De Digitale Archivaris

Gezien: Kees Torn - Loze Kreten

2012-05-29T10:00:00.000+02:00

In de eerste week van mei zag ik Kees Torn bij De Wereld Draait Door, die praatte over zijn afscheid van het theater op 5 mei. Zijn eigen 'bevrijdingsdag'. Torn zag ik al twee keer eerder en dat smaakte gerust naar nog een derde keer, zeker als het wel eens de laatste keer zou kunnen zijn. Dus zat ik samen met Wilma op 4 mei - rare dag daarvoor - in het Eindhovense Parktheater voor zijn voorstelling Loze Kreten.

Kees Torn (foto: Menno Leutscher)

De laatste keer dat ik Torn zag was in Waalwijk, en al het publiek wat toen in de zaal zat, zou mijn huiskamer nog niet eens hebben gevuld. Maar in Eindhoven kon er geen kip meer bij. Een bomvolle zaal zag Torn zoals hij al die jaren leek te zijn geweest, als een wat verstrooide mens op het podium, die je eigenlijk steeds het liefst zou willen helpen om te zeggen wat jij denkt dat hij denkt te willen zeggen ("Ik word wel vaker verkeerd begrepen").

Dat is bepaald niet nodig overigens. Door zijn liedjes, die wiskundig precies en taalkundig gaaf zijn, merk je al snel dat Torn een (in zijn eigen woorden, overgenomen van die van anderen) 'taalvirtuoos' is in de traditie van Drs. P. Maar dan anders.

Het verhaal ging vooral over de wetenschap - Torns huidige fascinatie voor de elementaire deeltjes en het standaardmodel werden gaandeweg de voorstelling akelig duidelijk - en de liefde voor zijn vrouw José, die dan ook regelmatig even als onderwerp bij het gesprek met de zaal werd betrokken.

Maar ik kwam voor de liedjes. Zoals het grappige lied dat hij schreef toen hij, naar eigen zeggen, met het verkeerde been uit bed was gestapt, en dat hij - om problemen te voorkomen - dan maar over een fictief persoon had geschreven: over God, en over hoe Hij het toch allemaal een stuk beter had kunnen aanpakken.

Of het liedje waarin couplet na couplet levensvormen passeren - van de eendagsvlieg tot een boom van een paar duizend jaar oud - die zich beklagen over hun veel te korte leven. Waarbij de namen van de beestjes, in Torns eigen beste traditie, natuurlijk niet alleen gewoon moeten rijmen, maar ook namen van één en vier lettergrepen elkaar consequent moeten afwisselen. Zo simpel, zo ontzettend knap.

Sowieso is Torn nogal gek met (soms gespeeld dwangmatig in) dit soort taalspelletjes. Als je de eerste letters van alle titels van al zijn opeenvolgende programma's achter elkaar leest, dan vormt zich het woord 'lapmiddel'. Dat verzin je niet achteraf hè...

Topper van de voorstelling was trouwens Luchten kan niet meer, een perfecte parodie op het bijna gelijknamige nummer van Jenny Arean. Over een raampje dat niet meer sluit.

Kortom
Ten overstaan van wat ik van Torn kende, niks nieuws. Maar hoe dan ook, gewoon heel erg goed. Uniek in het theater, zal ik Torns bijdragen in het theater aan het Nederlandse cabaretpalet nog gaan missen.

Aanbevolen leesvoer
- Vrijdagavond cabaret: Streepjescode
- Wat ik nog meer zag

Website getest: Oneindig Noord-Holland (revisited)

2012-05-28T10:00:00.000+02:00

Begin 2011 werd Oneindig Noord-Holland (ONH) gelanceerd. Over die website was ik toen behoorlijk kritisch. Kort samengevat: goed bedacht, maar op veel punten slecht uitgevoerd. Bovendien was er nauwelijks sprake van de website als het bedoelde communityplatform.

Inmiddels is ONH in een nieuw jasje gestoken. Als ik het persbericht goed begrijp, dan richt de website zich voortaan vooral op het bieden van toeristische informatie (activiteiten en routes) en het ontsluiten van collecties (nu ook foto's en video's). Verhalen maken nog steeds een belangrijk deel van de content uit, maar het communitygebeuren daaromheen lijkt volledig naar de achtergrond gedrukt.

Een snelle blik gaf de volgende plussen en minnen:

Plussen

De vormgeving oogt een stuk frisser dan voorheen.
Een verhaal toevoegen in stappen, met hulp, is nog steeds een mooie functie. Vanuit de (nieuwe) beeldbank (mijn strijd is hopeloos...) kun je voortaan makkelijk plaatjes aan je verhaal toevoegen, maar zelf uploaden kan ook. Het invullen van de extra informatie bij een verhaal gaat mij persoonlijk trouwens niet makkelijk af.
Je krijgt inmiddels reacties op je reacties terug! Alhoewel nog wel wat onpersoonlijk hoor (zoals bij dit verhaal over een boswachterswoning in Bergen). En ik mis opties om nieuwe reacties te kunnen volgen.
Een duidelijke zoekbox zoekt door alle collecties.

Minnen

ONH is echt ouderwets van opzet geworden; het aanbod springt je tegemoet. Op de reacties bij verhalen na, is er van de gebruiker online weinig te zien. De gebruikersbijdragen in de vorm van verhalen, gaan compleet kopje onder tussen alle redactionele content.
Op de homepage wordt gesproken over 'beleven', maar in de praktijk ben je vooral aan het 'zoeken'. Ik word eigenlijk nergens verleid om de provincie zogezegd digitaal te ontdekken; eigenlijk waan ik me voortdurend in een database.
De beeldbank en de video's zijn wat onderbelicht (als tab zie je ze soms wel, soms niet). Dat is de ene keer jammer (vooral het bekijken van de video's is leuk), maar de andere keer maar goed ook. Je kunt op die content namelijk niet reageren en er wordt bovendien helemaal geen gerelateerde content gegeven. Je spoor in de website loopt hier dan ook dood. Verder kun je de plaatjes niet vergroten en zijn ze vaak van slechte kwaliteit.
Bij de verhalen staan tags, maar daarop kun je niet klikken voor gerelateerde verhalen.
De verhalen zouden via een filter aan de rechterkant ontsloten moeten zijn, staat er, maar het filter mist.
Aan die rechterkant staat wel voortdurend en tot vervelens toe de activiteitenagenda.
Als ik al naar activiteiten zoek en ik klik op de gelijknamige knop, dan kan ik vervolgens niet filteren op plaats of regio (iets wat toch volkomen logisch lijkt). Ik moet daarvoor eerst (rechtsboven) een gemeente kiezen en pas daarna naar de tab met activiteiten gaan.
De zoekmachine zoekt nogal precies. Dat verhaal van die boswachterswoning komt er bijvoorbeeld alleen uit als je zoekt met "boswachterswoning in Bergen" (de exacte titel van het verhaal). Laat je "in" weg, dan krijg je de woning ook niet.
Uitgebreid zoeken geeft steeds een foutmelding.
Tot slot, het tonen van de zoekresultaten werkt verwarrend. Standaard wordt de tab met verhalen geopend, zelfs als je begon te zoeken in bijvoorbeeld de beeldbank. Dat is des te vervelender op het moment dat er geen verhalen worden gevonden, maar wel beelden. Dit valt dan gewoonweg niet op.

Kortom
Ondanks enkele verbeteringen, geen verbetering. ONH heeft echt wel veel in zich, aan content en potentie, maar laat toch te veel steken vallen en kansen liggen. Heel jammer.

Aanbevolen leesvoer
- Mag ik even aandacht? (Over dat websites bouwen alleen niet genoeg is)
- Street Museum NL: wandelen door historisch Noord-Holland

Foto: boswachterswoning in Bergen

Een kok als cadeau

2012-05-27T09:21:00.002+02:00

Gisteren verraste Wilma mij met een kok als cadeau. Het is een beeld uit de serie Profisti van de kunstenaars Fons van Dommelen (onder andere werkzaam geweest als cartoonist) en Ed van Rosmalen:

In the Profisti figurines the Parastone artists Fons van Dommelen and Ed van Rosmalen tried to capture the spirit of the real professional, the true tradesman, the genuine craftsman: preoccupied, sometimes chaotic, but always fully dedicated.

Beide mannen zijn verbonden aan Parastone in Den Bosch, een bedrijf met een lange traditie in restauratie en creatie van kunst, voornamelijk sculpturen. Het bekendst van Parastone zijn de driedimensionale interpretaties van figuren die voorkomen op schilderijen van Jeroen Bosch. Ze maken deel uit van een serie museumbeelden, genaamd Mouseion, waarin ook figuren zijn opgenomen uit schilderijen van bijvoorbeeld Breugel en Dali.

Meer informatie over Profisti, anders dan wat ik hierboven uit het foldertje haalde, vind ik vooralsnog niet. Maar Parastone blijkt ook de Nederlandse distributeur te zijn van The Comic Art of Guillermo Forchino en daar lijkt de serie Profisti duidelijk door geïnspireerd. Allemaal grappige karakters die zo uit een stripboek lijken te zijn weggewandeld (of vaak gereden). Overigens verklaarde de Parijse kunstenaar Forchino tijdens een interview op zijn beurt weer hevig geïnspireerd te zijn door de schilderijen van Jeroen Bosch, en dan vooral door de expressieve gezichten van alle figuren. Het bekijken van zijn werk is in ieder geval de moeite waard.

Als je de beelden van Profisti en Forchino eens in het echt wilt zien, dan kun je onder andere terecht bij Jos van Rosmalen (familie van Ed?) in Den Bosch. Of bij mij voor het keukenraam, voor de kok.

Wilma, bedankt! Er komt steeds méér vrolijkheid in ons huis. :-)

Kiezen voor leven na mijn dood

2012-05-25T10:00:00.000+02:00

Vandaag precies 10 jaar geleden overleed Bart de Graaff. Volgens sommigen de beste reden om géén orgaandonor te worden, volgens anderen de lelijkste om juist wél te doneren.

Ondanks een slepende nierziekte en ander medisch ongemak, zette hij het Nederlandse omroeplandschap op de kop en maatschappelijke kwesties op de kaart. Energiek en brutaal, doelgericht en betrokken. Bart zette altijd door. Op eigenzinnige wijze droeg hij bij aan maatschappelijk debat. Zijn telefoontje naar de politie ("Ik heb net een baksteen bij de benzinepomp door de ruit heen gegooid, maar jullie komen maar niet?") behoort inmiddels tot ons nationale televisie-erfgoed.

Donor
In 1998 gebeurde het onmogelijke: Bart stampte een nieuwe publieke omroep uit de grond: BNN. Ook in 1998 registreerde ik mijzelf als donor.

In een interview met Patrick Lodiers (huidig voorzitter van BNN en presentator van De Grote Donorshow in 2007) in de TV Krant, las ik dat nog steeds ieder jaar zo'n 150 mensen sterven terwijl ze wachten op een donororgaan. Dat vind ik heel erg.

Kiezen
Ik hoop oud te worden, héél oud. Zo ontzettend oud, dat er echt niks meer van waarde in of aan mijn lijf zit. Maar mocht er tóch iemand na mijn dood mee geholpen zijn, dan kies ik er nu al voor om hem of haar te willen helpen.

Dat moet ieders eigen, persoonlijke, bewuste keuze zijn. Ik ben tégen allerlei truuks om het aantal orgaandonoren te vergroten, zonder dat je er zelf actief voor kiest om donor te worden. Actief kiezen voor ja of nee schept duidelijkheid. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor je nabestaanden en voor de mensen die geholpen zouden zijn met een donororgaan.

Bart de Graaff werd 35 jaar oud, ongeveer zo oud als ik nu ben.

Bij de keuze voor orgaandonatie geldt niet hetzelfde als bij de koekjes van Bichoc... Nee is gewoon nee.

Typemachines en gummetjes te koop

2012-05-23T08:47:00.003+02:00

Op 10 januari 2011 sloot Museum Scryption in Tilburg, het museum voor schriftelijke communicatie, haar deuren, nadat de gemeente Tilburg besloten had de subsidie stop te zetten. Daarover ontstond veel ophef, er werd gesproken over een digitale doorstart en zo meer.

Van Theo Meereboer ontving ik deze week een flyer van de Stichting Onterfd Goed:

Stichting Onterfd Goed ontfermt zich over de afbouw van de collectie van het voormalig museum Scryption, door te herplaatsen, te hergebruiken en te verkopen.

In de aanbieding onder andere typemachines en gummetjes, maar ook braillemachines, stenomachines, stencilmachines, computers, printers, kopieerkisten, faxen, boeken, kroontjespennen, vulpennen, balpennen, potloden, onderdelen, schrijfmateriaal, memorecorders, posters, prototypes, inktstellen, inktpotten, vulpotloden, geschreven materiaal, puntenslijpers, stempels en laptops.

Maar het gaat hier niet om een ordinaire uitverkoop:

Allereerst wordt per deelcollectie en veelal op objectniveau onderzocht of het Nederlands erfgoed betreft. Objecten waarvan vast komt te staan dat ze niet in 'de Collectie Nederland' mogen ontbreken zullen worden aangeboden aan Nederlandse musea.

En de stichting vraagt ook aandacht voor een bredere problematiek, zonder te vergeten de hand in de boezem van de musea zelf te steken:

Stichting Onterfd Goed vraagt musea nog eens kritisch naar hun eigen -vaak overvolle- depots te kijken en samen te werken aan een weloverwogen nationale collectie. Aan publiek en politiek vragen we onder andere hóe de Collectie Nederland er uit moet zien, wat we er mee moeten doen en wie de kosten voor beheer en tentoonstellen moet betalen.

Als je een object uit de collectie koopt, dan krijg je bovendien een certificaat dat garandeert dat het betreffende object afkomstig is uit de collectie van het Scryption. Dat vind ik mooi, dat verzamelobjecten door de verzameling waartoe ze behoorden als zodanig weer verzamelobjecten worden.

Meer informatie vind je op www.onterfdgoed.nl en je kunt ook op Twitter terecht: @onterfdgoed

Op de oude website van het museum is trouwens tegenwoordig een casino gevestigd...

Aanbevolen leesvoer
- Virtueel Museum Frank Lloyd Wright moest deuren sluiten

Afbeelding: Katja over ontzamelen

Historisch Arnhem in 3D

2012-05-22T08:49:00.004+02:00

Wandelen door historisch Egypte is mooi, maar je kunt het ook dichter bij huis zoeken: wandelen door historisch Arnhem is ook mooi!

Een tijd terug was mijn oog al eens op het project gevallen, maar gisteren werd ik er hernieuwd op geattendeerd: Historisch Arnhem in 3D

Het project Arnhem3D laat de bezoeker virtuele wandelingen maken door historisch Arnhem tussen 1649 en 1935.

Om deze wandelingen mogelijk te maken worden zo veel mogelijk afbeeldingen en informatie over huizen in de Arnhemse binnenstad verzameld. Aan de hand van een oude stadsplattegrond wordt het historisch stratenplan in Google Sketch Up geplaatst. De huizen worden in Adobe Photoshop fotorealistisch nagebouwd en vervolgens als een 3D-gebouw op de kaart gezet. Op deze manier ontstaat een visualisatie van de binnenstad van Arnhem in vroegere tijden.

Voor het project wordt samengewerkt met het Gelders Archief. Een flink aantal straten en gebouwen is al door vrijwilligers gedriedimensionaliseerd en daarvan is een goed aantal mooie filmpjes beschikbaar. De afzonderlijke gebouwen vind je ook terug in het 3D Warehouse van Google SketchUp, zodat je ze kunt downloaden. Door een serie tutorials (filmpjes) wordt goed duidelijk hoe men te werk gaat.

Nieuw initiatief is Aernhem 1649, maar daar vormt het veelal afwezige bronmateriaal nog wel een struikelblok: van veel gebouwen is uit die tijd geen informatie aanwezig, behalve een vermelding op een kaart.

Hoe dan ook, ik vind het mooi!

Aanbevolen leesvoer
- Dagboekje schoolmeester in de Gouden Eeuw online
- Zoek de mummie

Afbeelding: still uit wandeling over de Markt

Google's design volgens Marissa Mayer: "innoveren is experimenteren"

2012-05-21T10:00:00.000+02:00

Via een tweet van usabilitygoeroe Gerry McGovern werd ik geattendeerd op een video waarin Marissa Mayer uitleg geeft over design bij Google. Marissa Mayer is een slimme en innemende dame, die al jaren de ontwikkeling van Google's zoekproducten leidt, waaronder het design daarvan.

De homepage van Google is nog altijd een ijzersterk voorbeeld van een (top)taakgericht ontwerp. Als je wilt weten waarom, check dan even deze video van Karl Gilis met antwoord op de vraag hoe Google er zou uitzien als u het had gemaakt. In haar presentatie (die trouwens alweer dateert van 9 oktober 2009) legt Marissa uit hoe de allereerste homepage van Google verkeerd werd begrepen ("We're waiting for the rest of it") en hoe iedere volgende verandering - hoe klein ook - vergezeld ging en gaat van veel onderzoek en gebruikerstests vooraf en achteraf. Geen detail wordt aan het toeval overgelaten.

Battle of the Blues
Zo kwamen engineers van Google er op een gegeven moment achter dat de blauwe linkjes in de zoekresultaten van Google niet van hetzelfde blauw waren als de blauwe linkjes in Gmail. Een van de blauwtjes was iets groener dan de ander. In plaats van gewoon een van de twee kleuren als 'standaard' te kiezen, is er uitgebreid onderzoek gedaan, waaruit bleek dat de groenigere blauw minder kliks kreeg dan de blauwigere blauw. Met andere woorden: blauw trekt meer aan om op te klikken dan groen. Het is ook niet voor niks dat de standaardkleur voor hyperlinks blauw is... of misschien wel daarom.

Ook gaat Marissa in op de Google doodle, het logo dat zowat iedere dag anders is. Voor Google is dit een manier om persoonlijkheid te tonen, om iets onverwachts te doen. Want als er immers één element in iedere vormgeving altijd hetzelfde is, dan is het wel het logo. Behalve bij Google.

Voor Marissa staat het principe "focus on the user, and value simplicity" voorop.

Archieven
Op het BHIC proberen we iedere paar jaar een grote usabilitytest uit te laten voeren en zijn we ook tussendoor veel met de usability van onze website bezig. Het denken in toptaken komt het best tot uitdrukking in de vormgeving van onze homepage. Toch zou ik nog graag veel en veel meer aandacht aan usability willen geven, tot in de kleinste details. Gewoon omdat het loont.

Zoveel onderzoeken en testen als Google, dat kunnen we niet. Maar we kunnen wel simpelweg van ze leren.

Hoe besteden jullie aandacht aan de usability van je website?

Aanbevolen leesvoer
- Thema: Usability
- Archief 2.0: Hebben archieven minder Google nodig?

Zoek de koek

2012-05-20T15:41:00.000+02:00

Aan 'traditionele' lekkernijen geen gebrek in Den Bosch. Alom bekend is natuurlijk de Bossche Bol, maar ken je ook al de Bossche Kus (nog even), Bossche Koek en Bossche Koekwaus? Die laatste ("Dè kuukske mee 'n gat d'rin") kun je nu gratis gaan proeven, maar daar moet je dan wel wat voor doen. Het pak dat ik kocht was voorzien van een QR-code en de tekst:

Scan de QR code met je smartphone of ga naar www.layar.com/layers/bosschekoekwaus. Zoek dan de virtueel verstopte Koekwauzen in de Bossche binnenstad. Verzamel er drie en ontvang een unieke code die je bij De Broodspecialist kunt inleveren voor een gratis zak échte Koekwauzen.

Een opdracht die ik tijdens een winkelmiddag heb vervuld; via de kaartfunctie van Layar is het trouwens makkelijk zoeken naar de koeken. Sowieso is De Broodspecialist (winnaar van de Brabantse Monumentenprijs 2007) de moeite van een bezoekje waard; een schitterend winkeltje! En ja hoor, de koekwauzen zijn ook erg lekker.

Dus als je toch een keer in de binnenstad van Den Bosch bent, dan kun je net zo makkelijk even een stel koeken zoeken en happen. De actie loopt trouwens al sinds 2 april (het had iets met Pasen te maken) en op 30 juni loopt hij weer af.

Aanbevolen leesvoer
- Teletijd: Den Bosch zoals het was
- Bossche Bollen, het Bossche Broek en de Vughterpoort in 3D

Zoek de mummie

2012-05-19T11:04:00.000+02:00

We schrijven 28 februari 1991, ik zit in brugklas 1 F van het Dr. Mollercollege in Waalwijk en leg de laatste hand aan mijn geschiedeniswerkstuk over mummies. De fascinatie voor dat onderwerp ontstond tijdens een schoolreisje naar het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, enige tijd daarvoor. In keurig handschrift - wist niet meer dat ik het in me had - schreef ik over arme en rijke mensen, het leven na de dood, sarcofagen, mummies en Toetanchamon en zo. Voorzien van fysiek geknipte en geplakte plaatjes en kopjes die door markeerstift extra opvielen, ligt het nu weer voor me.

Van Plateau naar 3D
De afgelopen week heb ik me gewaagd op het Egyptische Gizeh Plateau en wel via Giza 3D. In de loop der jaren deden verschillende archeologische expedities het Gizeh Plateau aan. Foto's en documentatie daarvan raakten wereldwijd verspreid over vele musea en universiteiten. In de Giza Archives zijn al die bronnen digitaal bij elkaar gebracht en Giza 3D bouwt daar nu op voort.

In de eerste plaats hebben ze in Egypte met hun piramides te maken met dezelfde uitdaging als wij met onze archieven, namelijk hoe kun je ze zo goed mogelijk bewaren en tegelijkertijd zo goed mogelijk beschikbaarstellen? Met Giza 3D kun je vanaf nu zelf wandelen door het zand, sluipen door een piramide, een graftombe ontdekken en de sfinx ontmoeten, zonder dat de echte monumenten daarvan last hebben. Maar in de tweede plaats geeft dit natuurlijk ook nieuwe, praktische mogelijkheden voor musea, onderwijs en archeologie.

Driedimensionaal is zo nauwkeurig mogelijk gereconstrueerd hoe het gebied en alle bouwsels er nu uitzien en hoe archeologen ze aantroffen, zowel boven als onder de grond. Op basis van foto's zijn reconstructies gemaakt en veel van die foto's en aangetroffen objecten zijn tot in detail te bekijken terwijl je virtueel de omgeving verkent. Je kunt zelf op pad gaan, maar de 'rondleiding met gids' is aan te bevelen zodat je weet waar je later het beste heen kunt stappen. Alle foto's en objecten zijn trouwens ook apart op te vragen en via het menu kun je direct naar de belangrijkste of interessantste plekken klikken. Dat scheelt lang wandelen en veel wachten.

Als je tot slot je emailadres achterlaat, dan krijg je nog deze link, waarachter het mysterie van koningin Hetepheres wordt ontrafeld. De moeite van het bekijken waard.

Geen spelletje
Het is geen game, dus bereid je voor op lege gangen, weinig objecten om op te pakken en geen enkele mummie; bedenk dat veel van de graven al waren geplunderd, lang voordat archeologen ze ontdekten. Ook de besturing doet niet echt aan de gemiddelde 3D game denken; die gaat namelijk nogal moeizaam. Je computer wordt overigens hoe dan ook aardig op de proef gesteld door de applicatie.

Her en der had extra uitleg niet misstaan (daarvoor zul je dus zelf moeten schakelen tussen de websites van Giza 3D en Giza Archives) waardoor het niet voor iedereen lang interessant blijft, maar als je net als ik een fascinatie voor het oude Egypte hebt, dan kun je je hart ophalen aan deze website!

Lees meer achtergrondinformatie over Giza 3D

Street Museum NL: wandelen door historisch Noord-Holland

2012-05-15T08:09:00.002+02:00

Op 24 mei zijn Wilma, ik en ongetwijfeld vele anderen uitgenodigd om de "spectaculaire lancering" bij te wonen van de Street Museum NL app:

Street Museum NL is een gratis app met meer dan 1.000 beelden uit collecties van Noord-Hollandse musea en archieven. Deze app voor smartphones haalt het verleden naar het heden en toont oude foto’s, ansichtkaarten en schilderijen in het straatbeeld van vandaag. Zo zie je op je smartphone wat je voorouders zagen toen zij door Noord-Holland liepen. Via Facebook, Twitter of e-mail kun je het historische beeld delen met je vrienden. Handig voor toeristen is dat de app ook toeristische informatie geeft.

De app is ontwikkeld naar een idee van het Noord-Hollands Archief onder de vlag van Oneindig Noord-Holland. Op mijn mobieltje staat trouwens al een hele tijd de app StreetMuseum van het Museum of London, die waarschijnlijk de inspiratiebron vormt voor dit Noord-Hollandse initiatief.

Natuurlijk wordt van het aantal van 1.000 foto's tegenwoordig niemand meer warm of koud. Maar het is heel erg mooi dat je ze naadloos in het hedendaagse straatbeeld ingepast kan bekijken. Dus de volgende keer dat ik in de buurt ben, ga ik beslist even genieten van de mooie plaatjes. Leuk intiatief!

Aanbevolen leesvoer
- Het Markiezenhof op Historypin... en allerlei nieuwe handigheidjes
- Website getest: Oneindig Noord-Holland

Reis door het Romeinse Rijk in 60 dagen

2012-05-12T12:03:00.000+02:00

Vorig jaar schreef ik over de Romeinse Routeplanner OmnesViae, vandaag stuitte ik op de overtreffende trap daarvan: ORBIS The Stanford Geospatial Network Model of the Roman World

Conventional maps that represent this world as it appears from space signally fail to capture the severe environmental constraints that governed the flows of people, goods and information. Cost, rather than distance, is the principal determinant of connectivity.

For the first time, ORBIS allows us to express Roman communication costs in terms of both time and expense. By simulating movement along the principal routes of the Roman road network, the main navigable rivers, and hundreds of sea routes in the Mediterranean, Black Sea and coastal Atlantic, this interactive model reconstructs the duration and financial cost of travel in antiquity.

Een routeplanner waarachter een wetenschappelijk project schuilgaat. Waar gaat de reis naartoe, voor wanneer staat ie gepland en wil je vooral snel of goedkoop reizen? Ga je te voet, met je ossewagen of misschien op je ezel of zelfs te paard? Maar ook: wat gaat dit grapje je uiteindelijk kosten?

De website geeft heel veel achtergrondinformatie, kaarten en (netwerk)modellen bij het project, zodat duidelijk wordt welke bronnen aan elkaar zijn gekoppeld om de dataset te genereren op basis waarvan routes worden berekend. Onderstaand een instructiefilmpje voor het gebruik van de routeplanner, waarin de vele opties duidelijk worden uitgelegd. Maar je kunt ook gewoon zelf wat rondklikken.

Indrukwekkend!

Aanbevolen leesvoer
- Google Maps voor de Romeinen

Een school waar je blij van wordt

2012-05-10T21:09:00.001+02:00

Sinds een paar maanden ben ik lid van de Raad van Advies van het Jeroen Bosch College in 's-Hertogenbosch. Een middelbare school die het niet makkelijk heeft, maar waar iedere dag keihard gewerkt wordt om weer een topschool te worden. Zo heeft het JBC als een van de weinige scholen in onze regio een Technasium. En da's iets om trots op te zijn, mocht ik vandaag ervaren!

Het Technasium is voor de bètavakken wat het Gymnasium is voor Grieks en Latijn. Deze presentatie voor de open dag van het JBC geeft daarvan een prima indruk. Door kennis te maken met beroepen en een betere aansluiting met vervolgonderwijs, moet het Technasium voorzien in meer hoger opgeleide technici. Centraal staat het vak Onderzoeken en Ontwerpen, waarin leerlingen onder andere leren samen te werken in een team, plannen en organiseren, informatie verzamelen en producten maken.

Het JBC heeft sinds dit jaar een gloednieuw technasiumlokaal en dat werd vandaag officieel geopend. Het nieuwe lokaal heeft een 'denktank' ruimte voor overleg en planning, een werkplaats, apparatuur voor allerlei geknutsel, experimenten, video, de nodige laptops en zo meer.

De 'denktank', met wand om op te kliederen, digitaal schoolbord enzovoort

Je eigen weerbericht maken (of gek dansje)

Een geschikte ruimte is één, maar geschikte docenten en enthousiaste leerlingen zijn twee tot en met tien. En die heb ik vandaag een aantal ontmoet! Van alle sprekers maakte vooral brugklasser Irma indruk op alle aanwezigen. Zij heeft me naderhand, samen met haar vriendin, vanalles en nog wat verteld en laten zien.

Tien jaar geleden gaf ik zelf nog lessen geschiedenis. Wat is het onderwijs sinds die tijd weer enorm hard veranderd en vernieuwd! In het Technasium van het JBC werken leerlingen steeds gedurende zeven weken in kleine projectgroepjes samen aan een concrete opdracht. Dat kan het ontwerpen zijn van een jacht tot het maken van een diabetesgame. Ze maken kennis met de opdrachtgever, brainstormen met elkaar over ideetjes, werken aan een plan van aanpak, verdelen onderling taken, doen onderzoek, bouwen, presenteren en evalueren.

Leerlingen moeten via presentaties voor een publiek zichzelf en hun product bewijzen, soms komt er zelfs een echte jury aan te pas. Maar uiteindelijk staat niet alleen de eigen prestatie, maar vooral het teamresultaat centraal. Prachtig hoe enkele leerlingen mij enthousiast vertelden hoe ze projecten aanpakten, op een manier die veel dichter bij de praktijk komt als ik in mijn eigen onderwijsverleden ooit heb meegemaakt. Ze leren bijvoorbeeld wat in teamverband hun individuele krachten en zwaktes zijn en leren die van anderen. Daar hebben ze geen persoonlijkheids- en kleurentesten voor nodig.

Experimenteren met 'lijm', zoals gesmolten suiker; de potten zaten 'keivast'

Deze gesprekken met de leerlingen, maar ook met enkele ouders, maakten mij erg enthousiast en ik kan me voorstellen dat leerlingen door deze manier van onderwijs niet alleen veel kennis, inzicht en vaardigheden opdoen, maar vooral goed voorbereid worden op een vervolgstudie en de werkpraktijk. En bovendien veel positieve energie ontwikkelen, naast hele mooie producten natuurlijk.

Heel erg leuk om deze opening bij te wonen, heel mooi om al die leerlingen mee te maken. Eigenlijk ben ik gewoon trots op het JBC. En dat terwijl ik pas sinds twee vergaderingen lid ben van de club...

Meer informatie over het Technasium van het JBC

Machines voor... ja, voor wat eigenlijk. Gelukkig wisten de leerlingen het wel

Irma (rechts) en haar vriendin wilden ook nog op de foto, met hun ballonnetjes

Help oorlogsslachtoffers aan een geslacht

2012-05-04T16:34:00.000+02:00

Op 4 mei herdenken we. Op de website van de Oorlogsgravenstichting vind je het Slachtofferregister:

In het Slachtofferregister vindt u de personalia van ruim 180.000 Nederlandse oorlogsslachtoffers. U kunt zoeken op slachtoffer (achternaam, eventueel aangevuld met voorletter(s), maar ook op begraafplaats, plaats, gemeente, land of monument.

Dus niet zoeken op geslacht. En dat is een gemis, want zo kun je bijvoorbeeld niet achterhalen hoe groot het percentage mannelijke slachtoffers was binnen een bepaalde leeftijdsgroep.

Een decennium geleden begon de Oorlogsgravenstichting aan het omvangrijke project van het digitaliseren van de kaarten met oorlogsslachtoffers. Destijds leek het niet nodig te vermelden of het slachtoffer man of vrouw (of jongen of meisje) was. Dat kun je aan de naam meestal meteen zien, immers.

Op de website Het Verhaal Bewaard (waar het mogelijk is om verhalen en foto's bij individuele slachtoffers te plaatsen, zodat niet alleen de naam, maar ook het verhaal bewaard blijft) kun je nu helpen om daar verandering in te brengen:

U kunt ons helpen, door van de namen die we hier tonen aan te geven of u denkt dat het een jongens- of meisjesnaam is. Als u het niet zeker weet, kies dan 'weet niet'.

En zo simpel is het: inloggen met Google, Facebook of een eigen account maken, en vervolgens naam na naam klikken op "man", "vrouw" of "weet niet".

Na 51 maal dank vond ik het welletjes en ben ik erover gaan bloggen. Mooi en simpel project! Als we allemaal 50 oorlogsslachtoffers van een geslacht voorzien, dan zijn we in rap tempo klaar. En de Oorlogsgravenstichting geholpen.

Aanbevolen leesvoer
- Erelijst gevallenen gedigitaliseerd
- Oorlogsdagboeken online

Meer met minder: benader mensen die je kunnen helpen

2012-05-03T20:17:00.000+02:00

In 2000 kreeg het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) 684 portretfoto's geschonken. Het waren foto's van geallieerde militairen die betrokken waren bij de bevrijding van Nijmegen of die kort daarna in de stad verbleven. De bevrijders kregen daarmee een gezicht, maar nog geen naam. In 2005 werden de foto's op de website van de gemeente gezet, dit leverde wel reacties op, maar nog steeds zijn veel bevrijders onbekend.

Het archief heeft daarom besloten de foto's te verplaatsen naar Flickr. Deze internationale website biedt een grotere kans dat deskundigen en mogelijke familieleden in Groot-Brittannië de foto's ontdekken en reageren. Bovendien worden de foto's onder een open licentie beschikbaar gesteld, wat het mogelijk maakt om de foto's ook op andere websites te delen om zo hopelijk nog meer aanvullende informatie te vergaren. (Bron: Blog Huis van de Nijmeegse Geschiedenis)

Slim bedacht natuurlijk. Maar de in mijn ogen gouden tip voor andere archieven wordt door Wouter Daemen van RAN via Twitter gegeven: "In navolging van Mapit1418 gaat 'n collega actief aan de slag om WOII communities te benaderen, dus ben benieuwd."

Mapit1418 komt al jaren terug in mijn presentaties als crowdsourcingsvoorbeeld van hoe je heel snel je doel bereikt door het heel specifiek benaderen van - wat ik altijd noem - de nerds in de crowd. De website werd al gelanceerd in 2009 en draait om foto's van de Eerste Wereldoorlog waarvan de locatie toen nog onbekend was. Door specifieke community's te benaderen, waar mensen zitten die je waarschijnlijk het best en het snelst kunnen helpen (denk aan WOI-forums), was dit project een groot succes: binnen mum van tijd was van alle foto's de locatie bekend.

Kortom
Naar mijn gevoel wordt bij archiefprojecten nog steeds te veel de kaart gespeeld van veel reclame en te weinig die van specifieke reclame. Leuk om duizenden mensen te bereiken, leuker om de tien te bereiken die je kunnen helpen. Eigenlijk is het heel simpel...

Het hangt allemaal af van je doel. Maar specifiek mensen benaderen die je kunnen helpen, dat is altijd een slimme tactiek.

Op dit moment loopt het nog niet storm met reacties, dus ik ben met Wouter benieuwd wat het benaderen van die community's gaat opleveren.

Aanbevolen leesvoer
- Blind door Flickr
- Foto's en brieven Anton Mussert online

Foto: allied soldier unknown from the unknown army division; nationality unknown (bron: Flickr/RAN)

Gelezen: Bettina Drion - Porselein

2012-05-01T10:00:00.000+02:00

Terwijl er vorige week veel commotie was over een gedicht, las ik het boek Porselein van schrijfster Bettina Drion (haar eerste grote roman, waaraan ze vijf jaar werkte, en die ongeveer een jaar geleden verscheen). Die zou me normaal gesproken waarschijnlijk niet zijn opgevallen, ware het niet dat Bettina voor het schrijven ervan veel archiefonderzoek heeft verricht, onder andere op het BHIC:

Bettina (...) is de kleindochter van een NSB’er die op 3 mei 1945 werd geëxecuteerd in Kamp Vught. (...) Pas op latere leeftijd ontdekte zij wie haar grootvader was. (...)

Porselein is geen reconstructie, geen zoektocht naar de waarheid, het is een roman over hoe de keuzes van één mens, hun sporen kunnen achterlaten tot op de dag vandaag. (...)

Porselein vertelt afwisselend het verhaal van Susan, een jonge gescheiden vrouw die wordt geconfronteerd met het verzwegen verleden van haar familie, en het verhaal van haar grootvader, Sam Warenaar, die aan het eind van de Tweede Wereldoorlog wordt geëxecuteerd wegens landverraad en spionage.

Sam
Voor Sam moet je toch wel enige sympathie - of toch tenminste begrip - krijgen, ondanks de 'foute' keuzes die hij maakt. Hij is misschien niet altijd overtuigd van die keuzes, maar is ook zeker geen speelbal van zijn omgeving of de omstandigheden. Hij staat misschien niet zo stevig in zijn schoenen als enkele andere personages, maar is zich wel steeds bewust van wat hij doet, ook al overziet hij niet altijd alle mogelijke gevolgen van zijn handelen. Zo voel je - ook door de kennis van nu - al snel aan dat het accepteren van een baantje bij het bevolkingsregister geen handige zet is. Maar omdat hij het geld hard nodig heeft om zijn gezin te onderhouden, kiest Sam daar toch voor.

Zo nu en dan gaat het draaien in de 'foute' richting echter ook wel wat te makkelijk, voor mijn gevoel. Zo spreekt Sam met Bernhard Osendal, een overtuigd NSB'er en bovenal een handige prater. Die brengt het gesprek op de schaarse jeugdherinneringen van Sam, die weinig vriendjes had. Het enige 'vriendje' dat hij had, blijkt een jongetje te zijn dat uiteindelijk een bal van hem leent en die doorverkoopt. Toevallig een joods jongetje.

Maar goed, ondanks dit soort kleine minpuntjes staat het verhaal wel als een huis. Boven alles wil Sam het beste voor zijn gezin, zijn vrouw Emma en zoontje Pieter. Het is daarom eigenlijk erg verdrietig om mee te beleven hoe hij ondanks zijn goede bedoelingen steeds verder van zijn doel afraakt. Tot slot kan hij desgevraagd ook zelf nauwelijks nog reconstrueren hoe het eigenlijk allemaal zover heeft kunnen komen:

Sam dacht na. De waarheid was dat hij het zelf eigenlijk niet meer wist. Hier liep hij dan, als Spion Voor De Duitsers, op een plek waar hij nog nooit was geweest, in de dikke nevel, met een man naast zich die hij nauwelijks kende.

'Het is een te ingewikkeld verhaal', zei hij uiteindelijk.

Eigenlijk zie je in Sam iemand die vooral op de redelijk korte termijn zaken overziet en daarop zijn keuzes baseert. Hij mist een soort totaalvisie, die mensen als Osendal hem wel kunnen geven.

Mijn grootste sympathie gaat dan ook uit naar Emma, de oma van Susan, die keihard gebukt gaat onder de keuzes van haar man, ook na zijn dood, na de oorlog en na de bevrijding.

Susan
Nog veel boeiender vind ik eigenlijk de zoektocht van Susan naar het verleden van haar grootvader. En de confrontaties met haar vader, die eigenlijk van niets meer wil weten:

Mijn vader zag er moe uit. Het verleden hing als een dik rookgordijn tussen ons in. Ik besefte nu de consequenties van iets ontdekken wat je liever niet wil weten: je kunt het nooit meer niet-weten.

En hoe verregaand de gevolgen zijn voor de herinnering aan voorouder Sam:

'Dus hij was niet alleen dood, maar werd ook doodgezwegen. Dubbel dood.'

Bettina Drion

Ik stel me voor dat deze beschrijving overeenkomt met de werkelijke ervaringen van veel mensen in soortgelijke situaties. In ieder geval is Sam gemodelleerd naar Bettina's eigen grootvader. En ook Bettina heeft met haar vader dus moeilijke gesprekken gehad. In een interview vertelt ze daarover, en ook over hoe blij haar vader achteraf is met haar boek.

Sam en Susan
Mooi hoe beide verhalen hoofdstuk voor hoofdstuk elkaar inleiden en opvolgen. Zo lezen beide geschiedenissen als één verhaal in twee tijden. Jammer vond ik dat je al redelijk snel doorhebt hoe beide levens, van Susan en Sam, in elkaar grijpen. Ook al blijft volledige duidelijkheid steeds uit, ook aan het einde van het boek.

Veel vragen van Susan en mij als lezer blijven onbeantwoord. Enigszins onbevredigend misschien, maar wel de realiteit voor veel mensen die met vergelijkbare vragen zijn blijven zitten. Ondanks archieven, hoe dan ook.

Beslist de moeite waard van het lezen. Zeker in deze week.

Gerelateerd
- Gelezen: Klein kwaad
- Meer recensies van gelezen boeken

Archiefcartoon: Archiveren is een eitje

2012-04-30T10:00:00.000+02:00

Met dank aan Ingmar, bovenstaande cartoon uit dagblad De Limburger van vrijdag 27 april 2012. Héérlijk waar soms! ;-)

Gerelateerd
- Meer archiefcartoons

Op de televisie: Verborgen Verleden

2012-04-29T09:09:00.003+02:00

Gisteren werd de laatste aflevering van Verborgen Verleden van dit seizoen uitgezonden. Het succesvolle programma over BN'ers die op zoek gaan naar hun stamboomwortels was dit keer een Brabants onderonsje: cabaretier Marc-Marie Huijbrechts' voorouders kwamen eigenlijk nooit buiten de provincie, dus ook Marc-Marie's zoektocht bleef tot Brabant beperkt. Mooie promotie voor de uitstekende dienstverlening van Brabantse archieven! En voor wat archiefdiensten in het algemeen te bieden hebben.

Het BHIC (en ikzelf) hadden ook een rol: Marc-Marie was op zoek naar "typische mensen" en die vond hij onder andere in onze rechtbankarchieven.

Realistisch
De meningen over de uitzending waren verdeeld. Sommigen vonden dat de aflevering een sterk familieverhaal en een duidelijke rode draad miste. En in vergelijking met eerdere afleveringen geef ik hen zeker geen ongelijk. Gelukkig vonden veel anderen het een erg leuke zoektocht, zonder vergezochte familieverbanden naar het buitenland of wat dan ook.

Zelf vond ik het in ieder geval een erg realistische uitzending. Zoals ik al twitterde: "We kunnen ook niet allemaal van Schotse koningen en Afrikaanse slaven afstammen." En ik was blij dat de situatie voor Marc-Marie op het BHIC goed overkwam, zoals ook 'normale' bezoekers mogen verwachten: we beginnen aan de computer, je krijgt hulp van een archiefmedewerker, op je stukken moet je gewoon even wachten in de studiezaal en niet alle gevonden treffers blijken uiteindelijk raak te zijn. En bovenal: géén witte handschoentjes!

Leuk om te doen en om zo mee te helpen aan de positieve beeldvorming rond ons vak. Complimenten ook aan collega's Jaël en Luud van het Regionaal Archief Tilburg, en collega Jac. van het Stadsarchief 's-Hertogenbosch.

En heb je dat allemaal gemist? Dan kun je nog een maandje terecht op Uitzending Gemist.

Zelf boeven zoeken
Zoals Marc-Marie z'n onderzoek naar criminele voorouders via de computer startte, kun je trouwens zelf ook makkelijk aan de slag. Het BHIC heeft al veel indexen op naam online doorzoekbaar gemaakt en sinds kort zijn er daar flink wat aan toegevoegd. Van burenruzie tot moord (en combinaties daarvan).

Gerelateerd
- Kijktip: Altijd Wat (over misbruik in internaten)

Foto: Wilma (die er een hele serie van heeft...)

Archiefcartoon: Achterstand

2012-04-26T10:00:00.000+02:00

Deze van Toos en Henk kwam ik nog tegen op m'n harde schijf. Geen idee meer waar vandaan geplukt - daar kom ik nog wel achter - maar ik heb hem wel eventjes in de serie archiefcartoons opgenomen. Tegenwoordig ook op Pinterest trouwens.

Gelezen: Conny Braam - De woede van Abraham

2012-04-25T20:16:00.000+02:00

Alweer jaren geleden las ik Publieke werken van Thomas Rosenboom. Een schitterend geschreven boek, vind ik, waarin als rode draad de 'vooruitgang' loopt. Vooruitgang waar een enkeling probeert een slaatje uit te slaan, die door sommigen wordt aangegrepen om er anderen mee vooruit te kunnen helpen, maar door de grootste groep compleet wordt gemist of buiten eigen kunnen om bereikt.

Aan Publieke werken moest ik denken tijdens het lezen van Conny Braams De woede van Abraham. Niet alleen omdat de periode waarin beide boeken zich afspelen dezelfde is - namelijk de tweede helft van de negentiende eeuw - maar ook omdat het thema 'vooruitgang' een hoofdrol speelt.

Het decor voor De woede van Abraham wordt gevormd door de aanleg van het Noordzeekanaal, dat Amsterdam direct met de Noordzee in verbinding zal stellen.

Ambitie
De eerste die dit nieuws van de vooruitgang naar de plek van het toekomstige kanaal brengt, is Ezekiel Boerhaave, journalist met idealen, die in de voetsporen wil treden van zijn grote voorbeeld Multatuli. Boerhaave ook, die gaandeweg de keerzijde van die vooruitgang leert kennen terwijl hij deze voor zijn krant moet verslaan. En tenslotte moet kiezen tussen twee levens, daarbij gehinderd door de praktische realiteit van alledag.

Hij raakt gaandeweg bevriend met Jacob Vidal de St.Germain, de gemeentesecretaris van Velsen. Als ambitieuze jongeling naar die gemeente gekomen om de kansen te grijpen die hij in de vooruitgang ziet, maar die tot zijn leedwezen uiteindelijk moet toegeven hoe de vooruitgang zich niets van de aanwezigheid van het onbeduidende dorp Velsen lijkt aan te trekken. Om nog maar te zwijgen van Gouderiaan, een gluiperig persoon, die vooral zichzelf vooruit wil helpen en daarvoor anderen gebruikt, misbruikt en zelfs vertrapt.

Voorbijgaan
Maar het hoofdpersonage is natuurlijk Nicolas Abraham, die samen met zijn vrouw Julia en dochter Lena in het duin van de Breesaap woont en die liever niets met de vooruitgang te maken wil hebben. Maar helaas voor hem wel op de plek woont waarop de kanaalbouwers hun oog hebben laten vallen. Zijn lot raakt tegen wil en dank meer en meer met de aanleg van het kanaal verbonden, meer nog met de arbeiders die het eigenlijke graafwerk verrichten.

Graven en begraven vormen een ander thema van het boek. Allereerst dus in de bewoners van de graverskolonie, die langzaam - waar ze eerder slechts een anonieme, grauwe massa vormen - een gezicht krijgen en voor wie het boek van Braam als eerbetoon gezien mag worden. Gelukkig maar, want krediet hebben ze verder nauwelijks gehad. Zoals Braam een assistent-ingenieur tijdens de openingsplechtigheden van het kanaal laat opmerken:

Latere generaties (...) zullen vol bewondering staan te kijken naar het kanaal, de sluizen en de pieren. Toch zal de geschiedenis alleen vermelden dat koning Willem III het kanaal opende. Alsof hij er een vinger voor heeft uitgestoken.

Maar ook in Abraham, die zich meer en meer toelegt op het begraven van de doden. In het eerste hoofdstuk van de drenkeling die aanspoelt op het strand, maar later van de gravers en hun vrouwen en kinderen, als die door ziekte of van ouderdom sterven. Zoals Lena aan Boerhaave uitlegt:

Wij kunnen weinig voor deze mensen betekenen als ze nog leven, (...) maar als ze dan toch dood zijn, kunnen we ze tenminste netjes begraven, ieder een eigen graf, niet langer bij elkaar gesmeten als beesten. Wat kunnen we meer doen?

Herkomst
Of Abraham en zijn gezin nog een toekomst hebben in de Breesaap, of dat de vooruitgang van anderen hun ondergang wordt, is een vraag die met enige regelmaat verdrongen wordt door de vraag naar hun verleden, hun herkomst. Wat is er jaren geleden al gebeurd tussen Rusland en het duin aan de Noordzee? En hoe beïnvloeden die gebeurtenissen het heden, tot het in mijn ogen dramatische einde van het boek aan toe?

Mijn sympathie ging uit naar vrijwel alle personages: het gezin Abraham, de journalist Boerhaave, Vidal de St.Germain en de gravers. Maar niet zonder slag of stoot. Alle karakters en ook de keuzes die ze maken of hebben gemaakt, moest ik eerst leren kennen, voordat ik ze kon waarderen. Soms handelen ze namelijk op het eerste gezicht onbegrijpelijk, onuitstaanbaar of onwenselijk, toch minstens naar m'n eigen maatstaven. Maar later kreeg in ieder geval ikzelf toch meer en meer waardering voor al die verschillende mensen, die naar beste vermogen, eer en geweten, met al hun idealen, ambities en verlangens, zo goed mogelijk zichzelf en vaak ook hun gezinnen staande proberen te houden. Ik vind dat wel prettig, als ik niet vanaf het begin al volledig met iemand meeleef. Vertrouwen moet je soms krijgen, soms verdienen.

Kortom
Een boek dat vlot wegleest, met een verhaal dat je aangrijpt. Vooruitgang is vooral mooi voor degenen die erdoor op vooruitgaan.

Gerelateerd
- Conny Braam over zoeken onder het tapijt van de vaderlandse geschiedenis
- Gelezen: Suzanna Jansen - Het pauperparadijs

Gezien: Matthäus Passion

2012-04-18T13:41:00.001+02:00

De schepsels van Jeroen Bosch vormen een bijzonder decor voor een
uitvoering van de Matthäus Passion (foto: Den Bosch Cultuurstad)

Alhoewel het geloof, in mijn leven van alledag, geen rol van betekenis speelt, ben ik wel 'goed katholiek' opgevoed en is het Lijdensverhaal me dus prima bekend. Als kind vond ik het al een heftig verhaal en stiekem hoopte ik iedere keer weer dat het alsnog een andere wending zou nemen. Tegen beter weten in natuurlijk.

Rond afgelopen Pasen, op dinsdag 3 april om precies te zijn, woonde ik samen met Wilma voor het eerst een uitvoering van de Matthäus Passion bij, van The Bach Choir & Orchestra onder leiding van Pieter Jan Leusink, in het Jheronimus Bosch Art Center, Den Bosch.

Prachtig!

Verhaal beleven
Wat een schitterende manier om een verhaal te vertellen door middel van zang en muziek! De onderverdeling in recitatieven (zing-spreken), aria's en koralen zorgt voor afwisseling en werkt bovendien enorm krachtig op de beleving. De relatie tussen tekst en muziek is alom aanwezig. Als je je er even in verdiept, blijken er bibliotheken vol te zijn geschreven over de (ook vermeende) symboliek achter Bachs muzikale motieven en over alle toonschilderingen die hij heeft gebruikt om het verhaal van het Matthäus-Evangelie te vertellen.

Als extraatje is er dan nog de onhoorbare symboliek, die zich vooral uit in getallen. Zo is de tekst van het evangelie door Bach in 27 fragmenten verdeeld (3 x 3 x 3, het getal van de Goddelijke drieëenheid) en die fragmenten beslaan in totaal 729 maten (27 x 27). Wijsheden die ik uit het boekje haal en niet uit de uitvoering, maar die mijn bewondering voor het stuk wel groter maken en er een extra dimensie aan toevoegen.

Veel mooier en bovendien hoorbaar, is het hoe de muziek het verhaal uitbeeldt, zoals bijvoorbeeld strijkers die de zang van de Christus-partij begeleiden als stralenkrans. En hoe symbolisch dit strijkorkest als begeleiding slechts eenmaal ontbreekt, namelijk wanneer Jezus, vlak voor zijn dood, uitroept: "Mijn God, waarom hebt U mij verlaten?" Hij verliest in dat moment immers het vertrouwen in zijn Vader, en dus zijn goddelijk aureool.

In de aria's wordt gereageerd op het Lijdensverhaal vanuit een bepaalde emotie, zoals de koren steeds het antwoord van de hele kerk vertolken. De solisten van de aria's hebben ieder een bepaalde rol (die ook terugkomt in de plek die ze in het koor innemen) en een eigen temperament. De alt verwoordt bijvoorbeeld pijn en medelijden. Zo zorgen de solisten via de aria's voor extra emotie en uitleg (in de arioso's). Mooiste is als er dialoog wordt ingezet tussen de solisten en de koren.

Persoonlijk vind ik het indrukwekkendste vers altijd Matthäus 26, 39, omdat Jezus daar allereerst een mens is, met angsten, twijfels en hoop, om zich vervolgens overigens snel te herpakken: "Mijn Vader, als het mogelijk is, laat dan deze beker aan Mij voorbijgaan. Echter niet Mijn wil, maar Uw wil geschiedde."

Kortom
Het was dit keer voor mij nog een hele opgave om de uitvoering te volgen en tegelijkertijd het tekstboekje met de nodige vertaling en toelichting bij de hand te houden. Paradoxaal genoeg om niets te hoeven missen van de beleving, maar juist daardoor toch weer beleving te missen. Desondanks volop genoten.

Een uitvoering van de Matthäus Passion is niet zomaar het horen of zelfs beleven van een verhaal; je krijgt er een heleboel context bij, in de vorm van uitleg en emoties.

Volgend jaar weer.

Gerelateerd
- Bezocht: Jheronimus Bosch Art Center

Zeeland in zwart-wit

2012-04-12T18:32:00.000+02:00

Heel Zeeland? Nah, een klein stukje maar hoor. Leen Kievit, de man achter het nog altijd geweldige Nederland 1858-1870, tipte me zijn nieuwe project: Zeeland in zwart-wit

Deze pagina toont een beeld van Zeeland tussen 1900 en 1970 door middel van zwart-wit prentbriefkaarten. Een soort 'streetview van vroeger'. Navigeren kan via de kaart, de lijst met kaarten onderin, of door het volgen van verbindingen op de kaartafbeeldingen zelf.

Tja, moet je zoiets nog zelf bouwen? Of beter gewoon Historypin of Photosynth of zo gebruiken? In ieder geval vond ik de link naar OpenPhotoVR wel interessant:

This is a site for creating and browsing photo albums with 3D transitions between images. (...) OpenPhotoVR is a pseudo-3D photo browser in Flash, a free analog to Microsoft Photosynth. Users create photo albums by uploading pictures and linking them together by hand.

Met deze tool, gebouwd door Vladimir Slepnev uit Moskou, kun je zelf aan de slag. Je kunt dus je eigen fotoalbum beginnen, maar knutselaars kunnen gewoon de source code downloaden, zoals Leen heeft gedaan.

Uit de FAQ:

It doesn't do automatic matching! Photosynth is way better!
Yes.

Ik hou van dit soort projecten... Ook al is de site al ruim een jaar niet bijgewerkt.

Gerelateerd
- Het Markiezenhof op Historypin... en allerlei nieuwe handigheidjes
- Archief op je mobiel
- Mashuppen met het BHIC

Afbeelding: Anders Bekeken, gewoon omdat ik het laatst met Luud toevallig nog over een bijzondere wending had.

Hoeren in archieven

2012-04-06T16:17:00.000+02:00

"Damesbediening" voor echte heren

Of ze er na haar promotie van deze week nog veel tijd voor krijgt, da's een tweede, maar mijn lieve, brave Wilma houdt er in haar vrije tijd een ondeugend onderzoek op na: prostitutie in de negentiende eeuw

Als uitvloeisel van haar afstudeeronderzoek naar Zedelijk Haarlem heeft ze een paar maanden geleden het speuren naar hoeren in archieven weer opgepakt. Toen de strafvonnissen van de Arrondissementsrechtbank Haarlem online kwamen en later ook nog de Krantenviewer van het Noord-Hollands Archief was ze toch weer verloren aan de dames van lichte zeden. Dozen papierwerk moesten uit de berging worden gehaald, oude aantekeningenboekjes werden weer geopend, aangevuld en nieuwe bronnen geraadpleegd.

Centraal in het onderzoek (dat zich nog vooral richt op Haarlem) staan bordeelhoudster Cornelia Winkelaar-Hermans en prostituee Alida Louisa Swam. Op haar weblog houdt ze lijstjes met bronnen en literatuur bij en bovendien legt ze gevonden gegevens over bordeelhouders en prostituees voortaan vast in een wiki. Af en toe schrijft ze een aardig artikel op de blog, zoals laatst over prostitutie in de kroeg.

Regelmatig, soms op de meest ongelukkige momenten, krijg ik details van haar onderzoek en allerlei nieuwe ingevingen te horen, of mag ik allerhande vragen beantwoorden over archiefonderzoek. Ze is erg gepassioneerd over haar onderwerp, denk ik dan maar. En stiekem vind ik dat zelf ook wel erg leuk hoor.

In Noord-Holland zijn weer nieuwe kranten gescand, in Antwerpen kun je voortaan naamdossiers van prostituees opvragen en in Leiden hebben ze blijkbaar unieke prostitutieregisters. Als je nog onderzoekstips voor Wilma hebt, dan graag! Liefst een beetje in de buurt van Den Bosch hè, zodat het onderzoek voor mij ook leuk blijft...

Gerelateerd
- Ik heb je lief

Dromen over alle Brabanders samen

2012-04-06T10:05:00.000+02:00

Lang, lang, héél lang geleden, toen het Rijksarchief in Noord-Brabant nog de enige serieuze archiefdienst in de provincie was en de enige die een beetje de middelen had om er iets van een online database op na te houden, werd bedacht dat alle andere archiefdienstjes in Brabant zouden meewerken om die database te helpen vullen met persoonsgegevens uit hun archieven.

Slechte coördinatie van allerlei opgetuigde projecten, verschillende manieren van data-invoer en een ongelijke inzet door de verschillende archiefdiensten, zorgden ervoor dat het nooit zo ver kwam. Belangrijker nog werden die projecten door hun archivistisch lange looptijd stuk voor stuk achterhaald door de technologische vooruitgang en de ontwikkeling van een sterk netwerk aan lokale en regionale Brabantse archiefdiensten.

Iedereen begon logisch genoeg met eigen vrijwilligers een eigen website met eigen toegangen en later werden aan die toegangen zelfs ook eigen scans gekoppeld. Perfecte service allemaal, alleen wel een beetje versnipperd.

Maar bij sommigen bleef de droom van één gemeenschappelijke website waarmee je kunt zoeken in alle Brabantse genealogische databases bestaan.

Wakker worden
Sinds deze week is het Regionaal Archief Tilburg daarmee in zekere zin van start gegaan. Als je zoekt in hun genealogische database kun je namelijk tegelijkertijd zoeken in de databases van het Regionaal Archief West-Brabant en het Gemeentearchief Roosendaal. Andersom is het trouwens nog niet geregeld, zie ik. Lees meer informatie hierover

Het BHIC had al besloten aan die test mee te willen werken, maar daarvoor moeten wel eerst wat hobbels worden genomen. De eerste is een upgrade van de software, de tweede de vraag hoe om te gaan met overlap in bestanden (een vraag die ook bij WieWasWie speelt), de derde zit hem in wat principiële dingen als waarheen, waarvoor en zo...

Hoe dan ook, wie weet dat we uiteindelijk toch wel uitkomen bij het begin: een Brabantse variant van wat er bijvoorbeeld in Friesland en Groningen al is.

Inspiratietopper: We Feel Fine

2012-04-05T18:35:00.000+02:00

De afgelopen jaren ben ik op veel websites gestuit die mij hebben geïnspireerd. Veel van die sites hebben het geschopt tot in mijn praatjes en presentaties, maar besprak ik nog nooit echt op dit weblog. In een serie blogposts ga ik daar verandering in brengen.

Via Tim op Archief 2.0 maakte ik in 2007 kennis met het project We Feel Fine van Jonathan Harris en Sep Kamvar: "an exploration of human emotion on a global scale."

Sinds 2005 scant de website van We Feel Fine nieuwe blogposts op zinnen met daarin de woorden "I feel" en "I am feeling", het bewaart vervolgens de hele zin, samen met de datum van de post, leeftijd en geslacht van de blogger, geografische locatie en weer, en bovendien wordt het soort gevoel (gelukkig, bedroefd enzovoort) geïdentificeerd. Die database van miljoenen gevoelens is vervolgens op allerlei mogelijke manieren visueel te doorzoeken en te bevragen. "At its core, We Feel Fine is an artwork authored by everyone."

Over hoe dit allemaal werkt lees je meer op de website. Mij ging en gaat het om de relatie die er is met archieven.

Wat maakt ontdekken in We Feel Fine zo verleidelijk? Waarschijnlijk het steeds weer verrast worden door iets intiems, iets wat heel erg hier en nu is, iets wat dichtbij kan voelen, iets wat misschien wel herkenbaar is maar altijd persoonlijk.

Archieven zijn, net als We Feel Fine, ook een product van ons allen, waaraan voortdurend wordt bijgedragen, de neerslag van het handelen van iedereen samen. Een levend archief, dat barst van de verhalen, gevoelens en emoties. Veraf misschien door het tijdsverschil, maar tegelijkertijd ook dichtbij en vaak herkenbaar, want persoonlijk.

Een We Feel Fine met archiefstukken, dat wordt beslist een topper, toch?

We Feel Fine was mijn eerste kennismaking met datavisualisatie. Maar bovenal een prachtig voorbeeld van hoe dichtbij archieven bij mensen zouden kunnen komen. En hoe ze die mensen zouden kunnen verleiden.

Jonathan Harris vertelde over We Feel Fine in een TED Talk:

Gerelateerd
- Inspiratietopper: Jeugdsentimenten.net
- Een website die naar je knipoogt

Drie nieuwe Open Access tijdschriften

2012-04-03T11:00:00.000+02:00

Sinds afgelopen vrijdag 30 maart publiceren drie gerenommeerde Nederlandse tijdschriften hun nieuwe publicaties volgens het principe van Open Access. Het gaat om:

Uit de aankondiging:

De organisaties die de tijdschriften uitgeven (het KNHG, Gewina en Werkgroep Zeventiende Eeuw i.s.m. uitgeverij Verloren) kiezen met de overgang naar Open Access voor een vrije en wereldwijde toegang tot de volledige inhoud van hun tijdschriften.

Deze stap werd mogelijk gemaakt met financiële steun van NWO vanuit het stimuleringsfonds Open Access.

Mooi initiatief!

(Tip van collega Rien)