو، آسان است رفتن، زود یاد می‌گیری ...» در آخرش هم یادش هست که بگوید «دوار است پلکان اندوه، تو را گم کرده‌ام». بعد تو (ذکر کرده بودم این متن صمیمی است، در چنین فضایی شما هم تبدیل می‌شود به تو) دلت می‌خواهد چند شعر جلوتر را ورق بزنی. چند شعر جلوتر که: «در واقع یکی هستند زن و نقاشی و فصل» و یادت بیاید گذر از هیچ کدام از این سه آسان نیست، سخت هم نیست و ممکن هم نیست. (حتی شاید دلت خواست کتاب «نیست» علیرضا روشن را دوباره برداری و بخوانی، یا اگر نداری، نمایشگاه امسال بخری!)

کمی بعدتر، لیندا (ای بابا!) نشانمان می‌دهد که فرقی نمی‌کند کجای جهان باشی. دلهره‌های خانگی همه ما یکی است. دلهره ما از ترک دنیای امن‌مان. از وصل بودن به گذشته. اینکه بخشی از ایمیل‌هایی که برای هم می‌زنیم و سرشارند از «یادت می‌آید؟»ها و این در تمام جهان چطور مشترک است:

«چون به آینده اعتماد ندارم، هر کجا که می‌روم، هی از پس شانه به پشت نگاه می‌کنم»

حتی شاید جذاب‌ترین بخش مجموعه شعر خانگی، این باشد که کتابی است که هر کس می‌تواند شعری، خطی، نگاهی، کلامی پیدا کند که بشود گفت صدای شخصی‌اش است. مثلا احتمال دارد اگر نویسنده اصلی این وبلاگ می‌خواست یادداشتی بر این کتاب بنویسد، با این بخش کتاب شروع می‌کرد:

«یعنی همان چیزی که نویسندگان به آن می‌گویند معنا، تپانچه معروف چخوف، که باید در پرده آخر تیری از آن شلیک شود»

شگفت‌انگیزترین بخش کتاب، وقتی است که نویسنده تمام هستی‌اش را نشانت می‌دهد: او یک انسان عادی است: «در خواب من باران می‌آمد و صبح دشت خیس بود»، یک زن است: «حرفی هست، که می‌خواهم بشنوی، حرفی فراتر از عشق، سپاس یا هم‌آغوشی» یک دختر است: «بعد از آن سکته مغزی، تو زن دیگری شدی، این درست که یاد گرفتم او را هم دوست داشته باشم، اما هرگز نشد از سر تقصیراتش بگذرم، که مادر واقعی‌ام را، تو را، جایی میان رانه‌های برف، پشت قله‌های بیوگی، پنهان کرد» یک مادر است «وقتی دوچرخه سواری یادت دادم، تو هشت سالت بود» و همچنان یک انسان عادی است.

فکر می‌کنم این تمام چیزی است که ما این روزها در بین اخبار متفاوت جنگ و تحریم و تجاوز و تورم در حال فراموش کردنیم: اینکه چطور یک انسان عادی باشیم. اینکه چطور به تمامی زندگی کنیم، از لحظه‌های کوچک‌مان لذت ببریم، هر چند زنده بودن، همیشه با رنج‌ها و سختی‌هایی همراه است که آن را خاص – به شدت خاص و خواستنی – می‌کند:

«آن‌چه می‌خواهیم؛ هرگز ساده نبوده است؛ در میان اشیایی حرکت می‌کنیم؛ که خیال می‌کردیم می‌خواهیم: چهره، اتاق، کتابی گشوده؛ این اشیا نام ما را بر خود دارند؛ اینکه آن‌ها ما را می‌خواهند».

پی‌نوشت:
- یک مسئله خیلی مهم دیگر هم هست: امسال نمایشگاه کتاب بدون حضور «نشر چشمه» فعالیت می‌کند. نشر چشمه، از این جریان به شدت ناراحت است و در نظر دارد هم زمان با نمایشگاه، تخفیفی بر روی کتاب‌هایش را در همان کتابفروشی‌اش – زیر پل کریمخان تقاطع قرنی – داشته باشد. این یعنی به نشر چشمه سر بزنید!

- یک لبخند دیگر بزنید، یک کمی دیگر بر روی صندلی‌تان جا به جا شوید و کمی زندگی کنید. روزهای اردیبهشتی فوق العاده‌اند!

و از خودم می‌پرسم
اصلا می‌شد با وجود نقشه‌ای
که خدا کشیده بود
حوا سیب را
نپذیرد؟

«مجمع دیوانگان» مشتاقانه از انتشار یادداشت‌های شما استقبال می‌کند

تصویری که مردم برزیل باید از فرهنگ ایرانیان داشته باشند

2012-04-24T10:47:00.000+04:30

برخورد نخست:

«لوییز ایناسیو داسیلوا» معروف به «لولا» احتمالا محبوب‌ترین رییس جمهور تاریخ برزیل بوده است. پس زمانی که او برای دولتمردان ایرانی پیغام فرستاد که از سنگسار «سکینه محمدی آشتیانی» خودداری کنند، (+) توجه بخش عمده‌ای از جامعه برزیلی به این پرونده جنجالی در خاک ایران جلب شد. پرونده‌ای که در آن خانم آشتیانی به دلیل آنچه «زنای محصنه» خوانده می‌شود به مجازات «سنگسار» محکوم شده بود.

برخورد دوم:

پس از آنکه دیپلمات ایرانی در استخر برزیلی دختربچه‌های 8 تا 16 سال را مورد اذیت و آزار قرار داد، سفارت‌خانه ایران در برزیل اعلام کرد که مسئله چیزی نبوده است بجز یک «سوء تفاهم به دلیل تفاوت‌های فرهنگی»! (+) قطعا شهروند برزیلی در برخورد با این توضیح دیپلماتیک مقامات ایرانی از خود خواهد پرسید «این تفاوت فرهنگی ما با ایرانیان چیست؟» آنگاه ممکن است به یاد نخستین برخورد خود با مسئله ایرانیان بیفتد!

یک شهروند عادی برزیلی احتمالا اطلاعات اندکی از فرهنگ ایرانیان خواهد داشت اما جنجال اخیر ممکن است بسیاری از برزیلی‌ها را به این فکر بیندازد که از کنار هم قرار دادن همین اطلاعات اندک یک تصویر کلی از جامعه ایرانی در ذهن خود ایجاد کنند! آنگاه هیچ بعید نیست به این نتیجه عجیب و غریب برسند که «در فرهنگ ایرانیان، اگر زن و مرد با رضایت دوطرفه با هم ارتباط برقرار کنند مجازات می‌شوند و اگر مردی بدون رضایت زن از او استفاده کند مورد حمایت‌ قرار می‌گیرد»!

اگر گمان می‌کنید چنین تصویری یک توهین آشکار و حتی برداشتی بی‌شرمانه‌ از فرهنگ کهن ایرانیان است، پس امیدوار باشید که برزیلی‌ها اصلا به سرشان نزند که برای تحقیق بیشتر به وبلاگستان فارسی مراجعه کنند! زیرا ممکن است در برخورد سوم با وبلاگ‌نویسی مواجه شوند که نه تنها تلاش می‌کند کل مسئله را یک «سناریو»ی طراحی شده از جانب بیگانگان نشان دهد، بلکه حتی در این عملیات متحیرانه کار را به جایی می‌رساند که اعتراف کند: «مشکل چهارم این سناریو، ابهام در بحث تعدی جنسی است. می دانیم که در ایران نوع برخورد با کودکان به خاطر شرایط فرهنگی فرق می کند. پیش آمده است که خود من در استخر، با کودکان دوستانم بازی و شوخی کرده‌ام در حالی که پدرانشان نیز ناظر بوده‌اند. این چنین رفتاری به گفته دوستان خارج نشین، در خارج از ایران عرف نیست. این سناریو در اصل یک رفتار غیرمعمول در خارج از ایران ولی معمول در ایران را، به عنوان تعدی جنسی مطرح کرده است».(+)

گروه‌های کوچک اجتماعی برای تبدیل فرهنگ «سرگرمی‌خواهی» به «فراغت»

2012-04-22T12:53:00.003+04:30

(بخش عمده‌ای از این یادداشت، بازخوانی کتاب «کار و فراغت ایرانیان»، نوشته «حسن قاضی‌مرادی» است)

1- «کار» در برابر «اشتغال»

اینجا «کار» را فعالیتی خلاق و آگاهانه تعریف می‌کنیم که غایتمند و اجتماعی است. فردی که «کار» می‌کند هم به چند و چون فعالیت خود «آگاهی» دارد و هم «آگاهانه» آن را انتخاب کرده است. در نقطه مقابل «کار»، می‌توان فعالیت‌ به ظاهر مشابه «اشتغال» را تعریف کرد که در چهارچوب آن فرد بر اساس ضرورت عمل می‌کند اما تا ابد نیز در بند همان ضرورت می‌ماند. همچنین «بیگانگی نیروی کار» معرف وضعیتی است که در آن نیروی کار بر روند شرایط کار و نیز محصول کار خود نظارتی ندارد. بلکه صرفا تحت نظارت و راهبری و سفارش کارگزار است که کاری فاقد خوانگیختگی را انجام می‌دهد. بخش عمده‌‌ای از این «بیگانیگی نیروی کار» که به تبدیل «کار» به «اشتغال» می‌انجامد حاصل تقسیم کار اجتماعی است. به این معنی که نیروی کار به کاری می‌پردازد که چه بسا نسبتی با توانمندی‌ها و اشتیاقات او نداشته باشد و بنابر این او در بیگانگی نسبت به توانمندی‌ها و اشتیاقات فردی‌اش به آن می‌پردازد.

شاید نیازی به مثال نباشد، اما به دلیل خلاصه‌سازی بیش از حد مسئله در اینجا به چند نمونه ساده که شاید گویای این تفاوت‌ها باشد اشاره می‌کنم. صنعت‌گری سنتی را تصور کنید که کارش ساختن «گاری» بوده است. او می‌توانسته نسبت به دلایل و حتی نتایج کار خود کاملا آگاه باشد. از محصول کار خود لذت ببرد و حتی برای بهبود و یا تغییر آن ایده‌پردازی کند و هنرش را به کار ببندد. نمونه صنعتی این فرد می‌تواند یک کارگر ساده در کارخانجات خودروسازی باشد که فقط موظف است «پیچ» بسازد یا فلان دستگیره را سر جای خودش قرار دهد. این دیگر «کار» نیست. یک حرکت ملال‌آور است که روزانه هزاران بار تکرار می‌شود، تنوعی ندارد، ابتدا و انتهایش مشخص نیست و فرد نمی‌تواند نسبت به کلیت سیستمی که در آن قرار گرفته «آگاهی» کافی داشته باشد و یا در آن تغییراتی ایجاد کند.

ناگفته پیداست فشار اقتصادی و محدودیت‌های بازار کار بیشتر ما را ناچار می‌سازد که در موقعیت‌هایی فعالیت کنیم که چندان با روحیات ما سازگاری ندارد. شما ممکن است کارگری باشید که شیفته موسیقی است. کارمند بانک باشید اما رویای نویسندگی داشته باشید. معلم ریاضی باشید اما حسرت ورزشکار بودن را بخورید. در این وضعیت فعالیتی که شما به صورت معمول انجام می‌دهید صرفا «اشتغال» به قصد امرار معاش است. «کار» ویژه کسانی است که دقیقا فعالیت‌ خود را آگاهانه و در راستای دلخواست‌های خود انتخاب کرده‌اند.

2- «فراغت» در برابر «سرگرمی‌خواهی»

اگر در برابر «کار» بتوانیم «اشتغال» را تعریف کنیم، آنگاه در برابر «فراغت» نیز می‌توانیم «سرگرمی‌خواهی» را قرار دهیم. در واقع دوگانه «کار-فراغت» تنها در برابر دوگانه «اشتغال-سرگرمی‌خواهی» معنا می‌یابد. همچنان که کار عمل خلاق، مولد و تغییر دهنده است، فراغت نیز فعالیت نسبتا خودانگیخته و آزادانه فرد در بازآفرینی خود و بازیابی خویشتن است. اگر شما به نقاشی علاقمند هستید و کار شما هم واقعا نقاشی است، زمانی را که صرف کشیدن تابلوی نقاشی به قصد فروش می‌کنید مشغول کار هستید. در باقی ساعات روز ممکن است از نقاشی‌های دیگران لذت ببرید یا در مورد تاریخ هنر مطالعه کنید و یا حتی وقت‌تان را صرف تماشای یک فیلم کنید. فیلمی که می‌توانید در آن توازن رنگ‌ها را تشخیص بدهید. در تمام این مدت، شما در دوره «فراغت» به سر خواهید برد که شما را رشد می‌دهد و برای تداوم «کار» مجددا آماده می‌کند. بدین ترتیب کار پیش‌فرض فراغت است. یعنی فرد بی‌کار زمان فراغت نیز ندارد و همه وقت او «وقت آزاد» است.

اما همان‌گونه که بیگانه‌شدگی «کار» در «اشتغال» بروز می‌یابد، بیگانه‌شدگی «فراغت» هم در «سرگرمی‌خواهی» رخ می‌دهد. کسی که از اشتغال و زحمت خود در عذاب است و برای خلاصی و رهایی از آن لحظه شماری می‌کند زمان فراغت خود را تنها به سرگرمی‌خواهی فرو می‌کاهد تا برای مدتی میان او و واقعیت تلخ و آزار دنده فاصله اندازد. برخی ویژگی‌های «فرهنگ سرگرمی‌خواهی» را می‌توان بدین گونه نام برد:

- غفلت مهم‌ترین ویژگی سرگرمی‌خواهی است. بروز تمایل به روی‌گردانی از واقعیات اجتماعی خشن و سرکوبگری که فرد هیچ اراده و نظارتی بر آن ندارد و البته غفلت از خود اسیر و مستاصل.

- سرگرمی‌خواهی هدف درخود است. فراغت اهدافی دارد که فرد برای خویش برمی‌گزیند تا به دلخواست‌های خود پاسخ دهد اما سرگرمی‌خواهی هدفی ندارد به جز اینکه تداوم یابد. بدین ترتیب در فرهنگ ایرانی خوشگذرانی عمدتا به معنای آسایش یا راحت‌طلبی است. این خوشگذرانی سرگرمی‌خواهانه هیچ نسبتی با شادی و سعادتمندی ندارد چراکه شادی حاصل شناخت و غلبه بر درد است و سعادتمندی در پی تحقق هدف و غایتی مشخص حاصل می‌شود اما فرهنگ سرگرمی‌خواهی فرد را مستغرق لحظه حال می‌کند.

- فرهنگ سرگرمی‌خواهی فرهنگ مبتنی بر شناسایی روزمره است. هرگونه تقلای آموختن خوش‌گذرانی سرگرمی خواهانه را ناممكن می‌كند. تنها با نیندیشیدن است كه غفلت از خود ممكن می‌شود.

- یک عامل فریبنده در سرگرمی‌خواهی این است که فرد گمان کند خودش عوامل سرگرمی را انتخاب کرده است. در واقع این واقعا یک «انتخاب» نیست بلکه «توهم یک انتخاب» است. بالطبع وقتی فرد به سرگرمی‌هایی روی آورد كه علی‌الظاهر مجاز نیست این «توهم انتخاب» تقویت هم می‌شود و این خود فریبی از تحقیر تكلیف‌پذیری در زندگی حقیقی می‌كاهد. نوجوانی را تصور کنید که به با توهم «خودکفایی» دور از چشم پدر و مادر به ورطه سیگار کشیدن و حتی اعتیاد کشیده می‌شود. یا حتی پدر و مادری را تصور کنید که با تصور «یک طغیان سیاسی»، به جای آنکه روزانه چندین ساعت را صرف تماشای سریال‌های تلویزیونی کنند، روزانه همین مقدار را صرف تماشای سریال‌های ماهواره‌ای می‌کنند!!! یک اصل اساسی برای دریافت تفاوت میان این «انتخاب» واقعی و «توهم» انتخاب، قانون عرضه و تقاضا است. در واقع در فرهنگ سرگرمی‌خواهی قانون عرضه و تقاضا حاکم نیست. شما جلوی ماهواره می‌نشینید و هرقدر که فیلم پخش کنند نگاه می‌کنید. هر برنامه‌ای که تمام می‌شود یک برنامه جذاب دیگر شروع می‌شود و باز شما را میخکوب می‌کند. مقایسه کنید با فردی که دقیقا برای تماشای یک برنامه خاص (که احتمالا دستاوردی برای او دارد) به سراغ تلویزیون می‌رود و پس از پایان آن برنامه تلویزیون را خاموش می‌کند. (برای مثال دیگر به مسئله انتخاب پوشش و «مد» بیندیشید)

3- برخی کارکردهای سرگرمی‌خواهی

- تقویت سازگاری طلبی: جنبه مهم این كاركرد سرگرمی‌خواهی ایجاد سازگاری فرد با سترونی خویش است. حكومت سركوبگر تا جایی كه بتواند وسایل تداوم وضع موجود را در اختیار می‌گیرد اما در عین حال هر ابزار دیگری كه خطری برای تداوم این وضع نداشته باشد قابل تحمل است.

- گسترش سرگرمی‌خواهی به كل فعالیت‌های زندگی: فرد سرگرمی‌خواه در زمان فعالیت موظف‌اش –فرقی نمی‌كند كارگر یا كارمند باشد یا دانشجو یا روشنفكر سیاسی- به جای اینكه مسوولانه و با اشتیاق فعالیت كند خود را با كار سرگرم می‌كند. این دیگر حتی اشتغال هم نیست. مشغولیت است. در مشغولیت وجه استخدام برای تامین معاش برجسته نیست، در مشغولیت فرد با كار خود، خود را سرگرم می‌كند. فرد سرگرمی‌خواه همواره به دنبال دوستی با كسانی است كه بتواند با آن‌ها سرگرم شود، در این حالت هویت انسانی آن فرد مورد غفلت قرار می‌گیرد و توانایی‌اش در سرگرمی برجستگی می‌یابد. در این ارتباط‌ها افراد همواره تنهایند و سخن گفتن‌ها، گفت و گوهایی از سر اندیشه یا تبادل آرا نیست، بلکه صرفا «وراجی کردن» است!

- یكسان شدگی انسان‌ها در سرگرمی‌خواهی: كار انسان‌ها را از یكدیگر متمایز می‌كند و به انسان‌ها هویت فردی می‌بخشد. كار بنیان هویت فردی است. اما زمانی که کار از بین رفته و فراغتی در میان نباشد، انسان‌های سرگرمی‌خواه توده‌ای هم‌شکل و یکسان هستند. دیگر حتی خورده فرهنگ‌ها هم وجود ندارند.

- سرگرمی‌خواهی ابتذال و تحقیر آدمی است: سرگرمی‌خواهی به معنای گریز از مخاطره و روی‌گردانی از جسارت است. سرگرمی‌خواهی شیوه به حساب نیامدن، حاشیه بودن و حاشیه شدن است.

4- «سرگرمی‌خواهی» را به «فراغت» بدل کنیم

تمام این مقدمه طولانی را من برای رسیدن به همین نکته اصلی نوشتم: جامعه سرگرمی‌خواه، جامعه‌ای منفعل است. ظرفی خالی است که درونش را دیگران پر می‌کنند. سلیقه‌اش را یک گروه شکل می‌دهند. عادات رفتاری‌اش را یک گروه دیگر برنامه‌ریزی می‌کنند. ذهنیات‌اش را رسانه‌ها شکل می‌دهند و حتی برای او «علاقه‌سازی» می‌کنند. این جامعه بی‌دفاع و غیرعامل است. همواره مفعول است و حتی معدود حرکاتش چیزی جز «توهم انتخاب» نیست. اما آیا برای تغییر این وضعیت دست ما خالی است؟

در بحث تبدیل «اشتغال» به «کار» من حرف خاصی ندارم. گمان می‌کنم چنین تغییری اگر اساسا امکان‌پذیر باشد یا منحصرا با سیاست‌گزاری‌ کلان حکومتی امکان‌پذیر است و یا به درجات بسیار بالایی از بلوغ اجتماعی وابسته است که اساسا ربطی به جامعه ایرانی ندارد. اما تلاش برای تبدیل فرهنگ «سرگرمی‌خواهی» به «فراغت» می‌تواند از یک اراده شخصی آغاز شود و در حلقه‌های کوچک اجتماعی تداوم پیدا کند. در این زمینه گزاره جالبی در کتاب آقای قاضی‌مرادی به چشم می‌خورد. به تعبیر ایشان «اگر فیلمی كه سرگرمی‌خواه می‌بیند از طریق تحت تاثیر قرار دادن عواطف و افكار او در خاطرش بماند سرگرمی‌خواهی او نقض می‌شود»! یعنی همان رفتارهای روزمره ما، خیلی ساده می‌تواند رنگ و بوی متفاوتی به خود بگیرد.

من مدت‌هاست به این می‌اندیشم که بسیاری از افراد جامعه ایرانی اساسا «زندگی کردن» بلد نیستند! به پدر و مادر خودم که نگاه می‌کنم می‌بینم که در پر کردن اوقات فراغت خود به شدت با مشکل مواجه هستند. یک عمر زندگی خود را صرف «اشتغال» کرده‌اند و حالا اصلا بلد نیستند از ساعات بی‌کاری یا بازنشستگی خود بهره‌ای ببرند. لذت‌بخش‌ترین لحظات‌شان میهمانی‌های خانوادگی است تا ساعت‌ها وقت خود را صرف «وراجی کردن» کنند. جدا از آن منفعل و مستاصل در برابر شبکه‌های تلویزیونی و ماهواره‌ای می‌نشینند تا چه چیز برایشان پخش شود و تمام ابتکار عملشان در تغییر کانال‌ها خلاصه می‌شود. از نگاه من این شیوه‌ای از زندگی نیست، بلکه نوعی مرگ تدریجی است.

به صورت معمول حلقه‌های کوچک اجتماعی ممکن است ما را به یاد سازمان‌های مردم نهاد (NGO) فعال در زمینه‌های اجتماعی بیندازد. یا در نمونه دیگر و تحت تاثیر جنبش سبز به فعالیت‌های سیاسی در گروه‌های کوچک تعبیر شود. با این حال من به جمع‌های کوچک دوستانه یا حتی خانوادگی می‌اندیشم که برای همان هم‌نشینی‌های سابق این بار «موضوع» و «هدف»ی قایل هستند. اگر می‌خواهند فیلمی ببینند این آمادگی را دارند که آن را گروهی تماشا کنند و پس از پایان فیلم برای ساعتی تلویزیون را خاموش کرده و در موردش حرف بزنند. به یکدیگر کتابی برای مطالعه پیشنهاد کنند و حتی اگر هم‌نشینی‌هایشان صرفا به گفت و گو خلاصه می‌شود، هربار با خود بیندیشند که «گفت و گوی امروز چه دستاوردی برای آنان داشت؟» این پرسشی است که می‌تواند «وراجی» کردن را به «گفت و گو با محور اندیشه» بدل کند.

لذت آموختن، تغییر کردن، به جلو رفتن، مفید بودن، احساس شدن، هویت داشتن و منحصر به فرد بودن، احساساتی هستند که می‌تواند شور و نشاط متفاوتی به افراد تزریق کنند. شور و نشاطی که از این جمع‌های کوچک آغاز شده و در نهایت به افزایش «سرمایه اجتماعی» یک کشور ختم می‌شوند. کافی است از این تغییر ساده در زندگی روزمره نهراسیم، آن را پروژه‌ای بزرگ، زمان‌بر و خارج از توان خود تصور نکنیم و برای شکل‌دهی هسته‌های کوچک کار را از کم‌هزینه‌ترین مدل‌ها، نظیر جمع‌های خانوادگی آغاز کنیم. به باور من، این نقطه آغازی است که می‌تواند یک جامعه را، از بی‌نهایت نقاط منفرد و منفعل، به زنجیره‌ای اندام‌وار از کانون‌های مستقل و دارای هویت بدل کند.

با موضوع «گروه‌های کوچک و جامعه مدنی» از حلقه وبلاگی گفت و گو بخوانید:

ارزش گروه‌های کوچک که به آن‌ها دل می‌بندیم: «سیبستان» (مهدی جامی)

نگاهی به رمان «عقرب‌ها را زنده بگیر»

2012-04-18T15:07:00.004+04:30

معرفی:

عنوان: عقرب‌ها را زنده بگیر
نویسنده: قباد آذرآیین
ناشر: نشر افراز
نوبت چاپ: چاپ نخست 1390
148 صفحه؛ 3800 تومان

«فقر»، از جمله در خلاقیت!

شاید اگر حال و هوای داستان‌های «علی اشرف درویشیان» را از فضای کرمانشاه به مسجدسلیمان و روستاهای اطراف‌اش تغییر دهیم نتیجه کار چیزی می‌شود شبیه «عقرب‌ها را زنده بگیر». من دقیقا نمی‌دانم آیا واقعا روستا یا حاشیه‌ای به نام «مظلوم‌آباد» در آن منطقه وجود دارد یا نه، اما نخستین خاطره‌ای که این نام در ذهن من زنده می‌کند داستان «ظلم‌آباد» درویشیان است. همه این‌ها سبب می‌شود تا وقتی در مقدمه کتاب می‌خوانم: «تقدیم به علی‌اشرف درویشیان» اصلا تعجب نکنم.

«عقرب‌ها را زنده بگیر» یک مجموعه داستان به هم پی‌وسته است که گویا قرار است در کنار یکدیگر یک رمان را تشکیل دهند. اگر چنین فرض کنیم آنگاه باید گفت ساختار اثر از چند نظر دچار ضعف است. نخست اینکه تنها رشته‌ای که داستانک‌های مجموعه را به هم پیوند می‌دهد راوی داستان و محیطی است که در آن به سر می‌برد. از این بابت سه بخش «آغاز»، «میانه» و «فرجام» باید به سه دوره زندگی راوی در کودکی، میان‌سالی و در نهایت بزرگسالی و مرگ اشاره داشته باشد. مشکل از زمانی آغاز می‌شود که گاه در میان داستانک‌ها اختلافاتی به چشم می‌خورد که خواننده را به تردید می‌اندازد «آیا راوی این داستان نیز همان راوی داستان قبل است»؟

برای مثال کل موضوع داستان شماره 9 از بخش «آغاز» به ماموریت راوی و برادرش برای جمع‌آوری «ته‌سیگار» از کف خیابان اختصاص دارد: «یک هفته بود که سیگارهای بابام تمام شده بود. کاسب‌کارهای محل هم دیگر نسیه بهمان نمی‌دادند. می‌گفتند چوب خطمان پر شده. بابام زندگی را کرده بود زهر مارمان». (ص54) نتیجه این ماموریت بدان‌جا ختم می‌شود که: «بابام امشب دلی از عزا در می‌آورد. خوشحال و کیفور، توتون‌های همه ته‌سیگارها را خالی می‌کند تو یک کاسه. خرمنی از توتون‌های جورواجور. بعد تا نصفه شب می‌نشیند و سر صبر و حوصله برای خودش لِف می‌پیچد و جِگاره درست می‌کند و سیگار به سیگار می‌گیراند...» (ص55)

اما در داستان شماره 11 از همین بخش به ناگاه با تصویر دیگری از پدر مواجه می‌شویم: «بابام هنوز برنگشته توی حیاط. بلند می‌شوم می‌روم سراغش. کنار دیوار پشتی حیاط کز کرده و سیگار می‌کشد. ندیده بودم بابام روزی سیگار به لبش باشد. همیشه می‌گفت از خریت آدمه که پولِ بی‌زبونهِ که با خون دل در می‌آره دود کنه بفرسته تو هوا. لابد چند نخ خریده برای مهمان‌های امشب». (ص63) تصویر چنین پدری با آنکه از خماری سیگار زندگی را به کام خانواده زهر می‌کند فاصله بسیاری دارد.

در انتهای اثر نیز پس از 27 فصل یا داستانک که در تمامی آن‌ها راوی یک نفر است، در فصل 28 همسر او مسوولیت روایت مرگش‌ را در طول دو صفحه بر عهده می‌گیرد. گمان نمی‌کنم اگر بخواهیم اثر را یک رمان قلمداد کنیم، چندان پذیرفته شده باشد که برای دو صفحه پایانی یک رمان 150 صفحه‌ای به ناگاه نظرگاه تغییر کند.

از طرح و قالب کتاب که بگذریم، روایت «قباد آذین» نیز چندان حرف جدیدی ندارد و کمک شایانی به پر کردن جای خالی طبقات پایین اجتماع در بازار ادبیات جدید نمی‌کند. نخست از این بابت که او زمان داستان را دوران پیش از انتقلاب قرار داده است. با چنین تغییری اساسا نمی‌توان پیامی از دل جامعه بیرون داد. هرچه هست مربوط به یک گذشته دور است و در بهترین حالت می‌تواند لعن و نفرینی به کولبار انباشته سلطنت پهلوی اضافه کند. من دقیقا نمی‌توانم درک کنم وقتی درون‌مایه داستان ما چیزی جز درد و رنج اجتماعی نیست، حواله دادن آن به تاریخ گذشته چه توجیهی پیدا می‌کند؟ گویی زبان روایتی آقای آذرآیین آنچنان به زبان ادبیات چپ‌گرای دهه پنجاه شمسی نزدیک شده که دیگر دلشان نیامده است زمان روایت را هم از همان تاریخ جلوتر بیاورند.

در سوی دیگر، مشکل اساسی این شیوه از روایت این است که فقر را به جای نشان دادن، تعریف می‌کنند. در واقع نویسنده تلاشی نمی‌کند که اثرات و پیامدهای فقر را به صورت ضمنی و در جریان یک داستان به تصویر بکشد. بلکه بی‌پروا و عریان به درون آن شیرجه می‌زند و دقیقا گشنگی شش سر عایله گرد یک سفره‌ خالی را فریاد می‌کند! در این نگاه، فقرا بخشی از ذرات یک جامعه نیستند. آنان در روابط در هم‌پیچیده یک سیستم اجتماعی نقشی ندارند. پیوندشان با جامعه دوسویه نیست، بلکه تمامی فلش‌ها تنها و تنها به سمت آنان ختم می‌شود. آن‌ها فقط «مظلوم» هستند و دیگران همه «مال مردم خور»! پس هرکسی که پول دارد و دست‌اش به دهنش می‌رسد و ای بسا توانایی استخدام چندنفر کارگر را هم دارد، حتما حقوق‌شان را بالا می‌کشد و حتما کلفت‌اش هم سگ دارد و حتما چهارتا فحش هم به کارگر مظلوم و بدبخت خودش می‌دهد تا دوگانه سیاه و سفید در جهان «فقیر و غنی» از هیچ جنبه‌ای مخدوش نشود!

در نهایت اینکه «عقرب‌ها را زنده بگیر» مجموعه‌ای است که برای خواننده‌اش می‌تواند به نوعی نوستالژیک باشد. یادآور «فصل نان» و «آب‌شوران» و ادبیاتی که این روزها کمتر به چشم می‌خورد. هرچند روایت‌ها تنوع زیادی ندارند، اما کوتاهی هر کدام در کنار زبان نسبتا شیرین و روان نویسنده جلوی خستگی خواننده را می‌گیرد. حال و هوای جنوبی داستان، به همراه مجموعه‌ای از اصطلاحات عامیانه مردم منطقه، فضاسازی نسبتا کاملی را نتیجه داده است که در نوع خودش خالی از لطف نیست.

پی‌نوشت:
نگاهی دیگر به این اثر را از اینجا+ بخوانید.

یادداشت وارده: «ضرورت اجتماعی وجود خداوند»

2012-04-18T10:06:00.004+04:30

امیر شفیعی

طرح مسئله: اندیشیدن به و پرسش از مسئله وجود یک قدرت برتر، یا یک قدرت فراگیر دغدغه ازلی بنی‌بشر تا الان بوده است. هر آدمی هم در طول زندگیش حداقل یک بار چنین پرسشی براش ایجاد شده و بسته به داشتن وقت و حوصله درش اندیشه کرده؛ تا جایی که یادم است در کتاب «روی ماه خداوند را ببوس» مصطفی مستور نوشته که این سوالی است که باید یه بار برای همیشه به آن جواب بدهی؛ امّا واقعیت این است که این سه سوال موجی از سوال‌ها را پشت خودش دارد که اگر قصد پاسخ به آن را داشته باشی نمی‌توانی یک بار برای همیشه به آن جواب بدهی، بلکه می‌توانی دیگر بدان نپردازی و فکر نکنی. برای من حدود سه سال است که این پرسش در پس زمینه اکثر لحظه‌ها به طرز جدید و واقع‌گرایانه‌تری وجود داشته.

اهیمت موضوع: چرا اندیشیدن به این موضوع اهمیت دارد؟ دین و مذهب و نوع جهان‌بینی ما در جهت‌گیری ما در زندگی و بیشتر اعمال و تفکرات‌مان تاثیر دارد. این تاثیر عمومی است، یعنی دین و مذهب خاصّی نداشتن خودش یک مسلک است. معروف‌ترین و مهم‌ترین تاثیر شاید همان چیزی باشد که ماکس وبر می‌گوید و پیدایش سرمایه‌داری را خیلی بیشتر تحت تاثیر اعتقادات پروتستانیسم و شاخه کالوینیسم می‌داند. پس تعیین چارچوب فکری ما در این باب بی‌اندازه مهم است و زندگی واقعی‌مان را رقم میزند.

هدف و روش این مقاله: پاسخ به مسئله‌ای که اول ذکر شد، زیاد بوده و هست. پاسخ آن‌هایی که می‌گویند قدرت برتر یا فراگیری وجود ندارد خیلی واقع‌گرایانه‌تر و اثبات‌گرایانه‌تر است، اما هم به شخصه معتقدم که خدایی هست و هم اینکه همان پاسخها هم علمی نیستند و پاسخ علمی‌تر را باید نزد پاسخ‌های ندانم‌گری(Agnosticism) جست. پاسخ‌های معتقدان هم از سوی دیگر اما چندان قانع کننده نیست. از برهان نظم گرفته تا برهان صدّیقین. سال گذشته درمانده از هر دو طرف در محیط دوستانه‌ای نوشتم، وجود خداوند یک حس شخصی و غیر علمی است یعنی نه ابطال‌پذیر است و نه قابل انتقال به غیر(شبیه به پاسخی که ندانم گرایان میدهند). مثل همان مثال معروف وجود یک قوری در کهکشان که برتراند راسل گفته. اما دانستن و علم به یک چیز اگر قابل انتقال نباشد به نظر من در ایجاد حرکت در جهان ناتوان است و چندان ارزشمند نیست. این یعنی همان منطقی که در بیشتر شعر و ادبیات ما متاسفانه وجود دارد و تاکید شده که اگر تو نمی‌بینی اشکال از چشم جان و دل است. در واقع فهم یک موضوع را انتقال می‌دهند به یک سری امور موهوم که قابل تشخیص نیست. یعنی هرکسی می‌تواند ادعا کنه چیزی می‌بیند که دیگران نمی‌بینند و این نه به علت نبودن آن چیز، بلکه به علت درک کم آن‌هاست! این به نظر من خیلی ضدّ عقلانیت (از هر نوع فنّی و یا فرهنگی) خواهد بود، همانطور که تاکنون در سرزمین خودمان بوده. به همین ترتیب است که کسی می‌تواند با اتکا به امر موهوم، قدرت و نفوذ بسیار زیادی بر مردم اطرافش پیدا کند. در جستجوی پاسخی واقع گرایانه‌تر برای این پرسش، سال پیش به جوابی رسیدم که برای خودم خیلی جالب بود چون نه تنها با خیلی از اتفاقات و ایده‌ها همخوانی داشت، که می‌توانست موجبات تغییر و پیشرفت را فراهم کند. این یک سال را منتظر ماندم تا شاید به نقاط ضعفش پی ببرم و بتوانم محکم‌ترش کنم، اما اتفاق خاصّی نیافتاد! دقیقا نمی‌دانم مشابه به نظری که در پی می‌آید را کسی گفته یا نه، یادم است یک بار چیزی شبیه به این خواندم از یکی از فلاسفه دوره باستان یونان، امّا این نبود. به هر صورت من اینطور بحث کرده‌ام:

بحث اصلی: در پاسخ به سوال اولیه، من خودم با طرح یک سوال دیگر به جواب رسیدم: چرا باید قایل به وجود خدا باشیم؟

من جوابی را که بهش رسیدم با نظم دیگه‌ای مطرح می‌کنم. بیایید خیلی علمی فکر کنیم که جهان چطور به وجود آمده. فکر می‌کنم تنها جواب موجود، انفجار بزرگ (Big Bang) باشد. در واقع ذرّه‌ای که با انفجار بدل به کل جهان موجود شد. حالا بیایید فرض کنیم آن ذرّه همان چیزی است که ما به آن خدا می‌گوییم. حالا یعنی این ذرّه در تمام جهان وجود دارد. جان جهان است. یعنی یک ذرّهی واحد در تمامی اجزای عالم متکثر شده است. من گمان می‌کنم این مهمترین علت وجود خداوند است. به عبارت دیگر صفت فراگیر بودن از نظر من مهم‌ترین نکته در اعتقاد به وجود خداوند است. این علت است که اعتقاد به وجود خداوند را مهم و ارزشمند میسازد. به این اعتبار خداوند، یا هر اسمی که روی‌اش بگذاریم، نهاد مشترک تمامی عالم است. این نهاد مشترک آن‌وقت یک اعتقاد اجتماعی جمعی به وجود می‌آورد. از سویی هر فرد و هر شیء واجد ارزش است چون بخشی از آن ذرّه را با خودش حمل میکند و از سویی دیگر، هر فرد در برخورد با دیگر اجزای عالم میتواند در نظر بیاورد که دارد با بخش دیگری از خودش مراوده میکند. به این اعتبار، اگر یک فرد بلایی سر فرد دیگر بیاورد، در واقع سر آن نهاد مشترک آورده که میتواند بخشی از جهان را مختل کند. فرد اگر برای خیر و رفاه دیگران بکوشد بدون شک همزمان برای خودش هم تلاش کرده و حرکتی را در جهان رقم زده است. چنین اعتقادی شبیه به موضوع «اثر پروانهای» هم هست. یعنی عمل ما در این سوی جهان میتواند سوی دیگر را زیر و رو کند. چنین اعتقادی تا حدّی با برخی آموزههای عرفانی ما و به خصوص مفهوم وحدت در عین کثرت همخوانی دارد و یا با آموزههای اخلاقی بزرگان ما مثل «ابوالحسن خرقانی» که گفت «...نانش دهید و از ایمانش مپرسید...». یعنی تلاش برای رفاه دیگران، چون حاوی جانی‌ است که ارزشمند است. این جان همان تکّه‌ای از ذرّه است، همان نهاد مشترک. من گمان می‌کنم یک چنین اعتقادی می‌تواند تغییرات مثبتی را در ذهن و عمل ما ایجاد کند و زمینه‌های پیشرفت تاریخی را فراهم بیاورد.

به این اعتبار، خدا به عنوان یک شخصیت مستقل که روی تختی نشسته و همه چیز را زیر نظر دارد نیست. خداوند، متکثر است در جهان و همه‌ی جهان است.(1)

به این اعتبار قوانین خداوندی در واقع همین قوانین این جهانی و واقعی هستند که جهان را میچرخانند. شاید دعا و ذکر بدل شوند به ابزاری با کارکرد شخصی و ذهنی، مثلا آرامش بخش؛ یا در نقشی حداکثری و اجتماعی، از طریق نهاد مشترک و اثر پروانه‌ای، بر دیگر اجزای عالم اثر بگذارند.

به این اعتبار خدا شخصی نیست که با من باشد و با دیگری نباشد. خداوند در اختیار شخص یا گروه خاصی نیست. خداوند پارتی‌ای نیست که فلان ورزشکار را قهرمان کند و رقیب‌اش از داشتن آن بی‌بهره بماند! هر دو یک سهم دارند. (چقدر شدت استفاده از خدا و مقدسات به این شکل در بین ورزشکاران ایرانی و همه مردم در رویارویی‌هایشان با هم زیاد است!)

به این اعتبار خداوند شخصی نیست که ما هی اعتراض کنیم که چرا جهان را این همه بلا و جنگ برداشته و کاری نمی‌کنی! (فارغ از بحثی که کردم، حتّی اگر فرض کنیم خداوند یک شخصیت مستقل دارد، دخالت وی در امور سیاسی و اجتماعی جامعه بشری، حکم دخالت دولتهای کمونیستی را دارد. عدالت و رفاه زورکی حاصل نمی‌شود! باید تک تک اجزای عالم در این راه هماهنگ شوند)

چنین تفکری نه فقط میان آدمیان یک نخ تسبیح رد میسازد که پیوند نزدیکی میان تمامی اجزای عالم پدید میآورد. باید دقت داشت که چنین تفکری با مثلا تفکر و پارادایم «توسعهی پایدار» در نسبت میان آدم و محیط طبیعی تفاوت دارد. در تفکر حاضر، آدم فقط دلنگران عدالت بین نسلی نیست. بلکه با سایر هم‌نوعانش و طبیعت نهاد مشترک دارد.

خاتمه: از زمانی که خودم را شناختم، اینکه حرف و اعتقاد و عمل فردی با هم هماهنگ باشد، برایم خیلی مهم بود. وقتی می‌دیدم بیشتر مردم ادعای مسلمانی دارند، اما همزمان دروغ میگویند و کالای کارشان را دولاپهنا حساب میکنند، یا مدح ائمهی اطهار و معجزات‌شان را می‌گویند بی‌آنکه واجبات دینشان را به جا بیاورند یا اندکی درد و رنج جامعه و مردم داشته باشند، خیلی افسوس می‌خوردم و با خودم فکر می‌کردم که این‌ها دیندار واقعی نیستند. امّا امروز فکر می‌کنم این ضعف دین بوده که حرفی می‌زده و می‌زند که با زندگی امروز سازگاری ندارد. در واقع امروز دین پای در واقعیت ندارد. گمان می‌کنم ما باید حواسمان باشد که دین حکم قانون اساسی را دارد؛ یعنی همین افکار و ابزاری بوده که به مرور زمان جوامع برای اداره خود به وجود آورده‌اند. من گمان می‌کنم ما به دین به عنوان عامل وحدت بخش احتیاج داریم منتها دین و مذهب در دست ماست و می‌توانیم آن را اصلاح کنیم و تغییر دهیم. پس باید آنقدر دایره آن را گشاد کنیم که نه تنها تمامی آدمیان را در بر بگیرد که تمامی اجزای عالم را هم دخیل کند و تنها هدف اصلی در هر نوع تفکری در این باب، به نظر من این است که چه تغییراتی را در زندگی جمعی و رفاه آنها و پیشرفت جهان پدید می‌آورد.(2)

پانویس:
1- فارغ از این بحث، شخصا هم دوست دارم خدا اگر هم قرار است یک فرد و شخصیت مستقل باشد، دوستی باشد که همیشه پشتم به پشتش گرم است. دستم را می‌گیرد و کمک می‌کند. گاهی هم باهاش دعوا کنم برم سراغ خودم، باز برگردم و دوست شویم. نه یک آژانی که هی بگوید اینور برو آنور نرو، چرا آن کار را کردی و بعد بگیرد ببرتم یک گوشه تا می‌خورد بزنتم!

2- همه مقالات دارای اجزای مقدمه و بیان ضرورت و اهمیت و سایر قسمت‌ها هستند. شخصا به علت تنبلی در خواندن، قصد کردم این اجزا را در این مقله تا حدّی جدا کنم تا مخاطب بداند در هر قسمت قرار است چه چیزی را بداند و اگر خواست از آن بگذرد.

(«مچمع دیوانگان» مشتاقانه از انتشار یادداشت‌های شما استقبال می‌کند)

قدرت واقعی در چیست؟ دموکراسی چگونه شکل می‌گیرد؟

2012-04-17T13:47:00.004+04:30

آمریکا و تبلور «قدرت واقعی» پیش از انتخابات!

چهار سال پیش و در جریان رقابت‌های مقدماتی انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا، هیلاری کلینتون مجبور شد برای ادامه رقابت با «باراک اوباما» در کسب عنوان نامزد نهایی حزب دموکرات، پنج میلیون دلار از حساب شخصی خود برداشت کرده و هزینه تبلیغات انتخاباتی کند.(+) اقدامی که البته بی‌نتیجه بود! در دور نهایی رقابت‌های انتخاباتی، اوباما توانست دو برابر سناتور مک‌کین هزینه تبلیغات انتخاباتی کند (780 میلیون دلار در برابر 380 میلیون دلار) و دو برابر او هم «رای الکترال» به دست بیاورد. (365 رای در برابر 173) (+) بعدها سناتور مک‌کین گلایه کرد که «در انتخابات آمریکا پول حرف نخست را می‌زند». (+) احتمالا در کشور ما هم بسیاری علاقه‌دارند با استناد به این تناسب آرا و هزینه‌های تبلیغاتی، در سوگ «دموکراسی واقعی» مرثیه‌سرایی کنند و داستان سیطره مخوف رسانه‌ها بر بشر را برایمان تکرار کنند، اما من گمان می‌کنم این گروه جای علت و معلول را اشتباه گرفته‌اند و از ریشه‌های اصلی «قدرت» و «دموکراسی» بی‌اطلاع هستند.

بنابر قوانین ایالات متحده آمریکا، نامزدهای انتخاباتی باید هزینه‌های تبلیغاتی خود را تنها از منبع کمک‌های مردمی تامین کنند. بدین ترتیب هر نامزدی که بتواند هزینه تبلیغاتی بیشتری جلب کند، قدرت هزینه‌کرد بیشتری هم خواهد داشت و این دقیقا راز اصلی ارتباط «قدرت واقعی» با دموکراسی است! در واقع من گمان می‌کنم اساسا نیازی به هزینه کردن این پول‌ها و شاید حتی مراجعه به صندوق‌های رای نیست. نامزدی که بیشتر کمک‌های مالی جمع کرده، حتما توانسته است نظر افراد - کانون‌ها – مراجع و یا منابع بیشتری را به خود جلب کند؛ پس او از رقیب خود قدرتمندتر است و بنابر قانون ازلی و ابدی قدرت، این اوست که در نهایت زمام امور را در دست خواهد گرفت.

به باور من اگر مشاوران خانم کلینتون هم این حقیقت را به درستی تشخیص می‌دادند، دست کم حساب شخصی‌ ایشان کمتر خسارت می‌دید: «اگر شما نتوانسته‌اید نظر کانون‌های اجتماعی را به خود جلب کنید، دست بردن درون جیب فایده‌ای ندارد. شما قدرت واقعی برای پیروزی را ندارید»!

علت و معلولی که گاه برعکس خوانده می‌شوند

اگر یاد بگیریم که صندوق رای، صرفا یک تصویر روبنایی است و لزوما با پوشاندن این پوستین به هر پیکر نتراشیده‌ای به «دموکراسی» نخواهیم رسید، آن‌گاه راحت‌تر می‌توانیم درک کنیم که اصلا اهمیتی ندارد که چه کسی بیشتر «رای» دارد و یا واقعا چه آرایی به صندوق‌های رای ریخته شده است. در نهایت نام کسی از صندوق بیرون خواهد آمد که «قدرت واقعی» بیشتری داشته باشد. البته در کشورهای دموکراتیک، این قدرت‌های واقعی آنچنان نزدیک و متوازن هستند که عملا هیچ یک نمی‌توانند دیگری را کاملا حذف کنند. نتیجه اینکه برآیند آن‌ها به یک نظارت شفاف در صندوق‌های رای ختم می‌شود و آرای صندوق به واقع با میزان قدرت‌های واقعی طرفین هم‌خوانی دارد.

در کشورهایی که از صندوق رای به شکل ویترین تزیینی استفاده می‌کنند هم آرای اعلام شده با قدرت واقعی نامزد پیروز تناسب دارد، فقط مسئله اینجاست که لزوما با «تعداد رای‌های به صندوق ریخته شده» برابری نمی‌کند. پدیده‌ای که گاه «تقلب» خوانده می‌شود و گاه «کودتای انتخاباتی». به هر حال فرقی نمی‌کند. کسی که «قدرت واقعی» بیشتری دارد حق‌اش را از صندوق رای گرفته است. دیگران اگر بدون توجه به سطح «قدرت واقعی» خود صرفا در جست و جوی افزایش آرای مردمی باشند خودشان و رای دهندگانشان را فریب داده‌اند. اینان گمان می‌کنند که «صندوق رای گام نخست و مبداء آغازین اصلاحات و دموکراسی است». می‌خواهند از طریق صندوق رای به قدرت برسند و پس از رسیدن به قدرت اصلاحات کنند. در حالی که مسیر واقعی جهان غرب دقیقا برعکس است. یعنی اول اصلاحاتی می‌کنند تا بتوانند به «قدرت واقعی» برسند. پس از رسیدن به «قدرت واقعی»، متناسب با میزان این قدرت، سهم خود را از صندوق رای بیرون می‌کشند.

کانون‌های قدرت در ایران کدام‌اند؟

فرض کنید در آستانه انتخابات 88، به ناگاه شرایطی کاملا شفاف (و نه لزوما قانونی و منصفانه) بر مخارج نامزدهای انتخاباتی ایران حاکم می‌شد. آنگاه نامزد اصلاح‌طلب با یک خاستگاه رای 20 میلیون نفری می‌خواست از مردم کمک‌های مالی دریافت کند و تمامی این حامیان، (از جمله کارمند و کارگر و کشاورز و بی‌کار) حاضر می‌شدند هر کدام 100هزار تومان از جیب خودشان هزینه تبلیغات انتخاباتی کنند. نتیجه کار یک رقم دوهزارمیلیارد تومانی می‌شد. این رقم شما را یاد چیزی نمی‌اندازد؟ هنوز تا 3هزار میلیارد تومانی که یک باند مافیایی می‌تواند در این کشور اختلاس کند راه بسیار زیادی باقی است؟

تا اینجای بحث من توضیح مشخصی از «قدرت واقعی» نداده‌ام اما حالا می‌شود به چند مورد مشخص اشاره کرد. نخست، عامل ساده، کاملا شناخته شده و در عین حال ازلی و ابدی «پول»! شما می‌توانید ده هوادار جذب کنید که هر یک ماهانه 100هزار تومان درآمد دارند. در برابر حریف شما 10 هوادار جذب می‌کند که هر یک ماهانه 100میلیون تومان درآمد دارند. در ظاهر تعداد آرای شما برابر است اما «قدرت واقعی» حریف شما به مراتب بیشتر است و قطعا او برنده نهایی خواهد بود.

عوامل بسیاری نظیر «رسانه، دانش، اطلاعات، اسلحه، باورهای مذهبی و ایدئولوژیک، نفوذ نخبگان و ...» را می‌توان برای قدرت واقعی نام برد. با این حال برای رسیدن به یک استراتژی مشخص نیاز داریم که متناسب با کشور و جامعه خود، عمده‌ترین عوامل تعیین کننده را متمایز کرده و مورد هدف قرار دهیم. در این صورت من شش عامل اصلی زیر را نام می‌برم و برای این نوشته صرفا به یک توضیح مختصر درمورد هر یک اکتفا می‌کنم.

1- پول نفت: به صورت مطلق در انحصار یک هسته قدرت قرار دارد که متناسب با منافع خود آن را توزیع می‌کند.

2- پول بازار: به دو بخش تقسیم می‌شود. بخش عمده (نظیر واردات) که به صورت مطلق در انحصار یک هسته قدرت است. بخش کوچک (نظیر تولید یا بخشی از توزیع) که پراکنده و یا منفعل‌است.

3- رسانه: به دو بخش تقسیم می‌شود. بخش عمده رسمی (رادیو و تلویزیون) که به صورت مطلق در انحصار یک هسته قدرت قرار دارد و بخش کوچک غیررسمی (مثلا اینترنت یا ماهواره) که پراکنده است.

4- نهادهای مرجع مذهبی: (از شخصیت‌ها گرفته تا مساجد و مراکز متبرکه) به دو بخش تقسیم می‌شود. بخش عمده نهادهای وابسته به حاکمیت هستند که در انحصار یک هسته قدرت قرار دارند. بخش کوچکتر نهادهای مستقل هستند که معمولا پراکنده و یا منفعل‌اند.

5- نهادهای مرجع اجتماعی: در کشور ما بسیار ضعیف و پراکنده هستند به نحوی که می‌توان گفت تقریبا وجود ندارند و توان تاثیرگزاری ندارند. (مثل خانه سینما یا سندیکای کارگران اتوبوس‌رانی که خودشان را هم نمی‌توانند حفظ کنند)
6- نیروهای مسلح: به صورت مطلق در انحصار یک هسته قدرت قرار دارد.

با این توصیفات نتیجه نهایی این نوشته خیلی ساده است: تا وقتی که توازن در شش عامل اصلی قدرت به همین شکل یک‌جانبه باشد نتایج انتخابات چیزی را در دنیای بیرون تغییر نخواهند داد. چه شما انتخابات را تحریم کنید و چه نکنید، تا زمانی که نقشه موثری در راستای برهم زدن این توازن قوا نداشته باشید گامی به سوی تغییر شرایط برنداشته‌اید.

پی‌نوشت:
این یادداشت مقدمه‌ای بود برای مجموعه یادداشت‌های ارایه پیشنهاد در مورد آینده جنبش سبز.

دیروز چند هزار شهروند تهرانی کشته نشدند!

2012-04-17T10:40:00.002+04:30

یکشنبه، 27 فروردین ماه91، درست در همان دقایقی که شهروندان تهرانی از بارش ناگهانی دانه‌های درشت تگرگ به وجد آمده بودند و گزارش‌های تصویری آن یکی پس از دیگر در فضای خبری منتشر می‌شد، چند متر پایین‌تر از سطح شهر سیلابی به راه افتاد. دیواره‌های تونل مترو را در هم کوبید و چهار قطار حاضر در خط4 متروی تهران را غافل‌گیر کرد. چهار قطاری که در مجموع حدود 5 هزار نفر مسافرداشتند. سیلاب خروشید و ظرف چند دقیقه تونل‌های مترو را پر کرد و قطارها را با خود زیر آب برد. در روز شاد و بارانی بهار 91، چند هزار شهروند تهرانی در تونل‌های مترو غرق . . . . . نشدند!

یک مثل قدیمی می‌گوید «خبر بد زود پخش می‌شود». اینکه رازش چیست را من نمی‌دانم، اما به نظر می‌رسد در فضای رسانه‌ای نیز تا خبری «بد» نباشد توجه زیادی به خود جلب نمی‌کند. این روزها از ماجرای آب گرفتگی تونل‌های خط 4 مترو تهران اخبار زیادی منتشر می‌شود اما به نظر می‌رسد آنقدر که توجهات جلب انتقاد از مسوولین این حادثه شده است، کسی به دفع یک فاجعه انسانی توجه ندارد.

حوادث طبیعی از جمله زلزله، سیل، توفان و جدیدا «سونامی» در همه جای جهان رخ می‌دهد. حتی پیشرفته‌ترین کشورهای جهان نظیر ژاپن و آمریکا هم در برابر برخی از این حوادث غافل‌گیر می‌شوند و اساسا علم مهندسی هیچ گاه ادعا نکرده که بدون کسب یک تجربه واقعی می‌تواند تمامی حوادث آینده را پیش‌بینی کند. در مقابل من گمان می‌کنم سرعت عمل و هماهنگی نیروهای متروی تهران در مواجهه با این روی‌داد طبیعی و تخطیه سریع چهار قطار شهری که در معرض غرق شدن قرار داشتند یک اتفاق بزرگ است. عملیاتی حتی به مراتب بزرگتر از فرود یک هواپیمای بدون چرخ. هم از این جهت که در این ماجرا جان تعداد بیشتری از شهروندان در خطر بوده و هم از این جهت که این بار با یک کار گروهی مواجه بودیم و نه صرفا یک نبوغ شخصی. شاید این روزها در کنار آسیب‌شناسی وضعیت تونل‌های مترو، یک جشن و سپاس‌گزاری هم به مسوولین متروی تهران بدهکار باشیم که اجازه ندادند صبح روز دوشنبه، روزنامه‌های کشور یکی از سیاه‌ترین گیشه‌های تاریخ مطبوعات را پیش چشم مخاطبین قرار دهند.

پی‌نوشت:
گزارش مفصلی از این حادثه را از اینجا+ بخوانید.

نتایج نظرسنجی «مجمع دیوانگان» پیرامون طرح «حذف یارانه‌ها»

2012-04-16T14:07:00.008+04:30

چندی پیش «مجمع دیوانگان» با صدور فراخوانی از مخاطبین خود دعوت کرد تا در انجام یک نظرسنجی در مورد طرح حذف یارانه‌ها هم‌کاری کنند. از مجموع دوستانی که لطف کردند، تماس گرفتند و یا برای نظرسنجی تلاش‌هایی انجام دادند من مجموعا از 9 نفر از دوستان پاسخ‌هایی دریافت کردم. تا همین‌جا برای این همکاری بسیار سپاسگزارم از: آرش (مشهد)، حامد (کرمان و شیراز)، مرضیه (کرج)، مرتضی و مجتبی (کرج و زنجان)، ملودی (بابلسر)، محمد (بندر عباس)، فایزه (ارومیه) و مهدی (سمنان).

داده‌های خام این نظرسنجی پس از تجمیع و طبقه‌بندی در قالب یک فایل اکسل جمع آوری شده‌اند که در مجموع شامل 187 برگه پرشده است. این فایل را به عنوان یک منبع خام آماری می‌توانید ا ز اینجا+ دانلود کنید.

پیش از ارایه یک گزارش خلاصه‌ از نتایج این نظرسنجی به چند نکته دقت کنید:

1- یک نمونه برگه نظرسنجی را می‌توانید در قالب فایل پی.دی.اف از اینجا+ دریافت کنید.
2- پاسخ‌های قرار داده شده در این نتایج هیچ کدام به شهر تهران تعلق ندارند.
3- تلاش بر این بود تا حتی‌المقدور اقشار کم‌درآمد مورد پرسش قرار گیرند. تخمین درآمدها در فایل نتایج موجود است. میانگینی که می‌توانیم فعلا ارایه کنیم حدود 500هزار تومان درآمد ماهانه است.
4- قطعا این نظرسنجی به صورت آماتور طراحی و اجرا شده است. از این جهت می‌توان ایرادات حرفه‌ای بسیاری به آن وارد ساخت. با این حال، تحلیل‌گر با تجربه می‌تواند در جریان تحلیل این داده‌های خام، به ضعف‌های نتایج پی برده و آن‌ها را نیز در تحلیل نهایی خود وارد کند.

تصاویر زیر، نتایج حاصل از پرسش‌های اصلی نظرسنجی هستند:

1- آیا یارانه‌ها هزینه قبوض شما را تامین می‌کند؟

2- آیا یارانه‌ها کلیه هزینه‌های افزوده شده را تامین می‌کند؟

3- وضعیت اقتصادی شما پس از اجرای این طرح چه تغییری کرده است؟

4- آیا موافق بازگشت به وضعیت پیش از اجرای این طرح هستید؟

5- آیا حاضرید از نمایندگان مخالف این طرح حمایت کنید؟

پی‌نوشت:
این پست فقط به یک ارایه آمار خام اختصاص داشت. من نظر خودم را در مورد نتایج این نظرسنجی در آینده منتشر خواهم کرد.

پاسخ عباس عبدی به سه یادداشت انتقادی

2012-04-16T11:19:00.003+04:30

مجموع نقدهای من به گفت و گوی آقای عبدی با سایت عصر ایران (+) در سه بخش و تحت عناوین «در نقد شرکت در انتخابات»، « در دفاع از تحریم» و «در نقد شکست تحریم فعال» منتشر شد. اکنون آقای عبدی به این مجموعه پاسخ‌های کوتاهی داده‌اند که به عنوان نوعی جوابیه منتشر می‌شود. تنها مشکل این است که پاسخ‌های آقای عبدی در قالب کامنت‌هایی که روی فایل وورد (Word) اعمال شده‌اند به دست من رسیده است. از آنجا که جداسازی و انتشار مستقل این کامنت‌ها مقدور نبود، با توافق ایشان تصمیم گرفتم که خود فایل را یکجا منتشر کنم. پس برای دریافت متن کامل سه یادداشت به همراه کامنت‌های آقای عبدی می‌توانید یک فایل وورد را از اینجا+ دانلود کنید.

نکته دیگر اینکه آقای عبدی پس از پاسخ به انتقادهایی که در سایت جرس به مواضع ایشان وارد شد، اکنون راهکارهای ایجابی خود را ارایه داده است. من دقیقا اطمینان ندارم کار به یک یادداشت ختم شود، با این حال یادداشت اخیر ایشان با عنوان «پیشنهاد یک راهبرد اصلاح‌طلبانه برای طرفداران تغییر» به تنهایی نیز می‌تواند بازکردن دریچه جدیدی به روی جنبش سبز و فعالین اصلاح‌طلب باشد که خواندن آن را به همه پیشنهاد می‌کنم. قطعا من نیز در هنگام ارایه پیشنهاد خودم به این یادداشت ارجاع و اشاره خواهم داشت.

مالکیت جزایر سه‌گانه و دیپلماسی ناموسی!

2012-04-15T10:39:00.005+04:30

سفراستانی احمدی‌نژاد به جزیره ابوموسی واکنش غیرمترقبه‌ای از جانب دولت امارات به همراه داشته است. پیش از این هم گاه و بی‌گاه ادعاهای دولت امارات مبنی بر مالکیت جزایر سه‌گانه جنجال‌های خبری و چالش‌های دیپلماتیکی به همراه داشت، اما اینکه امارات بخواهد به دلیل سفر رییس دولت ایران به یکی از این جزایر سفیر خود را از تهران فرا بخواند و حتی مسابقه فوتبال خود با تیم ملی ایران را لغو کند (+) قطعا واکنش جدیدی است. پرسش من این است: چه چیز سبب این تغییر شدت مواضع امارات در مسئله ادعاهای قدیمی شده است؟

مسئله را دیپلماتیک ببینیم

حدود چهار سال پیش گفت و گوی مفصلی داشتم با «دکتر داوود هرمیداس باوند». (اینجا+) موضوع گفت و گو حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه و همچنین ماجرای جدا شدن بحرین از خاک ایران بود. دکتر باوند علاوه بر جایگاه مسلم علمی در زمینه «حقوق و روابط بین‌الملل»، در سال 1971 و در جریان طرح مساله استقلال بحرين و جزاير سه گانه، يکي از نمايندگان حقوقي ايران در سازمان ملل بودند. به گمانم مطالعه دقیق شیوه استدلال دکتر باوند می‌تواند تاثیر چشم‌گیری بر فضای احساسی جامعه خبری ما نسبت به ادعاهای گاه و بی‌گاه امارات داشته باشد. مسئله این نیست که ما بخواهیم از حقوق خود در برابر ادعاهای دیگران عقب‌نشینی کنیم، بحث بر سر این است که شیوه برخورد ما می‌تواند شکلی تاثیرگزارتر و مفیدتر از کمپین‌هایی باشد که راستای حرکت‌شان دامن زدن به ناسیونالیسم کور و گاه حتی گرایشان نژادپرستانه است.

باید بپذیریم که امارات متحده عربی نیز برای طرح ادعاهای خود اسناد و دست‌مایه‌هایی دارد. هرچند به باور من، هیچ یک از این اسناد بی‌پاسخ نیست و در برابر کشور ما در هر دادگاهی می‌تواند با انبانی به مراتب انباشته‌تر از شواهد و مدارک تاریخی حاضر شده و از حاکمیت ارضی کشور دفاع کند. افزایش آگاهی ما حتی نگرش خودمان را هم به مواضع تغییر می‌دهد. برای مثال می‌توانیم دریابیم که هرچند تامین امنیت این جزایر بر عهده ایران است (یعنی هیچ کس جز ایران حق ارسال نیروی نظامی به آن‌ها را ندارد) اما توافقات رسمی حق استفاده بخشی از حاشیه جنوبی جزیره ابوموسی را نیز به امارات داده است. بدین ترتیب دولت‌های ایران و امارات به صورت مداوم باید برای تفسیر این حق استفاده با یکدیگر در حال گفت و گو باشند و این به هیچ وجه به معنای «وطن فروشی» و یا «کوتاه آمدن از حق حاکمیت ارضی» نیست.

چرا امارات اینچنین تهاجمی برخورد می‌کند؟

چه جدال بر سر حریم ساحلی دریای خزر باشد، چه نام خلیج فارس و یا مالکیت جزایر سه‌گانه، واقعیت این است که در نهایت این اسناد و مدارک نیستند که نتیجه کار را مشخص خواهند کرد. نمونه مشابه را می‌توان به وضوح در ماجرای جنگ گرجستان با روسیه مشاهده کرد که در نهایت به جدایی «اوستیای جنوبی» و اعلام استقلال آن از گرجستان انجامید. اگر اشتباه نکنم در حال حاضر تنها کشورهای معدودی نظیر روسیه و بلاروس هستند که استقلال اوستیا از گرجستان را به رسمیت شناخته‌اند. با این حال یک منطق ساده سبب شده است حاکمیت گرجستان بر این منطقه کاملا قطع شود و دولت اوستیا به صورت یک کشور مستقل عمل کند. این منطق ساده و جهان شمول همان «منطق زور» است! ارتش روسیه آنچنان خشم‌گین و قدرتمند وارد گرجستان شد که نیروهای ناتو ترجیح دادند در این مورد ابدا دخالت نکنند و فقط توانستند روسیه را راضی کنند که فراتر از مرزهای اوستیا در خاک گرجستان پیش‌روی نکند.

در ماجرای جزایر سه‌گانه نیز کشور ما با وضعیت مشابهی مواجه است. قطعا هیچ یک از کشورهای حاشیه خلیج فارس از نظر نظامی توان تعرض به خاک ایران را ندارند. با این‌ حال آن‌ها همواره می‌توانند به یک عنصر دیگر متوصل شوند: اجماع جهانی علیه ایران! بدین ترتیب امارات تلاش می‌کند تا از هر فرصتی برای محکومیت ایران به دلیل آنچه «اشغال جزایر» می‌خواند استفاده کند. اما این «فرصت‌«ها را هیچ کس بجز خود ایران نمی‌تواند ایجاد کند و یا از بین ببرد.

هرگاه دستگاه دیپلماسی ما توانسته است به صورت فعال و از موضع قدرت در عرصه روابط بین‌الملل ایفای نقش کند، صدای اماراتی‌ها فروکش کرده است چرا که خوب می‌دانند حتی کشورهای بزرگ و قدرتمند عربی نظیر عربستان نیز حاضر نیستند روابط خود با یک ایران قدرتمند را به دلیل ادعاهای امارات مخدوش کنند. در نقطه مقابل، وقتی ایران در اسف‌بارترین وضعیت تاریخی خود از نظر جایگاه بین‌المللی قرار دارد، محکومیت‌های پیاپی در شورای امنیت را دریافت کرده، سخت‌ترین و گسترده‌ترین تحریم‌های جهانی را تحمل می‌کند و به سیمای تمامی دوستان منطقه‌ای خود پنجه می‌کشد، طبیعتا امارات نیز تهاجمی‌ترین واکنش خود در مسئله ادعای مالکیت بر جزایر سه‌گانه را بروز می‌دهد. جای تعجب نیست که ضعف و حقارت دیپلماتیک دولت ما به حدی رسیده که وقتی طرف مقابل گستاخانه ادعا می‌کند و پیش‌دستانه سفیرش را از ایران خارج می‌کند ما نه تنها با احضار سفیر خود مقابله به مثل نمی‌کنیم، بلکه خواستار «تحکیم روابط دو کشور» می‌شویم!

اول یک سوزن به خودمان بزنیم

هرگاه ادعایی مرزی علیه کشور ما مطرح می‌شود و یا نامی از «خلیج عربی» ذکر می‌شود، واکنش‌های جامعه خبری و حتی واکنش‌های عمومی جامعه ما قابل پیش‌بینی است. گویی اتحادی نانوشته شکل می‌گیرد که همه بسیج شویم و از مصیبت این «هتک حرمت» جامه بدریم و برای عالم و آدم خط و نشان بکشیم. «فرزندان کوروش» و «جوانان آریایی» مثل مور و ملخ از هر سوراخی بیرون می‌ریزنند و به «باد کردن رگ گردنشان» افتخار می‌کنند و «اجنبی جماعت»، به ویژه «اعراب» را مورد تحقیر و حمله قرار می‌دهند تا کی دوباره جنجالی به پا شود و بسیج عمومی دیگری شکل بگیرد. با این حال من به یاد دارم که سه سال پیش در جریان یک مناظره انتخاباتی مردی در برابر رییس دولت قرار گرفت و سیاست‌های نسنجیده او را در عرصه روابط بین‌الملل انتقاد قرار داد. میرحسین موسوی ترجیح داد به جای زدن جوال‌دوز به «بیگانگان»، یک سوزن به حاکمیت داخلی بزند. به مواردی همچون جنجال‌سازی بی‌دلیل بر سر هولوکاست، ادعای عجیب و غریب تلاش برای ترور احمدی‌نژاد در عراق، پیام‌های پنهانی به رئیس جمهور آمریکا، درخواست تضرع‌آمیز برای دعوت احمدی‌نژاد به عربستان و البته شوی مضحک آزادسازی ملوانان انگلیسی اشاره کرد.

تا زمانی که ما بخواهیم با شیوه جدال‌های چاله‌میدانی سیاست‌ورزی کنیم و روابط بین‌المللی را هم با پارامترهای منحصر به فرد خودمان در تعریف «ناموس» و «غیرت» و «شرف» بسنجیم، قطعا از مسیرهای یک‌سویه به سمت حقارت روزافزون بین‌المللی خارج نخواهیم شد. این حقیقتی ساده و حتی بدیهی است که تمامی کشورهای جهان به دنبال افزایش و توسعه منافع خود باشند. اگر امروز ما احساس می‌کنیم کسی پایش را از گلیم‌اش درازتر کرده، باید بدانیم مشکل صرفا در درازی پای دیگران نیست، احتمالا اینجا کسی پای ما را کوتاه کرده است!

باید مراقب باشیم «سنگ» به دست کسی ندهیم!

2012-04-14T17:42:00.001+04:30

«سنگ‌سار» بار دیگر به فهرست اخبار داغ رسانه‌های داخلی بازگشته است. خوش‌بختانه این‌بار دلیل این موج رسانه‌ای صدور و یا اجرای یک نمونه دیگر از این حکم نیست، بلکه تکرار مجموعه‌ای استفتاء از مراجع تقلید است که نظر رسانه‌ها را به خود جلب کرده. با ابتکار «خبرگزاری ایسنا»، شش تن از مراجع تقلید بار دیگر نظر خود در مورد این مجازات را اعلام کرده‌اند. (+) مجموعه‌ نظراتی که به گمان من فقط یک نتیجه دارد: «انداختن توپ به زمین رهبر نظام»!

هر شش پاسخ منتشر شده بر سر یک موضع توافق کامل دارند: «حاکم شرع» یا «فقیه جامع‌الشرایط» می‌تواند به مصلحت این حکم را تغییر دهد. بدین ترتیب به نظر می‌رسد می‌توان مجموع این نظرات را بدین عبارت عامیانه خلاصه کرد: «هرچه رهبری بگویند». من گمان می‌کنم از اینجا به بعد همه چیز به شخص رهبر نظام وابسته است و اتفاقا با دریافتی که من از شخصیت ایشان دارم گمان می‌کنم نظرشان بیشتر به سمت توقف کامل این شیوه از مجازات باشد. من حتی گمان می‌کنم در بسیاری از دیگر شیوه‌های جنجالی مجازات اسلامی، نظیر قطع عضو و یا حتی اعدام، رهبر نظام به تغییر شرایط کنونی تمایل دارد. با این حال اتخاذ چنین تصمیماتی می‌تواند در اندازه بزرگترین فتواهای سرنوشت‌ساز تاریخ مرجعیت شیعه مسوولیت و تبعات به همراه داشته باشد. این‌جاست که روحیه نسبتا محافظه‌کار رهبر در مسئله دخالت در امور شرعی به یک عامل بازدارنده بدل می‌شود.

در این دست مسایل حقوقی که عادت‌های جامعه سنتی و باورهای مذهبی به صورتی کاملا مستقیم به تبعات اجتماعی و ای بسا جان و سلامت افراد وابسته است، باید بسیار محتاط رفتار کرد. این مسایل نه جناح‌بندی سیاسی برمی‌دارد و نه عرصه گروکشی و تسویه حساب است. اگر مسوولیت اتخاذ چنین تصمیمی آنقدر سنگین است که افراد حاضر آن را بزرگتر از جایگاه و ابعاد خود می‌دانند، دیگران باید به کمک بیایند و آنان را در اتخاذ این تصمیمات سرنوشت‌ساز یاری رسانند. خبر دیگری حاکی از آن است که «آیت‌الله بیات زنجانی» هم از توقف این حکم استقبال کرده‌اند، (+) اما من فکر می‌کنم دایره این حمایت‌ها باید از مراجع مذهبی هم فراتر رود. نخبگان اجتماعی و حتی گروه‌های مرجع و نهادهای غیردولتی نیز هر یک می‌توانند وارد شوند تا از یک سو حساسیت‌های سیاسی مسئله را کاهش دهند و از سوی دیگر بخشی از بار آماده‌سازی جامعه سنتی را تقبل کنند.

متاسفانه جنجال‌سازی‌های رسانه‌ای و موج‌سواری‌های غیرمسوولانه خبری پیش از این در برخی پرونده‌های حساس مربوط به اعدام نتایجی معکوس و فاجعه‌باری به همراه داشته است. حال که در این مسئله نطفه آغازین موج خبری را خود حاکمیت بسته است، باید هوشیار بود که تکرار برخی رفتارهای مشابه حاکمیت را به انجام واکنش‌های منفی و ای بسا لجوجانه تحریک نکند.