Enko's Corner

John Baylis, Steve Smith - Globalization of World Politics, The

2011-05-15T21:59:00.000+08:00

Энэ удаад их сургуульд үзэж байсан The Globalization of World Politics хэмээх нэгэн сайн номыг оруулъя. Та бүхэнд хэрэг болно гэж найдаж байна. Олон улсын харилцааны анхан шатны мэдэгдэхүүнийг энэхүү англи хэл дээрх номноос олж болно.

Татах хаяг:
Wupload

Review

"The Globalization of World Politics is superb. The volume has a succinct and lucid style, but also manages to cover a whole range of schools of thought and policy issues. If you are asked to choose one textbook in the area of international relations, this is it."--Takashi Inoguchi, University of Tokyo

"Comprehensive in its coverage, clear and concise in its presentation. An excellent teaching tool and resource."--V. Spike Peterson, University of Arizona

"The editors of the fourth edition deserve congratulations. Once again, an impressive array of scholars provide superb commentary on a range of topics, all of which have critical importance for the study of international relations. Students and teachers will find the volume indispensable."--J.E. Spence, OBE, Kings College London

The Economist 14 - 21 May 2011

2011-05-15T18:34:00.002+08:00

Дэлхийд нэр хүндтэй "Эдийн засагч" сэтгүүлийн 2011 оны 5 дугаар сарын 14-21-ны дугаарыг хуваалцъя. "Эдийн засагч" сэтгүүл нь 7 хоног тутамд англи хэл дээр хэвлэгдэн гарч олны хүртээл болдог. 1843 оноос хойш хэвлэгдэж байгаа бөгөөд Та анх удаа танилцаж байгаа бол нэрнээс болж нэг салбарынханд зориулсан сэтгүүл байна гэж бүү ойлгоорой. Дэлхийд дахинд өрнөж буй үйл үйл явдлыг цаг тухайд нь дүгнэлтийн хамт хүргэдэг бөгөөд улс төр, ажил хэрэг, эдийн засаг, шинжлэх ухаан, ном товхимол гэсэн хэсгүүдээс бүрддэг. Таны даацтай мэдээллийн 7 хоног бүрийн эх сурвалж болж чадна гэдэгт итгэлтэй байна.
Татах хаяг: Wupload

Тэнэглэхэд хязгаар байгууштай

2011-02-28T14:00:00.001+08:00

Шүрэн хөөрөг бөөр нурууны өвчинд сайн. Шижин хүнд чүнчиг норов ээлтэй. Сонин дээр “Монгол 2015 онд хиймэл дагуул хөөргөнө” гэсэн гарчиг байх юм. Хогийн шүүрээ импортоор авдаг улс хиймэл дагуул хөөргөх нь үү гэж гайхвал, манай хөрөнгөөр Япон хиймэл дагуул хөөргөж, бид ашиглах янзтай. “Монгол 2015 онд хиймэл дагуул хөөргөнө” гэсэн гарчгаа эргээд нэг тунгаа. Гэхдээ энэ юу ч биш. 60-аад оны эхээр хөдөө нэг сумын төвд майжиг цагаан байшингийн ханан дээр их том лоозон бичсэн байв. Юу гэж бичсэн гэж санана. “БНМАУ газар дор болоод далайн ёроолд цөмийн зэвсэг турших үүргээ нэр төртэй биелүүлж байна” гэсэн байж билээ. 1963 онд Зөвлөлт Америк хоёр тийм гэрээ батласан санагдана.

Шог зураач А. Гүрсэд агсан баруун аймгуудаар явж ирээд аж ахуйн аргаар хөдөөнийхөн ямар барилга барьж буйг ярьсан юм. Нэг сумын зочид буудлын коридороор эхлээд гурван хүн зэрэгцээд явж байснаа нэг нь багтахаа болиод хоцорч араас нь дагана. Үлдсэн хоёр нь цааш зэрэгцээд явдаг ч сүүлдээ нөгөө гудаа нарийссаар хоёр хүн чихцэлдээд багтахаа больж, нэг нэгээрээ цуварч явдаг гэнэ. Гудаа ингэж нарийсаад зогсохгүй ханыг нь овон товон цүлхгэр шавардсанаас шув шулуухан гудааны нэг мухраас нөгөө мухрын хаалга харагддаггүй байшин хөдөө урлажээ гэж хошигнож байж билээ. Эртний барилга ч яамай эдүгээ улс төр ямар ухаанаар “баригдаад” байна аа? Бидэнд ухаан сууж уу?

Жанжин Сүхийг минь хятад гэлээ гээд дэлбэрэх дөхсөн хүмүүс телевизээр уухилж эхлэв. Сүхбаатарын эцэг Дамдинг өврөөс орж ирсэн үзэмчин гэсэн болохоос хятад гэж хэн ч хэлээгүй. Тиймээс үзэмчин маань монгол биш хятад юм уу? Сүхбаатарыг үзэмчин гэсэн биш, үзэмчин хятад болох нь илрэв үү? Үндэсний осолтой эмзэг асуудал ч бослоо доо. Үзэмчинг хятад гэж буй нөхөд муусайн үзэмчинг нөгөө хас тэмдгээр гангарсан омгорхог догшин залуусаар нүдүүлэх вий, яадаг билээ. Өвөрлөгчөөс орж ирсэн гэдэгт ямар гомдол агуулагдаж буй нь ойлгогдохгүй байна. Манжийн үед ар өвөр хоёрын хооронд хилийн зурвас байгаагүй учир нааш цааш явагчид хаагуур хилийн дээс тавигдана гэж урьдчилан мэдэх билээ. Үзэмчингүүд минь, та нар ингээд МАН, МАХН хоёрын салалтын уршгаар хятад болдог байжээ. Нинжа ченж хас тэмдэгтэн гээд амраахгүй дээ.

Сүхбаатарыг муулах нүгэл шүү. Улаан оросын бичиж өгсөн түүх бол түүх биш. Мэхэлсэн худал түүхийг хаяад өөрийнхөө үнэн түүхийг бичих тэнхээ бидэнд нь уг нь бий. Ингэхийг хүсэхгүй байгаа нь хачин. Манай эх орончид Улаан оросын хар санааг эхлээд танилгүй тэдний урхинд орсон. Дараа нь нөхдийгөө дайсан гэж албал амьд үлдэх цор ганц зам Сүхбаатарын үеийнхэнд бүгдэд нь ав адилхан тулгарсан. Сүх гэдэг чинь харанхуй үеийн гэнэн балчир хөвгүүн шүү дээ. Чойбалсан Сүх хоёрыг оросууд сайхан үгээр хуурч, коминтерний агент болгож, ам өчгийг нь авч л дээ. Баримт нь архивт үлдсэн нь яамай. Угийн сэргэлэн Сүх яваандаа улаан оросынхоо хэн болохыг таниад, мөн цагаантныгаа хөөчихвөл, тэр даруй Хүрээг орхино гэж ам тангараг өгч орж ирсэн улаантнууд дээрэм тонуул хүчирхийлэл эрээ цээргүй үйлдэж эхлэхэд Сүх дургүйцэж, коминтерний үүргийг орхиж, ард түмнийхээ талд тэмцэж эхэлтэл түүнийг устгажээ. Би бээр ийм л таамагтай хүн. Надтай ижил бодолтой монгол цөөнгүй байх. Ийм хувь заяатай Сүх хэмээх балчир залуугаа бид гомдоож болохгүй. Нүгэл болно. Сүхбаатар гэнэн томоогүйдээ Бодоог устгах улаан оросын хуйвалдаанд санамсаргүй урхидуулсандаа маш их гэмшиж, бараг сэтгэл санааны өвчтэй болж, мөрийтэй тоглоомонд донтож, хэнд ч хэрэггүй, замаа алдсан нэгэн болж амь мултрах гэж баашилж явсныг өдгөө хэн “үгүй” гэж батлах юм бэ. Сүхбаатарын гарын үсэгтэй баривчлах бичгийг Бодоо үзээд Сүх дүүдээ гомдох охор хүн биш. Нэгий нь нөгөөгөөр бариулдаг орос арга хавтгайрсан цагт энэ бол хэнд ч ил дол болсон гамшиг. Зохиолч Д. Нацагдорж шоронгоос түр суллагдаад байхдаа зах дээр шал согтуу өмдөндөө шээчихсэн салгалж явахдаа нөхөддөө та нар над шиг ингэж яв, тэгэхгүй бол баривчлагдана шүү гэж аминчлан захиж байсан гэдэг. Бодоо албаа хаяад зугтаж мал малласан. Данзанг гэргий нь хэдэн үхрээ туугаад Орхондоо очъё, чи минь алуулчих байх шүү гэж байсан. Харин дилба хутагт л оргож чадсан аж. Чойбалсан том улаан хавханд лав хавчуулсан лайтай хүн. Цэдэнбалын хувь заяа ч эмгэнэлтэй. Бид түүхээ нарийн тунгааж, аль эрт болъщевик чекистүүдийн зохиосон тэнэг балай түүхийг биширч, ялангуяа ХХI зууны цэцэг цэврүү шиг хойч үедээ залгамжлуулах гэж улангасвал шившгийн шившиг болой.

Үүнээс ургуулан би нэг зүйл хэлэх гэсэн хүн. Жанжин хэмээх Сүхийг муулахад яаж цочирдов? Яаж гомдов? Тэгвэл Сүхээс ч аймшигтай улайм цайм буудуулсан Бодоо Данзан тэргүүтэй бусад эх орончдыгоо бид 90 жил гүтгэж, алтан шарил руу нь нулимж явснаа эргэцүүлээд нэг үз дээ. Сүхбаатарын удам гомдож байна. Бодоо Данзан тэргүүтний 90 жил гомдол тээж яваа удам угсаа бас бий. Шилдэг хөвгүүдийнхээ хэнийг эх оронч, хэнийг урвагч дайсан гэж ялгах вэ? Харамсалтай нь бид ялгасаар ирсэндээ гэмших нь байтугай одоо хэр хийрхэж явна. Тэдэн дотор буруутан нэг ч байгаагүй. Буруутан гэвэл Чойбалсан. Гэвч түүний зовлон шаналал багадаагүй. Би зохиол бичвэл энэ өнцгөөс л хандана. Бүгд адилхан хөөрхийс. Бүгд адилхан учраас бүгд адилхан хилс хөнөөгдсөн юм тэнэгүүд минь. Тэнэгүүдийн нэг нь би мөн учир та нарыг тэнэг гэж өөртэйгөө адилтгав, уучлаарай. Сүх насаар дүү байсны хэрээр нөлөөгөөр тэдэн дундаа толгойлж байгаагүй юм биш үү гэсний төлөө дэлбэртлээ уурлах юун. Эх орон ард олныхоо төлөө бүгд адилхан алтан амиа зольсон хөөрхийс дөө, бүгдэд нь зориулсан цогцолбор “бурхан” бүтээж шүтвэл ямар вэ гэхэд дэлбэртлээ хилэгнэх улаантнууд эдүгээ бидний дунд жаалсаар явна. Тийм нууц улаантнаас айлгүйгээр төрийнхөө их талбай дээр Сүхийн хөшөөний ард “монгол хүний ямар ч дайсны мэхэнд хуурташгүй оюун ухааныг билэгдсэн” цогцолбор сүндэрлүүлье. Сүхийн гэх саруулхан талбайг тийм цогцолбор харанхуйлахгүй. Хүчирхэг хэд хэдэн усан оргилуур байгуулж, мөнхийн билэгдэл гацуур хуш хус хар мод улиас хайлаас зэрэг Монголд ургадаг бүх модны дээжийг тарьж цогцолбороо чимье. Тийм зай ч бий. Энэ их хотын шавыг анх тавьж аравнайлсан гэгээтэн Занабазарын дүрийг Жуковын хөшөөний хөлд ч болохноо залах газар өгөөч гэж гуйя.

Ийм тод бөгөөд эрхэм түүхээ бузарласан хэрүүл тэмцэл эдүгээ юуны төлөө өрнөөд байна? Төр засгийн баяждаг сэнтийн төлөө тэмцэл гэдгийг амтай болгон ярьж, ад үзэж байна. Тоодоггүй, ичдэггүй. Тэнэглэхэд хязгаар байгууштай. Малчин хүн муухай байшин барьсан нь хувийн биш нэгдлийн байшин учраас чармайсангүй. Чармайвал бид тэнэг биш. Эдүгээ хувьдаа сууц хаус барьсныг хар. Эрх баригчид миний нуршаад буйгаас хамаагүй илүүг мэднэ. Гэхдээ тэдэнд үнэн хэрэггүй, мөнгө л чухал. Өрнөсөн хэрүүл Сүх жанжинд хайртайдаа түүнийг өмөөрсөн тэмцэл огт бус сэнтийн төлөөх тулаан гэдгийг иргэд ойлгосон нь юутай их дэвшил бэ. Гэгээрсэн хүчирхэг иргэд үнэн түүхээ ч сэргээж чадна, төр засгаа ч цэвэрлэж чадна. Бурхан заавал өршөөнө. Итгээрэй.

Эх сурвалж: Цэндийн Доржготов http://dorjgotov.niitlelch.mn/content/2901.shtml

Дэлхийн тулгамдсан асуудлууд

2011-02-10T10:14:00.004+08:00

Технологийн дэвшил, интернет, тэдгээрийн авчирч буй хүний амьдралыг хөнгөвчилсөн хэрэгслүүд бидний тархины ажиллагааг хэрхэн өөрчилж байгаа тухай Николас Кэррийн The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains гэдэг номыг саяхан уншлаа. Зохиогчийн үндсэн санааг сайн эсвэл муу гэж хар цагаанаар будах боломжгүй бөгөөд хамгийн гол тусгаж авсан зүйл мань энэ их дэвшил, мэдээллийн урсгал ямарваа нэг зүйлд цаг гарган тунгааж, бодлоо төвлөрүүлэх чадавхийг бууруулж байгаа гэсэн санаа юм. Гүйлгэж харах, нэгэн зэрэг олон зүйлийг амжуулахуй буюу multi-tasking ч холбогдох биз. Номонд ууссан хүний тархи тэнд болж буй үйл явдал, хүн, эд юмсыг ургуулан сэтгэснээр номоо баяжуулж, өөрийнхөө оюун санааны цар хүрээг өргөжүүлдэг гэж боддог.

Хүссэн зүйлээ гүүглэдэх замаар олж мэдэх нь нэг бодлын давуу тал боловч энэ өөрийн гэсэн алдагдсан өртөгтэй болов уу. Өдөр бүр сонин, сэтгүүл, хамгийн гол нь интернетийн орчноос урсах мэдээллээр цатгалдаж байгаа өнөө үед дэлхийн тулгамдсан асуудалд та хэдэн хором гаргаж, тэдгээрийн үүсэх шалтгаан, өрнөл, үр дагавар, хэтийн төлвийн талаар бодож үзэж байсан уу.

Ингээд би өөртөө туслах, монгол хэлээр бичигдсэн дэлхийн түүхийн санд хувь нэмрээ оруулах үүднээс дэлхий дахины тулгамдсан асуудал, баялаг түүхийн хэсэг болох Египетэд өрнөж буй үйл явдал, Палестины баримтууд, Аль-Жазира, Израиль-Палестины асуудал, Ираны цөмийн хөтөлбөр, Ирак болон Афганистаны өнөөгийн байдал, Косовогийн тусгаар тогтнол, 2 дэлхийн дайн зэрэг сэдвүүдээр цуврал болгон олны хүртээл болгохоор сэтгэл шулуудсаныг тэмдэглэхэд таатай байна.

Мөн нэмж хэлэхэд залуусын хэлний соёл доройтож, ялангуяа сонин, телевизээр үүнийг засах биш улам өөгшүүлж байгаа энэ үед монгол хэлний цэвэр ариун байдлыг хадгалахад анхаарч, гадаад үг хэллэгийг аль тохиромжтойгоор буулгахаар зорих болно.

Хүндэтгэсэн Х.Энх-Орших.

2010 оны 02 дугаар сарын 09-ны өдөр.

Улаанбаатарчууд "удахгүй" метрогоор зорчино

2011-02-09T13:45:00.005+08:00

Улаанбаатар хотын төв замаар метроны хөндлөн чиглэл, газрын гүнээр захын дүүргүүд рүү газар доогуур босоо чиглэлээр зорчино.

Нийслэлчүүд алба, аминыхаа ажил албыг метрогоор явж гүйцэлдүүлдэг болох асуудал яригдаад нэлээдгүй хугацаа өнгөрсөн. Хүн амын хэт бөөгнөрөл, авто замууд ачааллаа дийлэхээ нэгэнт өнгөрсөн өнөө үед метро нь нийтийн тээврийн үйлчилгээ болоод замын түгжрэлийн бэрхшээлийг арилгах, тэр дундаа хямд зардлаар хурдан түргэн зорчсоноор Та бид бүгдээрээ алтан цагаа хэмнэх сайхан боломж ч бүрэлдэх юм. Иймээс Нийслэлийн Засаг даргын 2009-2012 оны мөрийн хөтөлбөрт метроны техник эдийн засгийн үндэслэл боловсруулах талаар тусгаж өгсөн байгаа.
Нийслэлийн метроны техник эдийн засгийн үндэслэл боловсруулах, гүйцэтгэгчийг сонгон шалгаруулах зорилгоор өнгөрсөн 2010 онд олон улсын тендэр зарласнаар БНСУ-ын “SOOSUNG ENGINEERING” болон “SEUOL МЕТРО” компанийн хамтарсан консерциум шалгарч, наймдугаар сараас зөвлөх үйл ажиллагаагаа эхэлсэн байна. ЗТБХБЯ, нийслэлийн мэргэжлийн байгууллагууд хамтарч санал, тооцоо судалгаа гаргажээ.
Улаанбаатар хотын хувьд “2020 он гэхэд метроны асуудлаа шийдэхгүй бол байдал улам л хүндэрнэ” гэсэн тооцоо судалгаа нэгэнт гарчээ. Техник эдийн засгийн үндэслэл боловсруулж байгаа ажлын хүрээнд урьдчилсан байдлаар 5 их наяд буюу 4,5 тэрбум долларын хөрөнгө оруулалтаар хотод метроны нэг ба хоёрдугаар шугамыг барьж байгуулах урьдчилсан тооцоог гаргаад байгаа аж.
Улаанбаатарын хэтийн төлөвлөлттэй уялдуулан “хотын шинэ төв” буюу Орбитын урьд хэсгийг Амгалантай холбон эхний шугамыг байгуулахаар болжээ. Энэ нь Энхтайваны өргөн чөлөө буюу төв зам дагуу газар доогуур 20 метрийн гүнд байхаар, мөн хотын төв хэсгээр ил гүүрэн хэлбэрээр, харин Офицерүүдийн ордноос Амгалан хүртэл хотын захын хэсгээр газар доогуур барихаар төлөвлөсөн аж. Энэхүү шугам хөндлөн чиглэлээр баригдах бол хоёрдугаар шугам нь босоо чиглэлээр “32-ын тойрог” буюу шинээр баригдан сүндэрлэх 6 дугаар хорооллыг Нисэхтэй холбох, гуравдах шугам нь эдгээр шугамаа цааш нь хотынхоо тэлэлттэй холбоотойгоор өргөжүүлэхээр төлөвлөгджээ.
Ирэх оноос ТЭЗҮ-ийн дагуу зураг төсөл хийгдэх бөгөөд метроны анхны үйлчилгээг 2017 онд нэгдүгээр шугамаар гүйцэтгэж эхлэхээр төлөвлөжээ. Монголдоо илүү тохиромжтой бага оврын LRT буюу 5000-30.000 хүний багтаамжтай хөнгөн чанарын хоёр хэсгээс бүрдсэн вагоныг одоогоор сонгоод байгаа юм байна.

Эх сурвалж: Д.Сувд Монцамэ

Уурхайнуудын хувьцааны үнэ өсчээ

2011-02-09T11:24:00.005+08:00

Монголын хөрөнгийн бирж өнгөрсөн жилийн арилжааны дүнгээр дэлхийн топ-уудын дээгүүр жагсч, амжилттай ажилласан биржээр тодорсныг bloomberg онцолж байв. Одоогийн байдлаар Монголын хөрөнгийн бирж дээр 336 компани бүртгэлтэй байна. Үүнээс ердөө 80 орчим нь л хөрөнгийн зах дээр арилжаалагддаг. Тухайлбал, “Женко тур бюро”, “Хөх ган”, “Гермес центр” зэрэг компанийн үнэт цаас хамгийн идэвхтэй нь.

Тэгвэл өнгөрсөн намраас “соц” нийгмийн үед байгуулагдсан уурхайнуудын хувьцааны арилжаа идэвхжиж, ханш нь ч өсөх болжээ. Монгол Улс томоохон ордуудаа ашиглах шийдвэр гаргаснаар манай ашигт малтмал дэлхий нийтийн анхаарлын төвд орох болсон. Үүнтэй холбоотой юу гэмээр өөрчлөлт хөрөнгийн зах дээр гарч байна. Тухайлбал, үнэ цэнээ алдаж, өр ширтэйгээр олонд танигдсан хуучны уурхайнуудын хувьцааны ханш энэ өвөл суга өсөв. Үүнд, Шарын гол, Шивээ-Овоо, Багануур, Могойн гол, Баянтээг, бас Тавантолгойн уурхайнуудын үнэт цаас багтаж байна. Хувьцааны өсөлтийг илэрхийлэх цөөн тоо баримт сонирхуулъя. Арилжааны түүхийг сөхөж өнгөрсөн оны эхний сарын арилжааны мэдээнээс харахад “Адуунчулуун” хувьцаа 450 төгрөгийн үнэтэй байжээ. Харин дөрөвдүгээр сарын 27-ны арилжаагаар 1010, есдүгээр сарын 18-ны арилжаагаар 4000, арванхоёрдугаар сарын 1-ний арилжаагаар 8000 төгрөг болж өссөөр өдгөө 20 490 төгрөгийн ханштай болоод байна. Энэ нь ердөө жилийн дотор тус хувьцааны үнэ 45 дахин өссөн гэсэн үг юм. Тэгвэл хамгийн сүүлийн арилжаагаар “Шарын гол” хувьцаа 20 000 төгрөг, “Багануур” хувьцаа 25 500 төгрөг, “Шивээ-Овоо” хувьцаа 30 475 төгрөг, “Баянтээг” хувьцаа 21 155 төгрөгийн үнэтэй байлаа. Нүүрсний уурхайн хувьцааны ханшийг “Тавантолгой” ХК-ийн үнэт цаас өнгөлж байгаа ба үнэ нь нэг сая төгрөгт хүрээд байна. Хувьцааны үнэ ийн өсч буйг хэд хэдэн шалтгаанаар тайлбарлах нь бий. Тухайлбал, Монголын баялаг дэлхий нийтийн анхаарлыг татаж гадны хөрөнгө оруулагчид орж ирж байгаатай холбоотой гэх. Ялангуяа “Шарын гол”-ын уурхайд америкчууд хөрөнгө оруулалт хийж байгаа, “Шивээ-Овоо”-гийн уурхайг түшиглэн цахилгаан станц барьж урд хөрш рүү экспортолно гэсэн мэдээллүүд хувьцааны үнийн өсөлтөд ташуур өгчээ. Тэгвэл “Багануур”-ын уурхай дахин 70 жил ашиглах нөөцтэй, дэд бүтэц сайтай гээд бодохоор мөн л эрэлт ихтэй, өндөр үнэлгээтэй байх аж. Мөн та дараах графикаас “Шарын гол”,“Багануур”, “Могойн гол” хувьцааны үнэ өнгөрсөн оны эхнээс хэрхэн хэлбэлзсээр өнөөдрийн үнэд хүрснийг хараарай. Өнгөрсөн оны эхэнд 1899 төгрөгийн үнэтэй байсан “Шарын гол” үнэт цаас өдгөө 20 000 төгрөгт хүрсэн нь жилийн дотор бараг 10 дахин өссөн дүнтэй байгаа юм.
Монголын хөрөнгийн бирж ТОП-20 индексийн сагсыг хагас жилд нэг удаа тогтоодог. “Үнэт цаасны индекс тооцох тухай” журмын дагуу үнэт цаасны зах зээлийн гол үзүүлэлт болох ТОП-20 индексийн сагсыг хамгийн сүүлд энэ оны нэгдүгээр сард шинэчилсэн юм. Шинэчилсэн сагсанд 2010 оны сүүлийн хагас жилийн байдлаар зах зээлийн үнэлгээ болон өдрийн дундаж гүйлгээгээр тэргүүлэгч 20 компани багтаж, жагсаалтыг “Багануур”, “Шарын Гол”, “Таван Толгой” тэргүүлж, харин “Адуунчулуун” шинээр орж ирсэн байгаа юм. ТОП-20 индекс оны эхний өдрөөс тогтмол өссөөр нэгдүгээр сарын 21-ний өдрийн арилжаагаар 17,431.5 нэгж хүрч түүхэн дээд амжилтаа тогтоосон юм. Энэ нь оны эхнээс 18,6 хувиар өссөн үзүүлэлт байв. Тэгвэл индексийн өсөлт одоо ч үргэлжилж байна, өчигдрийн арилжаагаар Монголын хөрөнгийн биржийн ТОП-20 индекс 25509.44 нэгж болсон нь өмнөх өдрөөс 88.65 нэгжээр буюу 0.35 хувь өссөн байлаа. Түүнчлэн Монголын хөрөнгийн биржийн арилжаа он гарсаар эхний хагас сарын арилжаагаар ТОП-20 индекс түүхэн дэх дээд рекорд тогтоосон бол зах зээлийн үнэлгээ 2.4 их наяд төгрөгт хүрсэн амжилтаар туулай жилтэй золгож байна.

Тус биржийн гүйцэтгэх захирал Р.Содхүү Улсын мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газрын даргын албыг авснаар түүний орыг түр хугацаагаар биржийн тэргүүн дэд захирал Х.Алтай залгах болсон юм. Мөн Лондонгийн хөрөнгийн биржтэй хамтран ажиллах болж, удахгүй хоёр дахь гэрээг үзэглэх гэж байгаа. Төлөвлөгөө ёсоор бол дөрөвдүгээр сарын 20-нд энэ гэрээг байгуулах юм. Гэхдээ англичууд гэрээ байгуулах ажлыг шуурхайлж энэ сардаа багтаах тухай дуулдах болсон. Мөн хамтран ажиллах гэрээний хүрээнд Монголын хөрөнгийн биржийн гүйцэтгэх захирлыг Лондонгийн талаас томилохоор хоёр тал тохиролцсон. Тэгэхээр хэн нэг Жон, Жорж Монголын биржийг удирдах нь ээ. Мөн энэ дашрамд Монголын хөрөнгийн биржийн ТУЗ-ийг “Ньюком”-ын гэх тодотголтой Б.Болд удирдах болсныг нэмж хэлье.

ТОП-20 сагсан дахь компаниуд

1. Багануур
2. Шарын Гол
3. Таван Толгой
4. Говь
5. А.П.У
6. Би Ди Сек
7. Шивээ Овоо
8. Хөх Ган
9. Монголиа Девелопмент Ресорсес
10. Улсын Их Дэлгүүр
11. Могойн Гол
12. Монголын Цахилгаан Холбоо
13. Улаанбаатар Зочид Буудал
14. Женко Тур Бюро
15. Баянгол Зочид Буудал
16. Ремикон
17. Махимпекс
18. Ээрмэл
19. Дархан Нэхий
20. Адуунчулуун багтсан юм.

Эх сурвалж: Ньюс цэг мн

Монгол Улс - Газрын зураг дээр

2010-11-29T18:22:00.004+08:00

Дэлхийн газрын зураг дээр Монгол улсыг Хятадтай нийлүүлсэн зураг мэр сэр интернэт сайт дээр үзэгддэг. Ийм зургийг албан ёсоор Тайваньд хэвлэж гаргадаг байсан бөгөөд үүний шалтгаан нь түүхийн нэлээд урт, ээдрээт учир холбогдолтой. Тиймээс аль болох товч өгүүлэхийг хичээе.

ХХ зууны эхэнд Манж Чин улс мөхөж Монгол улс 1911 оны 12 дугаар сард тусгаар тогтнолоо тунхаглахад, мөн дараахан нь Дундад иргэн улс 1912 онд байгуулагдсан байдаг. Түүхэнд аливаа эзэнт гүрэн уруудаж доройтоход хүчээр нэгтгэсэн вассалууд нь бие даан тусгаар тогтнож, эзэнт гүрнийг нэг мөсөн задлан бутаргадагийн адилаар Чин гүрэн мөхөхөд Монгол улс ч, Дундад иргэн улс ч тус тус бие даан, тусгаар тогтнолоо тунхагласан билээ. Гэвч Дундад иргэн улс нь өөрийгөө Чин гүрний залгамжлагч гэж үздэг тул харъяанд нь байсан нутаг дэвсгэрийг ч мөн адил залгамжлан авна хэмээж, энэ үүднээс Монголын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрөхгүй өөрийн нэг хэсэг хэмээн үзэж байлаа.

ДИУ-ын энэ байр суурь олон улсын тавцанд Монголын асуудал шийдэгдэх хүртэл буюу 1945 он хүртэл үргэлжилсэн байна. Дэлхийн II дайны төгсгөлд Холбоотнууд Ялтад хуралдсан хэлэлцээрээр Монголын хувь заяа хэрхэн шийдэгдсэн түүхийг хүмүүс мэдэх билээ. Ялтын хурлын дараа Орос Хятад хоёр 1945 оны 8 дугаар сарын 14-нд “ЗХУ, ДИУ-ын хэлэлцээр”-ийг байгуулж, “Японыг бут цохисны дараа, хэрвээ Монголын ард тvмэн бvх нийтийн санал асуулгаар БНМАУ-ыг тусгаарлах нь зvйтэй гэж нотолбол Хятадын Засгийн газар Гадаад Монголын тусгаар тогтнолыг одоо байгаа хил хязгаараар нь хvлээн зєвшєєрнє” гэж мэдэгдсэн байна. Ийнхүү 1945 оны 10 дугаар сарын 20-нд Монголд бүх нийтийн санал хураалт явуулснаар бидний өвөө эмээгийн өгсөн саналын дагуу Монгол Улсын тусгаар тогтнол баталгаажсан билээ.

ДИУ Монголын тусгаар тогтнолыг ийн хүлээн зөвшөөрсөндөө наашаа харж инээж, цаашаа харж уйлж байх тэр үеэр Хятадын дотоодод олон жил сунжирч үргэлжилсэн дайн ширүүсэж, Мао Зөдуны тэргүүлсэн Коммунист нам ялсанаар одоогийн БНХАУ 1949 оны 10 дугаар сарын 1-нд байгуулагдаж, харин мөнөөх ДИУ-ын Засгийн газар Тайвань арал уруу дутаан тэндээ төвхнөсөн байдаг. Тухайн үед хэдий Тайваний жижиг арал дээр орших ч ДИУ нь НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн байнгын гишүүн хэвээр байсан бөгөөд энэ эрхээ 1971 он хүртэл хадгалж, НҮБ-д Хятадыг төлөөлж байлаа.

Дундад иргэн улс НҮБ-ын гишүүний бүрэн эрхээ ашиглаж дээр дурдсан “ЗХУ, ДИУ-ын хэлэлцээр”-ээ хүчингүй болгуулах саналыг 1952 онд НҮБ-д өргөн барьжээ. Шалтаг нь Японыг бууж өгсөний дараа ЗХУ амлалтаа биелүүлээгүй гэж, харин шалтгаан нь Монголын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрнө гэсэн өөрийн амлалтаас няцах зорилготой ажээ. Уг саналыг нь НҮБ хүлээн авсанаар ДИУ 1952 оноос газрын зурагтаа Монголыг дахин нийлүүлэн гаргах болсон түүхтэй.
Гэвч түүх хоржоонтой, Монголын тусгаар тогтнолыг зөвшөөрөхгүй гүрийж байсан ДИУ өөрөө тусгаар тогтнолоо алдсан юм. Олон улсын хамтын нийгэмлэг 1971 оноос эх газар дахь БНХАУ-ыг хүлээн зөвшөөрөх болж, энэ үеэс ДИУ нь Тайвань муж нэрээр Хятадын нэг хэсэг болсон билээ.

Гэлээ ч Тайвань газрын зурагтаа Монголыг нийлүүлэн зурсаар байлаа. Учир нь Тайвань өөрсдийгөө Хятадад нэгдээгүй гэж үздэг тул өөрсдийн төрийн далбаа, газрын зургаа хэрглэсээр иржээ. Гэвч шинэ зуун гарч даяаршлын эрин ирэхэд ардчилсан нийгэм, өндөр хөгжилтэй болсон Тайвань нь Монголын талаарх байр сууриа эргэн харах нь зүйтэй гэж үзээд, дэлхийн 100 гаруй улстай дипломат харилцаатай НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн Монгол Улсыг хүлээн зөвшөөрөхгүй байх нь Тайваний хувьд олон улсын хамтын нийгэмлэгтэй хөл нийлүүлээгүй хэрэг болох тул 2002 онд албан ёсоор Монгол Улсын тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрч, “Дундад Иргэн улс”-ын газрын зургаас “Гадаад Монгол”-ыг хасаж, монголчуудыг “Эх газрын иргэн” гэсэн ойлголтоос халсан байдаг.

Ийм учир шалтгаанаар 2002 оноос өмнө Тайваньд үйлдвэрлэсэн дэлхийн газрын зураг дээр Монгол байдаггүй бол түүнээс хойшх одоогийн газрын зураг дээр бий болсон байна. Үүнийг миний бие саяхан Тайваньд байхдаа зориуд анзаарч явсан бөгөөд үнэхээр 90-ээд оны зарим газрын зураг, саяхны зураг хоёр ялгаатай болж, үүнийг дагаад Монголын талаар ялангуяа залуу үе нь шинэ ойлголттой болсоныг сонсоход таатай байлаа.

Дашрамд сонирхуулахад Манжийн үеэс Монголын асуудлыг эрхэлж байсан Монгол Журган хэмээх байгууллага ДИУ-ын үед буюу 1940-өөд оны дундаас Монгол Төвдийн хороо болон өргөжиж, Засгийн газрын харъяа яамны статустайгаар “Гадаад Монголын” хэргийг хариуцаж иржээ. Монгол Төвдийн хороо хэмээх байгууллага одоо хүртэл Тайваньд байдаг агаад Монгол Улсыг Хятадын харъяаны Төвдийн өөртөө засах оронтой зэрэгцүүлэн хариуцаж байгаа нь тусгаар тогтносон Монголын хувьд ойлгомжгүй зүйл билээ. Харин цаг үеэ өнгөрөөсөн уг байгууллага удахгүй татан буугдах гэж байгаа юм. Тодруулбал энэ жил буюу 2010 оны 1 сард Тайваньд шинээр батлагдсан “Засгийн газрын бүтцийн тухай хууль”-аар Монгол Төвдийн хороог татан буулгахаар тогтсон байна. 2012 оны 1 сарын 1-нээс шинэ бүтцээр ажиллаж эхлэх Засгийн газрын бүтцэд Монгол Төвдийн хороо байхгүй болж, Монгол Улстай холбоотой алив асуудлыг Гадаад яам нь хариуцахаар болжээ.

Жич: Монгол Улс нь 1949 онд БНХАУ-ыг байгуулагдсан даруйд нь хүлээн зөвшөөрч 16 хоногийн дараа дипломат харилцаа тогтоосон юм. Монгол Улсын Засгийн газар Тайвань дахь Дундад иргэн улсыг хүлээн зөвшөөрч байгаагүй бөгөөд эдүгээ албан ёсоор Тайванийг БНХАУ-ын нэг хэсэг мөн хэмээх байр суурь баримтладаг.

Гэхдээ Монгол Улс улс төрөөс бусад салбарт Тайваньтай идэвхтэй харилцдаг бөгөөд 2002 онд Улаанбаатарт, 2003 онд Тайбэйд тус тусын Худалдааны төлөөлөгчийн газрыг нээж, хоёр талын харилцааны асуудлыг уг байгууллагуудаар дамжуулан зохицуулж байгаа билээ.

Эх сурвалж: Нийтлэлч Индра http://indra.niitlelch.mn/content/2646.shtml

Шуурганаар төөрөгсөд

2010-10-13T14:54:00.008+08:00

Манай төр засаг үргэлж л үйл явдлаас хоцорч, гал унтраах хэлбэрээр ажиллах юм. Дандаа л шуурганд уруудах болохоор төөрч яваа хүн юуг ч бодож төлөвлөх билээ дээ. Бүх хүн амынх нь 40 хувь буюу 1.1 сая хүн хөдөлмөрлөх боломжтой ч, тэднээс 140 мянга нь гадаадад гарчихсан, 200 мянга нь ажилгүй, дөнгөж тавны нэг нь ажил идэвхтэй хайж, үлдсэн нь зөвхөн ца лингаараа амьдарч байгааг Засгийн газар өнгөрсөн долоо хоногт гэнэт анзаар сан бололтой. Анзаараад гийгүүлж байгаа нь нэгд үгээрт гадаадад өөрийн иргэдээ, гадаадын иргэдийг Монголд ажиллуулах хууль гаргах, хоёрдугаарт “хөдөлмөрийн зах зээлийн бүртгэл, мэдээллийн улсын төвлөрсөн мэдээллийн сүлжээ” бий болгох юм гэнэ.

Шуурганаар төөрч яваа засаглал харсан зүгтээ л буудах юм даа. Ажиллах хүчний асуудлын гол нь ажил хайгчдын чадвар нь шаардлагатай ажлын байрны шаардлагыг хангахгүйд, мэргэжлийн үнэмлэх, гэрчилгээ нь агуулгаа баталж чадахгүй байгаад оршино.
Мундаг сайн бүртгэл мэдээлэлтэй болоод ч ажиллах хүч мэргэжил, дадлагатай болчихгүй. Засгийн газар маань гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг “рекэтлэх” зарчмаар ажиллаж, өөрсдөө сайндаа олсон мэт “Оюутолгой төслийн хөрөнгө оруулалтаар гурван жилийн туршид 3300 мэргэжилтэн бэлдэнэ” гэж хөөрцөглөх. Эрүүл мэндийн сайд, орлогч нар нэгдүгээр төрөх эмнэлгийн өргөтгөлд “Бороо гоулд” компаниас 10 тэрбум төгрөг гаргуулж, шав тавьж сүржигнэв.

Гаднын компаниуд сургууль байгуулах гэж, эсвэл төрөх эмнэлэг барих гэж Монголд ирээгүй. Аргагүйн эрхэнд энэ бүхний зардлыг гаргаж, дараа нь өгөх татвараасаа хасч байгаа юм. Зүй нь бол бизнесийн үйл ажиллагаагаа явуулж, татвараа бусдын адилаар төлж, харин Засгийн газар нийт татварыг нэгтгэн хэрэгцээтэй хөрөнгө оруулалтаа төлөвлөгөөтэй хийгээд явах ёстой.

Энэ зарчмаар бол гадаадын хөрөнгө оруулагч бүрт тодорхой объект барих үүрэг ногдуулчихвал тухайн чиглэлийн яам, Их хурлын гишүүн гэхгүй, зүгээр ч юм уу? Төр засаг алсын хараатай, төлөвл өгөөтэй ажиллаж чаддаг бол бидний хөгжлийн өгөөж хүртээмжтэй, бүх иргэдийг хамарч, иргэд сурах ажиллах боломжоор тэгш хангагдах байсан. Үйлдвэржсэн орон гэдэг бол хүн амын ихэнх нь хөдөлмөр эрхэлж, авдаг цалингаараа хүртэмжтэй амьдардаг улс ыг хэлдэг. Манайд хөдөлмөрийн хөлс ний түвшин доогуур байгаа нь хоёр шалтгаантай. Нэг нь төр засгийн цалингаас хурааж авч буй нийгэм, эрүүл мэндийн хураамж, орлогын татвар өндөр, нөгөө нь хөдөлмөрийн бүтээмж доогуур байгаатай холбоотой.

Монголчуудын хөдөлмөрийн бүтээмж Монголдоо бага, гадаадад өндөр байгаа нь аль ч салбарт шударга өрсөлдөөн байхгүйн илрэл. Ажиллах хүчний асуудлыг уул уурхайн салбарын жишээн дээр харъя. Уул уурхайн салбар нь оруулсан хөрөнгө оруулалттайгаа харьцуулахад хамгийн цөөн ажлын байр бий болгодог. Гэхдээ энэ нь Монголд орлого олж байгаа ганц салбар учир бид байгаа боломжоо зөв, өгөөжтэй ашиглах шаардлагатай. Чили болон Перу улсын уул уурхайн салбарт манайхтай адилхан гадаадын хөрөнгө оруулалт асар их орсон боловч үр дүнд нь ядуурлын түвшин Чилид эрс буурч, харин Перуд огт буугаагүй байх юм. Чилид ядуурлын түвшингээс дор (өдөрт нэг хүнд нэг доллараас бага орлого ногдох) хүмүүсийн тоо 1987 онд хүн амын 44 хувь байсан бол 20 жилийн дараа 18 хувь болж буурчээ.

Өнөөдөр Чилид хөдөлмөрийн дундаж хөлс сард 800 ам.дол болсон. Эдийн засгаа төрөлжүүлэх, иргэдийн амьдралын түвшинг нэмэгдүүлэх талаар Чили олон чухал арга хэмжээ авч хэрэгжүүлсэн бөгөөд түүний дотроос ажиллах хүчний асуудлаа хэрхэн шийдсэн нь анхаарал татаж байна. Чилийг шинэчлэх үндэсний стратегийн тулгын гурван чулуу нь хүний нөөцөө өндөр чанартай болгох, үнэ цэнийг бүтээх бизнесийн шинэтгэл хийх, стратегийн чиглэлээр суурь шинжлэх ухааныг хөгжүүлэх ажил гэж үзжээ.

Чанартай хүний нөөцийг бүрдүүлэхийн тулд хийсэн цогц ажлын дотроос ажлын байр, хөдөлмөр эрхлэлтийн асуудлыг оновчтой шийдсэн нь анхаарал татаж байна. Тэд юуны өмнө уул уурхайн компани тус бүрийн ажлын байрны үүрэг, шаардлагыг нарийвчлан судалж, бүх салбараар нь нэгтгэн дүгнэжээ. Дараа нь ямар сургалт, дадлага, ур чадвар шаардлагатай байгааг тогтоож, хамгийн түрүүнд багш нараа бэлдсэн байна.

Тухайн салбарт хамаарах бүх талуудыг энэ ажилд татаж оруулан ажилчин бүрийн дадлага, чадварын стандартыг тогтоож, түүнийг хангасан сургалтын хуваарийг зохиогоод, дараа нь ажиллах хүчээ сургаж дүгнэн, мэргэжлийн гэрчилгээ олгодог болжээ. Энэ сургалт, шалгалт, дүгнэлтийг өөрсдийн биш, Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа болон Хөгжлийн байгууллагын (OECD) тогтоосон стандартаар эхнээс нь хийсэн учир нэгэнт л тэр гэрчилгээг авсан бол тухайн ажилчин дэлхийн аль ч орны уул уурхайд ажиллах боломжтой болдог аж.

Ер нь бүх юман дээр дэлхийн сайн жишгийг хуулж хэрэглэх, мэргэжилтний мэдлэг туршлагыг оновчтой ашиглах нь өөрөө хийж, засч тохируулаад явснаас илүү өгөөжтэй байдаг. Чили улс мөн Францын Иргэний болон Эрүүгийн хуулийг шууд орчуулан хэрэглээд олон жил болж байна. Чилид Засгийн газрын сайд нараа улс төрийн хамаарлаар биш, мэдлэг чадварт нь тулгуурлаж технократуудаар бү рдүүлдэг.

Нэгэнтээ 15 сайдын 13 нь аль нэг шинжлэх ухааны салбарын доктор байсан удаатай. Ямар ч гэсэн нөхөн сэргэдэггүй уул уурхайн баялгаа нөхөн сэргэдэг мэдлэгийн баялгаар солих стратегийн бодлого гаргаж, түүнийгээ бүх салбарт алхам алхмаар хэрэгжүүлэх цаг бидний өмнө иржээ.

Эх сурвалж: Д.Жаргалсайхан http://jargalsaikhan.niitlelch.mn/contentlist/list.shtml

Хөгжиж буй орнуудад асар их боломж бий

2010-06-30T14:00:00.002+08:00

“Ренессанс Капитал”-ын XIV хөрөнгө оруулалтын чуулга уулзалт “ОХУ болон Хараат бус орнуудын хамтын ажиллагааны байгууллагын орнууд глобалчлагдах нь” сэдвийн хүрээнд Москвад болж байна. АНУ-ын Ерөнхийлөгч асан Билл Клинтон, ОХУ, Украин, Казахстан, Нигери болон бусад орны төр, засгийн төлөөлөгч, хувийн хэвшлийнхэн энэ долоо хоногийн эхний хоёр өдрийг хөгжиж буй орнуудын хамтын ажиллагаа, хөрөнгө оруулалтын боломжуудыг хэлэлцэн өнгөрөөж байна. Мөн энэ үеэр олон улсын бизнес эрхлэгчид ажил хэрэгч яриа өрнүүлж байгаа юм.

“ОХУ нээлттэй эдийн засагтай боллоо. Хямралын дараа оросууд бизнесийн салбартаа бүтцийн өөрчлөлт хийж, ганц жилийн дотор шилжилтийн 10 жилийнхээс ч ихийг амжууллаа. Эдүгээ алтан зууны шинэ эхлэл тавигдаж байна. Энэ улсад хөрөнгө оруулах нь асар их боломжийг бий болгоно. Ер нь хөгжиж буй орнуудад маш их ирээдүй бий. Сүүлийн 20 жилд хөгжиж буй орнуудын эдийн засаг санаанд оромгүйгээр өссөн. Ирэх 10 жилд түүнээс ч өндөр үзүүлэлтийг харуулах болов уу” хэмээн “Ренессанс капитал”-ын гүйцэтгэх захирал Стефен Женнингс чуулга уулзалтыг нээхдээ онцлов. ОХУ болон Хараат бус орнуудын хамтын ажиллагааны байгууллагын орнууд худалдаа, эдийн засгийн хувьд нэгдэхээр байгааг ОХУ-ын Ерөнхий сайдын нэгдүгээр орлогч Игорь Шувалов тэмдэглэлээ. Тэрбээр ийн өгүүлэхдээ Гаалийн нэгдэл болоод чөлөөт худалдааны талаар онцолсон бөгөөд Мокваг олон улсын санхүүгийн төв болгох зорилго Оросын Засгийн газарт байгааг дурдав. Энэ нь Энэтхэг, Монгол зэрэг хил залгаа оршиж буй орнуудад ч хамаатайг Игорь Шувалов хэлж байна.

Мөн чуулга уулзалтын эхний өдөр хөгжиж буй орнуудад хөрөнгө оруулах боломжийн талаар бизнесмэнүүд ярилцлаа. CNN-ий санхүүгийн шинжээч Тодд Бэнжамин, “Русал” компанийн гүйцэтгэх захирал Олег Дерипаска, “Айвенхоу майнз”-ын Роберт Фрийдланд, ОНЕКСИМ группийн ерөнхийлөгч Михаил Прохоров зэрэг олны танил эрхэм уг хэлэлцүүлэгт оролцсон агаад хөгжиж буй орнуудад асар их боломж байгааг нэгэн дуугаар хүлээн зөвшөөрсөн юм. Гэвч эдгээр орны эдийн засгийн гол дайсан нь инфляц буюу өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүний үнийн өсөлт байна гэж Олег Дерипаска үзэж буй аж. Харин Роберт Фрийдланд хөгжиж буй орнуудын дэд бүтцийн асуудлыг сөхөж, энэ салбарт хөрөнгө оруулах шаардлагатайг тэмдэглэлээ. Мөн дэлхийн хөрөнгийн урсгал Лондоноос Хонконг руу шилжих төлөвтэй байгааг бизнесмэнүүд тэмдэглэв. Энэ нь зөвхөн цаг хугацааны асуудал гэдгийг хэлэлцүүлэгт оролцогчид хэлж байна. Хөгжиж буй орнуудын хөрөнгө оруулалтын тухай сэдэвт хэлэлцүүлэгт манай орон чухал байр суурь эзэлж байв. Өмнө нь Төв Ази гэдэг нэрэн дор Монгол Улс хамрагддаг байсан бол одоо Монгол ба Төв Ази гэж ярьдаг болжээ. Манай газар дорх баялаг, дэд бүтцийн томоохон төслүүд хийгээд тэдгээрт шаардлагатай хөрөнгө оруулалтын асуудал мэдээж сөхөгдсөн. “Хятадууд дэлхийн олон оронд, ялангуяа Монголд асар их хэмжээгээр хөрөнгө оруулж байгаа нь ямар үр дүнтэй байх бол” хэмээн Оросын сэтгүүлч асуухад Олег Дерипаска “Энэ бол монголчууд өөрсдөө шийдэх асуудал. Оросууд ч Монголд хөрөнгө оруулах сонирхолтой байгаа шүү дээ” гэлээ.

Өнгөрсөн даваа гаригт мөн ОХУ-ын газрын тос, байгалийн хийн салбар, дэд бүтцийн хөгжил, металлын зах зээл зэрэг чухал сэдвээр салбар хуралдаан болсон юм. Хямрал ард хоцорч, металлын зах зээл сэргэж эхэлснийг “Северсталь”, “Металлоинвест”, “Русал” зэрэг Оросын томоохон компанийн захирлууд тэмдэглэж, ирээдүйг их өөдрөгөөр харж байгаагаа илэрхийллээ.
Чуулга уулзалтын хоёр дахь өдрийг АНУ-ын Ерөнхийлөгч асан Билл Клинтон нээж үг хэлнэ. Мөн өдөр “Монгол-Хөх тэнгэрийн боломж” сэдэвт хэлэлцүүлэг зохион байгуулагдах агаад “ТэнГэр” санхүүгийн нэгдлийн гүйцэтгэх захирал, Ерөнхий сайдын эдийн засгийн зөвлөх Ч.Ганхуяг, ОХУ дахь Монгол Улсын Онц бөгөөд бүрэн эрхт элчин сайд Д.Идэвхтэн болоод манай оронд үйл ажиллагаа явуулдаг бизнесмэнүүд оролцох юм.

1995 онд үүсэн байгуулагдсан “Ренессанс капитал” нь банк, хөрөнгө оруулалтын чиглэлээр хөгжиж буй орнуудад төвлөрч ажилладаг аж. ОХУ, Хараат бус орнуудын хамтын ажиллагааны байгууллагын орнууд, Африк, Ойрх Дорнодод үйл ажиллагаа явуулдаг тус компани Монголд салбараа нээгээд удаагүй байгаа билээ. “Ренессанс групп”-ийн охин компани болох “Ренессанс капитал”-ын цар хүрээ өдрөөс өдөрт тэлж байгаа юм билээ. Тус компани Хонконгд салбараа нээж байгаагаа чуулга уулзалтын үеэр зарласан. “Энэ ондоо 10 компанийн хувьцааг Хонконгийн хөрөнгийн биржид байршуулна” гэж “Ренессанс капитал”-ын Хонконг дахь салбарын тэргүүнээр томилогдсон Жэрэми Спэрроу хэлэв. Ингэснээр ОХУ болоод бусад хөгжиж буй орны компаниуд Хонконгийн биржид гарах боломж нэмэгдэж байгаа аж. Өнгөрсөн нэгдүгээр сард хөнгөн цагааны “акул” болох “Русал” Хонконгийн хөрөнгийн биржид 2.2 тэрбум долларын хувьцаа гаргаснаар уг зах зээлд нэвтэрсэн Оросын анхны компани болсон билээ. Түүнчлэн “Ренессанс капитал” сүүлийн үед уул уурхайн салбарт ихээхэн ач холбогдол өгч байгаа юм байна. Чуулга уулзалтын үеэр тус компани “Jeffrey Waterous”-тай хамтран “Renaissance JMW Energy” гэдэг охин компанитай болж байгаагаа мэдэгдэв. Шинэхэн компани олон улсын уул уурхай, эрчим хүчний компаниудад санхүүжилт, хөрөнгө оруулалт, менежментийн зөвлөгөө өгөх аж.

Д.Мөнхчимэг

As Ugly as It Gets

2010-06-25T09:11:00.002+08:00

By THOMAS L. FRIEDMAN
Published: May 25, 2010

I confess that when I first saw the May 17 picture of Iran’s president, Mahmoud Ahmadinejad, joining his Brazilian counterpart, Luiz Inácio Lula da Silva, and the Turkish prime minister, Recep Tayyip Erdogan, with raised arms — after their signing of a putative deal to defuse the crisis over Iran’s nuclear weapons program — all I could think of was: Is there anything uglier than watching democrats sell out other democrats to a Holocaust-denying, vote-stealing Iranian thug just to tweak the U.S. and show that they, too, can play at the big power table?

No, that’s about as ugly as it gets.

“For years, nonaligned and developing countries have faulted America for cynically pursuing its own interests without regard for human rights,” observed Karim Sadjadpour of the Carnegie Endowment. “As Turkey and Brazil aspire to play on the global stage, they’re going to face the same criticisms they once doled out. Lula and Erdogan’s visit to Iran came just days after Iran executed five political prisoners who were tortured into confessions. They warmly embraced Ahmadinejad as their brother, but didn’t mention a word about human rights. There seems to be a mistaken assumption that the Palestinians are the only people that seek justice in the Middle East, and if you just invoke their cause you can coddle the likes of Ahmadinejad.”

Turkey and Brazil are both nascent democracies that have overcome their own histories of military rule. For their leaders to embrace and strengthen an Iranian president who uses his army and police to crush and kill Iranian democrats — people seeking the same freedom of speech and political choice that Turks and Brazilians now enjoy — is shameful.

“Lula is a political giant, but morally he has been a deep disappointment,” said Moisés Naím, editor in chief of Foreign Policy magazine and a former trade minister in Venezuela.

Lula, Naím noted, “has supported the thwarting of democracy across Latin America.” He regularly praises Venezuela’s strongman Hugo Chávez and Fidel Castro, the Cuban dictator — and now Ahmadinejad — while denouncing Colombia, one of the great democratic success stories, because it let U.S. planes use Colombian airfields to fight narco-traffickers. “Lula has been great for Brazil but terrible for his democratic neighbors,” said Naím. Lula, who rose to prominence as a progressive labor leader in Brazil, has turned his back on the violently repressed labor leaders of Iran.

Sure, had Brazil and Turkey actually persuaded the Iranians to verifiably end their whole suspected nuclear weapons program, America would have endorsed it. But that is not what happened.

Iran today has about 4,850 pounds of low-enriched uranium. Under the May 17 deal, it has supposedly agreed to send some 2,640 pounds from its stockpile to Turkey for conversion into the type of nuclear fuel needed to power Tehran’s medical reactor — a fuel that cannot be used for a bomb. But that would still leave Iran with a roughly 2,200-pound uranium stockpile, which it still refuses to put under international inspection and is free to augment and continue to reprocess to the higher levels needed for a bomb. Experts say it would only take months for Iran to again amass sufficient quantity for a nuclear weapon.

So what this deal really does is what Iran wanted it to do: weaken the global coalition to pressure Iran to open its nuclear facilities to U.N. inspectors, and, as a special bonus, legitimize Ahmadinejad on the anniversary of his crushing the Iranian democracy movement that was demanding a recount of Iran’s tainted June 2009 elections.

In my view, the “Green Revolution” in Iran is the most important, self-generated, democracy movement to appear in the Middle East in decades. It has been suppressed, but it is not going away, and, ultimately, its success — not any nuclear deal with the Iranian clerics — is the only sustainable source of security and stability. We have spent far too little time and energy nurturing that democratic trend and far too much chasing a nuclear deal.

As Abbas Milani, an Iran expert at Stanford University, put it to me: “The only long-term solution to the impasse is for a more democratic, responsible, transparent regime in Tehran. It has been, in my view, a great con game successfully played by the clerical regime to make the nuclear issue the almost sole focal point of its relations with the U.S. and the West. The West should have always followed a two-track policy: earnest negotiations on the nuclear issue and no less earnest discussion on the issues of human rights and democracy in Iran.”

I’d prefer that Iran never get a bomb. The world would be much safer without more nukes, especially in the Middle East. But if Iran does go nuclear, it makes a huge difference whether a democratic Iran has its finger on the trigger or this current murderous clerical dictatorship. Anyone working to delay that and to foster real democracy in Iran is on the side of the angels. Anyone who enables this tyrannical regime and gives cover for its nuclear mischief will one day have to answer to the Iranian people.
A version of this op-ed appeared in print on May 26, 2010, on page A27 of the New York edition.

"Голланд өвчин" гэж юу вэ?

2010-03-27T21:46:00.001+08:00

Монголчууд бид өнөөдөр газар эхийн хайрласан эрдэс баялаг болох ашигт малтмалаа хэрхэн олборлож, яаж хувиарлах тухай хэлцэж, хэрэлдэж янз бүрээр л арга зам хайж байна.
Хэрхэн олборлолт хийх, түүнээс үүдэн гарах эдийн засгийн үр ашиг, нийгэмд үзүүлэх сөрөг, эерэг үр дагаврууд гээд бүх л талаас нь судалж, бусад улс орны туршлагаас харж “долоо хэмжиж нэг огтлох” шаардлага зайлшгүй байна. Тиймээс манай сайт энэ удаад сонирхолтой улс төр буландаа “Голланд өвчин” хэмээн олон улсад нэрлэгдэх ашигт малтмал олборлолтоос хамаарч эдийн засагт үүсдэг сөрөг үр дагаврын талаар сонирхуулж байна.

Гэрээ хэлцэл хийгдээд ашигт малтмалаас мөнгө орж эхлэх үеэс дараагийн асуудлууд босож ирдэг байна. Ийм асуудлууд 1970-аад онд Голланд улсад тулгарчээ. Голландын Хойд тэнгист байгалийн хий олдсоноос хойш энэ улсын үйлдвэрлэх салбар нь урьдчилан төлөвлөж байснаасаа огцом мууджээ. Үүнээс хойш байгалийн баялаг ихтэй улс орнуудад олборлолт эхлэхээс өмнө хэвийн байсан дотоодын салбаруудын үйл ажиллагаа доройтох явдлыг “Голланд өвчин" гэж нэрлэдэг болсон байна.

Энэхүү "Өвчний" үндсэн шинж тэмдэг нь маш энгийн. Тайлбарлавал, ашигт малтмалыг олборлож эхэлснээр байгалийн баялгийн экспортын үнэ өртөг огцом өсдөгөөс валютын ханш нэмэгддэг. Ингэснээр байгалийн бус бараа бүтээгдэхүүнийг гадагшаа экспортлоход бэрхшээлтэй болж гаднаас орж ирж байгаа импортын бүтээгдэхүүнтэй өрсөлдөх чадварыг бараг үгүй болгодог.

Байгалийн баялгаас олсон гадаад валютыг олон улсын зах зээлээс бараа бүтээгдэхүүн авахад зарцуулснаас болж дотоодын үйлдвэрлэгчид хохирно. Үүнтэй зэрэгцээд дотоодын ажиллах хүч, бараа материал ашигт малтмалын салбар руу шилжинэ. Үүнийг дагаад дотоодын зах зээл дээр ашигт малтмалын үнэ нэмэгдэж бусад салбарын үйлдвэрлэгчдийн зардлыг нэмэгдүүлдэг.

Энэ бүхний үр дүнд байгалийн баялгийн олборлолт нь дотоодын үйлдвэрлэлийн хоёр л салбарын хөгжилд хүчтэй түлхэц өгч давамгайлах байдалтай болгодог. Энэ нь:

* Ашигт малтмал
* Барилгын үйлдвэрлэл юм.

Харин уламжлалт гадагшаа экспортын бүтээгдхүүн гаргадаг салбарууд хохирдог байна.

Голландын хувьд үйлдвэрлэлийн салбар нь хохирсон бол хөгжиж буй орнуудын хувьд хөдөө, аж ахуй нь хохирох хандлага илүүтэй байдаг. Ийм үйл явц ашигт малтмал олборлодог бусад ихэнх улсуудад ажиглагдсан байдаг байна. жишээ нь, 19-р зуунд Австралид болсон алт олборлолтын оргил үе, 1970-аад оны Колумбийн кофены наймааны огцом идэвхжил, 16-р зуунд Испани, Португалийн империалистууд Латин Америкийн алт, мөнгийг маш ихээр зөөсөн зэрэг бүгд адил үр дагавар авч ирсэн гэдэг.

Үүнээс гадна “Голланд өвчин"-өөс болж бусад сөрөг нөлөөллүүд гарч ирдэг. Үйлдвэрлэлийн салбар нь шинэ технологийг байнга бий болгож, хүний нөөцийг улам боловсронгуй болгодог учраас урт хугацааны өсөлтийн эх булаг болдог гэж үзвэл энэ салбарын доройтол нь улс орны өсөлт хөгжилд сөргөөр нөлөөлнө.
Бас нэг хэлбэр нь орлогын хуваарилалтад нөлөөлөх явдал бөгөөд хөдөө аж ахуй, үйлдвэрлэл зэрэг салбарын экспортын орлого нь байгалийн баялгийн орлоготой харьцуулахад илүү тэгш хуваарилагддаг гэж үзвэл салбарын бүтцийн өөрчлөлт нь тэгш бус байдлыг даамжруулахад нөлөөлнө.

Ямар ч байсан “Голланд өвчин" хэтдээ улам их бэрхшээл авч ирдэг, учир нь байгалийн баялаг шавхагдах цагт бусад салбарууд дахин сэргэх гэж маш их зовлон туулдаг гэнэ.

Ашигт матмалын хууль батлагдаж, олборлолт эхлэх цаг ойртож байгаа энэ цаг мөчид эрх баригчид минь улс орноо “Голланд өвчин”-өөс сэргийлэхээ мартуузай!.
Courtesy of O. Batzaya

Mongolia Economic Forum was organized successfully

2010-02-11T16:28:00.006+08:00

The first Mongolia Economic Forum which took place at the State Palace on February 8th and 9th, 2010 was concluded with success. The forum was facilitated by Prime Minister S. Batbold and actively supported by the President Ts. Elbegdorj and Parliament of Mongolia from the start. Financially it was supported by the government and certain private sector sponsors.

Aim of the economic forum was to facilitate open discussions and debate between scholars, legislators, businessmen, and civil organizations on matters of vital problems that are faced current development of Mongolia and to reach to common ground on these pressing issues such as improving business environment, reforming budget policy, developing minerals, infrastructure sectors, reforming financial and capital markets and developing ‘green’ economic policies.
On top of that the forum set foundation for non-government organization named ‘the Mongolian Economic Forum’ that will act as a permanent venue for open discussions on various policy issues and apart from organizing the Mongolia Economic Forum on an annual basis, the newly formed institution will work towards helping all relevant stakeholders find consensus on priority development matters.
500 participants from heads of the state, members of the parliament, foreign experts, scholar, press were invited to the Forum which was organized in forms of plenary sessions and panel discussion sessions, bilateral meetings, exhibitions of sponsors, networking luncheons and reception, press conferences and local and international media coverage.
Surprise name for the forum was Peruvian economist Hernando de Soto - author of “the Mystery of Capital” and was included in Times magazine 100 influential people in 2004 in the world. He was invited by the President Elbegdorj and gave speech on the Mongolian economy.Although the 2 day forum boasted its openness and transparency, the press did not like the fact that they were not admitted to the panel discussions sessions. At the closing press conference the Prime Minister explained that they were trying to imitate conventions of other international forums such as the World Economic Forum in Davos where panel sessions were organized without the press to evade populist discussions, politically motivated speeches instead of concentrating on real issues. The participation fee for the 2 day event was USD1000 which is staggering in a country which has USD1533 GDP per capita.
For further information please visit http://www.meforum.mn/.

Монголын Эдийн Засгийн Чуулган анх удаа зохион байгуулагдав.

2010-02-11T16:21:00.004+08:00

Нийслэл хотноо анх удаа зохион байгуулагдсан Монголын Эдийн Засгийн Чуулган 2 дугаар сарын 8,9-ны өдрүүдэд Төрийн ордонд болсон ярилцлага, уулзалт, лекцүүд Монгол орны эдийн засгийн асуудлыг 6 салбараар хуваан авч үзэж хэлэлцэж амжилттайгаар зохион байгуулагдаж өнгөрлөө. Уг чуулганыг Монгол Улсын Ерөнхий сайд С.Батболдын санаачилсан бөгөөд Засгийн газраас 50 сая төгрөг зарцуулж бусдыг нь зохион байгуулж буй бусад ивээн тэтгэгчид хариуцжээ.

Эдийн засгийн энэхүү чуулга уулзалтын гол зорилго нь Монгол Улсын эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийн бодлогыг тодорхойлох болон тулгуур салбаруудын тулгамдсан асуудлуудаар бодлого боловсруулагчид, бизнес эрхлэгчид, эрдэмтэн судлаачид, иргэний нийгмийн төлөөллийн дунд нээлттэй хэлэлцүүлэг зохион байгуулж зөвшилцөлд хүрэхэд туслахад оршиж байлаа.

Тус чуулганаар “Монголын эдийн засгийн форум” төрийн бус байгууллагын суурийг тавиж, цаашид эдийн засгийн гол асуудлаар тодорхой судалгаа шинжилгээн дээр үндэслэн бодлого боловсруулагч нарын нэгдсэн хэлэлцүүлгийг жил бүр зохиох эх үүсвэрийг тавьж байгаа бөгөөд тус байгууллага нь цаашид энэхүү чуулга уулзалтыг тогтмол зохион байгуулж явахын зэрэгцээ улс орны өмнө тулгарч буй хөгжлийн асуудлаар тухай бүр холбогдох талуудын хооронд нэгдсэн ойлголцол бий болгоход зуучлах болно.

Чуулганд Ерөнхийлөгч, УИХ, Засгийн газар, аймаг, нийслэлийн удирдлагууд, бизнесийн болон иргэний нийгмийн төлөөлөл, эрдэмтэн судлаачид, хэвлэл мэдээлэл, гадаадын зочид, төлөөлөгч болох 500 гаруй хүн оролцсон гэж байна. Эдний дундаас Өмнөд америкийн олны танил эдийн засагч Эрнандо де Сото оролцон илтгэлд тавьсан нь чуулганы нэгэн онцлог байлаа. Мөн зохион байгуулагчид эхний жилийн чуулганыг зохион байгуулахад гадныхны тусламж, оролцоогүйгээр амжилттай хэрэгжүүлж чадсан гэдгээ ч зохион байгуулагчид дурджээ.

Төрийн ордонд хоёр өдөр үргэлжилсэн уг чуулга уулзалтаар Монгол Улсын төсвийн шинэтгэл, Уул уурхайн салбарын хөгжил, Байгаль орчин-ногоон эдийн засаг, Улсын бүртгэлийн шинэчлэл, Хөрөнгийн зах зээлийн шинэчлэл, Өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэх нь гэсэн зургаан асуудлыг багцлан салбар хуралдаанаар хэлэлцсэн юм. Чуулга уулзалтын эхэнд нэгдсэн хуралдаанаар салбар хуралдааны талаар тоймлон мэдээлэл хүргэх, оройд нь мөн хэлэлцсэн асуудлуудыг тоймлох гэсэн ерөнхий журмаар явагдсан. Салбар хуралдаанууд хөтлөгч өдөөх асуулт тавьж, оролцогчдын саналыг тавин, тухайн салбарт ойр албаны хүмүүс, судлаач, иргэний нийгмийн болон хувийн хэвшлийнхэн тайлбар санал хэлэх гэх байдлаар явагдав. Харамсалтай нь салбар хуралдаануудад хэвлэл мэдээллийнхнийг оролцуулахгүй гэсэн тээг хэвээр байлаа.

Давост болсон Дэлхийн Эдийн Засгийн Чуулганд оролцоод ирсэн МУ-ын Ерөнхийлөгчийн мэндчилгээ, Эрнандо де Сотогийн илтгэлээр эхэлсэн чуулган 9-ний өдөр хэвлэлийн бага хурал хийснээр өндөрлөлөө. Хэвлэлийн бага хурлаар нээлттэй гэсэн имижтэй чуулганы салбар хуралдаануудад сэтгүүлчид болоод хэвлэл мэдээллийнхнийг оролцуулахгүй, хаалттай болсныг олон улсын жишиг буюу Давосын чуулга уулзалтын салбар хуралдаанууд хэвлэлийнхнийг оролцуулалгүйгээр халуун яриа, хатуу шүүмжлэл өрнүүлсний дараа нь мэдээллээ өгдөг болон улстөржих, популист яриа руу хазайлгүйгээр ажил хэрэгчээр сэтгэлээ нээж ярилцах уур амьсгалыг бүрдүүлэх гэж хичээсэн гэж тайлбарлав. Сонирхолтой нь уригдсан оролцогчид 1,5 сая төгрөгийн төлбөр төлж оролцжээ.

Дэлгэрэнгүй мэдээллийг http://www.meforum.mn/ хаягаас авч болно.

Think Again: God

2010-01-05T21:32:00.008+08:00

Yesterday I had chance to read this remarkable and plain article by Karen Armstrong from foreignaffairs.org. Ideas that had been put forward in the article seemed so simple at the same time mind evoking, so I wanted to share it immediately while thinking about translating it to my native language. Hopefully, my fellow mongolians could read it soon.

"God Is Dead."

No. When Friedrich Nietzsche announced the death of God in 1882, he thought that in the modern, scientific world people would soon be unable to countenance the idea of religious faith. By the time The Economist did its famous “God Is Dead” cover in 1999, the question seemed moot, notwithstanding the rise of politicized religiosity -- fundamentalism -- in almost every major faith since the 1970s. An obscure ayatollah toppled the shah of Iran, religious Zionism surfaced in Israel, and in the United States, Jerry Falwell’s Moral Majority announced its dedicated opposition to “secular humanism.”
But it is only since Sept. 11, 2001, that God has proven to be alive and well beyond all question -- at least as far as the global public debate is concerned. With jihadists attacking America, an increasingly radicalized Middle East, and a born-again Christian in the White House for eight years, you’ll have a hard time finding anyone who disagrees. Even The Economist’s editor in chief recently co-authored a book called God Is Back. While many still question the relevance of God in our private lives, there’s a different debate on the global stage today: Is God a force for good in the world?
So-called new atheists such as Richard Dawkins, Sam Harris, and Christopher Hitchens have denounced religious belief as not only retrograde but evil; they regard themselves as the vanguard of a campaign to expunge it from human consciousness. Religion, they claim, creates divisions, strife, and warfare; it imprisons women and brainwashes children; its doctrines are primitive, unscientific, and irrational, essentially the preserve of the unsophisticated and gullible.

These writers are wrong -- not only about religion, but also about politics -- because they are wrong about human nature. Homo sapiens is also Homo religiosus. As soon as we became recognizably human, men and women started to create religions. We are meaning-seeking creatures. While dogs, as far as we know, do not worry about the canine condition or agonize about their mortality, humans fall very easily into despair if we don’t find some significance in our lives. Theological ideas come and go, but the quest for meaning continues. So God isn’t going anywhere. And when we treat religion as something to be derided, dismissed, or destroyed, we risk amplifying its worst faults. Whether we like it or not, God is here to stay, and it’s time we found a way to live with him in a balanced, compassionate manner.

"God and Politics Shouldn’t Mix.

Not necessarily. Theologically illiterate politicians have long given religion a bad name. An inadequate understanding of God that reduces “him” to an idol in our own image who gives our likes and dislikes sacred sanction is the worst form of spiritual tyranny. Such arrogance has led to atrocities like the Crusades. The rise of secularism in government was meant to check this tendency, but secularism itself has created new demons now inflicting themselves on the world.
In the West, secularism has been a success, essential to the modern economy and political system, but it was achieved gradually over the course of nearly 300 years, allowing new ideas of governance time to filter down to all levels of society. But in other parts of the world, secularization has occurred far too rapidly and has been resented by large sectors of the population, who are still deeply attached to religion and find Western institutions alien.
In the Middle East, overly aggressive secularization has sometimes backfired, making the religious establishment more conservative, or even radical. In Egypt, for example, the remarkable reformer Muhammad Ali (1769-1849) so brutally impoverished and marginalized the clergy that its members turned their backs on change. When the shahs of Iran tortured and exiled mullahs who opposed their regime, some, such as Ayatollah Ruhollah Khomeini, concluded that more extreme responses on the part of Iran’s future religious rulers were necessary.
Shiism had for centuries separated religion from politics as a matter of sacred principle, and Khomeini’s insistence that a cleric should become head of state was an extraordinary innovation. But moderate religion can play a constructive role in politics. Muhammad Abdu (1849-1905), grand mufti of Egypt, feared that the vast majority of Egyptians would not understand the country’s nascent democratic institutions unless they were explicitly linked with traditional Islamic principles that emphasized the importance of “consultation” (shura) and the duty of seeking “consensus” (ijma) before passing legislation.
In the same spirit, Hassan al-Banna (1906-1949), founder of the Muslim Brotherhood, began his movement by translating the social message of the Koran into a modern idiom, founding clinics, hospitals, trade unions, schools, and factories that gave workers insurance, holidays, and good working conditions. In other words, he aimed to bring the masses to modernity in an Islamic setting. The Brotherhood’s resulting popularity was threatening to Egypt’s secular government, which could not provide these services. In 1949, Banna was assassinated, and some members of the Brotherhood splintered into radical offshoots in reaction.
Of course, the manner in which religion is used in politics is more important than whether it’s used at all. U.S. presidents such as John F. Kennedy and Barack Obama have invoked faith as a shared experience that binds the country together -- an approach that recognizes the communal power of spirituality without making any pretense to divine right. Still, this consensus is not satisfactory to American Protestant fundamentalists, who believe the United States should be a distinctively Christian nation.

"God Breeds Violence and Intolerance.

No, humans do. For Hitchens in God Is Not Great, religion is inherently “violent … intolerant, allied to racism, tribalism and bigotry”; even so-called moderates are guilty by association. Yet it is not God or religion but violence itself -- inherent in human nature -- that breeds violence. As a species, we survived by killing and eating other animals; we also murder our own kind. So pervasive is this violence that it leaks into most scriptures, though these aggressive passages have always been balanced and held in check by other texts that promote a compassionate ethic based on the Golden Rule: Treat others as you would like them to treat you. Despite manifest failings over the centuries, this has remained the orthodox position.
In claiming that God is the source of all human cruelty, Hitchens and Dawkins ignore some of the darker facets of modern secular society, which has been spectacularly violent because our technology has enabled us to kill people on an unprecedented scale. Not surprisingly, religion has absorbed this belligerence, as became hideously clear with the September 11 atrocities.
But "religious" wars, no matter how modern the tools, always begin as political ones. This happened in Europe during the 17th century, and it has happened today in the Middle East, where the Palestinian national movement has evolved from a leftist-secular to an increasingly Islamically articulated nationalism. Even the actions of so-called jihadists have been inspired by politics, not God. In a study of suicide attacks between 1980 and 2004, American scholar Robert Pape concluded that 95 percent were motivated by a clear strategic objective: to force modern democracies to withdraw from territory the assailants regard as their national homeland.
This aggression does not represent the faith of the majority, however. In recent Gallup polling conducted in 35 Muslim countries, only 7 percent of those questioned thought that the September 11 attacks were justified. Their reasons were entirely political.
Fundamentalism is not conservative. Rather, it is highly innovative -- even heretical -- because it always develops in response to a perceived crisis. In their anxiety, some fundamentalists distort the tradition they are trying to defend. The Pakistani ideologue Abu Ala Maududi (1903-1979) was the first major Muslim thinker to make jihad, signifying “holy war” instead of the traditional meaning of “struggle” or “striving” for self-betterment, a central Islamic duty. Both he and the influential Egyptian thinker Sayyid Qutb (1906-1966) were fully aware that this was extremely controversial but believed it was justified by Western imperialism and the secularizing policies of rulers such as Egyptian President Gamal Abdel Nasser.
All fundamentalism -- whether Jewish, Christian, or Muslim -- is rooted in a profound fear of annihilation. Qutb developed his ideology in the concentration camps where Nasser interred thousands of the Muslim Brothers. History shows that when these groups are attacked, militarily or verbally, they almost invariably become more extreme.

"God Is for the Poor and Ignorant."

No. The new atheists insist vehemently that religion is puerile and irrational, belonging, as Hitchens argues, to “the infancy of our society.” This reflects the broader disappointment among Western intellectuals that humanity, confronted with apparently unlimited choice and prosperity, should still rely on what Karl Marx called the “opiate” of the masses.
But God refuses to be outgrown, even in the United States, the richest country in the world and the most religious country in the developed world. None of the major religions is averse to business; each developed initially in a nascent market economy. The Bible and the Koran may have prohibited usury, but over the centuries Jews, Christians, and Muslims all found ways of getting around this restriction and produced thriving economies. It is one of the great ironies of religious history that Christianity, whose founder taught that it was impossible to serve both God and mammon, should have produced the cultural environment that, as Max Weber suggested in his 1905 book, The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism, was integral to modern capitalism.
Still, the current financial crisis shows that the religious critique of excessive greed is far from irrelevant. Although not opposed to business, the major faith traditions have tried to counterbalance some of the abuses of capitalism. Eastern religions, such as Buddhism, by means of yoga and other disciplines, try to moderate the aggressive acquisitiveness of the human psyche. The three monotheistic faiths have inveighed against the injustice of unevenly distributed wealth -- a critique that speaks directly to the gap between rich and poor in our society.
To recover from the ill effects of the last year, we may need exactly that conquest of egotism that has always been essential in the quest for the transcendence we call “God.” Religion is not simply a matter of subscribing to a set of obligatory beliefs; it is hard work, requiring a ceaseless effort to get beyond the selfishness that prevents us from achieving a more humane humanity.

"God Is Bad for Women."

Yes. It is unfortunately true that none of the major world religions has been good for women. Even when a tradition began positively for women (as in Christianity and Islam), within a few generations men dragged it back to the old patriarchy. But this is changing. Women in all faiths are challenging their men on the grounds of the egalitarianism that is one of the best characteristics of all these religious traditions.
One of the hallmarks of modernity has been the emancipation of women. But that has meant that in their rebellion against the modern ethos, fundamentalists tend to overemphasize traditional gender roles. Unfortunately, frontal assaults on this patriarchal trend have often proven counterproductive. Whenever "modernizing" governments have tried to ban the veil, for example, women have rushed in ever greater numbers to put it on. In 1935, Shah Muhammad Reza Pahlavi commanded his soldiers to shoot hundreds of unarmed demonstrators who were peacefully protesting against obligatory Western dress in Mashhad, one of Iran’s holiest shrines. Such actions have turned veiling, which was not a universal practice before the modern period, into a symbol of Islamic integrity. Some Muslims today claim that it is not essential to look Western in order to be modern and that while Western fashion often displays wealth and privilege, Islamic dress emphasizes the egalitarianism of the Koran.
In general, any direct Western intervention in gender matters has backfired; it would be better to support indigenous Muslim movements that are agitating for greater opportunities for improved women’s rights in education, the workplace, and politics.

"God Is the Enemy of Science."

He doesn’t have to be. Science has become an enemy to fundamentalist Christians who campaign against the teaching of evolution in public schools and stem-cell research because they seem to conflict with biblical teaching.
But their reading of scripture is unprecedentedly literal. Before the modern period, few understood the first chapter of Genesis as an exact account of the origins of life; until the 17th century, theologians insisted that if a biblical text contradicted science, it must be interpreted allegorically.
The conflict with science is symptomatic of a reductive idea of God in the modern West. Ironically, it was the empirical emphasis of modern science that encouraged many to regard God and religious language as fact rather than symbol, thus forcing religion into an overly rational, dogmatic, and alien literalism.
Popular fundamentalism represents a widespread rebellion against modernity, and for Christian fundamentalists, evolution epitomizes everything that is wrong with the modern world. It is regarded less as a scientific theory than a symbol of evil. But this anti-science bias is far less common in Judaism and Islam, where fundamentalist movements have been sparked more by political issues, such as the state of Israel, than doctrinal or scientific ones.

"God Is Incompatible with Democracy."

No. Samuel Huntington foresaw a "clash of civilizations” between the free world and Islam, which, he maintained, was inherently averse to democracy. But at the beginning of the 20th century, nearly all leading Muslim intellectuals were in love with the West and wanted their countries to look just like Britain and France. What has alienated many Muslims from the democratic ideal is not their religion but Western governments’ support of autocratic rulers, such as the Iranian shahs, Saddam Hussein, and Hosni Mubarak, who have denied people basic human and democratic rights.
The 2007 Gallup poll shows that support for democratic freedoms and women's rights is widespread in the Muslim world, and many governments are responding -- albeit haltingly -- to pressures for more political participation. There is, however, resistance to a wholesale adoption of the Western secular model. Many want to see God reflected more clearly in public life, just as a 2006 Gallup poll revealed that 46 percent of Americans believe that God should be the source of legislation.
Nor is sharia law the rigid system that many Westerners deplore. Muslim reformers, such as Sheikh Ali Gomaa and Tariq Ramadan, argue that it must be reviewed in the light of changing social circumstances. A fatwa is not universally binding like a papal edict; rather, it simply expresses the opinion of the mufti who issues it. Muslims can choose which fatwas they adopt and thus participate in a flexible free market of religious thought, just as Americans can choose which church they attend.
Religion may not be the cause of the world’s political problems, but we still need to understand it if we are to solve them. "Whoever took religion seriously!” exclaimed an exasperated U.S. government official after the Iranian Revolution. Had policymakers bothered to research contemporary Shiism, the United States could have avoided serious blunders during that crisis. Religion should be studied with the same academic impartiality and accuracy as the economy, politics, and social customs of a region, so that we learn how religion interacts with political tension, what is counterproductive, and how to avoid giving unnecessary offense.
And study it we'd better, for God is back. And if "he" is perceived in an idolatrous, literal-minded way, we can only expect more dogmatism, rigidity, and religiously articulated violence in the decades ahead.

Karen Armstrong has spent the past 25 years writing about the centrality of religion to the human experience. Before her most recent book, The Case for God (New York: Knopf, 2009), she wrote The Bible: A Biography (New York: Atlantic Monthly Press, 2007), an account of the not entirely orthodox way that the Bible came into being.
Over the last few years, the so-called New Atheists have become increasingly vocal about the dangerous shortcomings of religion in such books as Sam Harris' The End of Faith: Religion, Terror, and the Future of Reason (New York: W.W. Norton, 2004), Richard Dawkins' The God Delusion (New York: Houghton Mifflin, 2006), and Christopher Hitchens' God Is Not Great: How Religion Poisons Everything (New York: Hachette Book Group, 2007).
Recently, some books have sought out a middle ground between atheism and fundamentalism. These include Robert Wright's The Evolution of God (New York: Little, Brown and Company, 2009), which incorporates evolutionary psychology to explain shifts in belief over time, and Economist editors John Micklethwait and Adrian Wooldridge's God is Back (New York: Penguin, 2009), examining the curiously vital relationship between modernity and religion.
Religion scholar John Esposito and polling expert Dalia Mogahed argue in Who Speaks for Islam: What a Billion Muslims Really Think (New York: Gallup Press, 2007), a book based on more than 50,000 interviews in Muslim countries, that Westerners have been getting Islam wrong for decades.

Копенгагений Гэрээний Төсөл Алдагдлаа

2009-12-09T21:51:00.007+08:00

2009 оны 12 дугаар сарын 7-ноос 18-ны өдрүүдэд Дани улсын нийслэл Копенгагенд болж буй НҮБ-ын цаг уурын өөрчлөлтийн асуудлаарх дээд хэмжээний уулзалтын явцад саад тотгор учруулж болшгүй асуудал гарлаа. Уг уулзалтаар Киотогийн протоколыг орлох, агаар мандал дахь хорт хаягдлыг багасгах талаар олон улсын шинэ тохиролцоо болох баримт бичгийг батлахаар төлөвлөгдөж, энэ тал дээр ихэнхдээ шийдвэрлэг үр дүн гарахгүй гэсэн олон янзын тооцоо гарч байсан бөгөөд өчигдөр Гэрээний төсөл олон нийтэд ил болсноор Гэрээнд хүрэх зөвшилцөл улам хүнд байдалд орж байгаа юм.

Копенгагений гэрээний төсөлд цаг уурын өөрчлөлттэй тэмцэхэд НҮБ-ын үүрэг ролийг хязгаарлах, хөгжиж буй орнуудыг өөрийн эрхийг хамгаалах боломж олголгүйгээр хүлэмжийн хийн зөвшөөрөгдсөн хэмжээг багасгах, мөн хөгжиж буй орнуудын шинэ ангилал үүсгэн саналыг нь хуваах гэх мэт санаа агуулсан заалтууд орсон нь хөгжиж буй орнуудын эсэргүүцлийг төрүүлж байна. Ялангуяа харилцан зөвшилцөлгүйгээр хөгжилтэй орнууд өөр хоорондоо тохирон удирдагчдийг ирэх долоо хоногт бага хуралд оролцохоор хүрэлцэн ирэхэд нь нууцаар бэлдсэн гэрээний төслөө чинээлэг орнуудын лидерүүдийн тусламжтайгаар батлуулахаар зүтгүүлэх гэсэн эрмэлзэлтэй байсан байж магадгүй гэсэн сэжиг төрүүлж байгаа юм.

Үүний өмнө Дэлхийн 181 гаруй улс орнуудын 4500 гаруй оролцогчид Барселоны Уур амьсгалын хамгийн сүүлийн зөвшилцлийн зөвлөгөөнд оролцсон юм. Мөн 2009 оны эхээр АНУ-ын Ерөнхийлөгч Барак Обама хүлэмжийн хийн ялгаруулалтыг 2020 он гэхэд 17 хувиар багасгах болно хэмээн амлаж байсан юм.

Editorial: Implications of the Prime Minister Bayar's resignation

2009-10-29T10:19:00.004+08:00

It has just been announced Prime Minister Bayar Sanjaa is resigning due to deteriorating health. Bayar never hid the fact the he suffers from hepatitis C. Liver disease due to Hepatitis C or B virus is one of most common diseases in Mongolia.
However, Health Minister Lambaa denied this last week.When Bayar became Prime Minister in November, 2007, he pushed for start of mega-mining projects such as Oyu Tolgoi and Tavan Tolgoi. As Prime Minister, he took back mining license of Tavan Tolgoi coking coal mine from privately held consortium of "Energy Resources" comprised of powerful companies with connection to some of top legislators and ministers. Tavan Tolgoi is a coal mine discovered and explored by state fund during Communist time before 1990s.Tough-talking and determined Bayar regained right of state to own the deposit from private companies, which was not dared by previous premier.
He was able to persuade MPRP legislators of importance of passing Oyu Tolgoi investment agreement sooner than later.In order to support domestic agricultural farming and food production, he initiated "third virgin land campaign" to till farm land and grow vegetables and grain in Mongolia.
Many in Mongolia saw Bayar as a man who does what he said. During his premiership, Mongolia saw unprecendented street riot after 2008 parliamentary election. Confrontation between Elbegdorj,then chairman of the Democratic Party and Bayar was televized live that day of street riot. Bayar blamed Elbegdorj for instigating the rioters.

Bayar was a prime minister with unwavering determination. He did not use ambigious language with media. He was very direct. His absence from Mongolian political life could complicate further mining deals and future development of country. A lot will depend on who will replace Bayar. MPRP Conference will decide on next prime minister on this Wednesday.

By Ganbat, reporter of MonInfo News Service
Source: http://www.ub-mongolia.mn/mongolian-news/politics/411-editorial-implications-of-the-prime-minister-bayars-resignation
PS: Last night the the governing body of the MPRP approved the nomination of Batbold Sukhbaatar to replace Bayar Sanjaa as PM. It now waits approval of president and the lawmakers.

Монгол Залуучуудын Эрхэмлэх 9 Зүйл

2009-10-07T20:17:00.003+08:00

Би туулж өнгөрүүлсэн амьдралаа эргэн харах үед харамсах зүйл гарахгүй байхаар амьдарна. Ингэхийн тулд:

1. Би өөрийн авьяас билгийг нээн илрүүлж нийгэмд зөв байр суурь олно.

2. Би өөрийн бие бялдрыг хөгжүүлж "Эрүүл биед саруул ухаан оршино” гэдэг зарчмыг мөрдлөг болгоно.

3. Би өөрийн мэдлэг боловсролыг дээшлүүлэн хөгжүүлж, мэдээллийг чадварлаг ашиглан эд баялгийг бий болгоно.

4. Би өөрийн иргэний эрх, эрх чөлөөг хамгаалан зогсож, ардчилал, хууль ёсны төлөө тэмцэж амьдарч буй нийгмээ жаргалтай шударга байлгахын төлөө байна.

5. Би өөрөө өөрийгөө, гэр бүлээ тэжээх чадвартай байж айл гэрийн хийморь лундааг эрхэмлэн явна.

6. Ахмадын өмнө өртэй, хойчийн өмнө үүрэгтэй гурван цагийн хэлхээс бид дутагдах гачигдахгүй, зовлонгүй жаргалтай, ариун гэр бүлийг буй болгон авч явна.

7. Эртний түүхт тусгаар монголын голомтыг сахигч бид бие биедээ нөхөр байж эх орноо хөгжүүлнэ, баяжуулна, хүчирхэг болгоно.

8. Соёл иргэншилт хүн төрөлхтний тасархай бид бусдыг хүндэтгэж, бусдаар хүндлүүлнэ, хүмүүнлэг бүрийг өөрийгөө гэж үзнэ.

9. Байгаль эхийн бүтээгдэхүүн бид байгаль орчиндоо зохицон амьдарна. Би энэхүү эрмэлзлийг биелүүлж энэ дэлхийд мөрөө үлдээж чадваас хэн ч намайг үл дурсана.

Эх сурвалж: "Ардын Эрх" сонины 1994 оны хоёрдугаар сарын 15 №31(730) дугаар

Олон Улсын Шүүхийн Дүрэм

2009-05-14T20:55:00.003+08:00

1945 оны 6 дугаар сарын 26-ны өдөр баталж,
1945 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдөр хүчин төгөлдөр болсон
1 дүгээр зүйл
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрмээр Нэгдсэн Үндэстний шүүхийн гол байгууллага гэж тогтоосон Олон улсын шүүх нь энэхүү дүрмийн дор дурдсан заалтуудын дагуу байгуулагдаж ажиллана.
I бүлэг
ШҮҮХИЙН БҮТЭЦ
2 дугаар зүйл
Шүүх нь тухайн улсынхаа шүүхийн байгууллагын дээд албан тушаалд томилогдоход тавьдаг ёс суртахууны эрхэм чанарыг дээдэлдэг чигч шударга хүмүүс болон олон улсын эрх зүйн салбарт нэрд гарсан хуульчдын дотроос тэдний иргэний харьяаллыг үл харгалзан сонгосон бие даасан шүүгчдийн багаас бүрдэнэ.
3 дугаар зүйл
1. Шүүх арван таван гишүүнтэй байх бөгөөд тэдгээрийн дотор нэг улсын хоёр иргэн байж үл болно.
2. Шүүхийн бүрэлдэхүүнд нэгээс илүү улсын харьяат гэж тооцогдох хүн байвал түүнийг иргэний болон улс төрийн эрхээ ердийн байдлаар эдэлдэг улсынх нь иргэн гэж үзнэ.
4 дүгээр зүйл
1. Доорх заалтуудын дагуу шүүхийн гишүүдийг Хөндлөнгийн шүүхийн байнгын танхимын үндэсний бүлгүүдийн санал болгосон нэрсийн жагсаалт дотроос Ерөнхий Ассамблей болон Аюулгүйн Зөвлөл сонгоно.
2. Хөндлөнгийн шүүхийн байнгын танхимд төлөөлөлгүй Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн хувьд, нэр дэвшигчид нь энэ зорилгоор тухайн улсын засгийн газраас байгуулсан үндэсний бүлгээс сонгогдох бөгөөд чингэхдээ олон улсын мөргөлдөөнийг эв зүйгээр шийдвэрлэх тухай Гаагийн 1907 оны конвенцийн 44 дүгээр зүйлийн дагуу тогтоосон Хөндлөнгийн шүүхийн байнгын танхимын гишүүдийг сонгодог нөхцлийг баримтална.

3. Энэхүү шүүхийн дүрэмд оролцогч Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн бус улс шүүхийн гишүүдийг сонгоход оролцох болзлын тухайд тусгайлан заасан хэлэлцээр байхгүй тохиолдолд Аюулгүйн Зөвлөлийн зөвлөмжийн дагуу Ерөнхий Ассамблей тогтооно.
5 дугаар зүйл
1. Сонгууль болох өдрөөс доод тал нь гурван сарын өмнө Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга энэхүү дүрэмд оролцогч улсын харьяат Хөндлөнгийн шүүхийн байнгын танхимын гишүүд болон 4 дүгээр зүйлийн 2 дэх хэсэгт заасан журмын дагуу томилогдсон үндэсний бүлгийн гишүүдэд хандаж шүүхийн гишүүний үүргийг тохоож болох хүмүүсийг үндэсний бүлэг бүрээс заасан хугацааны дотор нэр заан дэвшүүлэх тухай санлыг албан ёсоор бичгээр тавина.
2. Ямар ч бүлэг дөрвөөс илүү хүний нэр дэвшүүлж болохгүй бөгөөд хоёроос илүүгүй нь тухайн бүлгийн харьяалагдах улсын иргэн байх ёстой. Бүлгээс нэр дэвшсэн хүний тоо, түүнд оногдох суудлын тооноос ямар ч нөхцөлд хоёр дахинаас илүү байж болохгүй.
6 дугаар зүйл
Тухайн бүлэг ийнхүү нэр дэвшүүлэхийнхээ өмнө өөрийн орны шүүхийн дээд шатны байгууллага, хуулийн дээд сургууль, салбар сургууль, үндэсний академи болон эрх зүйн судалгаа явуулдаг олон улсын академиудын үндэсний салбарын саналыг авсан байвал зохино.
7 дугаар зүйл
1. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга нэр дэвшсэн хүмүүсийн нэрсийн жагсаалтыг цагаан толгойн үсгийн дарааллаар гаргана. 12 дугаар зүйлийн 2 дэх хэсэгт зааснаас бусад тохиолдолд гагцхүү энэ жагсаалтад орсон хүмүүс л сонгогдож болно.
2. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга энэ жагсаалтыг Ерөнхий Ассамблей болон Аюулгүйн Зөвлөлд оруулна.
8 дугаар зүйл
Ерөнхий Ассамблей болон Аюулгүйн Зөвлөл нь шүүхийн гишүүдийн сонгуулийг тус тусдаа бие даан явуулна.
9 дүгээр зүйл
Сонгогчид сонголт хийхдээ тухайн хүн тавигдаж буй бүх шаардлагыг хангасан эсэхийг бодолцохоос гадна шүүгчдийн баг бүхэлдээ дэлхийн соёл иргэншлийн гол хэлбэрүүд болон эрх зүйн үндсэн тогтолцоонуудыг төлөөлсөн байх ёстойг бодолцсон байвал зохино.
10 дугаар зүйл
1. Ерөнхий Ассамблей болон Аюулгүйн Зөвлөлийн аль алинд үнэмлэхүй олонхийн санал авсан нэр дэвшигчийг сонгогдсонд тооцно.
2. Шүүгчдийг сонгох эсхүл 12 дугаар зүйлд заасан зөвшилцөх комиссын гишүүдийг томилох талаархи Аюулгүйн Зөвлөлд аливаа санал хураалтыг байнгын ба байнгын бус гишүүн гэж ялгаварлахгүйгээр явуулна.

3. Ерөнхий Ассамблей болон Аюулгүйн Зөвлөлд үнэмлэхүй олонхийн санал авсан нэг улсын иргэн нэгээс илүү байвал насаар ахмадыг нь сонгогдсонд тооцно.
11 дүгээр зүйл
Сонгууль явагдасан анхны хуралдааны дараа нэг буюу хэд хэдэн орон тоо сул үлдсэн байвал хоёр дахь хуралдааныг, шаардлагатай бол гурав дахь хуралдааныг хийнэ.
12 дугаар зүйл
1. Хэрэв гурав дахь хуралдааны дараа нэг буюу хэд хэдэн орон тоо сул хэвээр үлдвэл орон тоо тус бүрд Ерөнхий Ассамблей болон Аюулгүйн Зөвлөлөөр хэлэлцэгдэж, үнэмлэхүйн олонхийн саналаар сонгогдох нэг хүний нэр дэвшүүлэх зорилгоор Ерөнхий Ассамблейгээс гурав, Аюулгүйн Зөвлөлөөс гурав нийт зургаан гишүүний бүрэлдхүүнтэй зөвшилцөх комиссыг Ерөнхий Ассамблей, эсхүл Аюулгүйн Зөвлөлийн шаардлагаар хэдийд ч байгуулж болно.
2. Хэрэв зөвшилцөх комисс, тавигдаж буй шаардлагыг хангасан боловч 7 дугаар зүйлд заасан нэр дэвшигчдийн жагсаалтад нэр нь ороогүй хүнийг санал нэгтэйгээр зөвшөөрсөн тохиодолд түүний нэрийг уг жагсаалтад оруулж болно.
3. Хэрэв зөвшилцөх комисс сонгууль үр дүнд хүрэхгүй гэсэн дүгнэлтэд хүрвэл түрүүнд нь шүүхийн гишүүдээр сонгогдсон шүүгчид Ерөнхий Ассамблей буюу Аюулгүйн Зөвлөлд явуулсан сонгуульд санал авсан хүмүүсийн дотроос сул орон тоонд сонгох ажлыг Аюулгүйн Зөвлөлөөс тогтоосон хугацаанд гүйцэтгэнэ.
4. Шүүгчдийн санал тэнцүү хуваагдвал сонгуулийг насаар ахмад шүүгчийн саналаар шийдвэрлэнэ.
13 дугаар зүйл
1. Шүүхийн гишүүд есөн жилийн хугацаатай сонгогдох бөгөөд улиран сонгогдож болно. Чингэхдээ шүүхийн анхны бүрэлдэхүүнд орсон таван шүүгчийн бүрэн эрхийн хугацаа гурван жилийн дараа, дахиад таван шүүгчийн бүрэн эрхийн хугацаа зургаан жилийн дараа тус тус дуусна.
2. Анхны сонгууль дууссан даруйд шүүгчдийн хэн нь дээр дурдсан эхний гурван жил болон зургаан жилийн хугацаагаар сонгогдсонд тооцогдохыг Ерөнхий нарийн бичгийн дарга шодож тогтооно.
3. Шүүхийн гишүүд орных нь хүн сонгогдож ажилдаа орох хүртэл албан үүргээ гүйцэтгэх бөгөөд шүүхийн бүрэлдэхүүнээс гарсан ч өмнө нь нэгэнт шүүж эхэлсэн аливаа хэрэг байвал түүнийгээ дуусгах үүрэгтэй.
4. Шүүхийн гишүүн огцрох тохиолдолд энэ тухай өргөдлөө Ерөнхий нарийн бичгийн даргад уламжлуулахаар шүүхийн даргын нэр дээр гаргана. Өргөдлийг Ерөнхий нарийн бичгийн дарга хүлээж авснаар тухайн гишүүний орон тоо суларна.
14 дүгээр зүйл
Суларсан орон тоог нөхөхдөө анхны сонгуулийг явуулах талаар тогтоосон журмыг баримтлахаас гадна дараахь дүрмийг мөрдөнө: Орон тоо суларснаас хойш сарын дотор Ерөнхий нарийн бичгийн дарга 5 дугаар зүйлд заасан албан бичгийг илгээж эхлэх бөгөөд сонгуулийн өдрийг Аюулгүйн Зөвлөл тогтооно.
15 дугаар зүйл
Бүрэн эрхийнхээ хугацаанаас өмнө огцорсон гишүүний оронд сонгогдсон шүүхийн гишүүн урьдах хүний бүрэн эрхийн хугацааг дуусах хүртэл уг албан тушаалд үлдэнэ.
16 дугаар зүйл
1. Шүүхийн гишүүд улс төр буюу захиргааны аливаа үүрэг гүйцэтгэх болон мэргэжлийн чанартай өөр ажил эрхлэхийг хориглоно.
2. Энэ асуудлаар эргэлзээтэй зүйл гарвал шүүх магадлан шийдвэрлэнэ.
17 дугаар зүйл
1. Шүүхийн гишүүн аливаа хэрэгт төлөөлөгч, итгэмжит буюу өмгөөлөгчийн хувиар оролцохыг хориглоно.
2. Шүүхийн гишүүн урьд өмнө аль нэг талын төлөөлөгч, итгэмжит буюу өмгөөлөгчөөр эсхүл үндэсний буюу олон улсын шүүх, мөрдөн байцаах комиссын гишүүний хувьд болон өөр ямар нэгэн хэлбэрээр тухайн хэрэгт оролцож байсан тохиолдолд хэргийг таслан шийдвэрлэхэд оролцож үл болно.
3. Энэ асуудлаар эргэлзээтэй зүйл гарвал шүүх магадлан шийдвэрлэнэ.
18 дугаар зүйл
1. Шүүхийн гишүүнийг тавигдаж буй шаардлагад нийцэхээ больсон гэж бусад гишүүд санал нэгтэйгээр үзэхээс бусад тохиолдолд албан тушаалаас нь огцруулахыг хориглоно.
2. Энэ тухай шүүхийн нарийн бичгийн дарга Ерөнхий нарийн бичгийн даргад албан ёсоор нотолгоо илгээнэ.
3. Энэхүү нотолгоог хийснээр тухайн гишүүний орон тоог суларсанд тооцно.
19 дүгээр зүйл
Шүүхийн гишүүд шүүхийн ажил үүргээ гүйцэтгэж байхдаа дипломат эрх ямба, дархан эрх эдэлнэ.
20 дугаар зүйл
Шүүхийн гишүүн бүр албан тушаалаа хүлээн авахын өмнө, үүргээ аль нэг талыг барилгүй, үнэнч шударгаар гүйцэтгэнэ гэдгээ шүүхийн нээлттэй хуралдаан дээр ёс төртэйгөөр мэдэгдэнэ.
21 дүгээр зүйл
1. Шүүх гурван жилийн хугацаатайгаар дарга, дэд даргыг сонгоно. Тэд улиран сонгогдож болно.
2. Шүүх нарийн бичгийн даргыг томилох бөгөөд шаардлагатай гэж үзвэл бусад албан тушаалтан нарыг томилох арга хэмжээ авч болно.

22 дугаар зүйл
1. Шүүх Гааг хотод байрлана. Шүүх зохимжтой гэж үзсэн үедээ хаа ч, хэдийд ч хуралдаж, үйл ажиллагаагаа явуулахад энэ байдал саад болохгүй.
2. Шүүхийн дарга, нарийн бичгийн дарга шүүх байрлаж буй газар байнгын оршин сууна.
23 дугаар зүйл
1. Шүүн таслах ажиллагаа түр завсарлахаас бусад үед шүүх байнга ажиллана. Шүүн таслах ажиллагаа хэзээ, ямар хугацаагаар завсарлахыг шүүх өөрөө тогтооно.
2. Шүүхийн гишүүд ээлжийн амралт эдлэх эрхтэй бөгөөд амралтын хугацаа, товыг Гааг хотоос шүүгчийн эх орондоо байнга оршин суудаг газар хүртэлх зайг харгалзан үзээд шүүх тогтооно.
3. Ээлжийн амралтаа эдлэх, өвчний улмаас чөлөө авах болон даргад зохих ёсоор мэдэгдсэн, хүндэтгэн үзэх өөр шалтгаанаар эзгүй байх бусад тохиолдолд шүүхийн гишүүд шүүхийн ажилд оролцоход байнга бэлэн байна.
24 дүгээр зүйл
1. Шүүхийн гишүүн ямар нэг онцгой шалтгаанаар тухайн хэргийг шийдвэрлэхэд өөрийгөө оролцох ёсгүй гэж үзсэн бол энэ тухай даргад мэдэгдэнэ.
2. Дарга шүүхийн аль нэг гишүүнийг ямар нэг онцгой шалтгаанаар тухайн хэргийг таслах шүүх хуралдаанд оролцох ёсгүй гэж үзвэл энэ тухайгаа түүнд урьдчилан сануулна.
3. Ийм тохиолдолд шүүхийн гишүүн даргатай санал нийлэхгүй бол асуудлыг шүүх магадлан шийдвэрлэнэ.
25 дугаар зүйл
1. Энэхүү дүрэмд тусгайлан зааснаас бусад тохиолдолд шүүх бүрэн бүрэлдхүүнтэйгээр хуралдана.
2. Шүүхийг бүрдэл болгох шүүгчдийн тоо арван нэгээс доошгүй байвал тухайн нөхцөл байдлаас шалтгаалан нэг буюу хэд хэдэн шүүгч ээлжээр шүүх хуралдаанд оролцохоос чөлөөлөгдөж болохыг шүүхийн дэгийн горимд тусгаж болно.
3. Шүүхийн есөн гишүүн оролцсон хуралдааныг хүчин төгөлдөрт тооцно.
26 дугаар зүйл
1. Хөдөлмөрийн асуудал, дамжин өнгөрөх тээвэр, харилцаа холбоо зэрэг тодорхой ангилалд хамаарах хэргийг хянан шийдвэрлэх зорилгоор шүүх өөрийн үзэмжээр гурав буюу түүнээс дээш тооны шүүгчийн бүрэлдэхүүнтэй танхимуудыг зохих шаардлагыг харгалзан байгуулж болно.
2. Шүүх хэргийг тусгайлан хянан шийдвэрлэх танхимыг хэдийд ч байгуулж болно. Тийм танхимыг бүрдүүлэх шүүгчдийн тоог тухайн хэрэгт оролцогч талуудын сайшаан зөвшөөрснөөр шүүх тогтооно.
3. Хэрэв талууд хүсэлт гаргавал тухайн хэргийг энэ зүйлд заасан танхимууд авч хэлэлцэн шүүнэ.
27 дугаар зүйл
26, 29 дүгээр зүйлд дурдсан аль нэг танхимын гаргасан шийдвэрийг шүүхийн өөрийнх нь гаргасан шийдвэр гэж үзнэ.
28 дугаар зүйл
Талуудын зөвшөөрснөөр 26, 29 дүгээр зүйлд дурдсан танхимууд Гааг хотоос өөр газар хуралдаж, чиг үүргээ хэрэгжүүлж болно.
29 дүгээр зүйл
Хэрэг шийдвэрлэх явцыг хурдасгах зорилгоор шүүх жил бүр таван шүүгчийн бүрэлдэхүүнтэй танхим байгуулах бөгөөд тэр нь талуудын хүсэлтээр хялбарчилсан журмаар хэргийг хянан шийдвэрлэж болно. Танхимын хуралдаанд өөрсдийгөө оролцох боломжгүй гэж үзэх шүүгчид гарвал оронд нь ажиллуулах зорилгоор хоёр шүүгчийг нэмж томилно.
30 дугаар зүйл
1. Шүүх чиг үүргээ биелүүлэх журмыг тодорхойлсон дэгээ зохиох бөгөөд тухайлбал, шүүх үйл ажиллагаа явуулах дүрмийг тогтооно.
2. Шүүх болон түүний танхимын хуралдаанд шинжээчийг шүүн таслах эрхгүйгээр оролцуулах тухай шүүхийн дэгд зааж болно.
31 дүгээр зүйл
1. Талуудын иргэний харьяатад байгаа шүүгчид шүүхээр тухайн хэргийг хэлэлцэх хуралдаанд оролцох эрхтэй.
2. Хэрэв шүүх хуралдааны бүрэлдхүүнд нэг талын харьяат шүүгч байлцаж байгаа бол нөгөө тал шүүх хуралдааны бүрэлдэхүүнд шүүгчээр байлцуулахаар дурын хүнээ сонгон авч болно. Гэхдээ тийм хүнийг 4, 5 дугаар зүйлд заасан журмаар нэр дэвшигдэж байсан хүмүүсээс голчлон сонгоно.
3. Хэрэв шүүх хуралдааны бүрэлдэхүүнд орсон шүүгчдийн дотор талуудын харьяат нэг ч иргэн байхгүй байвал талууд энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасны дагуу шүүгчээ сонгож болно.

4. Энэ зүйлийн заалтуудыг 26, 29 дүгээр зүйлд дурдсан тохиолдлуудад мөрдлөг болгоно. Тийм тохиолдолд сонирхогч талуудын харьяат шүүхийн гишүүдэд, хэрэв тийм шүүгчид байхгүй буюу байгаа нь шүүх хуралдаанд байлцах боломжгүй үед талуудын тусгайлан сонгосон шүүгчдэд байраа тавьж өгөхийг танхимын бүрэлдэхүүнд орсон шүүхийн нэг буюу шаардлагатай бол хоёр гишүүнд дарга хүсэлт болгоно.
5. Хэрэв хэд хэдэн талууд нийтлэг асуудалтай байгаа бол энэ нь нэгэнт өмнөх заалтуудад хамаарах тул тэдгээрийг нэг тал гэж тооцно. Энэ асуудлаар ямар нэг эргэлзээтэй зүйл гарвал шүүх магадлан шийдвэрлэнэ.
6. Энэ зүйлийн 2, 3, 4 дэх хэсэгт заасан ёсоор сонгогдсон шүүгчид нь энэхүү дүрмийн 2 дугаар зүйл, 17 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэг мөн 20, 24 дүгээр зүйлээр тогтоогдсон болзлуудыг хангах ёстой. Тэд шийдвэр гаргахад бусад шүүгчидтэй адил тэгш эрхтэйгээр оролцоно.
32 дугаар зүйл
1. Шүүхийн гишүүн жилийн цалин авна.
2. Дарга жилийн тусгай нэмэгдэл авна.
3. Дэд дарга даргын үүрэг гүйцэтгэсэн өдөр бүрээр тусгай нэмэгдэл авна.
4. 31 дүгээр зүйлд заасан журмаар сонгогдсон бөгөөд шүүхийн гишүүн биш шүүгчид чиг үүргээ гүйцэтгэсэн өдөр бүрээр шан хөлс авна.

5. Цалин, нэмэгдэл болон шан хөлсний хэмжээг Ерөнхий Ассамблей тогтооно. Нэгэнт тогтоосон хэмжээг шүүгчдийн алба хаах хугацааны туршид багасгаж үл болно.
6. Шүүхийн нарийн бичгийн даргын цалинг шүүхээс оруулсан саналаар Ерөнхий Ассамблей тогтооно.
7. Шүүхийн гишүүд, шүүхийн нарийн бичгийн даргыг халагдах үед тэтгэвэр олгох, түүнчлэн шүүхийн гишүүд, шүүхийн нарийн бичгийн дарга замын зардлаа нөхөн авах болзлуудыг Ерөнхий Ассамблейн тогтоосон журмаар тодорхойлно.
8. Дээр дурдсан цалин, нэмэгдэл, шан хөлс аливаа татвараас чөлөөлөгдөнө.
33 дугаар зүйл
Шүүхийн зардлыг Ерөнхий Ассамблейн тогтоосон журмаар Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага хариуцна.
II бүлэг
ШҮҮХИЙН ЭРХ МЭДЭЛ
34 дүгээр зүйл
1. Шүүхээр хэргээ хянан шийдвэрлүүлэх тал нь гагцхүү улс байна.

2. Шүүх нь хянан үзэж байгаа хэргүүддээ хамаарах мэдээллийг олон улсын олон нийтийн байгууллагуудаас дэгийнхээ болзол шаардлагыг баримтлан хүсч гаргуулан авахаас гадна дурдсан байгууллагуудаас өөрсдийн санаачлагаар өгсөн мэдээллийг хүлээн авна.
3. Шүүхийн хянан үзэж байгаа хэрэгтэй холбогдуулан олон улсын ямар нэг байгууллагыг үүсгэн байгуулсан баримт бичиг буюу тийм баримт бичгийн дагуу байгуулсан олон улсын конвенцийн тухайд шүүхээс тайлбар гаргах шаардлагатай болвол шүүхийн нарийн бичгийн дарга тэрхүү олон улсын байгууллагад энэ тухай мэдээлж, хэргийн шүүн таслах бүх хуралдаануудын тэмдэглэлийн хуулбарын хамт хүргүүлнэ.
35 дугаар зүйл
1. Шүүх нь энэхүү дүрэмд оролцогч улсуудад нээлттэй байна.
2. Бусад улсад шүүх нээлттэй байх болзлыг мөрдөгдөж буй гэрээнүүдэд орсон тусгай заалтуудыг баримтлан Аюулгүйн Зөвлөл тогтоох бөгөөд ийм болзол нь талуудын шүүхийн өмнө тэгш биш байдалд оруулж хэрхэвч үл болно.
3. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн бус улс хэргийн тал байвал шүүхийн зардалд төлөх түүний мөнгөний хэмжээг шүүх тогтооно. Хэрэв тухайн улс шүүхийн зардлыг гаргахад оролцож ирсэн бол энэ заалтыг баримтлахгүй.
36 дугаар зүйл
1. Талуудын мэдүүлсэн аливаа хэрэг болон Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрэм, хүчин төгөлдөр байгаа гэрээ, конвенцуудад тусгайлан тогтоосон бүх асуудал шүүхийн эрхлэн шийтгэх хүрээнд багтна.
2. Эрх зүйн маргаантай байгаа доор дурдсан асуудлын талаар Олон улсын шүүхээс гаргах аливаа шийдвэрийг энэхүү дүрэмд оролцогч улс бусад оролцогч нарын хувьд ижил үүрэг хүлээх хэлбэрээр, тусгай хэлэлцээр байгуулахгүйгээр ipso facto зайлшгүй даган мөрдөх болсноо дуртай үедээ зарлан мэдэгдэж болно:
(a) гэрээнд тайлбар хийх;
(b) олон улсын эрх зүйн аливаа асуудал;
(c) шалган үзэхэд олон улсын хэмжээнд хүлээсэн үүргийг зөрчсөн гэж тогтоогдох үйлдэл;
(d) олон улсын хэмжээнд хүлээсэн үүргийг зөрчсөний төлөө төлөх нөхвөрийн төрөл ба хэмжээ.
3. Дээр дурдсан мэдэгдлийг болзол нөхцөлгүйгээр, эсхүл хэд хэдэн улсын зүгээс харилцан адил байх зарчим дээр мөн тодорхой хугацаанд үргэлжлэх хэлбэрээр хийж болно.
4. Тийм мэдэгдлийг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн даргад хадгалуулах бөгөөд тэдгээрийн хуулбарыг Ерөнхий нарийн бичгийн дарга энэхүү дүрэмд оролцогч улсууд болон шүүхийн нарийн бичгийн даргад илгээж байна.
5. Олон улсын шүүхийн байнгын танхимын дүрмийн 36 дугаар зүйлийн дагуу хийсэн мэдэгдэл хүчин төгөлдөр хэвээр байгаа тохиолдолд тухайн мэдэгдлийг хийсэн, энэхүү дүрэмд оролцогч улсыг Олон улсын шүүхийн аливаа шийдвэрийг сахин мөрдөхөө хүлээн зөвшөөрсөн гэж үзэж болох бөгөөд чингэхдээ тухайн мэдэгдэлд заасан хугацаа, тогтоосон нөхцлийг баримтална.
6. Шүүхэд тухайн хэрэг харьяалагдах эсэх талаар маргаан гарвал шүүх магадлан шийдвэрлэнэ.
37 дугаар зүйл
Хүчин төгөлдөр гэрээ буюу конвенцид хэргийг Үндэстнүүдийн холбооноос байгуулах ёстой байсан шүүх эсхүл Олон улсын шүүхийн байнгын танхимаар шийдвэрлүүлэх тухай заасан бөгөөд уг хэргийн талууд энэхүү дүрэмд оролцогч улс байвал түүнийг Олон улсын шүүхэд шилжүүлнэ.
38 дугаар зүйл
1. Олон улсын эрх зүйн дагуу өөрт нь шилжүүлсэн маргааныг шийдвэрлэхдээ шүүх дараахь зүйлийг үндэслэж шийдвэр гаргана:

(a) маргалдагч улсууд тодорхой байдлаар хүлээн зөвшөөрсөн горим журмыг тогтоосон олон улсын нийтлэг ба тусгай шинж чанартай конвенцууд,
(b) түгээмэл практикийн нотолгоо болох эрх зүйн хэм хэмжээ гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн олон улсын хэв заншил,
(c) соёл иргэншилт улс үндэстнүүдийн хүлээн зөвшөөрсөн эрх зүйн нийтлэг зарчмууд,
(d) 59 дүгээр зүйлд заасан тайлбар хийн, эрх зүйн хэм хэмжээг тогтоох туслах чанарын арга хэрэгсэл болгон шүүхийн шийдвэр болон олон улсын түгээмэл эрх зүйгээр нарийн мэрэгшсэн янз бүрийн улс үндэстний мэргэжилтнүүдийн номлол.
2. Энэхүү заалт нь холбогдогч талууд зөвшөөрсөн бол хэргийг ех aequo et bono-гоор шийдвэрлэх шүүхийн эрхийг үл хязгаарлана.
III бүлэг
ШҮҮН ТАСЛАХ АЖИЛЛАГАА
39 дүгээр зүйл
1. Шүүхийн албан ёсны хэл нь франц, англи хэл байна. Талууд хэргийг франц хэлээр хэлэлцэхийг зөвшөөрсөн бол шийдвэрийг франц хэлээр гаргана. Талууд хэргийг англи хэлээр хэлэлцэхийг зөвшөөрсөн бол шийдвэрийг англи хэлээр гаргана.
2. Ямар хэл хэрэглэх тухай тохиролцоо байхгүй бол шүүхийн хуралдааны үед талууд тус бүр дээрх хоёр хэлний аль илүүд үзсэнээ хэрэглэж болох бөгөөд шүүхийн шийдвэр франц, англи хоёр хэлээр гарна. Чингэсэн нөхцөлд хоёр хэлээр үйлдсэн шийдвэрийн алиныг нь эх бичвэр гэж үзэхийг шүүх тодорхойлно.
3. Шүүх аль нэг талын хүсэлтээр франц, англиас өөр хэл хэрэглэх эрхийг түүнд олгоно.
40 дүгээр зүйл
1. Талууд тухайн нөхцөл байдлаас шалтгаалан тусгай хэлэлцээр байгуулсан мэдэгдэл хийх эсхүл нарийн бичгийн даргад өргөдөл бичих хэлбэрээр хэргийг шүүхэд мэдүүлнэ. Энэ хоёр хэлбэрийн аль алинд нь маргааны агуулга болон талуудыг заасан байна.
2. Нарийн бичгийн дарга дээрх мэдэгдэл буюу өргөдлийг сонирхогч бүх талуудад нэн даруй мэдээлнэ.
3. Тэрээр Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн даргаар уламжлан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн болон шүүхийн ажиллагаанд оролцох эрх бүхий бусад улсад нэг адил мэдээлнэ.
41 дүгээр зүйл
1. Шүүх нь тухайн нөхцөл байдлаас үүдэн шаардлагатай гэж үзвэл аль аль талуудын эрхийг хангахын тулд авбал зохих ямарваа түр арга хэмжээг заах эрхтэй.
2. Эцсийн шийдвэр гаргахаас өмнө авахаар зэхэж байгаа арга хэмжээнийхээ тухай талууд болон Аюулгүйн Зөвлөлд нэн даруй мэдээлнэ.
42 дугаар зүйл
1. Талуудыг төлөөлөгч нь төлөөлнө.
2. Төлөөлөгч нь шүүн хэлэлцэх явцад итгэмжит буюу өмгөөлөгчийн туслалцааг авч болно.
3. Шүүх хуралдаанд талуудыг төлөөлж буй төлөөлөгч, итгэмжит болон өмгөөлөгч нар үүргээ бие дааж биелүүлэхэд шаардлагатай эрх ямба, дархан эрхийг эдэлнэ.
43 дугаар зүйл
1. Шүүн таслах ажиллагаа бичгээр, амаар гэсэн хоёр хэсгээс бүрдэнэ.
2. Бичгээр явуулах шүүн таслах үйл ажиллагаа нь шүүх болон оролцогч талуудад илгээх санамж бичгүүд, сөрөг санамж бичгүүд, шаардлагатай бол тэдгээрт өгөх хариу түүнчлэн тэдгээрийг нотлох бүх бичиг баримтаас бүрдэнэ.
3. Эдгээр мэдээллийг шүүхийн тогтоосон журам, заасан хугацаанд нарийн бичгийн даргаар уламжлан хийнэ.

4. Талуудын аль нэгээс оруулсан аливаа баримт бичгийн батламжилсан хувийг нөгөө талд хүргүүлэх ёстой.
5. Амаар явуулах шүүн таслах ажиллагаа нь шүүх гэрч, мэргэжилтэн, төлөөлөгч, итгэмжит болон өмгөөлөгч нарын мэдүүлгийг сонсохоос бүрдэнэ.
44 дүгээр зүйл
1. Төлөөлөгч, итгэмжит, өмгөөлөгч нараас бусад хүмүүст аливаа мэдэгдлийг хүргэхдээ нутаг дэвсгэр дээр нь гардуулах улсын засгийн газарт шүүх шууд илгээнэ.
2. Газар дээр нь нотлох баримт цуглуулах арга хэмжээ авах шаардлагатай болсон үед дээрхийн адил журмыг баримтлана.
45 дугаар зүйл
Хэргийн мэдүүлэг сонсох хуралдааныг дарга удирдах ёстой бөгөөд хэрэв тэрбээр даргалах боломжгүй бол дэд дарга хуралдааныг удирдана. Хэрэв тэд хоёул даргалж чадахгүй болвол хуралдаанд оролцогч шүүгчдийн ахмад нь даргална.
46 дугаар зүйл
Хэрэв шүүх өөрөөр заагаагүй буюу эсхүл талууд олон нийтийг оролцуулахгүй байхыг шаардаагүй бол шүүх хуралдааныг нээлттэй хийнэ.
47 дугаар зүйл
1. Шүүх хуралдаан бүрт тэмдэглэл хөтлөх бөгөөд түүнд нарийн бичгийн дарга, дарга хоёр гарын үсэг зурна.
2. Гагцхүү тийм тэмдэглэл л жинхэнэ эх бичвэр болно.
48 дугаар зүйл
Шүүх нь хэргийг аль нэгэн шатанд шилжүүлэх тухай шийдвэр гаргах бөгөөд талуудын үндэслэл, тайлбараа бүрэн гаргах арга хэлбэр болон хугацааг тодорхойлж, нотлох баримт бүрдүүлэхтэй холбогдох бүхий л арга хэмжээг авна.
49 дүгээр зүйл
Шүүх нь хэргийг сонсож хэлэлцэхээсээ өмнө ч төлөөлөгчдөөс холбогдох аливаа баримт бичиг буюу тайлбар өгөхийг шаардаж болно. Татгалзах тохиолдолд албан ёсны тэмдэглэл үйлдэнэ.
50 дугаар зүйл
Шүүх нь хянан шалгах буюу мэргэжлийн дүгнэлт гаргуулах ажлыг өөрийн үзэмжээр ямар ч хувь хүн, баг, товчоо, комисс буюу өөр байгууллагад дуртай цагтаа даалгаж болно.
51 дүгээр зүйл
Хэргийг шүүн хэлэлцэх явцад түүнд холбогдох аливаа асуултыг 30 дугаар зүйлийн дагуу шүүхээс тогтоосон дэгийг баримтлан гэрч, шинжээч нарт тавина.
52 дугаар зүйл
Шүүх товлосон хугацаандаа баримт нотолгоог хүлээн авснаас хойш, талуудын бие биенийхээ зөвшөөрөлгүйгээр амаар буюу бичгээр гаргасан шинэ нотолгоог хүлээн авахаас татгалзаж болно.
53 дугаар зүйл
1. Хэрэв талуудын аль нэг нь шүүх хуралдаанд ирээгүй буюу үндэслэл тайлбараа мэдүүлээгүй бол нөгөө тал нь хэргийг өөрт нь ашигтайгаар шийдэж өгөхийг хүсч болно.
2. Шүүх нь тийм хүсэлтийг ёсоор болгохын өмнө 36, 37 дугаар зүйлийн дагуу тухайн хэрэг өөрийнх нь эрх мэдэлд хамаарах эсэхийг заавал тогтоохоос гадна хүсэлт баримтын болон эрх зүйн талаасаа үндэслэлтэй эсэхийг тогтоох ёстой.
54 дүгээр зүйл
1. Шүүх удирдан явуулсны дагуу төлөөлөгч, өмгөөлөгч, итгэмжит нар хэргийн талаар тайлбар хийсний дараа дарга мэдүүлэг сонсох хуралдаан хаасныг зарлан мэдэгдэнэ.
2. Шүүхийн гишүүд шийдвэрээ хэлэлцэхээр гарцгаана.
3. Шүүхийн зөвлөлдөөнийг хаалттай хийж нууцыг хадгална.
55 дугаар зүйл
1. Бүх асуудлыг шүүх хуралдаанд оролцсон шүүгчдийн олонхийн саналаар шийдвэрлэнэ.
2. Санал адил тэнцүү хуваагдвал дарга буюу түүнийг орлож байгаа шүүгчийн саналаар шийднэ.
56 дугаар зүйл
1. Шийдвэрт тухайн шийдвэрийг гаргах болсон үндэслэлийг заана.
2. Шийдвэрт тухайн шийдвэрийг гаргахад оролцсон шүүгчдийн нэрсийг оруулна.
57 дугаар зүйл
Хэрэв шийдвэр бүхэлдээ буюу зарим талаараа шүүгчдийн нэгдмэл саналыг тусгаагүй бол шүүгч бүр үзэл бодлоо тусгайлан илэрхийлэх эрхтэй.
58 дугаар зүйл
Шийдвэрт шүүхийн дарга, нарийн бичгийн дарга хоёр гарын үсэг зурна. Шийдвэрийг талуудын төлөөлөгчдөд зохих ёсоор мэдэгдсэний дараа шүүхийн нээлттэй хуралдаанд зарлана.
59 дүгээр зүйл
Шүүхийн шийдвэр нь зөвхөн тухайн талуудад зөвхөн тухайн хэргийн хувьд л заавал биелүүлэх хүчинтэй.
60 дугаар зүйл
Шийдвэр эцсийн бөгөөд давж заалдаж үл болно. Шийдвэрийн утга санаа буюу хамрах хүрээний талаар маргаан гарсан тохиолдолд аль нэг талын хүсэлтээр шүүх тайлбар хийнэ.
61 дүгээр зүйл
1. Шийдвэрийг дахин хянан үзэх хүсэлтийг гагцхүү хэргийн шийдэлд чухал нөлөө үзүүлж болохуйц баримтыг нээн илрүүлсэн нөхцөлд л тавьж болох бөгөөд тэрхүү баримтын талаар шүүх болон шийдвэрийг дахин хянан үзэхийг хүсэгч тал урьд өмнө нь мэдээгүй байх ёстой. Чингэхдээ хүсэлт гаргагч талын мэдээгүй өнгөрсөн нь түүний хайхрамжгүй байдлаас үүдсэн байх ёсгүй.
2. Дахин хянан үзэх ажиллагааг шүүх тодорхойлолт гарган нээх бөгөөд түүнд шинээр баримт илэрсэн тухай болон тэр нь хэргийг дахин хянан үзэх үндэс бүрдүүлэх шинж чанартай гэдгийг хүлээн зөвшөөрч буй энэ үүднээс хянан үзэх тухай хүсэлтийг хүлээн авч буйг заасан байна.
3. Шүүх хэргийг дахин хянан үзэх ажиллагааг эхлэхээсээ өмнө уг асуудлаар гаргасан шийдвэрээ биелүүлэхийг шаардаж болно.
4. Дахин хянан үзэх тухай хүсэлтийг шинэ баримт илрүүлснээс хойш зургаан сарын дотор тавьсан байх ёстой.
5. Шийдвэр гарснаас хойш арван жил өнгөрсний дараа дахин хянан үзэх тухай ямар ч хүсэлт тавигдах ёсгүй.

62 дугаар зүйл
1. Хэрэв аль нэг улс, тодорхой хэргийн талаархи шийдвэр эрх зүйн ашиг сонирхлыг нь хөндөж мэднэ гэж үзвэл уг хэрэгт оролцох зөвшөөрөл эрж шүүхэд хандаж болно.
2. Тийм хүсэлтийг хэрхэхийг шүүх шийднэ.
63 дугаар зүйл
1. Хэрэгт холбогдох талуудаас гадна бусад улс оролцдог конвенцид тайлбар хийх тохиолдолд энэ тухай шүүхийн нарийн бичгийн дарга тэдгээр бүх улсад нэн даруй мэдээлнэ.
2. Тийм мэдээлэл хүлээн авсан улс бүр тухайн хэрэгт оролцох эрхтэй бөгөөд хэрэв энэ эрхээ эдэлбэл шүүхийн шийдвэрт тусгагдсан тайлбар тэрхүү улсын хувьд нэгэн адил заавал биелүүлэх хүчинтэй.
64 дүгээр зүйл
Шүүх өөрөөр шийдээгүй бол талууд шүүхийн зардлаа өөрөө хариуцна.
IV бүлэг
ЗӨВЛӨХ ДҮГНЭЛТ
65 дугаар зүйл
1. Шүүх нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрэмд заасанчлан, эсхүл энэхүү дүрмийн дагуу хүсэлт гаргах эрх бүхий аливаа байгууллагын хүсэлтээр эрх зүйн ямар ч асуудлаар зөвлөх дүгнэлт өгч болно.
2. Шүүхийн зөвлөх дүгнэлт гаргуулах асуудлуудыг шүүхэд бичгээр мэдэгдэх бөгөөд тэдгээрийн утга учрыг нарийн тодорхойлсон байвал зохино. Уг бичигт асуудлыг тодруулахад хэрэг болохуйц бүх баримт бичгийг хавсаргана.
66 дугаар зүйл
1. Зөвлөх дүгнэлт гаргуулах тухай хүсэлтийг шүүхийн нарийн бичгийн дарга шүүхэд хандах эрх бүхий бүх улсад нэн даруй мэдээлнэ.
2. Үүнээс гадна нарийн бичгийн дарга шүүхийн даргын товлосон хугацаанд тухайн асуудлын талаар илтгэл мэдээллийг бичгээр хүлээн авах буюу уг асуудлыг хэлэлцэх зорилгоор хуралдуулах шүүхийн нээлттэй хуралдаанаар холбогдох мэдээллийг сонсоход бэлэн байна гэдгийг шүүхэд хандах эрх бүхий аливаа улсад түүнчлэн шүүхийн үзсэнээр (эсхүл шүүх ажиллаагүй бол даргын үзсэнээр) уг асуудлын талаар мэдээлэл өгч чадахуйц олон улсын байгууллагад тусгай эсхүл шууд мэдэгдэл илгээх хэлбэрээр мэдэгдэнэ.
3. Хэрэв шүүхэд хандах эрх бүхий тодорхой улс энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан тусгай мэдэгдлийг аваагүй бол бичгээр илтгэл гаргах буюу амаар сонсгол хийх хүсэлтээ илэрхийлж болно. Энэ асуудлыг шүүх шийднэ.
4. Шүүхэд бичгээр буюу амаар эсхүл аль алинаар нь мэдэгдэл гаргаж өгсөн улс болон байгууллагууд бусад улс, байгууллагын хийсэн мэдэгдлийг хэлэлцэхэд оролцохдоо шүүх эсхүл шүүх хуралдаагүй бол шүүхийн даргаас тухай бүр тогтоосон хэлбэр, хүрээ хязгаар, цаг хугацааг баримтална. Энэ зорилгоор шүүхийн нарийн бичгийн дарга бичгээр үйлдсэн аливаа тийм мэдэгдлийг өөрсдөө мөн бичгээр мэдэгдэл гаргаж өгсөн улс болон байгууллагуудад зохих хугацаанд нь мэдээлнэ.
67 дугаар зүйл
Шүүх зөвлөх дүгнэлтээ нээлттэй хуралдаан дээр зарлах бөгөөд энэ тухай Ерөнхий нарийн бичгийн дарга болон уг асуудалд шууд хамаарах Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн улсууд түүнчлэн бусад улс, олон улсын байгууллагын төлөөлөгчдөд урьдчилан мэдэгдэнэ.
68 дугаар зүйл
Шүүх нь зөвлөх дүгнэлт гаргах үүргээ хэрэгжүүлэхдээ дурдсан зүйлээс гадна энэхүү дүрмийн маргаантай асуудлуудад хамаарах заалтуудыг ямар хүрээнд хэрэглэхийг өөрөө тогтоосон хэмжээгээр удирдлага болгоно.
V бүлэг
НЭМЭЛТ ӨӨРЧЛӨЛТ
69 дүгээр зүйл
Энэхүү дүрэмд нэмэлт өөрчлөлт оруулах журам Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрэмд нэмэлт өөрчлөлт оруулах талаар заасантай адил тогтоох бөгөөд шүүхийн дүрэмд оролцдог боловч Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн бус улсууд хэрхэн оролцох талаар Аюулгүйн Зөвлөлийн зөвлөмжийн дагуу Ерөнхий Ассамблейгаас тогтоосон бүх журмыг дагаж мөрдөнө.
70 дугаар зүйл
Шүүх нь энэхүү дүрэмд шаардлагатай гэж үзсэн нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай санал дэвшүүлэх эрхтэй бөгөөд уг саналаа 69 дүгээр зүйлд заасан журмын дагуу хэлэлцүүлэхээр Ерөнхий нарийн бичгийн даргад бичгээр мэдэгдэнэ.

Олон Улсын Гэрээний Эрх Зүйн тухай Венийн Конвенц

2009-05-14T20:51:00.003+08:00

1969 оны 5 дугаар сарын 23-ны өдөр баталж,
1980 оны 1 дүгээр сарын 27-ны өдөр хүчин төгөлдөр болсон
Энэхүү конвенцид оролцогч улсууд
олон улсын харилцааны түүхэнд гэрээ нэн чухал үүрэгтэйг харгалзан,
гэрээ олон улсын эрх зүйн эх сурвалж бөгөөд төр, нийгмийн байгууллагын ялгааг үл харгалзан улс үндэстний хооронд энх тайванч хамтын ажиллагаа хөгжүүлэх хэрэглүүр болохын хувьд ач холбогдол нь улам өсөн нэмэгдэж буйг зөвшөөрч,
чөлөөтэй харилцан тохиролцох, чин үнэнч байх зарчим, pacta sunt servanda хэм хэмжээг бүх нийтээр хүлээн зөвшөөрснийг тэмдэглэж,
гэрээтэй холбогдсон маргааныг олон улсын аливаа маргааны нэгэн адил гагцхүү эв зүйгээр, шударга ёс, олон улсын эрх зүйн зарчмуудын дагуу зохицуулж байх ёстойг нотлон,
Нэгдсэн Үндэстний улс түмэн шударга ёс, гэрээнээс үүдэн гарах үүргийг хүндэтгэх явдлыг сахин мөрдөж болох нөхцөл бүрдүүлэх шийдвэр төгс байгааг дурдаж,
ард түмэн эрх тэгш, өөртөө засан тохинох эрхтэй байх, бүх улс эрх тэгш, тусгаар тогтносон бүрэн эрхтэй байх, тэдгээрийн дотоод хэрэгт хөндлөнгөөс үл оролцох, хүчээр сүрдүүлэх буюу хүч хэрэглэхийг хориглох, хүний эрх, хэн бүхний үндсэн эрх чөлөөг бүх нийтээр хүндэтгэн дагаж мөрдөх зэрэг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрэмд илэрхийлсэн олон улсын эрх зүйн зарчмыг анхааралдаа авч,
энэхүү конвенцид гэрээний эрх зүйг хуульчилж дэвшилттэйгээр хөгжүүлсэн нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрэмд заасан зорилгыг хэрэгжүүлэх, тухайлбал олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг хангах, улс түмний хооронд найрсаг харилцааг хөгжүүлэх, тэдгээрийн бие биетэйгээ хамтран ажиллах явдлыг хэрэгжүүлэхэд тус дөхөм болно гэж үзэж,
энэхүү конвенцийн заалтаар зохицуулаагүй асуудлыг урьдын адил олон улсын заншлын эрх зүйн хэм хэмжээгээр зохицуулж байна гэдгийг нотолж,
дараахь зүйлийг хэлэлцэн тохиролцов:

I ХЭСЭГ
ОРШИЛ
1 дүгээр зүйл
Энэхүү конвенцийн хамрах хүрээ
Энэхүү конвенцийг улс хооронд байгуулах гэрээнд хэрэглэнэ.
2 дугаар зүйл
Нэр томъёог хэрэглэх
1. Энэхүү конвенцийн зорилгоор:
(а) “гэрээ” гэж нэг баримт бичигт, эсхүл хоёр буюу өөр хоорондоо холбоотой хэд хэдэн баримт бичигт агуулагдаж байгаа эсэх, мөн түүнчлэн түүний тодорхой нэрээс хамаарахгүйгээр улсуудын хооронд бичгээр байгуулсан бөгөөд олон улсын эрх зүйгээр зохицуулагдаж байгаа олон улсын хэлэлцээрийг хэлнэ;
(b) “соёрхон батлах”, “хүлээн зөвшөөрөх”, “батлах”, “нэгдэн орох” гэж улс гэрээг заавал биелүүлэхээ олон улсын хэмжээнд зөвшөөрч байгаагаа илэрхийлсэн, тодорхой тохиолдолд тийнхүү нэрлэх олон улсын арга хэмжээг хэлнэ;
(c) “бүрэн эрхийн итгэмжлэл” гэж өөрийн улсыг төлөөлөн хэлэлцээ хийх, гэрээний эх бичвэрийг батлах буюу жинхлэх, гэрээг заавал биелүүлэх тухай өөрийн улсын зөвшөөрлийг илэрхийлэх буюу гэрээнд холбогдох бусад аливаа үйлдлийг гүйцэтгүүлэх зорилгоор тухайн улсын эрх бүхий байгууллагаас нэг буюу хэд хэдэн этгээдийг томилж байгаа баримт бичгийг хэлнэ;
(d) “тайлбар” гэж гэрээнд гарын үсэг зурах, гэрээг соёрхон батлах, хүлээн зөвшөөрөх, батлах буюу түүнд нэгдэн орохдоо гэрээний тодорхой заалтуудыг тухайн улсын хувьд хэрэгжүүлэхэд хуулийн үйлчлэлийг нь хасах буюу өөрчлөхийг зорьж уг улсаас аливаа хэллэг, томъёоллоор хийсэн нэг талын мэдэгдлийг хэлнэ;
(e) “хэлэлцээнд оролцогч улс” гэж гэрээний эх бичвэрийг зохиох, хүлээн зөвшөөрөхөд оролцсон улсыг хэлнэ;
(f) “хэлэлцэн тохирогч улс” гэж гэрээ хүчин төгөлдөр болсон эсэхээс үл хамааран уг гэрээг заавал биелүүлэхээ зөвшөөрсөн улсыг хэлнэ;
(g) “оролцогч” гэж гэрээг заавал биелүүлэхээ илэрхийлсэн бөгөөд түүний хувьд тухайн гэрээ хүчин төгөлдөр байгаа улсыг хэлнэ;
(h) “гуравдахь улс” гэж гэрээнд оролцоогүй улсыг хэлнэ;
(i) “олон улсын байгууллага” гэж засгийн газар хоорондын байгууллагыг хэлнэ.
2. Энэхүү конвенцийн нэр томъёог хэрэглэхтэй холбогдсон 1 дэх хэсгийн заалтууд эдгээр нэр томъёог аливаа улсын дотоодын хууль тогтоомжид хэрэглэх буюу тэдгээрийн утгыг тайлбарлах явдлыг үл хөндөнө.
3 дугаар зүйл
Энэхүү конвенцийн хамрах хүрээнд
хамаарахгүй олон улсын хэлэлцээр
Улс болон олон улсын эрх зүйн бусад субъектийн хооронд, эсхүл олон улсын эрх зүйн бусад тийм субъектийн хооронд байгуулсан олон улсын хэлэлцээр, мөн бичгийн бус хэлбэрээр байгуулсан олон улсын хэлэлцээрт энэхүү конвенцийг хэрэглэхгүй байгаа нь:
(а) тэдгээр хэлэлцээрийн хуулийн хүчин төгөлдөр байдал;
(b) энэхүү конвенцоос үл хамааран тэдгээр хэлэлцээр Конвенцид заасан аливаа хэм хэмжээний үйлчлэлд олон улсын эрх зүйн нөлөөгөөр хамрагдах үед тэдгээрт уг хэм хэмжээг хэрэглэх явдал;
(с) олон улсын эрх зүйн бусад субъект мөн оролцож байгаа олон улсын хэлэлцээрийн хүрээнд энэхүү конвенцийг улс хоорондын харилцаанд хэрэглэх явдалд
тус тус үл нөлөөлнө.
4 дүгээр зүйл
Энэхүү конвенцийг буцаан хэрэглэхгүй байх
Энэхүү конвенцид заасан бөгөөд Конвенцоос үл хамааран олон улсын эрх зүйн нөлөөгөөр үйлчлэлд нь гэрээ хамрагдах аливаа хэм хэмжээг хэрэглэх явдалд хохирол учруулахгүйгээр, Конвенцийг тухайн улсуудын хувьд хүчин төгөлдөр болсны нь дараа байгуулсан улс хоорондын гэрээнд гагцхүү хэрэглэнэ.
5 дугаар зүйл
Олон улсын байгууллагыг үүсгэн байгуулж буй гэрээ,
олон улсын байгууллагын хүрээнд батлагдсан гэрээ
Олон улсын байгууллагыг үүсгэн байгуулах баримт бичиг болсон аливаа гэрээ, олон улсын байгууллагын хүрээнд батлагдсан аливаа гэрээнд энэхүү конвенцийг уг байгууллагын холбогдох дүрэмд хохирол учруулахгүйгээр хэрэглэнэ.

II ХЭСЭГ
ГЭРЭЭ БАЙГУУЛАХ, ГЭРЭЭ ХҮЧИН ТӨГӨЛДӨР БОЛОХ
1 дүгээр анги. ГЭРЭЭ БАЙГУУЛАХ
6 дугаар зүйл
Улcын гэрээ байгуулах эрхийн чадвар
Улс бүр гэрээ байгуулах эрхийн чадвартай байна.
7 дугаар зүйл
Бүрэн эрх
1. Хэрэв тухайн этгээд гэрээний эх бичвэрийг батлах буюу жинхлэх зорилгоор, эсхүл гэрээг заавал биелүүлэх улсын зөвшөөрлийг илэрхийлэх зорилгоор:
(a) холбогдох бүрэн эрхээ нотлох, эсхүл;
(b) уг этгээдийг тэрхүү зорилгоор улсаа төлөөлж байгаа гэж үзэж бүрэн эрхээ нотлохыг шаардахгүй нь холбогдох улсуудын дадал, эсхүл бусад нөхцөл байдлаас илэрхий байвал
түүнийг улсаа төлөөлж байна гэж үзнэ.
2. Дараахь хүмүүсийг гүйцэтгэж буй үүргийнхээ дагуу, бүрэн эрхээ нотлох шаардлагагүйгээр улсаа төлөөлж байгаа гэж тооцно:
(а) төрийн тэргүүн, засгийн газрын тэргүүн, гадаад хэргийн сайд нар гэрээ байгуулахтай холбогдсон бүх үйлдлийг гүйцэтгэхэд;
(b) дипломат төлөөлөгчийн газрын тэргүүн нар томилогч болон хүлээн авагч улсын хоорондын гэрээний эх бичвэрийг батлахад;
(с) олон улсын хурал буюу олон улсын байгууллага, эсхүл уг байгууллагын аль нэг салбар байгууллагад улсаа төлөөлөхөөр томилогдсон төлөөлөгчид тийм хурал, байгууллага буюу салбар байгууллагад гэрээний эх бичвэрийг батлахад.
8 дугаар зүйл
Бүрэн эрхгүйгээр хийсэн үйлдлийг дараа нь нотлох
Улсаа төлөөлж гэрээ байгуулах эрхтэй гэж 7 дугаар зүйлийн үндсэн дээр тогтоогдоогүй этгээд гэрээ байгуулах үйлдэл хийснийг дараа нь тухайн улс нотлоогүй бол эрх зүйн үйлчлэл байхгүйд тооцно.
9 дүгээр зүйл
Гэрээний эх бичвэрийг батлах
1. Гэрээний эх бичвэрийг 2 дахь хэсэгт зааснаас бусад тохиолдолд түүнийг зохиоход оролцсон бүх улс зөвшөөрсний дагуу батлана.
2. Олон улсын хуралд санал хураахад байлцаж, оролцсон улсуудын гуравны хоёрын саналаар өөр журам баримтлахаар шийдээгүй бол эл олонхийн саналаар тухайн гэрээний эх бичвэрийг батлана.
10 дугаар зүйл
Гэрээний эх бичвэрийг жинхлэх
Гэрээний эх бичвэрийг:
(а) энэхүү эх бичвэрт заасан буюу түүнийг зохиоход оролцсон улсуудын тохиролцсон журмыг баримталсны дүнд; эсхүл,
(b) тийм журам байхгүй бол эдгээр улсын төлөөлөгчид гэрээний эх бичвэр буюу түүнийг агуулж буй хурлын төгсгөлийн баримт бичигт гарын үсэг зурах, ad referendum үсэг зурах буюу үзэглэх замаар
жинхэлж, эцэслэнэ.
11 дүгээр зүйл
Гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө илэрхийлэх арга
Улс гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө гэрээнд гарын үсэг зурах, гэрээг бүрдүүлэгч баримт бичгүүдийг солилцох, гэрээг соёрхон батлах, хүлээн зөвшөөрөх, батлах, нэгдэн орох буюу урьдчилан тохиролцсон бусад аргаар илэрхийлнэ.
12 дугаар зүйл
Гарын үсэг зурж гэрээг заавал биелүүлэхээ илэрхийлсэн
зөвшөөрөл
1. Гэрээг заавал биелүүлэх улсын зөвшөөрлийг тухайн улсын төлөөлөгч уг гэрээнд гарын үсэг зурах замаар илэрхийлнэ. Чингэхдээ:
(а) гарын үсэг зурснаар тийнхүү хүчинтэй болохыг уг гэрээнд заасан байвал;
(b) гарын үсэг зурснаар тийнхүү хүчинтэй байх ёстой гэж хэлэлцээнд оролцогч улсууд өөрөөр тохиролцсон байвал; эсхүл,
(c) гарын үсэг зурснаар тийнхүү хүчинтэй болно гэсэн тухайн улсын чиг санаа төлөөлөгчдийнх нь бүрэн эрхээс үүдэн гарч байгаа буюу хэлэлцээний үед илэрхийлсэн байвал.
2. 1 дэх хэсэгт заасан зорилгоор:
(а) гэрээний эхийг үзэглэх гэж хэлэлцээнд оролцогч улсууд тийнхүү тохиролцсон нь тогтоогдсон бол гэрээнд гарын үсэг зурахыг нотлохыг хэлнэ;
(b) гэрээнд тухайн улсын төлөөлөгч ad referendum гарын үсэг зурахыг уг улс нотолбол гэрээнд эцэслэн гарын үсэг зурахыг нотлохыг хэлнэ.
13 дугаар зүйл
Гэрээг бүрдүүлэгч баримт бичгийг солилцох замаар
гэрээг заавал биелүүлэхээ илэрхийлсэн зөвшөөрөл
Улс хоорондын солилцох баримт бичгүүдээс бүрдэж буй гэрээг заавал биелүүлэх улсын зөвшөөрлийг уг баримт бичгүүдийг солилцох замаар илэрхийлнэ. Чингэхдээ:
(а) баримт бичгүүдийг солилцох нь тийнхүү хүчинтэй байхыг тэдгээр баримт бичигт заасан бол; эсхүл,
(b) баримт бичгүүдийг солилцох нь тийм хүчинтэй байх ёстойг тэдгээр улс өөрөөр тохиролцсон бол.
14 дүгээр зүйл
Соёрхон батласан, хүлээн зөвшөөрсөн буюу батласнаар гэрээг
заавал биелүүлэхээ илэрхийлсэн зөвшөөрөл
1. Гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө улс соёрхон батласнаар илэрхийлнэ. Чингэхдээ:
(а) соёрхон батласнаар тийм зөвшөөрлөө илэрхийлнэ гэж гэрээнд заасан бол;
(b) хэлэлцээнд оролцогч улсууд гэрээг соёрхон батлах шаардлагатай гэж тохиролцсоныг өөрөөр тогтоосон бол;
(c) тухайн улсын төлөөлөгч соёрхон батлах нөхцлөөр гэрээнд гарын үсэг зурсан бол; эсхүл,
(d) тухайн улс соёрхон батлах нөхцлөөр гэрээнд гарын үсэг зурах чиг санаатай нь түүний төлөөлөгчийн бүрэн эрхээс үүдэн гарч байгаа буюу энэ тухайгаа хэлэлцээний явцад илэрхийлсэн байвал.
2. Гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө соёрхон батлахтай адил нөхцлөөр улс хүлээн зөвшөөрч буюу баталж илэрхийлнэ.
15 дугаар зүйл
Нэгдэн орсноор гэрээг заавал биелүүлэхээ илэрхийлсэн зөвшөөрөл
Гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө улс түүнд нэгдэн орох замаар илэрхийлнэ. Чингэхдээ:
(a) тухайн улс ийм зөвшөөрлөө гэрээнд нэгдэн орох замаар илэрхийлж болно гэж гэрээнд заасан бол;
(b) тухайн улс ийм зөвшөөрлөө гэрээнд нэгдэн орох замаар илэрхийлж болно гэж хэлэлцээнд оролцогч улсууд тохиролцсон нь өөрөөр тогтоогдвол; эсхүл,

(c) тухайн улс ийм зөвшөөрлөө гэрээнд нэгдэн орох замаар илэрхийлж болно гэж бүх оролцогчид хожим тохиролцсон бол.
16 дугаар зүйл
Батламж жуух бичиг болон хүлээн зөвшөөрсөн, батласан
буюу нэгдэн орсон тухай баримт бичгийг солилцох буюу эдгээр
жуух бичиг, баримт бичгийг хадгалуулах
Гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол батламж жуух бичиг, хүлээн зөвшөөрсөн, батласан буюу нэгдэн орсон тухай баримт бичиг нь дор заасан мөчөөс эхлэн гэрээг заавал биелүүлэх улсын зөвшөөрөл болно:
(a) хэлэлцэн тохирогч улсууд тэдгээр баримт бичгийг солилцсон;
(b) гэрээ хадгалагчид хадгалуулсан; эсхүл,
(c) тохиролцсоны дагуу хэлэлцэн тохирогч улсуудад буюу гэрээ хадгалагчид мэдэгдсэн.

17 дугаар зүйл
Гэрээний хэсгийг заавал биелүүлэх зөвшөөрөл,
гэрээний өөр өөр заалтаас сонгох
1. 19-23 дугаар зүйлийг хөндөхгүйгээр, гэрээний хэсгийг заавал биелүүлэх тухай улсын зөвшөөрөл нь гагцхүү тухайн гэрээгээр зөвшөөрсөн буюу хэлэлцэн тохирогч бусад улс үүнийг зөвшөөрч байгаа тохиолдолд хүчин төгөлдөр байна.
2. Гэрээний өөр өөр заалтаас сонголт хийхийг зөвшөөрч байгаа гэрээг заавал биелүүлэх улсын зөвшөөрөл нь гагцхүү чухам ямар заалтад нь уг зөвшөөрөл хамаарч байгааг тодорхой заасан тохиолдолд хүчин төгөлдөр байна.
18 дугаар зүйл
Гэрээг хүчин төгөлдөр болохоос өмнө түүнийг обьект,
зорилгоос нь салгахгүй байх үүрэг
Гэрээг обьектгүй, зорилгогүй болгож болзошгүй үйлдлээс улс түдгэлзэх үүрэгтэй. Чингэхдээ:
(a) тухайн улс соёрхон батлах, хүлээн зөвшөөрөх буюу батлах нөхцлөөр гэрээнд гарын үсэг зурсан буюу гэрээг бүрдүүлэгч баримт бичгийг солилцсон бол энэхүү гэрээний оролцогч болохгүй гэсэн чиг санаа тодорхой илэрхийлэх хүртэл; эсхүл,

(b) гэрээ хүчин төгөлдөр болохоос өмнө, мөн тийнхүү хүчин төгөлдөр болох нь хэт удаанаар саатахгүй нөхцөлд түүнийг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө тухайн улс илэрхийлсэн бол.
2 дугаар анги. ТАЙЛБАР
19 дугаар зүйл
Тайлбарыг томъёолох
Тухайн улс гэрээнд гарын үсэг зурах, соёрхон батлах, хүлээн зөвшөөрөх, батлах, эсхүл нэгдэн орохдоо дор дурдсанаас бусад тохиолдолд тайлбар хийж болно:
(a) тухайн тайлбарыг гэрээгээр хориглосон бол;
(b) гагцхүү тодорхой зарим тайлбар хийж болохыг гэрээнд заасан бөгөөд тэдгээрийн тоонд тухайн тайлбар орохгүй бол; эсхүл,
(c) (а), (b) дэд хэсгийн үйлчлэлд хамаарахгүй тохиолдолд тайлбар нь гэрээний объект, зорилготой нийцэхгүй байгаа бол.
20 дугаар зүйл
Тайлбарыг хүлээн зөвшөөрөх,
хүлээн зөвшөөрөхөөс татгалзах
1. Гэрээгээр тодорхой зөвшөөрсөн тайлбарыг хэлэлцэн тохирогч бусад улс хүлээн зөвшөөрнө гэж гэрээнд зориуд заагаагүй бол цаашид ямарваа байдлаар хүлээн зөвшөөрөх шаардлагагүй.
2. Гэрээг бүхэлд нь түүнд оролцогчдын хооронд хэрэглэх явдал оролцогч улс бүр гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлийн зайлшгүй чухал нөхцөл болох нь хэлэлцээнд оролцогч улсуудын хязгаарлагдмал тоо, гэрээний обьект, зорилгоос тодорхой харагдаж байвал тайлбарыг бүх оролцогч улс хүлээн зөвшөөрөх шаардлагатай.
3. Гэрээ олон улсын байгууллагыг үүсгэн байгуулах баримт бичиг болж байгаа бөгөөд түүнд өөрөөр заагаагүй бол тайлбарыг тухайн байгууллагын эрх бүхий байгууллага хүлээн зөвшөөрөх шаардлагатай.
4. Дээрх заалтуудын үйлчлэлд хамаарахгүй бөгөөд гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол:
(а) дараахь улсын тухайд уг гэрээ хүчин төгөлдөр байвал, эсхүл хүчин төгөлдөр болсон үед хэлэлцэн тохирогч өөр нэг улс тайлбарыг хүлээн зөвшөөрснөөр уг тайлбар хийсэн улс нь тайлбарыг хүлээн авсан улсын тухайд гэрээнд оролцогч болно;

(b) тайлбарыг зөвшөөрөхөөс татгалзагч улс чиг санаагаа өөрчлөхөө тодорхой мэдэгдээгүй бол хэлэлцэн тохирогч нөгөө улс тайлбарыг зөвшөөрөхөөс татгалзах нь тийнхүү татгалзагч улс болон тайлбар хийгч улсын хооронд тухайн гэрээ хүчин төгөлдөр болоход саад болохгүй;
(c) гэрээг заавал биелүүлэх улсын зөвшөөрлийг илэрхийлсэн бөгөөд тайлбар агуулж буй баримт бичиг хэлэлцэн тохирогч улсуудаас наад зах нь нэг улс уг тайлбарыг хүлээн авмагц хүчин төгөлдөр болно.
5. Энэ заалт 2, 4 дэх хэсгийн зорилгод, түүнчлэн гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол тухайн улс тайлбарын тухай мэдэгдэл авснаас хойш арван хоёр сар өнгөртөл буюу гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө илэрхийлсэн өдрөөс өмнө эдгээр хугацааны аль нь сүүлчийнх болохоос хамааран, тайлбараас татгалзахаа илэрхийлээгүй бол түүнийг хүлээн зөвшөөрсөн гэж үзнэ.
21 дүгээр зүйл
Тайлбарын болон тайлбараас татгалзсаны эрх
зүйн үр дагавар
1. 19, 20, 23 дугаар зүйлийн дагуу нөгөө оролцогчийн тухайд баримталж байгаа тайлбар нь:
(а) тайлбар хийгч улсын тухайд тэрхүү нөгөө оролцогчтой харилцах харилцаанд тайлбар хийсэн гэрээний заалтыг тухайн тайлбарын үйлчлэлийн хүрээнд өөрчилнө;
(b) нөгөө оролцогч улсын тухайд тайлбар хийгч улстай харилцах харилцаанд дээрх заалтыг мөн адил хэмжээгээр өөрчилнө.
2. Тайлбар нь бусад оролцогчийн inter se харилцаанд гэрээний заалтыг өөрчлөхгүй.
3. Хэрэв тайлбараас татгалзагч улс тайлбар хийгч улстай байгуулсан гэрээ хүчин төгөлдөр болохоос татгалзахгүй бол тайлбарт хамаарах заалтыг тэр хоёр улсын харилцаанд уг тайлбарын үйлчлэх хүрээнд хэрэглэхгүй.
22 дугаар зүйл
Тайлбар болон тайлбараас татгалзсаныг эгүүлэн авах
1. Гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол тайлбарыг ямар ч үед эгүүлэн авч болох бөгөөд түүнийг эгүүлэн авахад тайлбарыг хүлээн авсан улсын зөвшөөрөл шаардагдахгүй.
2. Гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол тайлбараас татгалзасныг ямар ч үед эгүүлэн авч болно.
3. Гэрээнд өөрөөр заагаагүй буюу өөрөөр тохиролцоогүй бол:
(a) тайлбарыг эгүүлэн авах нь гагцхүү хэлэлцэн тохирогч нөгөө улс энэ тухай мэдэгдлийг хүлээн авсны дараа түүнд хамааралтай болно;
(b) тайлбараас татгалзсаныг гагцхүү тайлбар хийгч улс энэ тухай мэдэгдлийг хүлээн авсны дараа эгүүлэн авч болно.
23 дугаар зүйл
Тайлбарт хамаарах горим
1. Тайлбар хийх, тайлбарыг тодорхой хүлээн зөвшөөрөх, тайлбараас татгалзсаныг бичгийн хэлбэрээр үйлдсэн байх бөгөөд хэлэлцэн тохирогч улсууд болон гэрээнд оролцох эрх бүхий бусад улсын сонорт хүргэвэл зохино.
2. Соёрхон батлах, хүлээн зөвшөөрөх буюу батлах гэрээнд гарын үсэг зурах үед тайлбар хийсэн бол түүнийгээ тайлбар хийгч улс уг гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө илэрхийлэхдээ албан ёсоор нотлоно. Энэ тохиолдолд тайлбарыг нотлосон өдөр хийсэнд тооцно.
3. Тайлбарыг нотлохын өмнө түүнийг зөвшөөрсөн буюу татгалзсанаа тодорхой илэрхийлсэн бол тэдгээр үйлдийг нотлох шаардлагагүй.
4. Тайлбарыг эгүүлэн авах буюу тайлбараас татгалзсаныг эгүүлэн авахдаа түүнийг бичгийн хэлбэрээр үйлдвэл зохино.
3 дугаар анги. ГЭРЭЭ ХҮЧИН ТӨГӨЛДӨР БОЛОХ,
ГЭРЭЭГ ТҮР ХЭРЭГЛЭХ
24 дүгээр зүйл
Хүчин төгөлдөр болох
1. Гэрээ нь түүнд заасан буюу хэлэлцээнд оролцсон улсуудын тохиролцсон журам, хугацаанд хүчин төгөлдөр болно.
2. Тийм заалт буюу тохиролцоо байхгүй бол хэлэлцээнд оролцогч бүх улс гэрээг заавал биелүүлэхээ илэрхийлмэгц уг гэрээ хүчин төгөлдөр болно.
3. Гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө тухайн улс гэрээг хүчин төгөлдөр болсны дараа ямар нэг хугацаанд илэрхийлсэн тохиолдолд хэрэв гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол тухайн улсын илэрхийлсэн хугацаанд уг гэрээ хүчин төгөлдөр болно.
4. Гэрээний эх бичвэрийг жинхлэх, гэрээг заавал биелүүлэх улсын зөвшөөрлийг илэрхийлэх, гэрээ хүчин төгөлдөр болох журам буюу хугацаа, тайлбар, гэрээ хадгалагчийн үүрэг, гэрээ хүчин төгөлдөр болохоос өмнө зайлшгүй гарах бусад асуудлыг зохицуулах гэрээний заалтыг гэрээний эх бичвэрийг батласан мөчөөс эхлэн хэрэглэнэ.
25 дугаар зүйл
Түр хэрэглэх

1. Гэрээ буюу түүний хэсгийг гэрээ хүчин төгөлдөр болохоос өмнө дор дурдсан тохиолдолд түр хэрэглэнэ:
(a) энэ тухай гэрээнд заасан; эсхүл,
(b) хэлэлцээнд оролцогч улсууд энэ тухай өөр ямар нэг байдлаар тохиролцсон.
2. Гэрээнд өөрөөр заагаагүй буюу хэлэлцээнд оролцогч улсууд өөрөөр тохиролцоогүй бол тухайн улс гэрээнд оролцогч болох чиг санаагүй байгаагаа гэрээг хоорондоо түр хэрэглэж буй бусад улсад мэдэгдвэл гэрээ буюу гэрээний зарим хэсгийг түр хэрэглэх явдал уг улсын тухайд дуусгавар болно.
III ХЭСЭГ
ГЭРЭЭГ МӨРДӨХ, ХЭРЭГЛЭХ, ТАЙЛБАРЛАХ

1 дүгээр анги. ГЭРЭЭГ МӨРДӨХ
26 дугаар зүйл
Pacta sunt servanda
Аливаа хүчин төгөлдөр гэрээг түүнд оролцогчид заавал биелүүлэх үүрэгтэй бөгөөд түүнийг үнэнч шударгаар хэрэгжүүлнэ.
27 дугаар зүйл
Дотоодын хууль, гэрээг мөрдөх
Оролцогч улс гэрээг биелүүлэхгүй байгаагаа зөвтгөхийн тулд дотоодынхоо эрх зүйн заалтыг баримтлан зааж үл болно. Энэ журам 46 дугаар зүйлд хохирол учруулахгүйгээр үйлчилнэ.
2 дугаар анги. ГЭРЭЭГ ХЭРЭГЛЭХ
28 дугаар зүйл
Гэрээ буцаж үйлчлэхгүй байх
Өөр чиг санаа гэрээнээс илрээгүй буюу өөрөөр тогтоогүй бол тухайн оролцогч түүний тухайд гэрээ хүчин төгөлдөр болох хугацаанаас өмнө гарсан аливаа үйлдэл буюу үйл баримтын талаар, эсхүл тэрхүү хугацаанаас өмнө үгүй болсон аливаа нөхцөл байдлын талаар гэрээний заалтуудыг заавал биелүүлэх үүрэггүй.
29 дүгээр зүйл
Гэрээний үйлчлэх нутаг дэвсгэр
Өөр чиг санаа гэрээнээс илрээгүй буюу өөрөөр тогтоогүй бол гэрээг оролцогч улс бүр бүх нутаг дэвсгэртээ заавал биелүүлнэ.

30 дугаар зүйл
Нэг асуудлаар дараалан байгуулсан гэрээг
хэрэглэх
1. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрмийн 103 дугаар зүйлийг мөрдөхдөө нэг асуудлаар дараалан байгуулсан гэрээнд оролцогч улсуудын эрх, үүргийг дараахь хэсгүүдийн дагуу тодорхойлно.
2. Гэрээ өмнөх буюу дараагийн гэрээнээс үүдэж байгаа, эсхүл тийм гэрээтэй үл нийцнэ гэж тооцохгүй бол тэрхүү өмнөх буюу дараагийн гэрээний заалт давамгайлах хүчинтэй байна.
3. Өмнөх гэрээний бүх оролцогч мөн дараагийн гэрээний оролцогч болсон боловч өмнөх гэрээний үйлчлэлийг 59 дүгээр зүйлийн дагуу бүрмөсөн буюу түр зогсоогоогүй бол түүнийг дараагийн гэрээний заалтуудтай нийцэж буй зөвхөн тэр хэмжээнд хэрэглэнэ.
4. Дараагийн гэрээний оролцогчид бүгдээрээ өмнөх гэрээний оролцогч биш байвал:
(a) аль аль гэрээнд оролцогч улсуудын хооронд 3 дахь хэсэгт заасантай адил журам үйлчилнэ;
(b) аль аль гэрээнд оролцогч улс болон зөвхөн нэг гэрээнд нь оролцогч улсын хооронд хоёулаа оролцож буй гэрээ тэдгээрийн эрх, үүргийг зохицуулна.
5. 4 дэх хэсгийг 41 дүгээр зүйл, түүнчлэн 60 дугаар зүйлийн дагуу гэрээг зогсоох буюу үйлчлэлийг нь түр зогсоох тухай аливаа асуудал, эсхүл аль нэг улс өөр гэрээгээр нөгөө улсын тухайд хүлээсэн үүрэгтэй нь үл нийцэх заалттай гэрээ байгуулсан буюу хэрэглэсний үр дүнд үүдэн гарч болох хариуцлагын тухай аливаа асуудалд хохирол учруулахгүйгээр хэрэглэнэ.
3 дугаар анги. ГЭРЭЭГ ТАЙЛБАРЛАХ
31 дүгээр зүйл
Тайлбарлах ерөнхий журам
1. Гэрээг агуулгынх нь дагуу гэрээний нэр томьёонд өгч болох ердийн утга болон гэрээний обьект, зорилгын үүднээс үнэнч шударгаар тайлбарлах ёстой.
2. Гэрээг тайлбарлахын тулд агуулга нь гэрээний эх бичвэрээс гадна удиртгал, хавсралт зэрэг дараахь зүйлийг хамрана:
(a) тухайн гэрээг байгуулахтай холбогдуулан бүх оролцогчийн хооронд байгуулсан гэрээнд хамаарах аливаа хэлэлцээр;
(b) гэрээ байгуулахтай холбогдуулан нэг буюу хэд хэдэн оролцогчийн үйлдсэн бөгөөд бусад оролцогчоос гэрээнд хамааруулахаар хүлээн зөвшөөрсөн аливаа баримт бичиг.
3. Агуулгын хамт дараахь зүйлийг харгалзан үзнэ:

(a) гэрээг тайлбарлах буюу түүний заалтуудыг хэрэглэх талаар оролцогчдын хооронд дараа нь байгуулсан аливаа хэлэлцээр;
(b) гэрээг тайлбарлах талаар оролцогчдын тохиролцоог тогтоож буй гэрээг хэрэглэх цаашдын дадал;
(c) оролцогчдын хоорондын харилцаанд хэрэглэж буй олон улсын эрх зүйн аливаа хэм хэмжээ.

4. Оролцогчид тухайн нэр томъёог тусгай утгаар хэрэглэхийг зорьсон нь тогтоогдсон тохиолдолд тэр утгаар нь хэрэглэнэ.
32 дугаар зүйл
Тайлбарлах нэмэлт арга хэрэгсэл
31 дүгээр зүйлийг хэрэглэхээс үүдэн гарах утгыг нотлох буюу мөн зүйлийн дагуу тайлбарлахад:
(а) утга нь бүдэг буюу ойлгомжгүй хэвээр байх; эсхүл,
(b) огт учир утгагүй буюу ухваргүй үр дүнд хүргэхээр байвал
тайлбарлах нэмэлт арга хэрэгслийг хэрэглэх, түүний дотор бэлтгэл материал болон гэрээ байгуулсан нөхцөл байдлыг эргэн судалж болно.
33 дугаар зүйл
Хоёр буюу хэд хэдэн
хэлээр жинхэлсэн гэрээг тайлбарлах
1. Гэрээний хоёр буюу хэд хэдэн хэлээр жинхэлсэн эх бичвэрүүдийн хооронд зөрүү гарсан тохиолдолд аль нэг тодорхой эх бичвэр давамгайлах хүчинтэй байна гэж гэрээнд заагаагүй буюу оролцогчид тохиролцоогүй бол хэл тус бүр дээрх эх бичвэр адил хүчинтэй байна.
2. Гэрээний эх бичвэрийг жинхэлсэн хэлээс өөр хэлээр үйлдсэн гэрээний хувилбарыг гагцхүү гэрээнд заасан буюу гэрээнд оролцогчид тохиролцсон бол адил хүчинтэй гэж үзнэ.
3. Гэрээний нэр томъёог жинхэлсэн эх бичвэр бүрд ижил утгатай гэж үзнэ.
4. 1 дэх хэсэгт заасны дагуу аль нэг тодорхой эх бичвэрийг давамгайлах хүчинтэй байхаар тогтоосноос бусад тохиолдолд, хэрэв адил хүчинтэй эх бичвэрүүдийг харьцуулахад гарсан утгын зөрөөг 31, 32 дугаар зүйлийг хэрэглэн арилгаж чадахгүй бол гэрээний объект, зорилгыг харгалзан дээрх эх бичвэрийн аль алинд илүү тохирч байгаа утгыг хэрэглэнэ.

4 дүгээр анги. ГЭРЭЭ БОЛОН ГУРАВДАХЬ УЛС
34 дүгээр зүйл
Гуравдахь улсад хамаатай ерөнхий журам
Гэрээ гуравдахь улсын зөвшөөрөлгүйгээр түүнд үүрэг буюу эрх үл үүсгэнэ.

35 дугаар зүйл
Гуравдахь улсын үүргийг заасан гэрээ
Хэрэв гэрээнд оролцогчид түүний заалтыг гуравдахь улсад үүрэг үүсгэх хэрэгсэл болгохыг зорьж байгаа бөгөөд уг үүргийг бичгээр илэрхий хүлээн зөвшөөрсөн бол гэрээний тэрхүү заалтаас гуравдахь улсын үүрэг үүснэ.
36 дугаар зүйл
Гуравдахь улсын эрхийг заасан гэрээ
1. Хэрэв гэрээнд оролцогчид түүний заалтыг хэрэглэн гуравдахь улсад буюу түүний оролцсон бүлэг улсад, эсхүл нийт улсад эрх олгохыг зорьж байгаа бөгөөд гуравдахь улс үүнийг зөвшөөрвөл тэрхүү гэрээний заалтаас түүний эрх үүснэ. Гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол сөрөг нотолгоо гарах хүртэл тэр улсын зөвшөөрөл хэвээр байна гэж үзнэ.
2. 1 дэх хэсгийн үндсэн дээр эрх эдэлж буй улс гэрээнд заасан буюу гэрээний дагуу тогтоосон уг эрхээ эдлэх болзлыг биелүүлнэ.
37 дугаар зүйл
Гуравдахь улсын үүрэг буюу эрхийг хүчингүй
болгох, өөрчлөх
1. Хэрэв 35 дугаар зүйлийн дагуу гуравдахь улсын үүрэг үүссэн бөгөөд өөрөөр тохиролцсоныг тогтоогоогүй бол зөвхөн гэрээнд оролцогчид болон гуравдахь улсын зөвшөөрөлтэйгээр уг үүргийг хүчингүй болгох буюу өөрчилж болно.
2. Хэрэв 36 дугаар зүйлийн дагуу гуравдахь улсын эрх үүссэн бөгөөд уг эрхийг энэхүү гуравдахь улсын зөвшөөрөлгүйгээр хүчингүй болгох буюу өөрчилж болохгүй гэсэн чиг санаа байсан нь тогтоогдвол оролцогчид түүнийг хүчингүй болгох буюу өөрчилж үл болно.
38 дугаар зүйл
Гэрээнд тусгасан хэм хэмжээ олон улсын заншил
үүссэний дүнд гуравдахь улс заавал биелүүлэх хүчинтэй болох
Гэрээнд тусгасан аливаа нэг хэм хэмжээг гуравдахь улс олон улсын эрх зүйн заншлын хэм хэмжээ хэмээн хүлээн зөвшөөрч, заавал биелүүлэх хүчинтэй болоход 34-37 дугаар зүйл ямар нэг байдлаар саад болохгүй.

IV ХЭСЭГ
ГЭРЭЭНД НЭМЭЛТ ӨӨРЧЛӨЛТ ОРУУЛАХ,
ГЭРЭЭГ ӨӨРЧЛӨХ
39 дүгээр зүйл
Гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулах ерөнхий журам
Гэрээнд оролцогчдын хооронд тохиролцсоноор нэмэлт өөрчлөлт оруулж болно. Хэрэв гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол II хэсэгт заасан хэм хэмжээг уг тохиролцоонд хэрэглэнэ.
40 дүгээр зүйл
Олон талт гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулах
1. Гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол олон талт гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулахдаа дор дурдсан заалтыг удирдлага болгоно.
2. Бүх оролцогчийн хоорондын харилцаанд үйлчлэх ёстой нэмэлт өөрчлөлтийг олон талт гэрээнд оруулах тухай аливаа саналыг хэлэлцэн тохирогч бүх улсад мэдэгдвэл зохих бөгөөд хэлэлцэн тохирогч улс бүр:
(a) ийм саналын тухайд ямар алхам хийх тухай шийдвэр гаргахад;
(b) гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хэлэлцээ хийж, аливаа хэлэлцээр байгуулахад оролцох эрхтэй байна.
3. Гэрээнд оролцогч болох эрхтэй улс бүр нэмэлт өөрчлөлт оруулсан гэрээний оролцогч болох эрхийг мөн эдэлнэ.
4. Нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хэлэлцээр нь гэрээний оролцогч боловч түүнд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хэлэлцээрийн оролцогч болоогүй улсад заавал биелүүлэх үүрэг үл хүлээлгэнэ; ийм улсын хувьд 30 дугаар зүйлийн 4 дэх хэсгийн (b) дэд хэсгийг хэрэглэнэ.
5. Хэрэв нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хэлэлцээр хүчин төгөлдөр болсны дараа гэрээнд оролцогч болсон улс өөр чиг санаатайгаа мэдэгдээгүй бол түүнийг:
(a) нэмэлт өөрчлөлт оруулсан гэрээнд оролцогч гэж үзнэ;
(b) гэрээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хэлэлцээрээр үүрэг хүлээгээгүй гэрээнд оролцогч аливаа улсын тухайд нэмэлт өөрчлөлт оруулаагүй гэрээнд оролцогч гэж үзнэ.
41 дүгээр зүйл
Олон талт гэрээг зөвхөн тодорхой тооны оролцогчдын
хоорондын харилцаанд өөрчлөх тухай хэлэлцээр
1. Олон талт гэрээний хоёр буюу хэд хэдэн оролцогч зөвхөн өөр хоорондын харилцаанд гэрээг өөрчлөх тухай хэлэлцээрийг дараахь тохиолдолд байгуулж болно:
(a) тийм өөрчлөлт хийх боломжийг уг гэрээгээр заасан; эсхүл,
(b) тийм өөрчлөлт хийхийг гэрээгээр хориглоогүй бөгөөд энэ нь:
(i) бусад оролцогчоос гэрээгээр олгогдсон эрхээ эдлэх, хүлээсэн үүргээ биелүүлэхэд үл нөлөөлөх; эсхүл,
(ii) гэрээний объект, зорилгыг бүхэлд нь үр ашигтай хэрэгжүүлэх үүднээс зөрчиж болохгүй заалтыг үл хөндөх.
2. Хэрэв 1 дэх хэсгийн (а) дэд хэсэгт заасан тохиолдолд гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол тухайн оролцогчид хэлэлцээр байгуулах чиг санааныхаа тухай болон тэрхүү хэлэлцээрээр гэрээнд ямар өөрчлөлт оруулах гэж байгаа талаар бусад оролцогчид мэдэгдэнэ.
V ХЭСЭГ
ГЭРЭЭГ ХҮЧИНГҮЙД ТООЦОХ,
ТҮҮНИЙ ҮЙЛЧЛЭЛИЙГ ЗОГСООХ, ТҮР ЗОГСООХ
1 дүгээр анги. ЕРӨНХИЙ ЗААЛТ
42 дугаар зүйл
Гэрээ хүчинтэй байх, хүчин төгөлдөр хэвээр байх
1. Гэрээ, эсхүл гэрээг заавал биелүүлэх улсын зөвшөөрөл хүчинтэй эсэх талаар зөвхөн энэхүү конвенцийг хэрэглэсний үндсэн дээр маргаж болно.
2. Гэрээг зогсоох, цуцлах буюу оролцогч улс түүнээс гарахыг зөвхөн уг гэрээний заалт буюу энэхүү конвенцийг хэрэглэсний дүнд гүйцэтгэж болно. Гэрээний үйлчлэлийг түр зогсооход мөн эл журмыг хэрэглэнэ.
43 дугаар зүйл
Гэрээнээс хамаарахгүйгээр олон улсын эрх зүйн
үндсэн дээр хүлээх үүрэг
Гэрээг хүчингүйд тооцсон, түүнийг зогсоосон буюу цуцалсан, түүнээс аль нэг оролцогч гарсан, эсхүл түүний үйлчлэлийг түр зогсоосон нь энэхүү конвенц буюу тухайн гэрээний заалтыг хэрэглэсний үр дүн байвал гэрээнээс хамаарахгүйгээр олон улсын эрх зүйн дагуу улс үйлчлэлд нь хамрагдах гэрээнд дурдсан аливаа үүргээ биелүүлэх явдлыг хэрхэвч хөндөхгүй.
44 дүгээр зүйл
Гэрээний заалтын хуваагдах чанар
1. Хэрэв гэрээнд өөрөөр заагаагүй буюу түүнд оролцогчид өөрөөр тохиролцоогүй бол гэрээнд заасан буюу 56 дугаар зүйлээс үүдэн гарч буй гэрээг цуцлах, түүнээс гарах буюу түүний үйлчлэлийг түр зогсоох оролцогчийн эрхийг зөвхөн бүхэл гэрээний тухайд хэрэгжүүлж болно.
2. Дор дурдсан заалт буюу 60 дугаар зүйлд зааснаас бусад бүх тохиолдолд гэрээг хүчингүйд тооцох, гэрээг зогсоох, түүнээс гарах буюу үйлчлэлийг нь түр зогсоох тухай энэхүү конвенцоор хүлээн зөвшөөрсөн үндэслэлийг гэрээний тухайд зөвхөн бүхэлд нь баримталж болно.
3. Хэрэв ийм үндэслэл гэрээний зөвхөн зарим заалтад хамаарч байгаа бол зөвхөн тэдгээр заалтын тухайд дараахь тохиолдолд баримталж болно:
(a) дурдсан заалтыг гэрээний үндсэн хэсгээс салангид хэрэглэж болох байвал;
(b) тэдгээр заалтыг хүлээж авах явдал өөр оролцогч буюу бусад оролцогчоос гэрээг бүхэлд нь заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө илэрхийлэх чухал үндэслэл байгаагүй нь гэрээнээс үүдэн гарч байгаа буюу өөр байдлаар тогтоогдсон бол;
(c) гэрээний үлдсэн хэсгийг үргэлжлүүлэн биелүүлэх нь шударга байвал.
4. 49, 50 дугаар зүйлийн үйлчлэлд хамаарах тохиолдолд заль мэх буюу хээл хахуулийг зааж нотлох эрхтэй улс үүнийгээ бүх гэрээний тухайд, эсхүл 3 дахь хэсэгт заасан тохиолдолд гэрээний зарим заалтын тухайд хийж болно.
5. 51, 52, 53 дугаар зүйлийн үйлчлэлд хамаарах тохиолдолд гэрээний заалтыг хувааж үл болно.
45 дугаар зүйл
Гэрээг хүчингүйд тооцох буюу зогсоох, түүнээс
гарах буюу үйлчлэлийг нь түр зогсоох үндэслэлийг
баримтлах эрхээ алдах
Хэрэв тухайн улсад дор дурдсан үйл баримт тодорхой болсон бол 46-50 дугаар зүйл буюу 60, 62 дугаар зүйлийн үндсэн дээр гэрээг хүчингүйд тооцох буюу зогсоох, түүнээс гарах буюу үйлчлэлийг нь түр зогсоох үндэслэлийг баримтлах эрхгүй:
(a) тодорхой тохиолдлоос хамаарч гэрээ хүчинтэй байх, хүчин төгөлдөр хэвээр байх буюу үйлчлэл нь хэвээр мөрдөгдөхийг тухайн улс илэрхий зөвшөөрсөн байвал; эсхүл,
(b) тодорхой тохиолдлоос хамаарч гэрээ хүчинтэй байх, хүчин төгөлдөр хэвээр байх буюу үйлчлэл нь хэвээр мөрдөхийг тухайн улсын төлөв байдлаар дуугүй зөвшөөрсөнд тооцогдохоор байвал.
2 дугаар анги. ГЭРЭЭГ ХҮЧИНГҮЙД ТООЦОХ
46 дугаар зүйл
Гэрээ байгуулах эрх хэмжээний талаархи
дотоодын эрх зүйн заалтууд
1. Тухайн улс гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө хүчингүй гэж үндэслэхийн тулд гэрээ байгуулах эрх хэмжээний талаархи дотоодын хуулийн аль нэг заалтыг зөрчиж уг зөвшөөрлөө илэрхийлсэн гэсэн тохиолдолд хэрэв уг зөрчил нь илэрхий биш бөгөөд дотоодын онцгой чухал ач холбогдол бүхий эрх зүйн хэм хэмжээг хөндөөгүй бол тийм чиг баримтлах эрхгүй.
2. Тухайн зөрчил энэ асуудлын талаар ердийн дадлын дагуу үнэнч шударга ажиллаж байгаа аливаа улсад бодитой илт байвал түүнийг илэрхий зөрчил гэж үзнэ.
47 дугаар зүйл
Улсын зөвшөөрлийг илэрхийлэх
эрхийн тусгай хязгаарлалт
Хэрэв тодорхой нэг гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлийг илэрхийлэх улсын төлөөлөгчийн эрх нь тусгай хязгаарлалттай бөгөөд хэрэв хэлэлцээнд оролцогч бусад улсад энэ хязгаарлалтыг тухайн улсын төлөөлөгч зөвшөөрлөө илэрхийлэхээс өмнө мэдэгдээгүй бол түүний зөвшөөрлийг хүчингүй гэж үндэслэхийн тулд тэрхүү төлөөлөгч дээрх хязгаарлалтыг дагаж мөрдөөгүйг баримталж үл болно.
48 дугаар зүйл
Алдаа

1. Гэрээ байгуулах үед байсан гэж тухайн улс үзсэн бөгөөд уг улс гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө илэрхийлэхэд зайлшгүй чухал үндэс болсон үйл баримт буюу нөхцөл байдалтай холбоо бүхий алдаа гэрээнд байвал уг алдааг гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө хүчингүй гэж үзэх үндэслэл болгон баримтлах эрхтэй.
2. Хэрэв тухайн улс уг алдаа гарахад төлөв байдлаараа дөхөм үзүүлсэн буюу алдаа гарч болзошгүйг анхаарах боломжийн нөхцөл байдалтай байсан бол 1 дэх хэсгийн заалтыг хэрэглэхгүй.
3. Гэрээний эх бичвэрийн үг хэллэгт зөвхөн хамаарах алдаа гэрээний хүчинтэй байдалд нөлөөлөхгүй; ийм тохиолдолд 79 дүгээр зүйлийг хэрэглэнэ.
49 дүгээр зүйл
Хууран мэхлэх
Тухайн улс хэлэлцээнд оролцогч өөр нэг улсын хууран мэхлэх үйлдлийн нөлөөгөөр гэрээ байгуулсан бол гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө хүчингүй гэж үзэх үндэслэл болгон тэрхүү хууран мэхлэлтийг зааж өчих эрхтэй.

50 дугаар зүйл
Улсын төлөөлөгчийг хахуульдах
Хэрэв хэлэлцээнд оролцогч өөр нэг улс төлөөлөгчийг нь шууд буюу шууд бусаар хахуульдсаны үр дүнд гэрээг заавал биелүүлэх улсын зөвшөөрлийг илэрхийлүүлсэн бол уг улс тийм гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө хүчингүй гэж үзэх үндэслэл болгон тэрхүү хахуулийг зааж өчих эрхтэй.
51 дүгээр зүйл
Улсын төлөөлөгчийг албадах
Улсын төлөөлөгчийн эсрэг чиглэсэн үйлдэл буюу сүрдүүлгээр түүнийг албадсаны үр дүнд гэрээг заавал биелүүлэх улсын зөвшөөрлийг илэрхийлүүлсэн бол тэр нь хууль зүйн ямар ч ач холбогдолгүй байна.
52 дугаар зүйл
Улсыг хүчээр сүрдүүлэх буюу хүч хэрэглэх замаар албадах
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрэмд заасан олон улсын эрх зүйн зарчмыг зөрчин хүчээр сүрдүүлэх буюу хүч хэрэглэсний үр дүнд байгуулсан гэрээ угаасаа хүчингүй байна.
53 дугаар зүйл
Олон улсын нийтлэг эрх зүйн заавал мөрдөх
хэм хэмжээ (jus cogens)-нд харшилсан гэрээ
Байгуулагдах мөчдөө олон улсын нийтлэг эрх зүйн заавал мөрдөх хэм хэмжээнд харшилсан гэрээ угаасаа хүчингүй байна. Энэхүү конвенцийн зорилгод, олон улсын нийтлэг эрх зүйн заавал мөрдөх хэм хэмжээ нь түүнээс татгалзаж үл болох бөгөөд адил шинж чанартай олон улсын нийтлэг эрх зүйн дараагийн хэм хэмжээгээр зөвхөн өөрчилж болох хэм хэмжээ гэж олон улсын хамтын нийгэмлэгийн улс нийтээр хүлээн авч, зөвшөөрч байгаа хэм хэмжээ байна.
3 дугаар анги. ГЭРЭЭГ ЗОГСООХ, ТҮҮНИЙ
ҮЙЛЧЛЭЛИЙГ ТҮР ЗОГСООХ
54 дүгээр зүйл
Гэрээний заалтын дагуу буюу оролцогчдын зөвшөөрлөөр
гэрээг зогсоох, эсхүл гэрээнээс гарах
Дараахь байдалд гэрээг зогсоох буюу түүнээс оролцогч улс гарч болно:
(а) гэрээний заалтын дагуу; эсхүл,
(b) хэлэлцэн тохирогч бусад улстай зөвлөлдөн оролцогч бүх улсын зөвшөөрснөөр хэдийд ч.
55 дугаар зүйл
Олон талт гэрээ хүчин төгөлдөр болоход зайлшгүй
оролцогчдын тоог цөөрүүлэх
Гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол гэрээ хүчин төгөлдөр болоход зайлшгүй оролцогчдын тоо цөөрсөн ганц шалтгаанаар олон талт гэрээний үйлчлэл зогсохгүй.
56 дугаар зүйл
Гэрээг зогсоох, цуцлах буюу түүнээс гарах тухай заалт байхгүй
гэрээг цуцлах, эсхүл түүнээс гарах
1. Гэрээнд түүнийг зогсоох заалт байхгүй бөгөөд гэрээг цуцлах буюу түүнээс гарахыг заагаагүй бол зөвхөн дараахь тохиолдолд түүнийг цуцлахгүй, түүнээс гарч болохгүй:
(а) оролцогчид цуцлах буюу гарах боломжийг зөвшөөрөх чиг санаатай байсан нь тогтоогдоогүй бол; эсхүл,
(b) цуцлах буюу гарах эрх нь гэрээний шинж чанараас үүдэн гарахгүй бол.
2. Оролцогч улс 1 дэх хэсгийн дагуу гэрээг цуцлах буюу түүнээс гарах саналаа арван хоёр сараас доошгүй хугацаанд мэдэгдэнэ.
57 дугаар зүйл
Гэрээний заалтын дагуу буюу оролцогчдын зөвшөөрлөөр
гэрээний үйлчлэлийг түр зогсоох
Гэрээний үйлчлэлийг бүх оролцогчийн буюу аль нэг оролцогчийн тухайд:
(а) гэрээний заалтын дагуу; буюу,
(b) хэлэлцэн тохирогч бусад улстай зөвлөлдөн оролцогч бүх улсын зөвшөөрснөөр хэдийд ч түр зогсоож болно.
58 дугаар зүйл
Зөвхөн зарим оролцогчийн хоорондын хэлэлцээрээр
олон талт гэрээний үйлчлэлийг түр зогсоох
1. Олон талт гэрээний хоёр буюу хэд хэдэн оролцогч зөвхөн өөр хоорондын харилцаанд гэрээний заалтын үйлчлэлийг түр зогсоох тухай хэлэлцээрийг дараахь тохиолдолд байгуулж болно:
(а) тийнхүү түр зогсоох боломжийг гэрээгээр заасан бол; эсхүл,
(b) түр зогсоохыг гэрээгээр хориглоогүй бөгөөд:
(i) бусад оролцогч тухайн гэрээнээс үүдэн гарч буй эрхээ эдлэх буюу үүргээ биелүүлэхэд нөлөөлөхгүй бол;

(ii) гэрээний обьект, зорилготой нийцэж байгаа бол.
2. 1 дэх хэсгийн (а) дэд хэсгийн үйлчлэлд хамаарах тохиолдолд, гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол дээрх оролцогчид хэлэлцээр байгуулах гэж байгаа болон гэрээний чухам аль заалтын үйлчлэлийг түр зогсоох чиг санаатай байгаагаа оролцогч бусад улсад мэдэгдэнэ.
59 дүгээр зүйл
Дараагийн гэрээ байгуулснаар гэрээг зогсоох буюу
түүний үйлчлэлийг түр зогсоох
1. Гэрээний бүх оролцогч мөн адил асуудлаар дараа нь гэрээ байгуулбал түрүүчийн гэрээг дараахь тохиолдолд зогссонд тооцно:
(а) оролцогчид тухайн асуудлыг дараагийн гэрээгээр зохицуулах гэж байгаа нь уг гэрээнээс үүдэн гарч байгаа буюу өөрөөр тогтоосон бол;
(b) дараагийн гэрээний заалт нь өмнөх гэрээний заалттай огт нийцэхгүй учир эл хоёр гэрээг нэгэн зэрэг хэрэглэх аргагүй бол.
2. Оролцогчид тийм чиг санаатай байсан нь дараагийн гэрээнээс үүдэн гарч байгаа буюу өөрөөр тогтоосон бол өмнөх гэрээний үйлчлэлийг зөвхөн түр зогссонд тооцно.

60 дугаар зүйл
Гэрээг зөрчсөний улмаас түүнийг зогсоох буюу
түүний үйлчлэлийг түр зогсоох
1. Хоёр талт гэрээг аль нэг оролцогч ноцтой зөрчсөн бол нөгөө оролцогч гэрээг зогсоох буюу түүний үйлчлэлийг бүхэлд нь, эсхүл хэсэгчлэн түр зогсоох үндэслэл болгон уг зөрчлийг зааж өчих эрхтэй болно.
2. Олон талт гэрээг оролцогчдын нэг нь ноцтой зөрчсөн бол:
(а) бусад оролцогч санал нэгтэй хэлэлцээр байгуулж,
(i) өөр хоорондоо болон гэрээг зөрчсөн улстай харилцахад; эсхүл
(ii) бүх оролцогч хоорондын харилцаанд
гэрээний үйлчлэлийг бүхэлд нь буюу түр зогсоох, эсхүл гэрээг зогсоох эрхтэй болно;
(b) гэрээг зөрчсөний улмаас гоц хохирсон оролцогч гэрээ зөрчсөн улстай харилцахдаа гэрээний үйлчлэлийг бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн түр зогсоох үндэслэл болгон уг зөрчлийг зааж өчих эрхтэй болно;
(с) гэрээ нь түүний заалтыг нэг оролцогч ноцтой зөрчсөн нь гэрээнээс үүдэн гарч буй үүргээ цаашид биелүүлэх оролцогч бүрийн нөхцөл байдлыг үндсээр нь өөрчлөх шинж чанартай байвал гэрээг зөрчигч улсаас бусад аливаа улс уг зөрчлийг өөрийнхөө тухайд гэрээний үйлчлэлийг бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн түр зогсоох үндэслэл болгон зааж өчих эрхтэй болно.
3. Энэ зүйлийн зорилгод, гэрээг ноцтой зөрчсөн гэж:
(а) энэхүү конвенцид заасныг хөсөрдүүлэн гэрээнээс татгалзсан; эсхүл
(b) гэрээний обьект, зорилгыг хэрэгжүүлэхэд зайлшгүй чухал ач холбогдолтой заалтыг зөрчсөнийг хэлнэ.
4. Өмнөх заалтууд гэрээг зөрчсөн тохиолдолд хэрэглэх гэрээний заалтыг хөндөхгүй.
5. 1-3 дахь хэсгийг хүмүүнлэгийн шинж чанартай гэрээнд тусгагдсан хувь хүнийг хамгаалахтай холбогдсон заалт, ялангуяа тийм гэрээгээр хамгаалагдсан хүмүүсийн талаар хонзогнох аливаа хэлбэрийг хориглосон заалтын тухайд үл хэрэглэнэ.
61 дүгээр зүйл
Гэрээг дараа нь биелүүлэх боломжгүй болох
1. Гэрээг биелүүлэхэд зайлшгүй шаардлагатай обьект бүрмөсөн алга болсны буюу устсаны үр дүнд гэрээг биелүүлэх боломжгүй болбол оролцогч улс гэрээг зогсоох буюу түүнээс гарах үндэслэл болгон тэрхүү боломжгүй байдлыг зааж өчих эрхтэй. Хэрэв түр зуур тийм боломжгүй болсон бол түүнийг зөвхөн гэрээний үйлчлэлийг түр зогсоох үндэслэл болгон зааж өчих эрхтэй.
2. Хэрэв тухайн оролцогч гэрээгээр хүлээсэн үүргээ, эсхүл гэрээний аливаа оролцогчийн өмнө хүлээсэн олон улсын үүргээ зөрчсөний үр дүнд гэрээг биелүүлэх боломжгүй болбол тэрхүү оролцогч тийм боломжгүй байдлыг гэрээ зогсоох, түүнээс гарах, эсхүл түүний үйлчлэлийг түр зогсоох үндэслэл болгон зааж өчих эрхгүй.
62 дугаар зүйл
Нөхцөл байдал үндсээрээ өөрчлөгдөх
1. Гэрээ байгуулах үед нөхцөл байдал үндсээрээ өөрчлөгдсөн бөгөөд тийнхүү өөрчлөгдөхийг оролцогчид урьдчилан мэдээгүй бол дор дурдсанаас бусад тохиолдолд уг өөрчлөлтийг гэрээ зогсоох, эсхүл түүнээс гарах үндэслэл болгон зааж өчиж үл болно:
(а) тийм нөхцөл байдал байсан нь оролцогчид гэрээг заавал биелүүлэхээ зөвшөөрсөн зайлшгүй чухал үндэслэл болсон; буюу
(b) нөхцөл байдлын өөрчлөлтийн үр дагавар гэрээний дагуу биелүүлэх ёстой хэвээр байгаа үүргийн хүрээг үндсээр нь өөрчилж байвал.
2. Нөхцөл байдал үндсээрээ өөрчлөгдсөнийг дараахь тохиолдолд гэрээг зогсоох, эсхүл түүнээс гарах үндэслэл болгон зааж өчиж үл болно:
(а) гэрээгээр хил тогтоож байгаа бол; эсхүл
(b) гэрээнд оролцогчийн зааж байгаа үндсэн өөрчлөлт уг оролцогч гэрээнийхээ үүргийг буюу, эсхүл гэрээний аливаа оролцогчийн өмнө хүлээсэн олон улсын бусад үүргээ зөрчсөний үр дагавар байвал.
3. Хэрэв оролцогч дээрх заалтуудын дагуу нөхцөл байдал үндсээрээ өөрчлөгдсөнийг гэрээ зогсоох, эсхүл түүнээс гарах үндэслэл болгон зааж өчих эрхтэй бол тэрээр энэ өөрчлөлтийг гэрээний үйлчлэлийг түр зогсоох үндэслэл болгон мөн зааж өчих эрхтэй.
63 дугаар зүйл
Дипломат буюу консулын харилцааг таслах
Дипломат буюу консулын харилцаатай байгаа нь гэрээг хэрэгжүүлэхэд зайлшгүй шаардлагатай байхаас бусад тохиолдолд оролцогчдын хооронд дипломат буюу консулын харилцааг таслах нь тэдний хооронд гэрээгээр тогтоосон эрхийн харилцаанд нөлөөлөхгүй.
64 дүгээр зүйл
Олон улсын нийтлэг эрх зүйн заавал мөрдөх
шинэ хэм хэмжээ (jus cogens) үүсэх
Олон улсын нийтлэг эрх зүйн заавал мөрдөх шинэ хэм хэмжээ үүсвэл энэ хэм хэмжээтэй харшилж байгаа ямарваа гэрээ угаасаа хүчингүй болж зогсоно.
4 дүгээр анги. ГОРИМ
65 дугаар зүйл
Гэрээ хүчингүй болох, гэрээг зогсоох, түүнээс гарах,
эсхүл түүний үйлчлэлийг түр зогсоох үед
баримтлавал зохих горим
1. Оролцогч улс гэрээг заавал биелүүлэх зөвшөөрлөө мадагтай болсон, эсхүл гэрээ хүчинтэй байхыг маргах, гэрээг зогсоох, түүнээс гарах буюу түүний үйлчлэлийг түр зогсоох үндэслэлийг энэхүү конвенцийн заалтуудын дагуу зааж өчиж байгаа бол өөрийнхөө шаардлагыг бусад оролцогчдод мэдэгдэх ёстой. Тийнхүү мэдэгдэхдээ гэрээний талаар авах гэж байгаа арга хэмжээ, мөн тэдгээрийн үндэслэлийг заана.
2. Мэдэгдлийг хүлээж авснаас хойш онц яаралтайгаас бусад тохиолдолд гурван сараас доошгүй хугацаа өнгөрөхөд нэг ч оролцогч улс татгалзсанаа эс илэрхийлбэл мэдэгдэл илгээсэн оролцогч 67 дугаар зүйлээр тогтоосон журмын дагуу санал болгосон арга хэмжээгээ хэрэгжүүлэх эрхтэй.
3. Гэвч бусад оролцогчийн аль нэг нь татгалзвал оролцогчид Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрмийн 33 дугаар зүйлд заасан аргуудын тусламжтайгаар асуудлыг зохицуулна.
4. Маргааныг зохицуулах талаар оролцогчдын заавал мөрдөх ёстой, хүчин төгөлдөр байгаа аливаа заалтын хүрээн дэх тэдний эрх, үүргийг дээрх заалтуудын аль нь ч хөндөхгүй.
5. 45 дугаар зүйлд хохирол учруулалгүйгээр, тухайн улс 1 дэх хэсэгт заасан мэдэгдлийг урьд нь хийгээгүй нь өөр нэг оролцогчоос гэрээг биелүүлэхийг шаардсан буюу түүнийг зөрчиж байгааг мэдэгдсэний хариуд тийм мэдэгдэл илгээхэд саад болохгүй.
66 дугаар зүйл
Шүүн хэлэлцэх, арбитраар шийдвэрлүүлэх, эвлэрүүлэх горим
Хэрэв татгалзсанаа илэрхийлсэн өдрөөс хойш 12 сарын хугацаанд 65 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсгийн дагуу ямар ч шийдвэрт хүрээгүй бол дараахь горимыг хэрэглэнэ:
(а) хэрэв талууд харилцан зөвшөөрч маргааныг арбитрт шилжүүлэхээр тохиролцоогүй бол 53 буюу 64 дүгээр зүйлийг хэрэглэх буюу тайлбарлах тухай маргаанд оролцогч аль ч тал өргөдлөө бичгээр үйлдэж Олон улсын шүүхэд өгч болно;
(b) энэхүү конвенцийн V хэсгийн аль нэгэн зүйлийг хэрэглэх буюу тайлбарлах тухай маргаанд оролцогч аль ч тал Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн даргад хандан зохих хүсэлтээ гаргаж эл Конвенцийн хавсралтад заасан горимыг эхлүүлж болно.
67 дугаар зүйл
Гэрээг хүчингүй гэж зарлах, зогсоох, түүнээс гарах, түүний
үйлчлэлийг түр зогсоох баримт бичиг
1. 65 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт дурдсан мэдэгдлийг бичгээр үйлдэнэ.
2. Тухайн гэрээний эсхүл 65 дугаар зүйлийн 2 буюу 3 дахь хэсгийн заалтын дагуу гэрээг хүчингүй гэж зарлах, зогсоох, түүнээс гарах буюу түүний үйлчлэлийг түр зогсоох аливаа үйлдлийг бусад оролцогчидод хүргүүлэх баримт бичгийн хэлбэрээр хийнэ. Хэрэв тийм баримт бичигт төрийн тэргүүн, засгийн газрын тэргүүн буюу гадаад хэргийн сайд гарын үсэг зураагүй бол уг баримт бичгийг хүргүүлэгч улсын төлөөлөгчөөс бүрэн эрхээ нотлохыг шаардаж болно.
68 дугаар зүйл
65, 67 дугаар зүйлд заасан мэдэгдэл, баримт бичгийг
эгүүлэн авах
65, 67 дугаар зүйлд заасан мэдэгдэл, баримт бичгийг хүчин төгөлдөр болохоос нь өмнө хэдийд ч эгүүлэн авч болно.
5 дугаар анги. ГЭРЭЭ ХҮЧИНГҮЙ БОЛСОН, ЗОГССОН БУЮУ
ТҮҮНИЙ ҮЙЛЧЛЭЛИЙГ ТҮР ЗОГСООСНЫ ҮР ДАГАВАР
69 дүгээр зүйл
Гэрээ хүчингүй болсны үр дагавар
1. Хүчингүй нь энэхүү конвенцийн дагуу тогтоогдсон гэрээ угаасаа хүчингүй байна. Хүчингүй гэрээний заалтууд хуулийн ямар ч хүчгүй байна.

2. Гэсэн хэдий ч тийм гэрээний үндсэн дээр үйлдэл хийгдсэн бол:
(a) уг үйлдэл хийгдээгүй бол тэдгээрийн харилцаанд байж болох байдлыг бололцооны хирээр буй болгохыг оролцогч улс бүр аливаа өөр оролцогчоос шаардах эрхтэй;
(b) гэрээ хүчингүйг зааж өчихөөс өмнө үнэнч шударгаар хийсэн үйлдлийг зөвхөн гэрээ хүчингүй гэсэн шалтгаанаар хууль бус гэж үзэхгүй.

3. 49, 50, 51 буюу 52 дугаар зүйлийн үйлчлэлд хамаарах тохиолдолд хууран мэхэлсэн, хахуульдсан буюу албадсаны төлөө хариуцлага хүлээж байгаа оролцогч улсад 2 дахь хэсгийн заалтыг үл хэрэглэнэ.

4. Олон талт гэрээг заавал биелүүлэх аль нэг улсын зөвшөөрөл хүчингүй болсон тохиолдолд дээр дурдсан журмыг энэ улс болон гэрээнд оролцогч улсуудын харилцаанд хэрэглэнэ.
70 дугаар зүйл
Гэрээ зогсоосны үр дагавар
1. Гэрээнд өөрөөр заагаагүй буюу оролцогчид өөрөөр тохиролцоогүй бол гэрээг түүний заалт буюу энэхүү конвенцийн дагуу зогсоосноор:

(a) гэрээг цаашид биелүүлэх аливаа үүргээс гэрээнд оролцогчдыг чөлөөлнө;

(b) гэрээг зогсоохоос өмнө түүнийг гүйцэтгэсний үр дүнд үүссэн оролцогчдын эрх, үүрэг буюу эрх зүйн нөхцөлд үл нөлөөлнө.

2. Тухайн улс олон талт гэрээг цуцлах буюу түүнээс гарвал тийнхүү цуцалсан буюу гэрээнээс гарсан нь хүчин төгөлдөр болсон өдрөөс эхлэн уг улс болон гэрээнд оролцогч бусад улс бүрийн хоорондох харилцаанд 1 дэх хэсгийн заалтыг хэрэглэнэ.
71 дүгээр зүйл
Олон улсын нийтлэг эрх зүйн заавал мөрдөх
хэм хэмжээнд харшилж буй гэрээ хүчингүй болсны үр дагавар
1. Хэрэв гэрээ 53 дугаар зүйлийн дагуу угаасаа хүчингүй байвал түүнд оролцогчид:
(a) олон улсын нийтлэг эрх зүйн заавал мөрдөх хэм хэмжээнд харшилж байгаа заалтын үндсэн дээр хийсэн аливаа үйлдлийн үр дагаврыг аль болохоор арилгана;
(b) өөр хоорондын харилцааг олон улсын нийтлэг эрх зүйн заавал мөрдөх хэм хэмжээтэй нийцүүлнэ.

2. Хэрэв гэрээ 64 дүгээр зүйлийн дагуу угаасаа хүчингүй болж зогсвол:
(a) гэрээг цаашид биелүүлэх аливаа үүргээс оролцогч улсуудыг чөлөөлнө;
(b) гэрээг зогсоохоос өмнө түүнийг гүйцэтгэсний үр дүнд үүссэн оролцогчийн эрх, үүрэг буюу эрх зүйн нөхцлийг хэвээр үлдээх нь олон улсын нийтлэг эрх зүйн заавал мөрдөх шинэ хэм хэмжээнд үл харшлах хэмжээнд тэдгээрийг цаашид үлдээж болох бол уг эрх, үүрэг буюу эрх зүйн нөхцөлд үл нөлөөлнө.
72 дугаар зүйл
Гэрээний үйлчлэлийг түр зогсоосны үр дагавар
1. Гэрээнд өөрөөр заагаагүй буюу оролцогчид өөрөөр тохиролцоогүй бол гэрээний үйлчлэлийг түүний заалтын дагуу буюу энэхүү конвенцийн дагуу түр зогсоосноор:

(a) өөр хоорондын харилцаанд нь үйлчлэлийг түр зогсоож байгаа гэрээний оролцогчдыг түр зогсоох хугацааны туршид гэрээг заавал биелүүлэх үүргээс чөлөөлнө;
(b) оролцогчдын хооронд гэрээгээр тогтоосон эрх зүйн харилцаанд өөрөөр үл нөлөөлнө.
2. Гэрээний үйлчлэлийг түр зогсоосон хугацаанд оролцогчид гэрээний үйлчлэлийг сэргээхэд саад болохуйц үйлдэл хийхээс түдгэлзэнэ.
VI ХЭСЭГ
БУСАД ЗААЛТ
73 дугаар зүйл
Улс эрх залгамжлах, улс хариуцлага хүлээх,
байлдааны ажиллагаа эхлэх тохиолдол
Энэхүү конвенцийн заалтууд улсуудын эрх залгамжлах, улсуудын олон улсын хариуцлага буюу улсуудын хооронд байлдааны ажиллагаа эхлэснээс гэрээний тухайд үүдэн гарч болох ямар ч асуудлыг урьдчилан шийдвэрлэхгүй.
74 дүгээр зүйл
Дипломат болон консулын харилцаа ба гэрээ байгуулах
Хоёр буюу хэд хэдэн улсын хооронд дипломат буюу консулын харилцаа тогтоогоогүй буюу тасарсан нь тэдгээр улсын хооронд гэрээ байгуулахад саад болохгүй. Гэрээ байгуулах нь дипломат буюу консулын харилцаанд нөлөөлөхгүй.
75 дугаар зүйл
Түрэмгийлэгч улсын тохиолдол
Энэхүү конвенцийн заалтууд түрэмгийлэгч улсаас үйлдсэн түрэмгийлэлтэй холбогдуулан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрмийн дагуу авсан арга хэмжээний үр дүнд уг улсын талаар үүдэн гарч болох гэрээний ямарваа үүргийг үл хөндөнө.
VII ХЭСЭГ
ГЭРЭЭ ХАДГАЛАГЧ, МЭДЭГДЭЛ, ЗАЛРУУЛГА, БҮРТГЭЛ
76 дугаар зүйл
Гэрээ хадгалагч
1. Гэрээ хадгалагчийг хэлэлцээнд оролцогч улсууд буюу уг гэрээгээр, эсхүл өөр ямар нэгэн журмаар томилж болно. Гэрээ хадгалагчаар нэг буюу хэд хэдэн улс, олон улсын байгууллага буюу тийм байгууллагын захиргааны гол албан тушаалтан байж болно.
2. Гэрээ хадгалагчийн үүрэг олон улсын шинж чанартай бөгөөд гэрээ хадгалагч үүргээ гүйцэтгэхдээ хараат бус ажиллах үүрэгтэй. Тухайлбал, зарим оролцогчийн хооронд гэрээ хүчин төгөлдөр болоогүй буюу аль нэг улс болон гэрээ хадгалагчийн хооронд гэрээ хадгалагчийн үүргийн биелэлтийн талаар саналын зөрүү гарсан нь дээрх үүрэгт үл нөлөөлнө.
77 дугаар зүйл
Гэрээ хадгалагчийн үүрэг
1. Гэрээнд өөрөөр заагаагүй буюу хэлэлцэн тохирогч улсууд өөрөөр тохиролцоогүй бол гэрээ хадгалагч дараахь үүрэгтэй байна:
(a) гэрээ хадгалагчид хүлээлгэн өгсөн гэрээний жинхэнэ эх, бүрэн эрхийн итгэмжлэлийг хадгалах;
(b) гэрээний жинхэнэ эхээс баталгаатай хуулбар бэлтгэх, гэрээгээр зааж болох аль нэг өөр хэлээр гэрээний эх бичвэрийг бэлтгэх, түүнчлэн тэдгээрийг оролцогч улсуудад болон оролцогч болох эрх бүхий улсуудад илгээх;

(c) гэрээнд гарын үсэг зуруулж авах, гарын үсэг зурахтай холбогдсон баримт бичиг, мэдэгдэл, мэдээг хүлээн авч хадгалах;
(d) гэрээнд хамаарах гарын үсэг, баримт бичиг, мэдэгдэл буюу мэдээ зохих хэлбэр журмаар үйлдэгдсэн эсэхийг судлах, шаардлагатай тохиолдолд энэ асуудлыг холбогдох улсын сонорт хүргэх;
(e) гэрээнд хамаарах баримт бичиг, мэдэгдэл болон мэдээний талаар оролцогч улсууд болон оролцогч болох эрх бүхий улсуудад мэдээлэх;
(f) гэрээ хүчин төгөлдөр болоход шаардагдах тооны гарын үсэг, батламж жуух бичиг буюу хүлээн зөвшөөрсөн, батласан буюу нэгдэн орсон тухай баримт бичгийг хүлээн авсан буюу хадгалуулсан тухай гэрээнд оролцогч болох эрх бүхий улсуудад мэдэгдэх;
(g) Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Нарийн бичгийн дарга нарын газарт гэрээг бүртгүүлэх;
(h) энэхүү конвенцийн бусад заалтад дурдсан үүргийг гүйцэтгэх.
2. Гэрээ хадгалагчийн үүргийг биелүүлэхтэй холбогдон ямар нэгэн улс болон гэрээ хадгалагчийн хооронд зөрөлдөөн гарсан тохиолдолд гэрээ хадгалагч уг асуудлыг гэрээнд гарын үсэг зурсан улсууд болон хэлэлцэн тохирогч улсуудад, эсхүл холбогдох тохиолдолд сонирхогч олон улсын байгууллагын эрх бүхий байгууллагын сонорт хүргэнэ.

78 дугаар зүйл
Мэдэгдэл
Гэрээ буюу энэхүү конвенцид өөрөөр заагаагүй бол энэхүү конвенцийн дагуу аливаа улсын хийх мэдэгдлийг:
(a) хэрэв гэрээ хадгалагч байхгүй бол шууд хаягласан улсад, эсхүл гэрээ хадгалагч байвал түүнд илгээнэ;

(b) хаягласан улс хүлээн авсан, эсхүл тодорхой тохиолдлоос хамааран гэрээ хадгалагч хүлээн авснаар холбогдох улс дээрхийг хийсэнд тооцогдоно;
(c) хэрэв гэрээ хадгалагчид илгээсэн бол 77 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн (е) дэд хэсгийн дагуу гэрээ хадгалагч хаягласан улсад мэдэгдсэний дараа уг улс дээрхийг хүлээн авсанд тооцно.
79 дүгээр зүйл
Гэрээний эх бичвэр буюу баталгаатай хуулбарын алдааг залруулах
1. Гэрээний эх бичвэрийг жинхэлсний дараа гэрээнд гарын үсэг зурсан болон хэлэлцэн тохирогч улсууд гэрээний эх бичвэрт алдаа байгааг нийтээр хүлээн зөвшөөрсөн тохиолдолд хэрэв тэд өөр арга хэрэглэхээр шийдвэрлээгүй бол алдааг дор дурдсан замаар залруулна:
(a) гэрээний эх бичвэрт зохих залруулга оруулж уг залруулгыг зохих ёсоор эрх олгогдсон төлөөлөгчдөөр үзэглүүлэх;

(b) оруулахаар тохиролцсон залруулга бүхий баримт бичиг бэлтгэх, эсхүл тийм баримт бичиг солилцох; эсхүл

(c) бүх гэрээний залруулсан эх бичвэрийг жинхэнэ эх боловсруулсантай адил журмаар бэлтгэх.
2. Гэрээ хадгалагчид хадгалуулах ёстой гэрээний тухайд бол гэрээ хадгалагч алдааны тухай, мөн алдааг залруулах тухай саналын талаар гэрээнд гарын үсэг зурсан улсууд болон хэлэлцэн тохирогч улсуудад мэдэгдэж, тэрхүү саналаас татгалзаж болох хугацааг тогтооно. Хэрэв энэ хугацааг дуусахаас өмнө:
(a) татгалзаагүй бол гэрээ хадгалагч гэрээний эх бичвэрт залруулга оруулан үзэглэж, залруулсан тухай протокол үйлдэн хуулбарыг гэрээнд оролцогч улсууд болон гэрээнд оролцогч болох эрхтэй улсуудад илгээнэ;
(b) татгалзсан бол энэ тухай гэрээ хадгалагч гэрээнд гарын үсэг зурсан улсууд болон хэлэлцэн тохирогч улсуудад мэдэгдэнэ.
3. Хоёр буюу хэд хэдэн хэлээр жинхэлсний дараа тэдгээр эх бичвэрийн хооронд зөрүү гарсан бөгөөд түүнийг гэрээнд гарын үсэг зурсан улсууд болон хэлэлцэн тохирогч улсууд нийтээр залруулах ёстой гэж нийтээр зөвшөөрсөн тохиолдолд 1, 2 дахь хэсэгт дурдсан журмыг мөн хэрэглэнэ.
4. Гэрээнд гарын үсэг зурсан улсууд болон хэлэлцэн тохирогч улсууд өөрөөр шийдвэрлэхгүй бол залруулсан эх бичвэр алдаатай эх бичвэрийг ab initio орлоно.
5. Бүртгэгдсэн гэрээний эх бичвэрийг залруулсан тухайг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Нарийн бичгийн дарга нарын газарт мэдэгдэнэ.
6. Хэрэв гэрээний баталгаатай хуулбарт алдаа илэрвэл гэрээ хадгалагч түүнийг залруулсан тухай протокол үйлдэж, хуулбарыг гэрээнд гарын үсэг зурсан болон хэлэлцэн тохирогч улсуудад илгээнэ.

80 дугаар зүйл
Гэрээг бүртгүүлэх, нийтлэх
1. Гэрээг хүчин төгөлдөр болсны дараа бүртгүүлэх буюу хэрэгт хадгалуулах, тухайн тохиолдлоос хамааран жагсаалтад оруулах болон нийтлүүлэхээр Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Нарийн бичгийн дарга нарын газарт хүргүүлнэ.
2. Гэрээ хадгалагчийг томилсноор дээрх хэсэгт дурдсан үйлдлийг гүйцэтгэх эрхийг түүнд олгоно.
VIII ХЭСЭГ. ТӨГСГӨЛИЙН ЗААЛТ
81 дүгээр зүйл
Гарын үсэг зурах
Энэхүү конвенц Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага, түүний аль нэг төрөлжсөн байгууллага буюу Олон улсын цөмийн эрчим хүчний агентлагийн гишүүн бүх улс, эсхүл Олон улсын шүүхийн дүрэмд оролцогч улсууд, түүнчлэн Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий Ассамблейгаас энэхүү конвенцийн оролцогч болохыг уриалсан аливаа бусад улс 1969 оны арван нэгдүгээр сарын 30-ны өдөр хүртэл Бүгд Найрамдах Австри Улсын Холбооны гадаад хэргийн яаманд, энэ өдрөөс хойш 1970 оны дөрөвдүгээр сарын 30-ны өдөр хүртэл Нью-Йорк хот дахь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Төв байранд гарын үсэг зурахад нээлттэй байна.
82 дугаар зүйл
Соёрхон батлах
Энэхүү конвенцийг соёрхон батлана. Батламж жуух бичгийг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн даргад хадгалуулна.
83 дугаар зүйл
Нэгдэн орох
81 дүгээр зүйлд дурдсан зэрэглэлийн аль нэгд багтах аливаа улс энэхүү конвенцид нэгдэн орж болно. Нэгдэн орсон тухай баримт бичгийг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн даргад хадгалуулна.
84 дүгээр зүйл
Хүчин төгөлдөр болох
1. Энэхүү конвенц гучин тав дахь батламж жуух бичиг буюу нэгдэн орсон тухай баримт бичгийг хадгалуулахаар хүлээлгэн өгснөөс хойш гуч дахь өдрөөс хүчин төгөлдөр болно.
2. Гучин тав дахь батламж жуух бичиг буюу нэгдэн орсон тухай баримт бичгийг хадгалуулахаар хүлээлгэн өгснөөс хойш энэхүү конвенцийг соёрхон батласан буюу түүнд нэгдэн орсон улс тус бүрийн тухайд батламж жуух бичгээ буюу нэгдэн орсон тухай баримт бичгээ хадгалуулахаар хүлээлгэн өгснөөс хойш гуч дахь өдрөөс Конвенц хүчин төгөлдөр болно.
85 дугаар зүйл
Адил хүчинтэй эх бичвэрүүд
Энэхүү конвенцийн англи, испани, орос, франц, хятад хэлээр үйлдсэн адил хүчинтэй жинхэнэ эх бичвэрийг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн даргад хадгалуулна.
Хэмээснийг нотлон тус тусын засгийн газраас зохих ёсоор олгосон бүрэн эрх бүхий дор гарын үсэг зурсан төлөөлөгчид энэхүү конвенцид гарын үсэг зурцгаав.
Нэг мянга есөн зуун жаран есөн оны тавдугаар сарын хорин гуравны өдөр Вена хотноо үйлдэв.
ХАВСРАЛТ
1. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга мэргэжлийн хуульчдаас эвлэрүүлэх зуучлагчдын нэрсийн жагсаалтыг гаргаж хөтөлнө. Эл зорилгоор Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн буюу энэхүү конвенцид оролцогч улс бүр эвлэрүүлэх зуучлагч хоёр хүнийг томилохыг санал болгох бөгөөд ийнхүү томилогдсон хүмүүсийн нэрсээр дээрх жагсаалтыг гаргана. Гэнэт чөлөөлөгдсөн орон тоог нөхөхийн тулд томилсон эвлэрүүлэх зуучлагчдыг оролцуулан бүх эвлэрүүлэх зуучлагчдыг таван жилийн хугацаагаар томилох бөгөөд энэ хугацааг дахин сунгаж болно. Эвлэрүүлэх зуучлагчийн томилолтын хугацаа дуусахад тэрээр дараахь хэсгийн дагуу сонгогдож биелүүлэх ёстой аливаа үүргээ үргэлжлүүлэн гүйцэтгэх болно.
2. Хэрэв 66 дугаар зүйлийн дагуу Ерөнхий нарийн бичгийн даргад хүсэлт ирүүлбэл тэрээр маргааныг дор дурдсан журмаар байгуулагдсан эвлэрүүлэх комисст шилжүүлнэ:

Маргаанд оролцогч нэг тал болох улс буюу улсууд:
(a) тэрхүү улсын буюу тэдгээр улсын аль нэгний иргэн бөгөөд 1 дэх хэсэгт дурдсан жагсаалтад орсон хүмүүсээс, эсхүл өөр хүмүүсээс эвлэрүүлэх зуучлагч нэгийг томилно;
(b) тэрхүү улсын буюу тэдгээр улсын аль нэгний иргэн биш бөгөөд дээр дурдсан жагсаалтад нэр нь орсон эвлэрүүлэх зуучлагч нэгийг томилно.
Маргаанд оролцогч нөгөө тал болох улс буюу улсууд дээрхийн адилаар эвлэрүүлэх хоёр зуучлагчийг томилно. Талуудын сонгож авч байгаа эвлэрүүлэх дөрвөн зуучлагч холбогдох хүсэлтийг Ерөнхий нарийн бичгийн дарга хүлээн авсан өдрөөс хойш жаран хоногийн дотор томилогдсон байна.
Эдгээр эвлэрүүлэх дөрвөн зуучлагч тэдний хамгийн сүүлчийнхийг томилсон өдрөөс хойш жаран хоногийн дотор жагсаалтад орсон хүмүүсээс тав дахь эвлэрүүлэх зуучлагчийг томилох бөгөөд тэр нь дарга болно.
Хэрэв дарга буюу эвлэрүүлэх бусад зуучлагчдын аль нэгийг дээр заасан хугацаанд томилохгүй бол уг хугацаа дууссан өдрөөс хойш жаран хоногийн дотор Ерөнхий нарийн бичгийн дарга тэднийг томилно. Даргыг жагсаалтанд орсон хүмүүсээс, эсхүл Олон улсын эрх зүйн комиссын гишүүдээс Ерөнхий нарийн бичгийн дарга томилж болно. Томилолт хийх ёстой аль ч хугацааг маргаанд оролцогч талуудын тохиролцсоноор сонгож болно.
Аливаа сул орон тоог нөхөхдөө анх томилсон журмыг баримтална.
3. Эвлэрүүлэх комисс горимоо өөрөө тогтооно. Саналаа амаар буюу бичгээр өгөхийг комиссоос маргаанд оролцогч талуудын зөвшөөрснөөр гэрээний аль ч оролцогчид санал болгож болно. Комисс шийдвэр буюу зөвлөмжийг таван гишүүний олонхийн саналаар гаргана.
4. Комисс маргааныг эвээр шийдвэрлэхийг хөнгөвчлөх аливаа арга хэмжээнд маргаанд оролцогч талуудын анхаарлыг хандуулж болно.
5. Комисс талуудын мэдүүлгийг сонсож тэдгээрийн гомдол, татгалзах саналыг хэлэлцэхийн зэрэгцээ маргааныг эвээр шийдвэрлэхэд чиглэсэн саналаа талуудад танилцуулна.
6. Комисс байгуулагдсан өдрөөсөө хойш арван хоёр сарын дотор тайлангаа гаргах ёстой. Энэхүү тайланг Ерөнхий нарийн бичгийн даргад илгээж маргаанд оролцогч талуудад хүргүүлнэ. Комиссын тайлан болон түүнд дурдсан үйл баримт буюу эрх зүйн асуудлын тухай аливаа дүгнэлт нь талуудын тухайд заавал биелүүлэх хүчингүй бөгөөд зөвхөн маргааныг эвээр шийдвэрлэхийг хөнгөвчлөхийн тулд талуудад хэлэлцүүлэхээр санал болгож буй зөвлөмжийн шинжтэй байна.
7. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Комисст шаардагдаж болох тусламж, хангамж олгоно. Комиссын зардлыг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага хариуцна.

Хүний Эрхийн Түгээмэл Тунхаглал

2009-05-14T20:49:00.000+08:00

Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий Ассамблейн 217/А/III/ mогтоолоор 1946 оны 12 дугаар сарын 10-ны өдөр баталж, түүний бүх заалтыг дагаж мөрдөхийг гишүүн улсуудад уриалжээ.
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий Ассамблейн 217/А/III/ mогтоолоор 1946 оны 12 дугаар сарын 10-ны өдөр баталж, түүний бүх заалтыг дагаж мөрдөхийг гишүүн улсуудад уриалжээ.
УДИРТГАЛ
Хүн төрөлхтний ам бүлийн гишүүн бүхэнд угаас заяасан нэр төр болон тэдний адил тэгш, салшгүй эрхийг хүлээн зөвшөөрөх нь эрх чөлөө, шударга ёс, бүх нийтийн энх тайвны үндэс мөнийг иш үндэс болгон;
хүний эрхийг үл тоомсорлох, басамжлах нь зон олны ариун сэтгэлийг сэвтээн жигшээсэн балмад үйлдэлд хүргэж байсан бөгөөд хүмүүс үгээ хэлэх, итгэл үнэмшилтэй байх эрх чөлөөтэй түүнчлэн айх аюулгүй, гачигдах зовлонгүй дэлхий ертөнцийг бий болгох нь хүн ардын эрхэм дээд эрмэлзэл мөн хэмээн үзэж;
хүмүүс эзэрхэг засаглал, дарлалын эсрэг өөрийн эрхгүй эцсийн арга болгон зэвсэглэн босоход хүргэхгүйн тулд хүний эрхийг хуулиар хамгаалах нь нэн чухал гэдгийг анхааран;
улс түмний хооронд найрсаг харилцаа хөгжүүлэхэд тус дөхөм үзүүлэх нь нэн чухлыг харгалзан;
хүн үндсэн эрхтэй, хувь хүн нэр төр, үнэ цэнэтэй, эрэгтэй, эмэгтэйчүүд тэгш эрхтэй гэдэгт Нэгдсэн Үндэстний улс түмэн итгэл төгс байгаагаа дүрмээрээ нотлохын хамт, илүү эрх чөлөөтэй байдалд нийгмийн дэвшлийг урагшлуулах, амьдралын нөхцлийг сайжруулахад дөхөм үзүүлэхээр шийдвэрлэснийг харгалзан;
гишүүн улсууд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагатай хамтран хүний эрх, үндсэн эрх чөлөөг нийтээр хүндлэн сахихад тус дөхөм үзүүлэх үүрэг авсныг үндэслэн;
энэхүү үүргийг бүрэн биелүүлэхэд хүний эрх, эрх чөлөөг нийтээр нэг мөр ойлгох явдал нэн чухал ач холбогдолтойг харгалзан;

тийнхүү, үүний учир,
Ерөнхий Ассамблей,
Энэхүү хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг дэлхийн бүх улс түмэн, бүх улс гүрэн хэрэгжүүлэхийг эрмэлзвэл зохих нийтлэг зорилт болгон дэвшүүлж, энэ зорилтын үүднээс хүн бүр, нийгмийн нэгж байгууллага бүхэн эл Тунхаглалыг байнга бодолцон гэгээрч боловсрох замаар хүний эрх, эрх чөлөөг хүндэтгэн сахихад дөхөм үзүүлэхийг эрмэлзэх ёстойг, түүнчлэн үндэсний болон олон улсын хэмжээний дэвшилтэт арга хэмжээ авах замаар эдгээр эрх, эрх чөлөөг Нэгдсэн Үндэстний гишүүн улсын ард түмэн, тэдгээр улсын эрх мэдлийн нутаг дэвсгэр дээр оршин суудаг ард түмний аль алинаар нь бүх нийтээр үр нөлөөтэй хүлээн зөвшөөрүүлж, дагаж мөрдөх явдлыг хангахад тус дөхөм үзүүлэхийг эрмэлзэх ёстойг зарлан тунхаглаж байна.
1 дүгээр зүйл
Хүн бүр төрөхөөсөө эрх чөлөөтэй, нэр төр, эрхийнхээ хувьд адил тэгш байна. Тэдэнд оюун ухаан, өрлөг сэтгэл заяасан бөгөөд өөр хоорондоо ахан дүүгийн ёсоор харилцах ёстой.
2 дугаар зүйл
Хүн бүр энэ Тунхаглалд заасан бүхий л эрх, эрх чөлөөг арьс үндэс, арьсны өнгө, хүйс, хэл, шашин шүтлэг, улс төрийн болон бусад үзэл бодол, үндэсний буюу нийгмийн гарал, эд хөрөнгө, язгуур угсаа болон бусад байдлын ялгааг эс харгалзан ямар ч гадуурхалгүйгээр эдлэх ёстой. Мөн түүнчлэн тухайн хүнийг харьяалдаг улс буюу нутаг дэвсгэрийн улс төр, эрх зүй болон олон улсын статус ямар ч байлаа гэсэн, тухайлбал, тусгаар тогтносон буюу асрамжинд байгаа, өөрөө эс удирдах зэрэг бүрэн эрхт байдал нь ямар ч байдлаар хязгаарлагдмал байсан тэр нь ялгаварлах үндэс болох ёсгүй.
3 дугаар зүйл
Хүн бүр амьд явах, эрх чөлөөтэй байх, халдашгүй дархан байх эрхтэй.
4 дүгээр зүйл
Хэнийг ч боолчлох буюу бусдын эрхшээлд байлгах ёсгүй. Аливаа төрлийн боолчлол болон боолын худалдааг хориглоно.
5 дугаар зүйл
Хэнд ч эрүү шүүлт тулган эсхүл хэнтэй ч хэрцгийгээр, хүний ёсноос гадуур буюу нэр төрийг нь доромжлон харьцах, шийтгэх ёсгүй.
6 дугаар зүйл
Хүн бүр хаана ч байсан эрх зүйн чадвартай байх эрхээ хүлээн зөвшөөрүүлэх эрхтэй.
7 дугаар зүйл
Хүн бүр хуулийн өмнө адил тэгш бөгөөд ямар ч алагчилалгүйгээр хуулиар адилхан хамгаалуулах эрхтэй. Хүн бүр энэхүү Тунхаглалд харшлах аливаа алагчилалаас болон тийнхүү алагчилахыг өдөөсөн турхиралтаас адилхан хамгаалуулах эрхтэй.
8 дугаар зүйл
Үндсэн хууль болон бусад хуулиар олгосон үндсэн эрх нь зөрчигдвөл хүн бүр эрх мэдэл бүхий үндэсний шүүхээр эрхээ бүрэн сэргээн тогтоолгох эрхтэй.
9 дүгээр зүйл
Хэнийг ч дур мэдэн баривчлах, саатуулах буюу хөөн зайлуулах ёсгүй.
10 дугаар зүйл
Хүн бүр тулгасан аливаа эрүүгийн ял болон эрх үүргээ тодорхойлуулахдаа хараат бус, тал хардаггүй шүүхээр бүрэн адил тэгш үндсэн дээр нээлттэй, шударгаар шүүлгэх эрхтэй.
11 дүгээр зүйл
1. Гэмт хэрэгт буруутгагдаж буй хэн боловч өмгөөлөх бүх боломжоор хангагдсан нээлттэй шүүх хурлаар гэм буруутайг нь хуулийн дагуу тогтоох хүртэл гэм буруугүй гэж тооцогдох эрхтэй.
2. Тухайн үед үндэсний буюу олон улсын хуулийн дагуу гэмт хэрэгт эс тооцож байсан аливаа үйлдэл буюу эс үйлдлийг үндэслэж, хэнийг ч гэмт хэрэгт яллан шийтгэх ёсгүй. Түүнчлэн гэмт хэрэг гарсан тэр үед ногдуулж болох байснаас илүү хүнд ял тохоож болохгүй.
12 дугаар зүйл
Хэний ч хувийн болон гэр бүлийн амьдралд хөндлөнгөөс дур мэдэн оролцох, орон байрны халдашгүй байдал, захидал харилцааных нь нууц болон нэр төр, алдар хүндэд нь халдах ёсгүй. Тийм оролцоо халдлагын эсрэг хэн ч бай хуулиар хамгаалуулах эрхтэй.
13 дугаар зүйл
1. Хэн боловч улсынхаа дотор чөлөөтэй зорчих, оршин суух газраа чөлөөтэй сонгох эрхтэй.
2. Хэн боловч аливаа улс орныг, түүний дотроо эх орноо орхин явах, эх орондоо эргэж очих эрхтэй.
14 дүгээр зүйл
1. Хэн боловч мөрдөлт мөшгөлтөөс зугтаж, өөр улсад орогнох боломжийг эрэлхийлэх болон орогнох эрхтэй.
2. Улс төрийн бус гэмт хэргийн улмаас буюу Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын зорилго, зарчимд харш хэрэг үйлдсэний улмаас зайлшгүй мөрдөгдөж буй тохиолдолд дээрх эрхийг эдлэж үл болно.
15 дугаар зүйл
1. Хүн бүр иргэний харьяалалтай байх эрхтэй.
2. Аливаа хүний иргэний харьяалал болон харьяаллаа өөрчлөх эрхийг дур мэдэн цуцлах ёсгүй.
16 дугаар зүйл
1. Насанд хүрсэн эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүс арьс үндэс, яс үндэс, шашин шүтлэгтэй холбогдсон аливаа хязгаарлалтгүйгээр гэрлэх, өрх тусгаарлах эрхтэй. Тэд гэрлэхдээ, гэрлэсний дараа болон гэрлэлтээ цуцлуулах үед тэгш эрх эдлэнэ.
2. Нөхөр, эхнэр болох хоёр хүн чөлөөтэй, харилцан бүрэн зөвшөөрсөн нөхцөлд гэрлэж болно.
3. Гэр бүл бол нийгмийн жам ёсны үндсэн нэгж мөн бөгөөд нийгэм, төрөөр хамгаалуулах эрхтэй.
17 дугаар зүйл
1. Хүн бүр эд хөрөнгийг ганцаараа буюу бусадтай хамтарч өмчлөх эрхтэй.
2. Хэний ч өмч хөрөнгийг дураар хураан авч болохгүй.
18 дугаар зүйл
Хүн бүр чөлөөтэй бодож сэтгэх, шашин шүтэх, эс шүтэх эрхтэй. Энэхүү эрхэнд шашин буюу шүтлэгээ өөрчлөх эрх чөлөө, бие даан буюу бусадтай хамтран нийтийн өмнө болон хувийн журмаар хичээл заах, хурал мөргөл хийх, шашны хийгээд зан үйлийн ёслол үйлдэх зэргээр шашин буюу шүтлэгээ номлох эрх чөлөө багтана.
19 дүгээр зүйл
Хүн бүр өөрийн үзэл бодолтой байх, түүнийгээ чөлөөтэй илэрхийлэх эрхтэй; энэхүү эрхэнд үзэл бодлоо ямар ч хорио саадгүй баримтлах эрх чөлөө, үзэл санаа, мэдээллийг улсын хилийн заагаар үл хязгаарлан аливаа арга замаар эрж сурвалжлах, хүлээж авах, түгээн дэлгэрүүлэх эрх чөлөө багтана.
20 дугаар зүйл
1. Хүн бүр чөлөөтэй, тайван хуран цуглах, эвлэлдэн нэгдэх эрхтэй.
2. Хэнийг ч аливаа эвлэл холбоонд албадан оруулах ёсгүй.
21 дүгээр зүйл
1. Хүн бүр улсаа удирдахад шууд буюу чөлөөтэй сонгосон төлөөлөгчдөөрөө уламжлан оролцох эрхтэй.
2. Хүн бүр улсдаа төрийн алба хаших тэгш эрхтэй.
3. Ард түмний хүсэл зориг бол засгийн эрх мэдлийн үндэс байх ёстой. Энэ хүсэл зориг нь сонгуулийн бүх нийтийн тэгш эрхийн үндсэн дээр саналыг нууцаар хураах буюу саналаа чөлөөтэй гаргах явдлыг хангахуйц өөр адил чанартай хэлбэрийг ашиглах замаар явуулж байвал зохих тогтмол, хуурамч бус сонгуулиар илрэлээ олно.
22 дугаар зүйл
Хүн бүр нийгмийн гишүүний хувьд нийгмийн хангамж эдлэх, түүнчлэн нэр төрөө хадгалах, биеэ боловсруулж хөгжүүлэхэд зайлшгүй шаардлагатай эдийн засаг, нийгэм, соёлын эрхээ улс бүрийн бүтэц, нөөц бололцоотой уялдуулан үндэсний хүч чармайлт хийгээд олон улсын хамтын ажиллагааны замаар хэрэгжүүлэх эрхтэй.
23 дугаар зүйл
1. Хүн бүр хөдөлмөрлөх, ажлаа чөлөөтэй сонгох, хөдөлмөрийн шударга, аятай нөхцлөөр хангуулах, ажилгүйдлээс хамгаалуулах эрхтэй.
2. Хүн бүр ямар ч алагчилалгүйгээр адил хэмжээний хөдөлмөрт адил хэмжээний шан хөлс авах эрхтэй.
3. Ажил хөдөлмөр эрхэлж байгаа хэн боловч хувийн болон ам бүлийнхээ ахуй амьжиргааг хүний зэрэгтэй авч явахад хүрэлцэхүйц бөгөөд зайлшгүй тохиолдолд нийгмийн хангамжийн эх үүсвэрээр нэмэн арвижуулсан, хийсэндээ таарсан, хүртээмжтэй шан хөлс авах эрхтэй.
4. Хүн бүр эрх ашгаа хамгаалах зорилгоор үйлдвэрчний эвлэл байгуулах буюу үйлдвэрчний эвлэлд нэгдэх эрхтэй.
24 дүгээр зүйл
Хүн бүр ажлын цагаа зохистойгоор хязгаарлуулах, цалинтай ээлжийн амралт эдлэх эрхийг оролцуулан амрах, зав чөлөөтэй байх эрхтэй.
25 дугаар зүйл
1. Хүн бүр хоол хүнс, хувцас хунар, орон байр, эмчилгээ сувилгаа, нийгэм ахуйн зайлшгүй шаардлагатай үйлчилгээг оролцуулаад өөрийн болон ам бүлийнхээ эрүүл мэнд, аж амьдралыг тэтгэхэд хүрэлцэхүйц амьжиргаатай байх эрхтэй. Ажилгүйдэх, өвчлөх, тахир дутуу болох, бэлэвсрэх, өтлөх, эсхүл өөрөөс үл хамаарах бусад шалтгаанаар амь зуулгагүй болох нөхцөлд тэтгэмж авах эрхтэй.
2. Эх нялхас онцгой асрамж, туслалцаа авах эрхтэй. Баталгаатай гэр бүлээс гарсан буюу бутач гэдгээс үл хамааран бүх хүүхэд нийгмээс адилхан хамгаалалт эдлэх ёстой.
26 дугаар зүйл
1. Хүн бүр сурч боловсрох эрхтэй. Наад зах нь анхан шатны болон ерөнхий боловсрол үнэ төлбөргүй байвал зохино. Анхан шатны боловсролыг заавал эзэмшүүлэх ёстой. Техникийн болон тусгай мэргэжлийн боловсрол нийтэд хүртээлтэй байх ёстой. Авъяас чадвартай нь уялдан хүн бүрт дээд боловсрол эзэмших боломж адилхан хүртээлтэй олгох ёстой.
2. Боловсрол нь бие хүнийг өв тэгш хөгжүүлэх, хүний эрх, үндсэн эрх чөлөөг улам бүр хүндэтгэдэг болоход чиглэх ёстой. Боловсрол нь аливаа улс түмэн, янз бүрийн арьстан хийгээд шашны бүлгүүд бие биеэ харилцан ойлгох, хүлцэн тэвчих, эвсэн найрамдах, мөн түүнчлэн Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагаас энх тайвныг сахиулах талаар явуулж буй үйл ажиллагаанд дөхөм үзүүлэх ёстой.
3. Хүүхэддээ олгох боловсролын чиглэлийг сонгоход эцэг эх давуу эрх эдлэнэ.
27 дугаар зүйл
1. Хүн бүр нийгмийнхээ соёлын амьдралд чөлөөтэй оролцох, урлагийн цэнгэлийг эдлэх, шинжлэх ухааны дэвшилд оролцож үр шимийг нь хүртэх эрхтэй.
2. Хүн бүр өөрийн туурвисан шинжлэх ухаан, утга зохиол, уран сайхны бүтээлийн материаллаг болон ёс суртахууны эрх ашгаа хамгаалуулах эрхтэй.
28 дугаар зүйл
Хүн бүр энэхүү Тунхаглалд заасан эрх, эрх чөлөөг бүрэн эдлэж болохуйц нийгмийн болон олон улсын дэг журамд аж төрөх эрхтэй.
29 дүгээр зүйл
1. Хүн бүр нийгмийнхээ өмнө тодорхой үүрэг хүлээх бөгөөд гагцхүү нийгэм л бие хүний чөлөөтэй, өв тэгш хөгжлийг хангана.
2. Хүн бүр эрх, эрх чөлөөгөө эдлэхдээ гагцхүү бусдын эрх, эрх чөлөөг зохих ёсоор хүлээн зөвшөөрч хүндлэх, мөн ардчилсан нийгмийн ёс суртахууны шударга шаардлага, нийгмийн хэв журам, ерөнхий сайн сайхан байдлыг хангах үүднээс хуульчлан тогтоосноос өөр хязгаарлалтад өртөгдөх ёсгүй.
3. Эдгээр эрх, эрх чөлөөг хэрэгжүүлэхдээ Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын зорилго, зарчимтай хэрхэвч зөрчилдүүлж болохгүй.
30 дугаар зүйл
Энэхүү Тунхаглалын ямар ч зүйлийг аль нэг улс, бүлэг буюу бие хүний зүгээс энд тунхагласан эрх, эрх чөлөөг устгахад чиглэсэн аливаа үйл ажиллагаа явуулах буюу тийм үйлдэл хийх эрх олгож байгаа мэтээр мушгин тайлбарлаж болохгүй.

Нэгдсэн Үндэсний Байгууллагын Дүрэм

2009-05-14T20:46:00.000+08:00

ТАЙЛБАР
Энэхүү Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрэмд Олон улсын байгууллага үүсгэн байгуулах асуудлаархи Нэгдсэн Үндэстнүүдийн бага хурлын төгсгөлийн хуралдаан дээр 1945 оны 6 дугаар сарын 26-ны өдөр Сан Франциско хотноо гарын үсэг зурж, уг дүрэм 1945 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдөр хүчин төгөлдөр болсон. Олон улсын шүүхийн дүрэм нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрмийн бүрэлдэхүүн хэсэг мөн.
Дүрмийн 23, 27, 61 дүгээр зүйлд оруулсан нэмэлт өөрчлөлт нь 1963 оны 12 дугаар сарын 17-ны өдөр Ерөнхий Ассамблейгаар батлагдаж, 1965 оны 8 дугаар сарын 31-ний өдөр хүчин төгөлдөр болсон. 61 дүгээр зүйлд хожим оруулсан нэмэлт өөрчлөлт нь 1971 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдөр Ерөнхий Ассамблейгаар батлагдаж, 1973 оны 9 дүгээр сарын 24-ний өдөр хүчин төгөлдөр болсон. 109 дүгээр зүйлд оруулсан нэмэлт өөрчлөлт нь 1965 оны 12 дугаар сарын 20-ны өдөр Ерөнхий Ассамблейгаар батлагдаж, 1968 оны 6 дугаар сарын 12-ны өдөр хүчин төгөлдөр болсон.
23 дугаар зүйлд оруулсан нэмэлт өөрчлөлтөөр Аюулгүйн Зөвлөлийг өргөтгөж, гишүүдийн тоог арван нэг байсныг арван тав болгосон. Нэмэлт өөрчлөлт оруулсан 27 дугаар зүйл ёсоор Аюулгүйн Зөвлөлөөс гаргах шийдвэр нь дэгийн асуудлаар есөн гишүүн (хуучин долоо байсан), бусад бүх асуудлаар Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын таван гишүүнийг оролцуулан нийт есөн гишүүн (хуучин долоо байсан) тус тус дэмжих санал өгвөл хүчин төгөлдөр болно.
61 дүгээр зүйлийн 1965 оны 8 дугаар сарын 31-ний өдөр хүчин төгөлдөр болсон нэмэлт өөрчлөлтийн дагуу Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөлийн гишүүдийн тоог арван наймаас хорин долоо болгон нэмэгдүүлсэн. Тэрхүү зүйлийн 1973 оны 9 дүгээр сарын 24-ний өдөр хүчин төгөлдөр болсон дараагийн нэмэлт өөрчлөлтийн дагуу Зөвлөлийн гишүүдийн уг тоог тавин дөрөв болгон нэмсэн.
109 дүгээр зүйлийн эхний хэсэгт оруулсан нэмэлт өөрчлөлтийн дагуу, дүрмийг хянан үзэх зорилго бүхий гишүүн улсуудын Ерөнхий бага хурлыг Ерөнхий Ассамблейн гишүүдийн гуравны хоёр болон Аюулгүйн Зөвлөлийн аль ч есөн гишүүний (хуучин долоо байсан) саналаар тогтоон товлосон газар, хугацаанд хийж болно. Дүрмийг хянан үзэх бага хурал хуралдуулах асуудлыг Ерөнхий Ассамблейн ээлжит аравдугаар чуулганаар хэлэлцэх тухай дүрмийн 109 дүгээр зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасны дагуу Ерөнхий Ассамблей, Аюулгүйн Зөвлөл 1955 онд авч хэлэлцээд уг 3 дахь хэсгийн “Аюулгүйн Зөвлөлийн аль ч долоон гишүүний саналаар” гэсэн анхны томъёоллыг хэвээр үлдээсэн болно.

НЭГДСЭН ҮНДЭСТНИЙ БАЙГУУЛЛАГЫН ДҮРЭМ
1945 оны 6 дугаар сарын 26-ны өдөр баталж,
1945 оны 10 дугаар сарын 24-ний өдөр хүчин төгөлдөр болсон
НЭГДСЭН ҮНДЭСТНИЙ УЛС ТҮМЭН БИД,
бидний үед хүн төрөлхтөнд хоёр удаа өгүүлшгүй гай зовлон учруулсан дайны гамшгаас хойч үеийнхнийг ангижруулах,
хүний үндсэн эрх, хувь хүний нэр төр, үнэ цэнд итгэх итгэл болон эрэгтэйчүүд, эмэгтэйчүүд түүнчлэн том, жижиг үндэстэн адил тэгш эрхтэй хэмээх итгэлийг дахин нотлох,
шударга ёсыг сахих, гэрээ болон олон улсын эрх зүйн бусад эх сурвалжаас үүдэн гарах аливаа үүргийг хүндэтгэн мөрдөх нөхцлийг бүрэлдүүлэх,
илүү эрх чөлөөтэй байдалд нийгмийн дэвшлийг урагшлуулах, амьдралын түвшинг сайжруулахад тус дөхөм үзүүлэх
ЗОРИЛГЫН ҮҮДНЭЭС
хүлээцтэй байх, найрсаг хөршийн ёсоор эв эеийг сахин хамтдаа аж төрөх,
олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахын төлөө хүчээ нэгтгэх,
зарчим батлах, арга тогтоох замаар зэвсэгт хүчнийг гагцхүү нийтийн ашиг тусынхаас бусад зорилгод хэрэглэхгүй байлгах,
олон улсын арга хөшүүргийг бүх улс түмний эдийн засаг, нийгмийн дэвшилд тус дөхөм үзүүлэхэд ашиглах
ШИЙДВЭР ТӨГС БАЙГАА БӨГӨӨД
ЭДГЭЭР ЗОРИЛГЫГ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХИЙН ТУЛД ХҮЧ ЧАРМАЙЛТАА НЭГТГЭХЭЭР ШИЙДВЭРЛЭВ.
Үүний учир манай холбогдох засгийн газрууд, Сан Франциско хотноо хуран цугларсан зохих хэлбэрээр ёсчлон үйлдсэн, бүрэн эрхийн үнэмлэх бичиг бүхий төлөөлөгчдөөрөө уламжлан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын энэхүү дүрмийг батлахаар тохиролцож, “Нэгдсэн Үндэстэн” гэдэг нэр бүхий олон улсын байгууллагыг үүгээр үүсгэн байгуулав.

I бүлэг
ЗОРИЛГО, ЗАРЧИМ
1 дүгээр зүйл
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага дараахь зорилгыг эрхэмлэнэ:
1. Олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулах, энэ зорилгын үүднээс энх тайванд учрах аюул заналыг сэрэмжлэн зайлуулах, түрэмгийлэл буюу энх тайвныг бусниулах бусад явууллагыг дарахын тулд үр нөлөөтэй хамтарсан арга хэмжээ авах, олон улсын маргаан буюу энх тайвныг бусниулахад хүргэж болзошгүй байдлыг шударга ёс, олон улсын эрх зүйн зарчмын дагуу эв зүйгээр зохицуулах буюу шийдвэрлэж байх;
2. Улс үндэстний хооронд улс түмний тэгш эрх, өөртөө засан тохинох зарчмыг хүндэтгэсэн найрсаг харилцааг хөгжүүлэх түүнчлэн бүх нийтийн энх тайвныг бэхжүүлэх үүднээс бусад зохистой арга хэмжээ авч байх;

3. Эдийн засаг, нийгэм, соёл болон хүмүүнлэгийн шинж чанартай олон улсын асуудлыг шийдвэрлэх, арьсны өнгө, хүйс, хэл, шашин шүтлэгээр үл ялган хүний эрх, хэн бүхний үндсэн эрх чөлөөг хүндэтгэх явдлыг хөхиүлэн дэмжиж, хөгжүүлэх талаар олон улсын хамтын ажиллагааг хэрэгжүүлэх;

4. Эдгээр нийтлэг зорилгыг хэрэгжүүлэхэд улс үндэстний үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах төв болж байх.

2 дугаар зүйл
1 дүгээр зүйлд заасан зорилгоо биелүүлэхийн тулд тус Байгууллага, түүний гишүүд доорхи зарчмыг баримтлан ажиллана:
1. Тус Байгууллага нь гишүүн бүрийнхээ илүү бүрэн эрхт тэгш байдлын зарчим дээр үндэслэсэн болно.
2. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх гишүүн нь гишүүн байхаас үүдэн гарах эрх болон ашиг тусыг бүгдээрээ эдлэхийн тулд энэхүү дүрмээр хүлээсэн үүргээ үнэнч шударгаар биелүүлнэ.
3. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх гишүүн нь улс хоорондын маргаанаа олон улсын энх тайван, аюулгүй байдал, шударга ёсонд хор хүргэхгүйгээр эв зүйгээр шийдвэрлэж байна.
4. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх гишүүн нь олон улсын харилцаандаа аливаа улсын нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал буюу улс төрийн тусгаар тогтнолын эсрэг хүчээр сүрдүүлэх болон хүч хэрэглэх, түүнчлэн Нэгдсэн Үндэстний зорилгод харшлах ямарваа бусад үйлдлийг цээрлэнэ.
5. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх гишүүн нь тус Байгууллагаас энэхүү дүрмийн дагуу авах аливаа арга хэмжээг хэрэгжүүлэхэд бүхий л талаар туслахын хамт Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын зүгээс сэргийлэх буюу албадах арга хэмжээ авч байгаа аливаа улсад туслахыг цээрлэнэ.
6. Олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахад тус Байгууллагын гишүүн бус улс ч эдгээр зарчмыг баримтлах шаардлагатай байж болохыг харгалзан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага нь тийм улсын үйл ажиллагааг тэдгээр зарчимд нийцүүлэх явдлыг хангана.
7. Энэхүү дүрмийн ямар ч заалт аливаа улсын дотоод эрх мэдэлд гарцаагүй хамаарах асуудалд хөндлөнгөөс оролцох эрхийг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагад олгохгүй бөгөөд тийм асуудлыг энэхүү дүрэмд заасан журмаар шийдвэрлүүлэхээр мэдүүлэхийг гишүүн улсуудаас үл шаардана. Гэхдээ энэ зарчим VII бүлэгт заасан албадах арга хэмжээ хэрэглэхийг үл хөндөнө.
II бүлэг
БАЙГУУЛЛАГЫН ГИШҮҮД
3 дугаар зүйл
Олон улсын байгууллага байгуулах Сан Францискогийн Бага хуралд оролцсон эсхүл 1942 оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрийн Нэгдсэн Үндэстний тунхаглалд урьд нь гарын үсэг зурсан бөгөөд энэхүү дүрмийн 110 дугаар зүйлд заасанчлан түүнд гарын үсэг зурж, соёрхон батласан улсууд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын анхдагч гишүүд байна.
4 дүгээр зүйл

1. Энэхүү дүрэмд заасан үүргүүдийг хүлээн зөвшөөрсөн, Байгууллагын үзэж байгаагаар тэдгээр үүргийг биелүүлж чадах, биелүүлэхийг хүсч байгаа энхийг эрхэмлэгч бусад бүх улс тус Байгууллагад гишүүнээр элсэж болно.
2. Аливаа тийм улсыг Байгууллагад гишүүнээр элсүүлэх асуудлыг Аюулгүйн Зөвлөлийн зөвлөмжийг үндэслэн Ерөнхий Ассамблейн тогтоолоор шийдвэрлэнэ.
5 дугаар зүйл
Байгууллагын аль нэг гишүүний эсрэг Аюулгүйн Зөвлөлөөс сэргийлэх буюу албадах арга хэмжээ авсан бол гишүүнийхээ хувьд эдлэх тэр улсын эрх дархыг нь Ерөнхий Ассамблей, Аюулгүйн Зөвлөлийн зөвлөмжөөр түр зогсоож болно. Уг эрх дархыг Аюулгүйн Зөвлөлөөс сэргээн эдлүүлж болно.
6 дугаар зүйл
Энэхүү дүрэмд заасан зарчмуудыг удаа дараа зөрчиж байгаа гишүүнийг Аюулгүйн Зөвлөлийн зөвлөмжөөр Ерөнхий Ассамблей Байгууллагаас хасч болно.
III бүлэг
БАЙГУУЛЛАГУУД
7 дугаар зүйл
1. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гол байгууллагууд болгож Ерөнхий Ассамблей, Аюулгүйн Зөвлөл, Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл, Асрамжийн зөвлөл, Олон улсын шүүх, Нарийн бичгийн дарга нарын газрыг тус тус байгуулав.
2. Шаардлага гарвал туслах чанарын байгууллагуудыг энэхүү дүрэмд нийцүүлэн байгуулж болно.

8 дугаар зүйл
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гол болон туслах чанарын байгууллагуудад эрэгтэйчүүд, эмэгтэйчүүд ямар ч албан тушаалд адил тэгш нөхцлөөр оролцох эрхийн талаар Байгууллага ямар нэгэн хязгаарлалт үл тогтооно.
IV бүлэг
ЕРӨНХИЙ АССАМБЛЕЙ
Бүрэлдэхүүн
9 дүгээр зүйл
1. Ерөнхий Ассамблей нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх гишүүнээс бүрэлдэнэ.
2. Байгууллагын гишүүн бүр Ерөнхий Ассамблейд таваас дээшгүй тооны төлөөлөгчтэй байна.
Чиг үүрэг, эрх мэдэл
10 дугаар зүйл
Ерөнхий Ассамблей энэхүү дүрмийн хүрээнд буюу дүрэмд заасан ямар ч байгууллагын эрх мэдэл, чиг үүрэгт хамаарах аливаа асуудал буюу хэргийг хэлэлцэх, аль ч тийм асуудал, хэргийн талаар 12 дугаар зүйлд зааснаас бусад тохиолдолд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдэд буюу Аюулгүйн Зөвлөлд эсхүл тэдгээрийн аль алинд нь зөвлөмж өгөх эрхтэй.

11 дүгээр зүйл
1. Ерөнхий Ассамблей зэвсэг хураах болон зэвсэглэлийн зохицуулалтыг тодорхойлох зарчмуудыг оролцуулан олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулах талаархи хамтын ажиллагааны ерөнхий зарчмуудыг авч үзэх, эдгээр зарчмын талаар Байгууллагын гишүүд буюу Аюулгүйн Зөвлөлд эсхүл тэдгээрийн аль алинд нь зөвлөмж өгөх эрхтэй.
2. Ерөнхий Ассамблей Байгууллагын аль ч гишүүн буюу Аюулгүйн Зөвлөл, эсхүл 35 дугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт заасан ёсоор Байгууллагын гишүүн бус улсаас тавьсан олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахтай холбогдол бүхий ямар ч асуудлыг авч хэлэлцэх, аливаа тийм асуудлын талаар холбогдох улс буюу улсуудад эсхүл Аюулгүйн Зөвлөлд эсхүл тэдгээрийн аль алинд нь 12 дугаар зүйлд зааснаас бусад асуудлаар зөвлөмж өгөх эрхтэй. Арга хэмжээ авбал зохих аливаа тийм асуудлыг Ерөнхий Ассамблей хэлэлцэхээсээ өмнө буюу хойно Аюулгүйн Зөвлөлд шилжүүлнэ.
3. Ерөнхий Ассамблей олон улсын энх тайван, аюулгүй байдалд хор хүргэхүйц байдал руу Аюулгүйн Зөвлөлийн анхаарлыг хандуулж болно.
4. Энэ зүйлд заасан Ерөнхий Ассамблейн бүрэн эрх 10 дугаар зүйлд заасан үйлчлэх хүрээг хязгаарлах ёсгүй.
12 дугаар зүйл
1. Ямарваа нэг маргаан буюу байдлыг зохицуулах талаар Аюулгүйн Зөвлөл энэхүү дүрмээр хүлээсэн чиг үүргээ хэрэгжүүлж байгаа үед тухайн маргаан буюу байдлын талаар Ерөнхий Ассамблей Аюулгүйн Зөвлөлийн хүсэлтгүйгээр ямар нэг зөвлөмж гаргаж болохгүй.
2. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахтай холбогдол бүхий бөгөөд Аюулгүйн Зөвлөлд авч үзэж байгаа бүх асуудлын талаар тус зөвлөлийн зөвшөөрснөөр Ерөнхий Ассамблейд чуулган бүр дээр нь мэдээлж байх бөгөөд тийм асуудлыг Аюулгүйн Зөвлөл авч үзэхээ зогсоосон бол тэр тухай Ерөнхий Ассамблейд, хэрэв Ерөнхий Ассамблей хуралдаагүй байвал Байгууллагын гишүүдэд нэн даруй дээрхийн адил мэдэгдэж байна.
13 дугаар зүйл
1. Ерөнхий Ассамблей дараахь зорилгоор судалгааны ажил зохион байгуулж зөвлөмж гаргана:
(а) улс төрийн салбар дахь олон улсын хамтын ажиллагаанд дөхөм үзүүлэх, олон улсын эрх зүйг дэвшүүлэн хөгжүүлэх, түүнийг төрөлжүүлэн хуульчлах явдлыг хөхиүлэн дэмжих;
(b) эдийн засаг, нийгэм, соёл, боловсрол, эрүүл мэндийн салбар дахь олон улсын хамтын ажиллагаанд дөхөм үзүүлэх, арьсны өнгө, хүйс, хэл, шашин шүтлэгийг үл харгалзан хүний эрх, хэн бүхний үндсэн эрх чөлөөг хэрэгжүүлэхэд дөхөм үзүүлэх;
2. Энэ зүйлийн 1 дэх хэсгийн (b) дэд хэсэгт дурдсан асуудлуудын талаар Ерөнхий Ассамблейн цаашдын хүлээх үүрэг, гүйцэтгэх чиг үүрэг, эдлэх бүрэн эрхийг IX, X бүлэгт тусгасан болно.
14 дүгээр зүйл

Ерөнхий Ассамблей 12 дугаар зүйлийн заалтыг дагаж мөрдөхийн хамт энэхүү дүрмийн Нэгдсэн Үндэстний зорилго, зарчмыг тодорхойлсон заалтуудыг зөрчсөний уршгаар үүсэх байдлыг оролцуулан нийтийн сайн сайхан байдал буюу улс түмний хоорондын найрсаг харилцааг бусниулж болзошгүй гэж Ассамблейн үзсэн ямар ч байдлыг үүслийг нь үл харгалзан эв зүйгээр зохицуулах арга хэмжээ авах зөвлөмж гаргах эрхтэй.
15 дугаар зүйл
1. Ерөнхий Ассамблей нь Аюулгүйн Зөвлөлийн жил тутмын болон тусгай тайланг хүлээн авч хэлэлцэнэ. Эдгээр тайланд олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулах талаар Аюулгүйн Зөвлөлөөс авсан буюу авахаар шийдвэрлэсэн арга хэмжээнүүдийн тухай тайлагнасан байх ёстой.
2. Ерөнхий Ассамблей Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бусад байгууллагын тайланг хүлээн авч үзнэ.
16 дугаар зүйл
Ерөнхий Ассамблей нь стратегийн бус газар нутгийг асрамжлах тухай хэлэлцээрийг батлах зэрэг олон улсын асрамжийн тогтолцооны талаар XII, XIII бүлгийн дагуу түүнд ногдсон чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ.
17 дугаар зүйл
1. Ерөнхий Ассамблей Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын төсвийг хэлэлцэж батлана.
2. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын зардлыг түүний гишүүд Ерөнхий Ассамблейн тогтоосон ногдол хувийн дагуу хариуцан гаргана.
3. Ерөнхий Ассамблей 57 дугаар зүйлд дурдсан төрөлжсөн байгууллагуудтай байгуулах санхүү, төсвийн ямар ч хэлэлцээрийг авч үзэж батлах бөгөөд холбогдох байгууллагуудад зөвлөмж өгөх зорилгоор тэдгээрийн захиргааны төсвийг хянаж шалгана.
Санал хураалт
18 дугаар зүйл
1. Ерөнхий Ассамблейн гишүүн бүр нэг саналтай байна.
2. Чухал асуудлаархи Ерөнхий Ассамблейн шийдвэрийг санал хураалтад байлцаж оролцсон Ассамблейн гишүүдийн гуравны хоёр болох олонхийн саналаар гаргана. Үүнд олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулах талаар гаргах зөвлөмжүүд, Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын бус гишүүдийн сонгууль, Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөлийн гишүүдийн сонгууль, 86 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн (с) дэд хэсэгт заасны дагуу явуулах Асрамжийн зөвлөлийн гишүүдийн сонгууль, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагад шинэ гишүүн элсүүлэх, Байгууллагын гишүүдийн эрх дархыг түр зогсоох, Байгууллагаас түүний гишүүдийг хасах, асрамжийн тогтолцооны үйл ажиллагаанд хамаарах болон төсвийн асуудал тус тус багтана.
3. Бусад асуудал, тэдгээрийн дотор гуравны хоёр болох олонхийн саналаар шийдвэрлэвэл зохих нэмэлт асуудлуудыг тодорхойлох шийдвэрийг санал хураалтад байлцаж оролцсон гишүүдийн олонхийн саналаар гаргана.
19 дүгээр зүйл
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн улс тус Байгууллагад төлөх мөнгөн татварын өртэй бөгөөд өрийн хэмжээ нь урьдахь хоёр бүтэн жилийн татварын хэмжээтэй тэнцэх буюу түүнээс илүү байвал Ерөнхий Ассамблейн санал хураалтад оролцох эрхээ алдана. Гэвч төлбөр хожимдсон нь тухайн гишүүнээс үл хамаарах шалтгаанаас болсон гэж Ерөнхий Ассамблей үзвэл санал хураалтад оролцохыг түүнд зөвшөөрч болно.
Дэг
20 дугаар зүйл
Ерөнхий Ассамблей жил бүр ээлжит чуулган хийхээс гадна цаг үеийн шаардлагаар тусгай чуулган хуралдуулна. Тусгай чуулганыг Аюулгүйн Зөвлөлийн буюу Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн олонхийн шаардсанаар Ерөнхий нарийн бичгийн дарга зарлан хуралдуулна.
21 дүгээр зүйл
Ерөнхий Ассамблей дэгийнхээ горимыг өөрөө тогтооно. Ерөнхий Ассамблей чуулган бүрийнхээ даргыг сонгоно.
22 дугаар зүйл
Ерөнхий Ассамблей чиг үүргээ хэрэгжүүлэхэд хэрэгтэй гэж үзсэн туслах чанарын байгууллагуудыг байгуулах эрхтэй.
V бүлэг
АЮУЛГҮЙН ЗӨВЛӨЛ
Бүрэлдэхүүн
23 дугаар зүйл
1. Аюулгүйн Зөвлөл нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын арван таван гишүүнээс бүрэлдэнэ. Бүгд Найрамдах Хятад Улс, Франц, Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улс, Их Британи ба Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улс, Америкийн Нэгдсэн Улс нь Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын гишүүд байна. Ерөнхий Ассамблей тус байгууллагын бусад арван гишүүнийг юуны өмнө, ялангуяа олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулах хийгээд Байгууллагын бусад зорилгыг хэрэгжүүлэх үйлст оруулж байгаа хувь нэмэр болон мөн газар зүйн шударга тэгш хуваарилалтын зарчмыг зохих ёсоор анхаарч үзсэний үндсэн дээр Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын бус гишүүнээр сонгоно.
2. Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын бус гишүүдийг хоёр жилийн хугацаагаар сонгоно. Аюулгүйн Зөвлөлийн гишүүдийн тоог арван нэгээс арван тав болгож өргөтгөсний дараахь анхны сонгуулиар нэмж сонгох дөрвөн гишүүний хоёрыг нь нэг жилийн хугацаагаар сонгоно. Хугацаа нь дуусаж байгаа Аюулгүйн Зөвлөлийн гишүүнийг шууд улируулан сонгохгүй.
3. Аюулгүйн Зөвлөлийн гишүүн тус бүр нэг төлөөлөгчтэй байна.
Чиг үүрэг, эрх мэдэл
24 дүгээр зүйл
1. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын шуурхай бөгөөд үр нөлөөтэй ажиллагааг хангахын тулд түүний гишүүд олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулах гол хариуцлагыг Аюулгүйн Зөвлөлд хүлээлгэж, уг Зөвлөл энэ хариуцлагаас үүдэн гарах үүргээ биелүүлэхдээ гишүүдийн нэрийн өмнөөс ажиллаж байхыг зөвшөөрөв.
2. Энэхүү үүргээ хэрэгжүүлэхдээ Аюулгүйн Зөвлөл Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын зорилго, зарчмыг баримтлан ажиллана. Энэхүү үүргийн биелэлтийг хангуулахын тулд Аюулгүйн Зөвлөлд олгосон тодорхой эрхийг VI, VII, VIII, XII бүлэгт тусгасан болно.
3. Аюулгүйн Зөвлөл Ерөнхий Ассамблейд танилцуулахаар жил тутмын тайлан, шаардлагатай үед тусгай илтгэлийг оруулж байна.
25 дугаар зүйл
Байгууллагын гишүүд энэхүү дүрмийн дагуу Аюулгүйн Зөвлөлийн шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрч, биелүүлж байхаар тогтов.
26 дугаар зүйл
Дэлхийн хүн хүчний болон эдийн засгийн нөөц баялгаас зэвсэглэлд аль болох бага хэмжээгээр зарцуулж, олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг тогтоон сахиулахад дөхөм үзүүлэх зорилгын үүднээс зэвсэглэлийг зохицуулах тогтолцоо тогтоох төлөвлөгөөг 47 дугаар зүйлд заасан Цэргийн штабын хорооны туслалцаатайгаар томъёолон боловсруулах хариуцлагыг Аюулгүйн Зөвлөл хүлээх бөгөөд энэхүү төлөвлөгөөгөө Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдэд өргөн мэдүүлнэ.

Санал хураалт
27 дугаар зүйл
1. Аюулгүйн Зөвлөлийн гишүүн бүр нэг саналтай байна.
2. Аюулгүйн Зөвлөлөөс дэгийн асуудлаар гаргах шийдвэрийг тус Зөвлөлийн есөн гишүүн дэмжиж санал өгснөөр батлагдсанд тооцно.
3. Бусад бүх асуудлаар Аюулгүйн Зөвлөлөөс гаргах шийдвэрийг байнгын гишүүдийн дэмжих саналыг оролцуулаад тус Зөвлөлийн нийт есөн гишүүн дэмжиж санал өгснөөр батлагдсанд тооцох бөгөөд харин VI бүлэг болон 52 дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасны дагуу шийдвэр гаргахад маргаанд оролцогч тал санал хураалтад оролцохоос түдгэлзэх ёстой.
Дэг
28 дугаар зүйл
1. Аюулгүйн Зөвлөл тасралтгүй ажиллаж байхаар зохион байгуулагдана. Энэ зорилгын үүднээс Аюулгүйн Зөвлөлийн гишүүн бүр Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын байрлаж байгаа газарт төлөөлөгчөө байнга байлгах ёстой.
2. Аюулгүйн Зөвлөл үе үе хуралдах бөгөөд эдгээр хуралдаанд Зөвлөлийн гишүүн аль ч улс өөрийн үзэмжээр засгийн газрын гишүүн буюу тусгайлан томилсон төлөөлөгчөө оролцуулж болно.
3. Аюулгүйн Зөвлөл зөвхөн Байгууллагын байрлаж байгаа газар төдийгүй ажилдаа илүү дөхөмтэй гэж үзсэн өөр ямар ч газар хуралдаж болно.
29 дүгээр зүйл
Аюулгүйн Зөвлөл чиг үүргээ биелүүлэхэд нь хэрэгтэй гэж үзсэн туслах чанарын байгууллагуудыг байгуулж болно.
30 дугаар зүйл
Аюулгүйн Зөвлөл даргаа сонгох журмыг багтаасан дэгийнхээ горимыг өөрөө тогтооно.
31 дүгээр зүйл
Аюулгүйн Зөвлөлийн гишүүн бус Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын аль ч гишүүний ашиг сонирхол тухайлан хөндөгдсөн гэж Аюулгүйн Зөвлөл үзсэн бүх тохиолдолд Зөвлөлд оруулсан ямар ч асуудлыг хэлэлцэхэд тэрхүү гишүүн санал өгөх эрхгүйгээр оролцож болно.
32 дугаар зүйл
Аюулгүйн Зөвлөлийн бүрэлдэхүүнд ороогүй Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын аль нэг гишүүн эсхүл Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн бус аль нэг улс Аюулгүйн Зөвлөлийн авч үзэж байгаа маргаанд оролцогч этгээд байвал уг маргааныг хэлэлцэхэд тухайн улсыг санал өгөх эрхгүйгээр урьж оролцуулна. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн бус улсын хуралд оролцох тухайд Аюулгүйн Зөвлөл шударга гэж үзсэн болзол нөхцлөө тогтооно.
VI бүлэг
МАРГААНЫГ ЭВ ЗҮЙГЭЭР ШИЙДВЭРЛЭХ
33 дугаар зүйл
1. Цаашид үргэлжлэх нь олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахихад заналхийлж мэдэхүйц аливаа маргаанд оролцогч талууд маргаанаа юуны өмнө яриа хэлэлцээ, судалгаа, зуучлал, эвлэрэл, арбитр, шүүх зэрэг аргыг хэрэглэх түүнчлэн бүсийн байгууллагуудад хандах, бүсийн гэрээ хэлэлцээрийг баримтлах, эсхүл өөрсдийн сонгосон эв зүйн бусад аргаар зохицуулан шийдвэрлэхийг эн тэргүүнд чармайх ёстой.
2. Аюулгүйн Зөвлөл шаардлагатай гэж үзвэл хоорондын маргаанаа дээрх аргаар шийдвэрлэхийг холбогдох этгээдүүдээс шаардана.
34 дүгээр зүйл
Аюулгүйн Зөвлөл олон улсын сөргөлдөөнд хүргэх буюу маргаан үүсгэж мэдэх аливаа маргаан буюу байдлыг тэдгээр нь цаашдаа үргэлжилбэл олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахад заналхийлэх эсэхийг тодорхойлох зорилгоор шалган магадлах эрхтэй.
35 дугаар зүйл
1. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын аль ч гишүүн 34 дүгээр зүйлд заасан шинж чанартай аливаа маргаан буюу байдлын тухай Аюулгүйн Зөвлөл буюу Ерөнхий Ассамблейн сонорт хүргэж болно.
2. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн бус улс холбогдож байгаа аль ч маргаанаа энэхүү дүрэмд заасан ёсоор эв зүйгээр шийдвэрлэх үүрэг өөртөө урьдчилан авсан бол тэрхүү маргааныхаа тухай Аюулгүйн Зөвлөл буюу Ерөнхий Ассамблейн сонорт хүргэж болно.
3. Ерөнхий Ассамблей энэ зүйлийн дагуу сонорт нь хүргэсэн асуудлыг 11, 12 дугаар зүйлийн заалтыг харгалзан шийдвэрлэнэ.
36 дугаар зүйл
1. Аюулгүйн Зөвлөл 33 дугаар зүйлд заасан шинж чанартай маргаан буюу тийм шинжийн аливаа байдлыг зохицуулах зохистой дэг буюу аргыг маргааны аль ч шатанд зөвлөмж болгох эрхтэй.
2. Энэхүү маргааныг таслан шийдвэрлэх талаар маргаанд оролцогч этгээдүүдийн нэгэнт харилцан тогтсон аливаа дэгийг Аюулгүйн Зөвлөл анхаарч үзнэ.
3. Аюулгүйн Зөвлөл энэ зүйлийг баримтлан зөвлөмж гаргахдаа эрх зүйн чанартай маргааныг түүнд оролцогч этгээдүүд Олон улсын шүүхэд тус шүүхийн дүрэмд заасан ёсоор шилжүүлэх ёстой гэдгийг мөн анхаарч үзнэ.
37 дугаар зүйл
1. 33 дугаар зүйлд заасан шинж чанартай маргааныг оролцогч этгээдүүд нь мөнхүү зүйлд заасан аргаар шийдвэрлэж чадахгүй бол тэд уг асуудлаа Аюулгүйн Зөвлөлд шилжүүлнэ.
2. Тухайн маргаан үргэлжилбэл олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахад бодитоор заналхийлж мэднэ гэж Аюулгүйн Зөвлөл үзвэл 36 дугаар зүйлийг баримтлан ажиллах эсхүл маргааныг таслан шийдвэрлэхэд тохиромжтой гэж үзсэн нөхцлөө зөвлөмж болгох эсэхээ Зөвлөл өөрөө шийднэ.
38 дугаар зүйл
Аливаа маргаанд оролцогч этгээдүүд хүсэлт гаргасан бол Аюулгүйн Зөвлөл уг маргааныг эв зүйгээр шийдвэрлэх зорилгын үүднээс 33-37 дугаар зүйлийн заалтад хор уршиг учруулахгүйгээр холбогдох этгээдүүдэд зөвлөмж өгөх эрхтэй.
VII бүлэг
ЭНХ ТАЙВАНД ЗАНАЛХИЙЛЭХ, ЭНХ ТАЙВНЫГ БУСНИУЛАХ,
ТҮРЭМГИЙЛЭЛ ҮЙЛДЭХ ТУХАЙД АВАХ АРГА ХЭМЖЭЭ
39 дүгээр зүйл
Энх тайванд учирч байгаа аливаа заналхийлэл, энх тайвныг бусниулж байгаа аливаа зөрчил буюу түрэмгийлсэн үйлдэл байгааг Аюулгүйн Зөвлөл тодорхойлох бөгөөд олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулах буюу сэргээн тогтоох талаар 41, 42 дугаар зүйлийн дагуу ямар арга хэмжээ авбал зохих тухай шийдэх буюу зөвлөмж гаргана.
40 дүгээр зүйл
Аюулгүйн Зөвлөл тухайн байдлыг цаашид даамжруулахгүйн тулд 39 дүгээр зүйлд заасан арга хэмжээг авах тухай шийдэх буюу зөвлөмж гаргахынхаа өмнө өөрийн шаардлагатай буюу зүйтэй гэж үзэж байгаа түр арга хэмжээг биелүүлэх шаардлагыг холбогдох этгээдүүдэд тавих эрхтэй. Тийм түр арга хэмжээ нь холбогдох этгээдүүдийн эрх, шаардлага буюу байр суурьт хор уршиг учруулах ёсгүй. Ийм түр арга хэмжээг биелүүлэхгүй бол Аюулгүйн Зөвлөл зохих ёсоор харгалзан үзнэ.
41 дүгээр зүйл
Аюулгүйн Зөвлөл шийдвэрээ биелүүлэхийн тулд зэвсэгт хүч хэрэглэхгүйгээр ямар арга хэмжээ авбал зохихыг шийдэх эрхтэй бөгөөд тийм арга хэмжээ авахыг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдээс шаардаж болно. Тэдгээр арга хэмжээнд эдийн засгийн харилцаа болон төмөр зам, усан зам, агаарын зам, шуудан, телеграф, радио зэрэг харилцаа холбоог бүрэн буюу хэсэгчлэн таслан зогсоох түүнчлэн дипломат харилцаа таслах явдал орж болно.
42 дугаар зүйл
Аюулгүйн Зөвлөл 41 дүгээр зүйлд заасан арга хэмжээг хангалтгүй байж мэдэх буюу нэгэнт хангалтгүй болсон гэж үзвэл олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулах буюу сэргээн тогтооход шаардагдах арга хэмжээг агаар, ус, хуурай замын хүч хэрэглэн авах эрхтэй. Тийм арга хэмжээнд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн агаар, ус, хуурай замын цэргийн хүчээр далайлгах, бүслэн хаах болон бусад ажиллагаа багтаж болно.
43 дугаар зүйл
1. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх гишүүн олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулах үйл хэрэгт хувь нэмрээ оруулахын тулд Аюулгүйн Зөвлөлийн шаардсанаар түүнд тусгай нэг буюу багц хэлэлцээрийн дагуу олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахад шаардагдах зэвсэгт хүч гаргаж өгөх, тусламж үзүүлэх, түүнчлэн нутгаар нь дамжин өнгөрөх эрх олгох зэрэг үйлчилгээний холбогдох арга хэмжээ авах үүрэг хүлээнэ.
2. Дурдсан нэг буюу багц хэлэлцээрт цэргийн тоо, төрөл, тэдгээрийн бэлэн байдлын түвшин, ерөнхий байрлалт болон үзүүлэх үйлчилгээ, тусламжийн шинж чанарыг тодорхойлон тогтооно.
3. Нэг буюу багц хэлэлцээр байгуулах тухай хэлэлцээг Аюулгүйн Зөвлөлийн санаачлагаар хийх бөгөөд аль болох богино хугацаанд явуулна. Хэлэлцээрийг Аюулгүйн Зөвлөл болон Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн хооронд эсхүл Аюулгүйн Зөвлөл болон Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын хэсэг гишүүний хооронд байгуулах бөгөөд гарын үсэг зурсан улсууд тус тусын холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу соёрхон батлах ёстой.
44 дүгээр зүйл
Аюулгүйн Зөвлөл хүч хэрэглэхээр шийдвэрлэсэн бол Аюулгүйн Зөвлөлийн гишүүн бус Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүнээс 43 дугаар зүйлээр хүлээсэн үүргийнх нь дагуу зэвсэгт хүч нийлүүлэхийг шаардахын өмнө түүний зэвсэгт хүчний анги нэгтгэлүүдийг ашиглах тухай Аюулгүйн Зөвлөлөөс шийдвэр гаргах ажиллагаанд уг гишүүн оролцохыг хүсвэл түүнийг урьж оролцуулна.
45 дугаар зүйл
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагыг цэргийн яаралтай арга хэмжээ авах бололцоогоор хангах үүднээс Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүд үндэсний нисэх хүчний ангиудаа олон улсын хамтарсан албадах ажиллагаанд нэн даруй оролцуулах бэлэн байдалд байлгаж байх ёстой. Аюулгүйн Зөвлөл тэдгээр ангийн тоо, бэлэн байдлын түвшин болон тэдний хамтран явуулах ажиллагааны төлөвлөгөөг 43 дугаар зүйлд дурдсан тусгай нэг буюу багц хэлэлцээрт заасан хүрээнд Цэргийн штабын хорооны тусламжтайгаар тодорхойлон тогтооно.
46 дугаар зүйл
Зэвсэгт хүч хэрэглэх төлөвлөгөөг Аюулгүйн Зөвлөл Цэргийн штабын хорооны тусламжтайгаар зохионо.
47 дугаар зүйл
1. Олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахтай холбогдсон Аюулгүйн Зөвлөлийн цэрэг зэвсгийн хэрэгцээг тодорхойлох, Аюулгүйн Зөвлөлийн мэдэлд шилжүүлсэн зэвсэгт хүчнийг хэрэглэх, удирдах болон зэвсэглэлийг зохицуулах түүнчлэн болзошгүй зэвсэг хураахтай холбогдсон бүх асуудлаар тус Зөвлөлд зөвлөгөө өгүүлэх, туслуулах зорилгоор Цэргийн штабын хороог байгуулна.
2. Цэргийн штабын хороо нь Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын гишүүдийн штабын дарга нараас буюу тэдний төлөөлөгчдөөс бүрдэнэ. Цэргийн штабын хороо үүргээ үр нөлөөтэй хэрэгжүүлэх үүднээс тус хороонд байнга төлөөлөгдөөгүй Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын аль нэг гишүүнийг ажилдаа оролцуулах шаардлагатай байвал тухайн гишүүнийг урьж хамтран ажиллана.
3. Цэргийн штабын хороо Аюулгүйн Зөвлөлд захирагдах бөгөөд Аюулгүйн Зөвлөлийн мэдэлд шилжүүлсэн аливаа зэвсэгт хүчнийг стратегийн удирдлагаар хангах үүрэг хариуцлага хүлээнэ. Дараа нь тийм хүчнийг удирдах тухай асуудлыг боловсруулах ёстой.
4. Цэргийн штабын хороо Аюулгүйн Зөвлөлийн зөвшөөрөлтэйгээр, түүнчлэн бүс нутгийн зохих байгууллагуудтай зөвлөлдсөний дараа бүс нутгийн салбар хороодыг байгуулж болно.
48 дугаар зүйл
1. Олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулах зорилгоор Аюулгүйн Зөвлөлөөс гаргасан шийдвэрийг хэрэгжүүлэхэд шаардагдах арга хэмжээг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх буюу нэг хэсэг гишүүн Аюулгүйн Зөвлөлийн тодорхойлсноор хэрэгжүүлнэ.
2. Тийм шийдвэрийг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүд шууд түүнчлэн гишүүн нь болсон олон улсын зохих байгууллагууддаа үйл ажиллагаа явуулах замаар хэрэгжүүлнэ.
49 дүгээр зүйл
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүд Аюулгүйн Зөвлөлөөс шийдвэрлэсэн арга хэмжээг хэрэгжүүлэхэд харилцан туслах үүднээс нэгдэцгээх ёстой.
50 дугаар зүйл
Аюулгүйн Зөвлөлөөс аль нэг улсын эсрэг урьдчилан сэргийлэх буюу албадах арга хэмжээ авах үед Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн, гишүүн бус аливаа бусад улс уг арга хэмжээнээс үүдсэн эдийн засгийн жич асуудлуудтай тулгарвал тэдгээрийг шийдвэрлэх талаар Аюулгүйн Зөвлөлтэй зөвлөлдөх эрхтэй.
51 дүгээр зүйл
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн улс зэвсэгт халдлагад өртвөл олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахад шаардагдах арга хэмжээг Аюулгүйн Зөвлөлөөс авах хүртэл өөрийгөө бие даан буюу бусадтай хамтран хамгаалах салшгүй эрхийг энэхүү дүрэм хэрхэвч хөндөхгүй. Өөрийгөө хамгаалах энэхүү эрхээ хэрэгжүүлэх талаар Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн авсан арга хэмжээг Аюулгүйн Зөвлөлд нэн даруй мэдэгдэх ёстой бөгөөд тэрхүү арга хэмжээ нь олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулах буюу сэргээн тогтоохын тулд шаардлагатай гэж үзсэн арга хэмжээгээ энэхүү дүрэм ёсоор хэдийд ч авч хэрэгжүүлэх Аюулгүйн Зөвлөлийн эрх, үүрэг хариуцлагыг хэрхэвч хөндөх ёсгүй.
VIII бүлэг
БҮС НУТГИЙН ХЭЛЭЛЦЭЭР
52 дугаар зүйл
1. Олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахтай холбогдсон, тэр үүднээс бүсийн хэмжээний үйл ажиллагаа явуулбал зохистой асуудлуудыг шийдвэрлэх зорилго бүхий бүсийн аливаа хэлэлцээр буюу байгууллага байж болохыг энэхүү дүрэм хэрхэвч үгүйсгэхгүй бөгөөд гагцхүү ийм хэлэлцээр буюу байгууллага, тэдгээрийн үйл ажиллагаа нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын зорилго, зарчимд нийцсэн байх ёстой.
2. Тийм хэлэлцээр байгуулсан буюу тийм байгууллагыг бүрэлдүүлж байгаа Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүд орон нутгийн маргаанаа Аюулгүйн Зөвлөлд шилжүүлэхийн өмнө түүнийг бүсийн тухайн хэлэлцээр буюу байгууллагынхаа тусламжтайгаар эв зүйгээр шийдвэрлэхийн төлөө бүхий л хүч чармайлт тавих ёстой.
3. Орон нутгийн маргааныг бүсийн тийм хэлэлцээр буюу байгууллагын тусламжтайгаар эв зүйгээр шийдвэрлэх явдлыг хөгжүүлэх, холбогдох улсуудын санаачлагаар буюу Аюулгүйн Зөвлөлөөс өөрөө санаачлан хөгжүүлэхийг Зөвлөл хөхиүлэн дэмжих ёстой.
4. Энэ зүйл 34, 35 дугаар зүйлийг хэрэглэхийг хэрхэвч хөндөхгүй.
53 дугаар зүйл
1. Аюулгүйн Зөвлөл тохиромжтой үед бүсийн тийм хэлэлцээр буюу байгууллагыг өөрийн удирдлагын дор албадах арга хэмжээнд ашиглана. Гэвч Аюулгүйн Зөвлөлийн зөвшөөрөлгүйгээр бүсийн хэлэлцээрийн дагуу буюу бүсийн байгууллагаас энэ зүйлийн 2 дахь хэсэгт тодорхойлсон дайсан аль нэг улсын эсрэг 107 дугаар зүйлд буюу эсхүл тийм улс хойшид түрэмгийлэл үйлдэх явдлаас сэргийлэх үүрэг хариуцлагыг холбогдох засгийн газруудын хүсэлтээр Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагад тохоон оноох хүртэл аль нэг дайсан улсын зүгээс түрэмгий бодлогоо сэргээхийн эсрэг чиглэсэн бүсийн хэлэлцээрт заасны дагуу авах арга хэмжээнээс бусад албадах арга хэмжээ авах ёсгүй.
2. Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт хэрэглэсэн “дайсан улс” гэдэг нэр томъёо дэлхийн хоёрдугаар дайны турш, энэхүү дүрэмд гарын үсэг зурсан улсуудын аль нэгний нь дайсан байсан аливаа улсад хамаарна.
54 дүгээр зүйл
Олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахын тулд бүсийн хэлэлцээрийн дагуу буюу байгууллагаас явуулсан эсхүл явуулахаар төлөвлөж байгаа ажиллагааны тухай Аюулгүйн Зөвлөлд цаг ямагт бүрэн мэдээлж байх ёстой.
IX бүлэг
ОЛОН УЛСЫН ЭДИЙН ЗАСАГ,
НИЙГМИЙН ХАМТЫН АЖИЛЛАГАА
55 дугаар зүйл
Улс түмний эрх тэгш байх, өөртөө засан тохинох зарчмыг хүндэтгэх үндсэн дээр улс үндэстнүүдийн хоорондын энх тайван, найрсаг харилцаанд зайлшгүй хэрэгтэй тогтвортой байдал, сайн сайхан аж байдлын нөхцлийг бүрдүүлэх үүднээс Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага:
(а) амьжиргааны түвшинг дээшлүүлэх, хүн амыг ажлын байраар бүрэн хангах, эдийн засаг, нийгмийн дэвшил, хөгжлийн нөхцлийг сайжруулахад;
(b) олон улсын эдийн засаг, нийгэм, эрүүл мэндийн салбарын болон тэдгээртэй холбогдох асуудлуудыг шийдвэрлэх, соёл, боловсролын салбар дахь олон улсын хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхэд;
(с) арьсны өнгө, хүйс, хэл, шашин шүтлэгээр үл алагчилан хүний эрх, хэн бүхний үндсэн эрх чөлөөг бүх нийтээр хүндэтгэн сахихад
тус тус дөхөм үзүүлнэ.
56 дугаар зүйл
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх гишүүн 55 дугаар зүйлд заасан зорилгыг биелүүлэхийн тулд хамтарсан буюу бие даасан арга хэмжээг Байгууллагатай хамтран хэрэгжүүлж байх үүрэгтэй.

57 дугаар зүйл
1. Засгийн газар хоорондын хэлэлцээрээр байгуулагдсан бөгөөд үүсгэн байгуулах гол баримт бичгийнхээ дагуу эдийн засаг, нийгэм, соёл, боловсрол, эрүүл мэндийн болон тэдгээртэй холбогдох салбаруудад олон улсын өргөн үүрэг хариуцлага хүлээсэн янз бүрийн төрөлжсөн байгууллага нь 63 дугаар зүйлийн заалтын дагуу Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагатай харилцаа холбоонд орох ёстой.
2. Тийнхүү Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагатай харилцаа холбоонд орсон байгууллагуудыг хойшхи зүйлүүдэд “төрөлжсөн байгууллагууд” гэж нэрлэнэ.
58 дугаар зүйл
Төрөлжсөн байгууллагуудын бодлого, үйл ажиллагааг уялдуулах талаар Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага зөвлөмж гаргаж байна.
59 дүгээр зүйл
55 дугаар зүйлд заасан зорилгыг биелүүлэхэд шаардагдах ямар нэг төрөлжсөн байгууллагыг шинээр байгуулах хэрэг гарвал сонирхогч улсуудын хооронд хэлэлцээ хийлгэх талаар Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага санаачлага гаргаж байна.

60 дугаар зүйл
Энэ бүлэгт заасан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын чиг үүргийг биелүүлэх хариуцлагыг Ерөнхий Ассамблей, түүнчлэн Ерөнхий Ассамблейн удирдлага дор Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл хүлээх бөгөөд энэ үүднээс Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөлд Х бүлэгт заасан эрхийг олгож байна.

Х бүлэг
ЭДИЙН ЗАСАГ, НИЙГМИЙН ЗӨВЛӨЛ
Бүрэлдэхүүн
61 дүгээр зүйл
1. Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл нь Ерөнхий Ассамблейгаас сонгосон Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын тавин дөрвөн гишүүнээс бүрэлдэнэ.
2. Энэ зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасныг баримтлан Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөлийн арван найман гишүүнийг жил бүр гурван жилийн хугацаатай сонгоно. Хугацаа дуусч байгаа гишүүнийг Зөвлөлд шууд улируулан сонгож болно.
3. Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөлийн гишүүдийн тоог хорин долоогоос тавин дөрөв болгож өргөтгөсний дараахь анхны сонгуулиар тухайн оны эцсээр эрхийнх нь хугацаа дуусч байгаа есөн гишүүний оронд сонгох гишүүд дээр нэмж хорин долоон гишүүнийг сонгоно. Ийнхүү нэмж сонгосон хорин долоон гишүүнээс, Ерөнхий Ассамблейн гаргасан тогтоолын дагуу тийнхүү сонгогдсон хоёр дахь жилийн эцсээр есөн гишүүний эрхийн хугацаа эхний жилийн эцсээр, нөгөө есийнх нь эрхийн хугацаа хоёр жил болоод тус тус дуусна.
4. Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөлийн гишүүн бүр нэг төлөөлөгчтэй байна.
Чиг үүрэг, эрх мэдэл
62 дугаар зүйл
1. Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл олон улсын эдийн засаг, нийгэм, соёл, боловсрол, эрүүл мэнд болон тэдгээртэй холбогдох асуудлаар судалгаа хийх, тайлан боловсруулах буюу санаачлах, түүнчлэн эдгээр аль ч асуудлын талаар Ерөнхий Ассамблей, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүд болон холбогдох төрөлжсөн байгууллагуудад зөвлөмж гаргах эрхтэй.

2. Зөвлөл хүний эрх ба хэн бүхний үндсэн эрх чөлөөг хүндэтгэн сахих явдлыг дэмжих зорилгоор зөвлөмж гаргах эрхтэй.
3. Зөвлөл эрх хэмжээнийхээ хүрээний асуудлаар Ерөнхий Ассамблейд оруулахаар конвенцийн төсөл бэлтгэх эрхтэй.
4. Зөвлөл Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагаас тогтоосон журмын дагуу эрх хэмжээнийхээ хүрээний асуудлаар олон улсын хурал чуулганыг зарлан хуралдуулах эрхтэй.
63 дугаар зүйл
1. Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл 57 дугаар зүйлд заасан аль ч байгууллагатай тухайн байгууллагын Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагатай харилцаа холбоонд орох нөхцлийг тодорхойлсон хэлэлцээр байгуулах эрхтэй. Тийм хэлэлцээрийг Ерөнхий Ассамблейгаар батлах ёстой.
2. Зөвлөл төрөлжсөн байгууллагуудтай зөвлөлдөх, тэдгээрт зөвлөмж өгөх болон Ерөнхий Ассамблей, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдэд хандан зөвлөмж гаргах замаар төрөлжсөн байгууллагуудын үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулж байх эрхтэй.

64 дүгээр зүйл
1. Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл төрөлжсөн байгууллагуудаас тогтмол хугацаанд тайлан гаргуулан авч байхын тулд шаардлагатай арга хэмжээ авах эрхтэй. Зөвлөл өөрийн гаргасан болон түүний эрх хэмжээний хүрээний асуудлаар Ерөнхий Ассамблейн гаргасан зөвлөмжүүдийг хэрэгжүүлэх талаар авсан арга хэмжээний тухай тайлан гаргуулан авч байх тухай Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүд болон төрөлжсөн байгууллагуудтай хэлэлцээр байгуулах эрхтэй.
2. Зөвлөл эдгээр тайлангийн талаархи санал дүгнэлтээ Ерөнхий Ассамблейд мэдээлж байх эрхтэй.
65 дугаар зүйл
Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл Аюулгүйн Зөвлөлд мэдээлэл өгөх эрхтэй бөгөөд Аюулгүйн Зөвлөлд хүсэлтийх нь дагуу туслах үүрэгтэй.
66 дугаар зүйл
1. Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл Ерөнхий Ассамблейн зөвлөмжийг биелүүлэхтэй холбогдуулан эрх хэмжээнийх нь хүрээнд багтах чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ.
2. Зөвлөл Ерөнхий Ассамблейн сайшааснаар Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн болон төрөлжсөн байгууллагуудын хүсэлт болгосон ажлыг гүйцэтгэх эрхтэй.
3. Зөвлөл энэхүү дүрмийн бусад бүлэг, зүйлд заасан буюу Ерөнхий Ассамблейгаас түүнд даалгах бусад чиг үүргийг биелүүлж байх ёстой.
Санал хураалт
67 дугаар зүйл
1. Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөлийн гишүүн бүр нэг саналтай байна.

2. Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл шийдвэрээ санал хураалтад байлцаж оролцсон гишүүдийн олонхийн саналаар гаргана.
Дэг
68 дугаар зүйл
Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл эдийн засаг, нийгмийн салбарын болон хүний эрхийг сахиулах асуудал эрхлэх комиссууд, түүнчлэн чиг үүргээ биелүүлэхэд шаардагдах бусад комиссыг байгуулна.
69 дүгээр зүйл
Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын аль нэг гишүүнд онцгой холбогдол бүхий аливаа асуудал хэлэлцэхдээ тэрхүү гишүүнийг уг хэлэлцүүлэгт санал өгөх эрхгүйгээр оролцуулахаар урина.
70 дугаар зүйл
Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл дотроо болон байгуулсан комиссууддаа асуудал хэлэлцэхэд төрөлжсөн байгууллагуудын төлөөлөгчдийг санал өгөх эрхгүйгээр оролцуулах, түүнчлэн төрөлжсөн байгууллагуудад асуудал хэлэлцэхэд төлөөлөгчдөө оролцуулах арга хэмжээ авах эрхтэй.
71 дүгээр зүйл
Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл түүний эрх хэмжээний хүрээний тодорхой асуудлыг сонирхож байгаа засгийн газрын бус байгууллагуудтай уг асуудлаар зөвлөлдөх талаар зохих арга хэмжээ авах эрхтэй. Тийм арга хэмжээг олон улсын байгууллагуудтай тохиролцож болох бөгөөд мөн шаардлагатай бол Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын холбогдох гишүүн улстай зөвлөлдсөний дараа тухайн улсын үндэсний байгууллагуудтай тохиролцож болно.
72 дугаар зүйл
1. Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл даргаа сонгох журмыг багтаасан дэгийнхээ горимыг өөрөө тогтооно.
2. Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл дэгийнхээ дагуу шаардлагатай үед хуралдаж байх бөгөөд тэрхүү дэгд нь гишүүдийнхээ олонхийн шаардлагаар хуралдаан зарлан хуралдуулж байх тухай заалт орсон байх ёстой.
XI бүлэг
ӨӨРИЙГӨӨ ЭС УДИРДАХ НУТАГ ДЭВСГЭРИЙН ТУХАЙ ТУНХАГЛАЛ
73 дугаар зүйл
Ард түмэн нь бүрэн өөрийгөө удирдах ёс хараахан тогтоогүй байгаа нутаг дэвсгэрийг удирдах хариуцлага хүлээсэн буюу хүлээн авч байгаа Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүд тэдгээр нутаг дэвсгэрт оршин суугаа хүн амын эрх ашгийг тэргүүн зэрэгт үзэх зарчмыг хүлээн зөвшөөрөхийн хамт тэдгээр нутаг дэвсгэрийн хүн амын сайн сайхан аж байдалд энэхүү дүрмээр тогтоосон олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлын тогтолцооны хүрээнд дээд зэргээр тус дөхөм болохыг, түүнчлэн энэхүү зорилгын үүднээс:
(а) дурдсан ард түмнүүдийн соёлыг зохих ёсоор хүндэтгэн, тэдгээрийн улс төр, эдийн засаг, нийгэм, боловсролын хөгжил дэвшлийг хангах, тэдгээртэй шударгаар харьцах, тэдгээрийг хортойгоор ашиглахаас хамгаалах явдлыг хангах;
(b) өөрийгөө удирдах ёсыг хөгжүүлэх, тэдгээр ард түмний улс төрийн хүсэл эрмэлзлийг зохих ёсоор харгалзан үзэх, тухайн нутаг дэвсгэр болон тэнд оршин суугаа ард түмний өвөрмөц нөхцөл байдал, хөгжлийн түвшинд нийцүүлэн улс төрийн чөлөөт байгууллагын дэвшилтэт хөгжилд туслах;
(c) олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг бэхжүүлэх;

(d) хөгжлийн бүтээн байгуулах арга хэмжээг хөгжүүлэх зорилт, судалгаа шинжилгээг хөхиүлэн дэмжих, энэ зүйлд дурдсан нийгэм, эдийн засаг, шинжлэх ухааны зорилгыг амьдралд хэрэгжүүлэхийн тулд өөр хоорондоо болон тохиромжтой газарт, тохиромжтой үед олон улсын төрөлжсөн байгууллагуудтай хамтран ажиллах;
(e) XII, XIII бүлгийн заалтуудад хамаарах нутаг дэвсгэрээс бусад хариуцлага хүлээсэн холбогдох нутаг дэвсгэрийнхээ эдийн засаг, нийгэм, боловсролын салбар дахь нөхцөл байдалд хамаарах тоо бүртгэлийн болон бусад техникийн шинж чанартай бөгөөд уг нутаг дэвсгэрийн аюулгүй байдал, хуулийн дэг ёсонд үл харшлах мэдээ сэлтийг Ерөнхий нарийн бичгийн даргад мэдээллийн журмаар тогтмол хүргүүлж байхыг
ариун үүргээ гэж үзэж байна.
74 дүгээр зүйл
Энэ бүлэгт хамаарах нутаг дэвсгэрийн талаар Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн баримтлах бодлого нь тэдгээр нутаг дэвсгэрийг хариуцсан эзэн улсуудын хувьд явуулах бодлогоос дутуугүйгээр дэлхийн бусад хэсгийн нийгэм, эдийн засаг, худалдааны ашиг сонирхол, сайн сайхан байдлыг зохих ёсоор харгалзсан сайн хөршийн ерөнхий зарчимд суурилах ёстой гэж Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүд мөн тохиролцов.
XII бүлэг
ОЛОН УЛСЫН АСРАМЖИЙН ТОГТОЛЦОО
75 дугаар зүйл
Тухайлсан дараагийн хэлэлцээрээр асрамжийн тогтолцоонд нэгтгэж болох нутаг дэвсгэрийг удирдах, тэдгээрийг ажиглан хянаж байх зорилгоор Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага өөрийн удирдлагын дор олон улсын асрамжийн тогтолцоог бий болгоно. Тийм нутаг дэвсгэрийг хойшид асрамжийн нутаг дэвсгэр гэж нэрлэнэ.
76 дугаар зүйл
Энэхүү дүрмийн 1 дүгээр зүйлд дурдсан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын зорилгоос үүдэн асрамжийн тогтолцоо нь дараахь гол зорилттой болно:
(а) олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг бэхжүүлэх;

(b) асрамжийн нутаг дэвсгэрийн хүн амын улс төр, эдийн засаг, нийгэм, боловсролын хөгжил дэвшилд дөхөм үзүүлэх, тухайн нутаг дэвсгэрийн болон хүн амын онцлог нөхцөл байдал, хүн амынх нь чөлөөтэй илэрхийлсэн хүсэл зориг, асрамжийн тухай холбогдох хэлэлцээр тус бүрийн заалтыг тус тус харгалзан үзэх үндсэн дээр өөрийгөө удирдах ёсыг тогтоох буюу тусгаар тогтнох дэвшилтэт хөгжилд нь нэг адил дөхөм үзүүлэх;

(c) арьсны өнгө, хүйс, хэл, шашин шүтлэгээр үл алагчилан хүний эрх болон хэн бүхний үндсэн эрх чөлөөг хүндэтгэхийг хөхиүлэн дэмжих, мөн дэлхийн улс түмнүүд харилцан хамааралтайг хүлээн зөвшөөрөхийг хөхиүлэн дэмжих;

(d) нийгэм, эдийн засаг, худалдааны салбарт Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх гишүүн улс, тэдгээрийн иргэдийн адил тэгш харьцах байдлыг хангах, түүнчлэн дээр дурдсан зорилгод хүрэхэд хор уршиг учруулахгүйгээр 80 дугаар зүйлийн заалтыг баримтлан шүүн таслах ажиллагаанд иргэдийн адил тэгш харьцах байдлыг мөн хангах.
77 дугаар зүйл
1. Асрамжийн тухай хэлэлцээрээр асрамжийн тогтолцоонд оруулж болох дор дурдсан ангилалд багтах нутаг дэвсгэрийн хувьд уг тогтолцоо үйлчилнэ:
(а) одоо мандатад байгаа нутаг дэвсгэр;
(b) дэлхийн хоёрдугаар дайны үр дүнгээр дайсан улсуудаас салган авч болох нутаг дэвсгэр;
(c) удирдах хариуцлага хүлээсэн улсууд асрамжийн тогтолцоонд сайн дураараа оруулсан нутаг дэвсгэр.
2. Дээр дурдсан ангилалд багтах нутаг дэвсгэрээс чухам алийг нь ямар нөхцлөөр асрамжийн тогтолцоонд хамруулахыг хожим байгуулах хэлэлцээрээр шийдвэрлэнэ.
78 дугаар зүйл
Асрамжийн тогтолцоо Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн болсон нутаг дэвсгэрт үл хамаарах бөгөөд тийм гишүүдийн хоорондын харилцаа нь бүрэн тэгш эрхт байдлын зарчмыг хүндэтгэх үндсэн дээр суурилах ёстой.
79 дүгээр зүйл
Асрамжийн тогтолцоонд хамруулбал зохих нутаг дэвсгэр бүрийн талаархи асрамжийн нөхцөл болон түүнд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийг энэ асуудалд шууд холбогдох улсууд, тэдгээрийн дотор Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын аль нэг гишүүний мандатад орших нутаг дэвсгэр байгаа бол тийнхүү мандат эдлэгч улсын оролцон байгуулах хэлэлцээрээр тогтоох бөгөөд 83, 85 дугаар зүйлд заасан ёсоор батлана.
80 дугаар зүйл
1. 77, 79, 81 дүгээр зүйлийн дагуу тухайн нутаг дэвсгэр бүрийг асрамжийн тогтолцоонд хамруулах талаар тухайлан байгуулсан хэлэлцээрээр тохиролцож болох түүнчлэн цаашид тийм хэлэлцээр байгуулахаас бусад тохиолдолд энэ бүлгийн аль ч заалтыг аливаа улс буюу улс түмний аливаа эрхийг эсхүл Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын холбогдох гишүүн улсын нэгдэн орсон олон улсын хүчин төгөлдөр хэлэлцээрийн нөхцлийг ямар нэг байдлаар өөрчилж орлох мэтээр тайлбарлах ёсгүй.
2. Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасныг 77 дугаар зүйлд заасанчлан мандатад байгаа болон бусад нутаг дэвсгэрийг асрамжийн тогтолцоонд хамруулах тухай хэлэлцээ хийх, хэлэлцээр байгуулах ажлыг саатуулах буюу хойшлуулах үндэслэл болох мэтээр тайлбарлах ёсгүй.
81 дүгээр зүйл
Асрамжийн тухай хэлэлцээр бүрт асрамжийн нутаг дэвсгэрийг удирдах болзол нөхцлийг болон удирдах засгийг заан тодорхойлох ёстой. Удирдах засаг гэж хойшид нэрлэгдэх тийм засаг нь нэг буюу хэсэг улс эсхүл Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага өөрөө байж болно.
82 дугаар зүйл
Асрамжийн тухай аль ч хэлэлцээрт 43 дугаар зүйлийн дагуу байгуулсан аливаа нэг буюу багц тусгай хэлэлцээрт хор уршиг учруулахгүйгээр тухайн хэлэлцээрээр асрамжилж буй нутаг дэвсгэрийг бүхэлд нь буюу хэсэгчлэн хамарсан стратегийн газар нутаг буюу нутгуудыг заан тодорхойлж болно.
83 дугаар зүйл
1. Асрамжийн тухай хэлэлцээрийн болзол нөхцөл, түүний нэмэлт өөрчлөлтийг батлах зэрэг стратегийн газар нутгуудын талаархи Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх чиг үүргийг Аюулгүйн Зөвлөл гүйцэтгэн явуулна.
2. 76 дугаар зүйлд дурдсан үндсэн зорилтууд стратегийн газар нутаг бүрийн ард түмэнд хамаарна.
3. Аюулгүйн Зөвлөл асрамжийн тухай хэлэлцээрийн заалтыг сахин, аюулгүй байдлын шаардлагад хор уршиг учруулахгүйгээр асрамжийн тогтолцоо ёсоор стратегийн газар нутгуудын улс төр, эдийн засаг, нийгэм, боловсролын асуудлуудтай холбогдох Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын чиг үүргийг гүйцэтгэн явуулахдаа Асрамжийн зөвлөлийн тусламж авна.
84 дүгээр зүйл
Олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахад асрамжийн нутаг дэвсгэр өөрийн хувь нэмрийг оруулах явдлыг хангах нь удирдах засгийн үүрэг мөн. Энэ зорилгоор удирдах засаг энэ талаар Аюулгүйн Зөвлөлийн өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлэх түүнчлэн орон нутгийг батлан хамгаалах болон асрамжийн нутаг дэвсгэр дээр хууль, хэв журмыг сахиулахын тулд асрамжийн нутаг дэвсгэрийн сайн дурын зэвсэгт хүч, үйлчилгээний хэрэгсэл, тусламжийг ашиглах эрхтэй.
85 дугаар зүйл
1. Асрамжийн тухай хэлэлцээрүүдийн болзол нөхцөл, түүний нэмэлт өөрчлөлтийг батлах зэрэг стратегийн бус газар нутгийн асрамжийн хэлэлцээрийн талаархи Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын чиг үүргийг Ерөнхий Ассамблей гүйцэтгэн явуулна.
2. Ерөнхий Ассамблейн удирдлага дор ажиллах Асрамжийн зөвлөл дээрх чиг үүргийг гүйцэтгэхэд нь Ерөнхий Ассамблейд туслана.
XIII бүлэг
АСРАМЖИЙН ЗӨВЛӨЛ
Бүрэлдэхүүн
86 дугаар зүйл
1. Асрамжийн зөвлөл Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дор дурдсан гишүүдээс бүрдэнэ:
(а) асрамжийн нутаг дэвсгэр удирддаг гишүүд;

(b) асрамжийн нутаг дэвсгэр удирддаггүй гэж 23 дугаар зүйлд нэр дурдсан гишүүд;

(c) Асрамжийн зөвлөлийн гишүүдийн дотор асрамжийн нутаг дэвсгэр удирддаг, үл удирддаг Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн тоог адил тэнцүү байлгах үүднээс шаардагдах тоогоор Ерөнхий Ассамблейгаас гурван жилийн хугацаагаар сонгосон бусад гишүүд.

2. Асрамжийн зөвлөлийн гишүүн бүр тус Зөвлөлд өөрийгөө төлөөлөх тусгайлан мэргэшсэн нэг хүнийг томилно.
Чиг үүрэг, эрх мэдэл
87 дугаар зүйл
Ерөнхий Ассамблей, түүний удирдлага дор ажиллах Асрамжийн зөвлөл чиг үүргээ хэрэгжүүлэхдээ:
(а) удирдах засгаас оруулах тайланг авч үзэх;
(b) өргөдөл гомдол хүлээн авч, тэдгээрийг удирдах засагтай зөвлөлдөн хянан үзэх;
(c) удирдах засагтай нь тохиролцсон хугацаанд асрамжийн нутаг дэвсгэрийг үе үе эргэж байх;

(d) асрамжийн тухай хэлэлцээрийн болзол нөхцөлд нийцүүлэн дээр дурдсан болон бусад төрлийн үйл ажиллагаа явуулах тус тус эрхтэй.
88 дугаар зүйл
Асрамжийн зөвлөл асрамжийн нутаг дэвсгэр бүрийн хүн амын улс төр, эдийн засаг, нийгэм, боловсролын хөгжил дэвшлийн талаар асуулгын хуудас боловсруулах бөгөөд түүнийг үндэслэн удирдах засаг Ерөнхий Ассамблейн эрх хэмжээний хүрээнд багтах асрамжийн нутаг дэвсгэр бүрийн тухай жил тутам тайлан бэлтгэж Ерөнхий Ассамблейд оруулж байна.
Санал хураалт
89 дүгээр зүйл
1. Асрамжийн зөвлөлийн гишүүн бүр нэг саналтай байна.
2. Асрамжийн зөвлөл шийдвэрээ санал хураалтад байлцаж оролцсон Зөвлөлийн гишүүдийн олонхийн саналаар гаргана.
Дэг
90 дүгээр зүйл
1. Асрамжийн зөвлөл даргаа сонгох журмыг багтаасан дэгийнхээ горимыг өөрөө тогтооно.
2. Асрамжийн зөвлөл дэгийнхээ дагуу шаардлагатай үед хуралдах бөгөөд уг дэгд гишүүдийнхээ олонхийн шаардсанаар хуралдаан зарлан хуралдуулж байх заалт орсон байна.
91 дүгээр зүйл
Асрамжийн зөвлөл шаардлагатай үед Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл болон төрөлжсөн байгууллагуудаас тэдгээрт холбогдох асуудлаар тусламж авна.
XIV бүлэг
ОЛОН УЛСЫН ШҮҮХ
92 дугаар зүйл
Олон улсын шүүх бол Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын шүүхийн гол байгууллага мөн. Тус шүүх энд хавсаргасан дүрмийн дагуу ажиллах бөгөөд Олон улсын шүүхийн Байнгын Танхимын дүрэмд үндэслэсэн Олон улсын шүүхийн дүрэм нь энэхүү Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрмийн салшгүй хэсэг мөн.
93 дугаар зүйл
1. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх гишүүн Олон улсын шүүхийн дүрэмд ipso facto оролцогч талууд болно.
2. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн бус улс Аюулгүйн Зөвлөлийн зөвлөмжийг үндэслэн Ерөнхий Ассамблейгаас тухайн улсын хувьд тогтоох нөхцлийн дагуу Олон улсын шүүхийн дүрэмд оролцогч тал болж болно.
94 дүгээр зүйл
1. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн бүр өөртөө холбогдох хэргийн талаар Олон улсын шүүхээс гаргасан шийдвэрийг биелүүлэх үүрэг хүлээнэ.
2. Хэрэгт холбогдох аль нэг тал шүүхийн шийдвэрээр хүлээлгэсэн үүргийг эс биелүүлбэл нөгөө этгээд нь Аюулгүйн Зөвлөлд хандаж болох бөгөөд Аюулгүйн Зөвлөл шаардлагатай гэж үзвэл шүүхийн шийдвэрийг гүйцэтгүүлэхийн тулд авах арга хэмжээний талаар зөвлөмж буюу шийдвэр гаргаж болно.
95 дугаар зүйл
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн өнөө хүчин төгөлдөр байгаа буюу хойшид байгуулагдаж болох хэлэлцээрүүдийн хүрээнд гарч болох санал зөрөөтэй асуудлаа өөр шүүхэд өгч шийдвэрлүүлэхэд энэхүү дүрмийн ямар ч заалт саад болох ёсгүй.
96 дугаар зүйл
1. Ерөнхий Ассамблей буюу Аюулгүйн Зөвлөл эрх зүйн аливаа асуудлаар зөвлөх санал гаргуулахаар Олон улсын шүүхээс хүсч болно.
2. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бусад байгууллага болон төрөлжсөн байгууллагууд Ерөнхий Ассамблейгаас хэдийд ч олгох зөвшөөрлийн үндсэн дээр өөр өөрийн үйл ажиллагааны хүрээнд үүссэн эрх зүйн асуудлаар зөвлөх санал дүгнэлт гаргуулахаар Олон улсын шүүхээс нэг адил хүсч болно.
XV бүлэг
НАРИЙН БИЧГИЙН ДАРГА НАРЫН ГАЗАР
97 дугаар зүйл
Нарийн бичгийн дарга нарын газар нь Ерөнхий нарийн бичгийн дарга болон Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагад шаардагдах хэмжээний орон тооны ажилтнуудаас бүрэлдэнэ. Ерөнхий нарийн бичгийн даргыг Аюулгүйн Зөвлөлийн зөвлөмжөөр Ерөнхий Ассамблей томилно. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга бол Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын захиргааны дээд албан тушаалтан мөн.
98 дугаар зүйл
Ерөнхий нарийн бичгийн дарга ийм албан тушаалтны хувьд Ерөнхий Ассамблей, Аюулгүйн Зөвлөл, Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл, Асрамжийн зөвлөлийн бүх хуралдаанд оролцож ажиллах бөгөөд эдгээр байгууллагаас түүнд хүлээлгэх бусад чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын ажлын тухай жил тутам тайлан гаргаж Ерөнхий Ассамблейд оруулна.
99 дүгээр зүйл
Ерөнхий нарийн бичгийн дарга олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахад заналхийлж болзошгүй гэж үзсэн аливаа асуудлыг Аюулгүйн Зөвлөлд сонордуулж байх эрхтэй.
100 дугаар зүйл
1. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга түүнчлэн Нарийн бичгийн дарга нарын газрын ажилтнууд нь үүрэгт ажлаа гүйцэтгэхдээ аливаа засгийн газраас буюу Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагад үл хамаарах ямарваа захиргаанаас зааварчилгаа хүсэх буюу авах ёсгүй. Тэд зөвхөн Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын өмнө хариуцлага хүлээсэн олон улсын албан тушаалтны хувьд байр суурьт нь нөлөөлж болох аливаа үйлдэл хийхээс зайлсхийх ёстой.
2. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн бүр Ерөнхий нарийн бичгийн дарга болон Нарийн бичгийн дарга нарын газрын ажилтнуудын үүрэг хариуцлага гагцхүү олон улсын шинж чанартай гэдгийг хүндэтгэж, энэхүү үүрэг хариуцлагаа хэрэгжүүлэхэд нь тэдэнд нөлөөлөхийг оролдохгүй байх үүрэгтэй.
101 дүгээр зүйл
1. Нарийн бичгийн дарга нарын газрын ажилтныг Ерөнхий Ассамблейн тогтоосон журмын дагуу Ерөнхий нарийн бичгийн дарга томилно.
2. Зохих орон тооны ажилтнуудыг Эдийн засаг, нийгмийн зөвлөл, Асрамжийн зөвлөл болон шаардлагатай үед Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бусад байгууллагад байнга ажиллуулахаар томилно. Ийм ажилтнууд Нарийн бичгийн дарга нарын газрын бүрэлдэхүүнд багтана.
3. Ажилд авах болон алба хаших болзол нөхцлийг тогтоохдоо үр бүтээлтэй, ажлын өндөр чадвартай, үнэнч шударга үйл ажиллагааны өндөр түвшинг хангах шаардлагыг нэн чухалчилбал зохино. Ажилтнуудыг газар зүйн хувьд аль болох өргөн хүрээнээс сонгож авахыг чухалчлан анхаарвал зохино.
XVI бүлэг
БУСАД ЗААЛТ
102 дугаар зүйл
1. Энэхүү дүрэм хүчин төгөлдөр болсноос хойш Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын аль ч гишүүний байгуулсан аливаа гэрээ болон олон улсын хэлэлцээрийг Нарийн бичгийн дарга нарын газарт аль болохоор шуурхай бүртгүүлж, тэндээс хэвлэн нийтлүүлж байвал зохино.
2. Энэ зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасны дагуу бүртгүүлээгүй аливаа гэрээ буюу олон улсын хэлэлцээрт оролцогч этгээд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын аль ч байгууллагад тийм гэрээ буюу хэлэлцээрийг иш татах ёсгүй.
103 дугаар зүйл
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн энэхүү дүрмээр хүлээсэн үүрэг олон улсын өөр ямар нэг хэлэлцээрээр хүлээсэн үүрэгтэй нь харшлах тохиолдолд энэхүү дүрмээр хүлээсэн үүрэг нь давуу хүчинтэйд тооцогдоно.
104 дүгээр зүйл
Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага гишүүн бүрийнхээ нутаг дэвсгэр дээр чиг үүрэг, зорилгоо биелүүлэхэд шаардагдах эрхийн чадвараар хангагдана.
105 дугаар зүйл
1. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага гишүүн бүрийнхээ нутаг дэвсгэр дээр зорилгоо биелүүлэхэд шаардагдах эрх ямба, дархан эрхийг эдэлнэ.
2. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн төлөөлөгчид болон Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын албан тушаалтнууд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын үйл ажиллагаатай холбоотой өөрсдийн чиг үүргийг бие даан хэрэгжүүлэхэд шаардагдах эрх ямба, дархан эрхийг нэг адил эдэлнэ.
3. Ерөнхий Ассамблей энэ зүйлийн 1, 2 дахь хэсэгт заасныг хэрэглэх талаар нарийвчилсан зүйлийг тодорхойлон зөвлөмж гаргаж болох бөгөөд мөн энэ зорилгоор конвенц боловсруулан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдэд санал болгож болно.
XVII бүлэг
ШИЛЖИЛТИЙН ҮЕИЙН АЮУЛГҮЙН БАЙДЛЫН
АРГА ХЭМЖЭЭНҮҮД
106 дугаар зүйл
Аюулгүйн Зөвлөлийн үзэж байгаагаар 42 дугаар зүйлд заасан үүрэг хариуцлагаа хэрэгжүүлж эхлэх боломжийг өөрт нь олгох ёстой 43 дугаар зүйлд дурдсан тусгай хэлэлцээрүүд хүчин төгөлдөр болтол 1943 оны 10 дугаар сарын 30-нд Москва хотноо гарын үсэг зурсан Дөрвөн гүрний тунхаглалд оролцогчид болон Франц улс уг тунхаглалын 5 дахь хэсэгт заасан ёсоор олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахиулахад шаардагдаж болох хамтарсан арга хэмжээг Байгууллагын өмнөөс авах зорилгоор өөр хоорондоо, түүнчлэн тухайн нөхцөлд шаардлагатай бол Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бусад гишүүнтэй зөвлөлдөнө.
107 дугаар зүйл
Энэхүү дүрэмд гарын үсэг зурсан аль ч улсын хувьд дэлхийн хоёрдугаар дайны туршид дайсан байсан аливаа улсын талаар ямар нэг арга хэмжээ авах хариуцлага бүхий засгийн газруудаас дэлхийн хоёрдугаар дайны үр дүнд хэрэгжүүлсэн буюу зөвшөөрөгдсөн арга хэмжээг энэхүү дүрэм ямар нэг байдлаар хөндөх буюу цуцлахгүй.
XVIII бүлэг
НЭМЭЛТ ӨӨРЧЛӨЛТ
108 дугаар зүйл
Ерөнхий Ассамблейн гишүүдийн гуравны хоёрын саналаар энэхүү дүрэмд нэмэлт өөрчлөлт оруулах бөгөөд тэдгээр нь Аюулгүйн Зөвлөлийн байнгын бүх гишүүдийг оролцуулан Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн гуравны хоёр нь тус тусын хууль тогтоомжийн дагуу соёрхон батласны дараа Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын бүх гишүүдийн хувьд хүчин төгөлдөр болно.
109 дүгээр зүйл
1. Энэхүү дүрмийг хянаж үзэх зорилгоор Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн Ерөнхий бага хурлыг Ерөнхий Ассамблейн гишүүдийн гуравны хоёр болон Аюулгүйн Зөвлөлийн аль ч есөн гишүүний саналаар тогтоон товлосон хугацаа, газарт хийж болно. Бага хурал дээр Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүн бүр нэг саналтай байна.
2. Бага хуралд оролцогчдын гуравны хоёрын саналаар энэхүү дүрэмд оруулахаар зөвлөмж болгосон аливаа өөрчлөлт нь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын гишүүдийн гуравны хоёр, тэдгээрийн дотор Аюулгүйн Зөвлөлийн Байнгын бүх гишүүд тус тусын хууль тогтоомжийн дагуу соёрхон батласнаар хүчин төгөлдөр болно.
3. Ийм бага хурал энэхүү дүрэм хүчин төгөлдөр болсноос хойшхи Ерөнхий Ассамблейн ээлжит аравдугаар чуулганаас өмнө хуралдаагүй бол түүнийг зарлан хуралдуулах тухай саналыг Ерөнхий Ассамблейн дурдсан чуулганы хэлэлцэх хэргийн төлөвлөгөөнд оруулах бөгөөд Ерөнхий Ассамблейн гишүүдийн олонх ба Аюулгүйн зөвлөлийн аль ч долоон гишүүний саналаар бага хурлыг хийхээр шийдвэл тийнхүү хуралдуулна.
XIX бүлэг
СОЁРХОН БАТЛАХ, ГАРЫН ҮСЭГ ЗУРАХ
110 дугаар зүйл
1. Энэхүү дүрмийг түүнд гарын үсэг зурсан улсууд тус тусын хууль тогтоомжийн дагуу соёрхон батлана.
2. Батламж жуух бичгүүдийг Америкийн Нэгдсэн Улсын Засгийн газарт хадгалуулах ёстой бөгөөд тус Засгийн газар батламж жуух бичиг бүрийг хадгалахаар хүлээн авсан тухайгаа дүрэмд гарын үсэг зурсан бүх улсад, түүнчлэн Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга томилогдсон цагт түүнд тус тус мэдэгдэж байна.
3. Энэхүү дүрэм Бүгд Найрамдах Хятад Улс, Франц Улс, Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Холбоот Улс, Их Британи, Умард Ирландын Нэгдсэн Вант Улс, Америкийн Нэгдсэн Улс болон дүрэмд гарын үсэг зурсан бусад улсын олонхи нь батламж жуух бичгээ тус тус хадгалуулснаар хүчин төгөлдөр болно. Үүний дараа Америкийн Нэгдсэн Улсын Засгийн газар батламж жуух бичгүүдийг түүнд хадгалуулсан тухай протокол үйлдэж, хувийг нь дүрэмд гарын үсэг зурсан бүх улсад хүргүүлнэ.
4. Энэхүү дүрэмд гарын үсэг зураад хүчин төгөлдөр болсноос нь хойш соёрхон батласан улсууд зохих батламж жуух бичгээ хадгалуулсан өдрөөс эхлэн Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын анхдагч гишүүд болно.
111 дүгээр зүйл
Англи, испани, орос, франц, хятад хэлээр үйлдсэн эх бичвэрүүд нь адил хүчинтэй энэхүү дүрэм Америкийн Нэгдсэн Улсын Засгийн газрын архивт хадгалагдаж байх болно. Тус Засгийн газар дүрмийн зохих ёсоор батламжилсан хувийг түүнд гарын үсэг зурсан бусад бүх улсын Засгийн газарт хүргүүлнэ.
Хэмээснийг нотлон Нэгдсэн Үндэстний засгийн газруудын төлөөлөгчид энэхүү дүрэмд гарын үсэг зурав.
Сан Франциско хотноо нэг мянга есөн зуун дөчин таван оны зургаадугаар сарын хорин зургааны өдөр үйлдэв.