یک پنجره ...

بله، ما متوهمیم!

2019-12-09T02:00:00.000+03:30

مسئله ساده است. بیاید یک بار وقایع را مرور کنیم بعد داوری کنید که ما؛ هواداران استقلال؛ متوهمیم یا نه:

یک: آن‌طور که از شواهد پیداست در قرارداد استراماچونی بندی بوده که اگر این مربی شصت روز حقوق خود را دریافت نکند، می‌تواند به‌طور یک‌طرفه قرارداد خود را فسخ کند. الان این اتفاق رخ داده. این یعنی چه؟ یعنی مدیران استقلال با علم به این‌که می‌دانسته‌اند که امکان رخ‌دادن چنین اتفاقی وجود داشته، اما در این دو ماه در عمل کاری نکرده‌اند. در این امر یا تعمدی در کار بوده است یا در حالت خوش‌بینانه بی‌تدبیری و بی‌لیاقتی محض رخ داده. در هر دو حالت بدون شک مدیرعامل، هیئت مدیره و وزیر ورزش که منصوب‌کننده‌ی این افراد بوده مقصرند.

دو: از اول فصل هواداران استقلال فریاد می‌زدند که این مدیرعامل را نمی‌خواهند. حتا در روزهایی که تیم بردهای پر گل به دست می‌آورد این صدا قطع نشد. فکر می‌کنید چرا؟ این هواداران دیوانه بودند؟ متوهم بودند؟ یا عمل‌کرد شخص آقای فتحی و هیئت مدیره باعث این اعتراض‌ها شده بود؟ آقای فتحی یکی از بدترین عمل‌کردها را در استقلال داشته است. به دروغ گفت صیادمنش مصدوم است و باعث شد هفته‌ها او بازی نکند تا یکی از به‌ترین بازیکن‌های استقلال ترانسفر شود. بارها گفت پاتوسی از استقلال نمی‌رود و در تیم می‌ماند اما در عمل دیدیم که چه شد. در مضحک‌ترین شوی تلویزیونی، با جدیت گفت استراماچونی جایی نمی‌رود آن هم در حالی که سرمربی استقلال احتمالن در همان لحظات مشغول نوشتن نامه‌ی فسخ هم‌کاری خود با باشگاه بود.

سه: به‌ترین بازیکن های استقلال در این دو فصل از استقلال رفتند و تیم هر فصل به‌طور کامل پوست‌اندازی کرد. کاوه رضایی، مجید حسینی، امید ابراهیمی، تیام، جپاروف فقط فهرست کوتاهی از سیاهه‌ی بلند بازیکنانی است که از استقلال جدا شدند. یک تیم را دیگر چه‌طور می‌توان نابود کرد؟ هر فصل، دقیقن هر فصل استقلال هفته‌های ابتدایی را به‌خاطر ناهماهنگی بازیکنان جدید از دست داد و زمانی تیمش تیم شد که دیگر دیر شده بود. این فصل هم ماجرا همین بود، با این تفاوت که استقلال زود به کورس بازگشت. تیمی که بعد از باخت در دربی پانزدهم جدول بود، در هفته‌ی سیزدهم صدرنشین شد. و جالب این‌که در چند ماه اول که استقلال نتیجه نمی‌گرفت، پول استراماچونی پرداخت می‌شد اما همین‌که خطر صدرنشین شدن تیم حس شد و استقلال تیمی شد که از ده بازی آخرش در نه بازی پیروز شد و فقط یک بازی را آن هم در زمین سپاهان و به‌خاطر اشتباه مسلم داوری مساوی کرد، ناگهان به خاطر نبود پول یا مشکلات مربوط به تحریم‌ها و یا اهمال‌کاری! پول استراماچونی و دستیارانش پرداخت نشد تا زمینه‌ی فسخ قرارداد این مربی و دستیارانش فراهم شود.

چهار: می‌گویند این اتفاق مختص باشگاه استقلال نیست و در قضیه‌ی برانکو نیز مشابه همین اتفاق رخ داد. مسئله اما کمی! فرق دارد. طبق اسناد غیرقابل انکار برانکو از چند ماه قبل با تیم عربستانی به توافق رسیده بود و پرسپولیس هنوز هم به همین خاطر ممکن است از برانکو ادعای خسارت کند. هم‌چنین بنا به گفته‌ی خود برانکو در مصاحبه‌اش، او دیگر انگیزه‌ی بیش‌تر ماندن در پرسپولیس را نداشت و دنبال چالش جدیدی در عربستان می‌گشت. (تازه اگر فرض را بر این نگذاریم که دلارهای الاهلی او را وسوسه کرده بود.) بله شباهت‌هایی وجود دارد. برانکو نیز به دلیل عدم‌پرداخت به موقع درخواست فسخ قرارداد خود را به فیفا داد اما فرق است بین سرمربی‌ای که خودش می‌خواهد برود با سرمربی‌ای که تا بازی آخر با حرص و جوش کنار زمین بالا و پایین می‌پرد و پیش از قطع هم‌کاری‌اش چندین باز تهدید کرده بود که شرایط برای ماندنش مساعد نیست و از باشگاه خواسته بود تا بدیهی‌ترین شرایط کار حرفه‌ای را برای او فراهم کند. مسائلی چون زمین تمرین، پرداختی‌های بازیکن‌ها و حق‌الزحمه‌‌ی خودش و دست‌یارانش.

پنج: هر هوادار فوتبالی با تمام وجود حس می‌کند چه مربی‌ای شور و انرژی کارکردن در یک تیم را دارد و کدام مربی نه. برای مثال از رفتار ویلموتس مشخص بود مایل نیست دیگر در ایران کارکند اما استراماچونی در تمام این مدت حرفه‌ای رفتارکرد، تیم، بازیکنان و هواداران را دوست داشت و همه‌ی انرژی و تلاشش را گذاشت تا این تیم را بسازد اما انگار اراده‌ای بالاتر از اراده‌ی او و اراده‌ی همه‌ی طرف‌داران استقلال نمی‌خواست این مربی دیگر در ایران بماند. بسیار بعید می‌دانم کسی از هواداران تیم استقلال در وضعیت فعلی استراماچونی را مقصر بداند.

شش: بودجه‌ی هر دو تیم استقلال و پرسپولیس از وزارت ورزش می‌آید، حتا اسپانسر هر دو تیم مشترک است. هیئت مدیره‌ی هر دو تیم را نیز وزارت ورزش منصوب می‌کند. تفاوت‌ها ولی انکارناپذیر است. پرسپولیس در این چند سال توانست هسته‌ی اصلی تیم خودش را به هر طریقی که شده حفظ کند و همین مسئله به هم‌راه کیفیت خوب بازیکن‌ها و سرمربی و مربی این تیم باعث شد سه سال پشت سر هم قهرمان شوند. بار دیگر تاکید می‌کنم! هر دوی این هیئت مدیره‌ها را وزارت ورزش منصوب کرده است، سوال ما هواداران استقلال بسیار ساده است: چه‌طور می‌شود خروجی یک باشگاه یک چیز می‌شود و خروجی باشگاه دیگر چیز دیگری؟ اگر معتقدید هیئت مدیره‌ی استقلال عمل‌کرد قابل‌قبولی داشته، الان هم خودتان زحمت بکشید پاسخ هواداران را بدهید و آن‌ها را قانع کنید. اگر هم بر این باورید که بی‌کفایتی از منصوبین شما بوده، چرا زودتر برکنارشان نکردید؟ مگر می‌شود چیزی را که همه‌ی هوادارهای استقلال از اول فصل می‌دیدند و در هر بازی فریاد می‌زدند، شما نبینید؟ مگر می‌شود در این دو ماه پولی وجود نداشته باشد که به استراماچونی که سرمربی یکی از دو نیم پرهوادار کشور است و خبر فسخ‌قراردادش این‌گونه جامعه ی فوتبالی کشور را دچار شوک کرده، داده شود ولی برای فسخ قرارداد مهاجم خارجی پرسپولیس مشکل پرداخت وجود نداشته باشد و وی به راحتی بتواند با باشگاه به توافق برسد؟

هفت: عمیقن بر این باورم که بیش‌تر هواداران پرسپولیس نیز از این اتفاق و رفتن استراماچونی خوش‌حال نیستند چون این اتفاق به فوتبال کشور لطمه می‌زند. دل هوادارهای استقلال شکسته و بدون شک میلیون‌ها طرف‌دار تیم آبی پای‌تخت الان بسیار خشمگین و ناامیدند. باورکنید این‌جور رقابت‌کردن منصفانه نیست. هواداران استقلال چهار سال خون دل خوردند و پای تیم‌شان ایستادند تا بالاخره این نهال جان گرفت. این‌گونه از ریشه‌زدن یک تیم درست نیست. حق استقلال این نیست. بگذارید رقابت در زمین فوتبال اتفاق بیفتد.

شب‌های هجر را گذراندیم و زنده‌ایم

2018-07-04T06:00:00.000+04:30

رفتم توی بالکن به گلدون‌ها آب بدم، دیدم اوه چه بادی داره می‌آد و نگران شدم نکنه درخت‌ها بشکنه. بعد تو ذهنم اومد: «در کوچه باد می‌آید» و ناخودآگاه ادامه‌ش: «این ابتدای ویرانی است» و فکرکردم این شاید واقعن هم ابتدای ویرانی باشه. این شرایط رو می‌گم. وضع مملکت و تحریم‌ها و گرون‌شدن دلار و کم‌آبی و ...

من که خودم رو برای بدتر از این آماده کرده‌ام. البته منظورم اصلن این نیست که لزومن اوضاع بدتر می‌شه، از صمیم قلب امیدوارم که نشه. اما خب آدم این شرایط رو که می‌بینه عجیب نیست که به بدترشدنش هم فکرکنه.

چند وقت پیش که یهو دلار دوباره رفت بالا و هر روز صبح یه قیمت جدید و بالاتر می‌اومد و به تبع این التهابات بازار ارز، خیلی چیزها گرون‌تر شد، بعد از چندین روز اعصاب‌خوردی و افسردگی و رسیدن کارم به خوردن کلرودیازپوکساید و سایر آرام‌بخش‌ها، نشستم با خودم فکرکردم خب می‌خوای چی‌کار کنی الان؟

چیزی که برام مشخص بود و هست اینه که هر چی بشه و هر اتفاقی بیفته مملکت و خانواده‌ام رو ول نمی‌کنم برم خارج. البته این یه انتخاب شخصیه و فضیلتی براش قائل نیستم و برای بقیه نسخه نمی‌پیچم اما سال‌هاست که من آدم رفتن نبوده‌ام، الان هم نیستم. حالا ممکنه اوضاع خیلی بدتر شه، فشار تحریم‌ها بیش‌تر حس شه، وضع اقتصادی مردم و خودم بدتر و بدتر شه، دیگه نتونم سفر برم، برق‌ها بیش‌تر بره، آب جیره‌بندی شه، بدتر از همه جنگ شه. در اون صورت هم، من هم مثل هر کدوم از هشتاد میلیون آدم دیگه، می‌مونم، سختی‌ها رو تاب می‌آرم و سعی می‌کنم درست‌ترین رفتار رو داشته باشم.

من نمی‌خوام بدبین باشم. من هم دوست دارم یه معجزه‌ای شه و اوضاع یه‌دفعه تغییر کنه اما ور واقع‌بین ذهنم می‌گه این خبرها نیست. باید خودم رو آماده کنم برای روزهای بدتر. روزهای بدتری که البته حق ما نیست، حق این مردم نیست اما متاسفانه داره اتفاق می‌افته انگار.

از یه طرف ترامپ و عربستان و اسرائیل و ... همه‌ی توان و قدرتشون رو گذاشتن که نه تنها این حکومت رو که به‌نظر من ایران رو به قهقرا ببرن و از این طرف هم که متاسفانه بخش بزرگی از حاکمیت مدام در راه انکاره و سفت و سخت مقاومت می‌کنه در مقابل هر تغییری.

از بازرگان نقل شده که پیش از انقلاب تو دادگاه گفته: «ما آخرین گروهی هستیم که با زبان قانون با شما صحبت می‌کنیم... این حرف را به گوش آن بالایی‌ هم برسانید.» حالا انگار یه بخش مهم تصمیم‌گیر تو جمهوری اسلامی هم می‌خواد سیخ تا ته‌ش بره و ترمزهای این قطاری که همه‌مون توش هستیم رو بکنه و دوربندازه و هیچ هشداری رو نشنوه.

یه امید خیلی اندکی هم البته دارم که مجموعه‌ی حاکمیت شرایط رو درک کنه و تصمیم بگیره روی‌کرد درست‌تری رو پیش بگیره، فساد رو کاهش بده، تلاش بیش‌تری کنه که با استفاده از نظر اقتصاددان‌ها و متخصصین وضعیت اقتصادی رو سامان بده، آزادی‌های سیاسی و اجتماعی رو بیش‌تر کنه، حقوق بشر رو رعایت کنه، دست از دشمنی عجیبش با زن‌ها برداره و تبعیض جنسیتی رو کاهش بده، حرف منتقدین رو بشنوه، محصورین رو آزادکنه و تو این شرایط سخت، دست‌کم به مردمش احترام بیش‌تری بذاره و اجازه بده حکومت و مردم به هم نزدیک‌تر شن که خیلی خیلی نیاز به چنین چیزی حس می‌شه تو این زمان.

تنها کاری هم که تو این شرایط از دست من برمی‌آد اینه که مسئولانه‌تر از قبل زندگی کنم. چه تو زندگی شخصی و چه تو رفتارم به عنوان یه شهروند جامعه. مثلن حواسم بیش‌تر به مصرف درست آب و برق باشه تو این کم‌بودها، تو کارم حرص نزنم، سعی کنم به‌تر از قبل درس بدم و رفتار درست‌تری با شاگردهام داشته باشم، انرژی بیش‌تری بذارم تا کیفیت کتاب‌هایی که می‌نویسم بالاتر بره و به درد آدم‌های بیش‌تری بخوره، به شایعات دامن نزنم، به منفعت خود تنهام فکرنکنم و خودم رو بخشی از جامعه ببینم.

یه چیز هم خیلی روشن و سرراست بگم، من به براندازی هیچ اعتقادی ندارم. هنوز عمیقن بر این باورم که مشی اصلاحگرانه و رفرم کم‌هزینه‌ترین و درست‌ترین راهه. منظورم از اصلاحگری هم کارها و رفتار اصلاح‌طلب‌های فعلی و آدم‌هایی مثل عارف نیستن اصلن، بلکه اصلاحات به عنوان یک منش و یک شیوه است.

حالا شما بیا بهم فحش بده که آره تو طرف‌دار رژیمی و استمرارطلبی و فلان اما من ترجیح می‌دم تو این شرایط و تو هر شرایطی راهی که به‌نظرم درست‌تره رها نکنم و به یه امید واهی بچسبم. ترجیح می‌دم اگه لازم باشه باز هم برم پای صندوق رای تا این‌که شورش کور کنم و مملکت رو ببرم سمت یه آینده‌ی نامعلوم و ترسناک که ده‌ها سناریوی خطرناک براش قابل تصوره. از جنگ داخلی و اوضاعی مثل سوریه بگیر، تا جدایی قومیتی و پاره پاره شدن کشور تا گرفتارشدن دست گروهی مثل فرقه‌ی رجوی که به‌نظر من سگ تندروترین بخش حکومت فعلی هم شرف داره به اون‌ها.

این مملکت روزهای سخت کم نداشته، تا اون‌جایی که من یادم می‌آد و به چشم دیدم ما روزهای سخت جنگ و همه‌ی مشکلات دهه‌ی شصت رو پشت سر گذاشتیم و زنده موندیم. الان هم یه طوری می‌شه دیگه. تلاش می‌کنیم دست‌جمعی و از پسش برمی‌آییم. ماها ممکنه ناراحت باشیم، دل‌گیر باشیم، حتا فحش بدیم، اما شک ندارم تو وجود تک‌تک‌مون یه بخشی هست که عاشق این آب و خاکه. همین جام‌جهانی رو نگاه کنید که چه‌طور با برد تیم‌مون خوش‌حال می‌شدیم و با باختش اشک می‌ریختیم. بابا این‌جا وطنمونه، دوستش داریم و دلمون براش می‌‌تپه. چه‌طور بی‌خیالش شیم؟

اسلاونکا دراکولیچ کتابی داره با عنوان «کمونیسم رفت، ما ماندیم و حتا خندیدیم» که از تجربیاتش بعد از فروپاشی یه نظام ایدئولوژیک می‌گه. من نمی‌دونم کی ولی شک ندارم یه روزی می‌آد که ما هم بتونیم بگیم: آن روزها گذشت، ما ماندیم و حتا خندیدیم.

ما با جدول کوچه کردیم یک دو

2018-06-10T04:42:00.000+04:30

چه‌قدر خوبه این آهنگ محمد بحرانی برای جام‌جهانی روسیه. چه‌قدر درسته و چه‌قدر قصه‌ی بچگی‌ها و نوجوونی‌هامونه تو دهه‌ی شصت. فوتبال بازی‌کردن صلات ظهر، زیر آفتاب، رو آسفالت داغ، با توپ دو لایه، تیر دروازه‌های آجری، شوت یه ضرب، برنده به جا، یک و دو با جدول.

فوتبال هر جور که حساب کنی، تو خون ما ایرانی‌هاست. کدوم‌مون همین تازگی با قهرمانی تیم فوتسال زنان تو آسیا از ته دل خوش‌حال نشد؟ اصلن تو همین کلیپ که آدم فیلم‌هاشون رو می‌بینه بغضش می‌گیره.

حالا فدراسیون و این ور و اون ور کلی پول بدن به سالار عقیلی و عصار و بقیه براشون آهنگ پرطمطراق درست کنه. نه آقا جون! اون‌ها دو روز دیگه فراموش می‌شن، اون چیزی که تو ذهن و دل‌مون باقی می‌مونه این مدل آهنگ‌هاست. چند بار اون فیلم فرار به سوی پیروزی رو دیدیم و هر بار با برگردون پله و شیرجه‌ی سیلوستر استالونه و مهارش دوباره خوش‌حال شدیم؟

امکانات‌مون کمه، مدیریت فوتبال‌مون افتضاحه، بازی‌های تدارکاتی‌مون لغو می‌شه اما فوتبال هنوز که هنوزه برامون چیزی از جنس عشقه، مثل همون فرار به سوی پیروزی که تیم اسرا به جای این‌که با عقل‌شون تصمیم بگیرن و بین دو نیمه فرارکنن، به حرف دل‌شون گوش دادن و برگشتن تو زمین تا بازی رو ببرن. مگه شوخیه فوتبال، مگه الکیه؟ به قول بیل شنکلی: «بعضی‌ها فکرمی‌کنن فوتبال مسئله‌ی مرگ و زندگیه، در صورتی که این‌طور نیست و چیزی فراتر از اونه.»

هزار سال دیگه هم استادیوم آزادی موقع بازی استقلال پرسپولیس پر می‌شه. تیم‌مون شاید تو روسیه هر سه تا بازیش رو ببازه اما تیم‌ملی‌مونه، دوستش داریم و تا آخرین لحظه ازش حمایت می‌کنیم. من نمی‌دونم کی، اما اگه زیرساخت‌ها درست شه، اگه فساد از فوتبال حذف شه، اگه مدیریت‌مون آدمی‌زادی باشه، اون‌قدر این مردم عاشق فوتبالن و اون‌قدر استعداد تو این مملکت زیاده که اون زمان دغدغه‌مون به جای صعود از گروه، حضور تو نیمه‌نهایی و حتا قهرمانی تو جام‌جهانیه.

کتاب چی؟ فیلم چی؟

2016-07-15T22:19:00.000+04:30

گاهی وقت‌ها سر کلاس‌های‌م اسم فیلم‌های خوبی که تازگی دیده‌ام یا کتاب‌های خوبی که خوانده‌ام را پای تخته می‌نویسم و پیش‌نهاد می‌کنم بچه‌ها هم بعد از کنکورشان بخوانند. به همین خاطر خیلی شده که وسط‌های سال تحصیلی بچه‌ها می‌آیند سراغ‌م که چه کتابی بخوانیم یا چه فیلمی ببینیم. من هم پاسخ می‌دهم فعلن بنشینید درس‌تان را بخوانید و بعد از کنکور یک لیست پیش‌نهادی فیلم و کتاب به‌تان می‌دهم. حالا بعد از کنکور شده و الوعده، وفا! اما سه توضیح درباره‌ی آن:

یک: این لیست سلیقه‌ی من است و ممکن است بسیاری دوست‌ش نداشته باشند.

دو: سعی می‌کنم هر سال این فهرست را به‌روز کنم.

سه: بدیهی است که این احتمال وجود داشته باشد که نام فیلم‌ها و کتاب‌های زیادی در یادم نمانده باشد و در این لیست از قلم افتاده باشند.

رمان و مجموعه داستان غیر ایرانی:

بار هستی (کوندرا)، ناتور دشت (سلینجر)، خداحافظ گری کوپر (رومن گاری)، بازمانده‌ی روز (ایشی گورو)، جنایت و مکافات (داستایوفسکی)، صد سال تنهایی (ماکز)، آناکارنیتا (تولستوی)، خاک غریب (جومپا لاهیری)، مسخ (کافکا)، وداع با اسلحه (همینگوی)، مرشد و مارگاریتا (بولگاکوف)، شوخی (کوندرا)، گزارش یک مرگ (مارکز)، پیرمرد و دریا (همینگوی)، خانه‌ی اشباح (ایزابل آلنده)، بعد زلزله (موراکامی)، موش‌ها و آدم‌ها (استین‌بک)، اگر شبی از شب‌های زمستان مسافری (کالوینو)، وانهاده (دوبوآر)، وقتی از عشق حرف می‌زنیم، از چه حرف می‌زنیم (کارور)، مرگ در زمان وبا (مارکز)، مترجم دردها (لاهیری)، عشق‌های خنده‌دار (کوندرا)، آمریکایی آرام (گراهام گرین)، زنگ‌ها برای که به صدا درمی‌آیند (همینگوی)، فرانی و زویی (سلینجر)، کوری (ساراماگو)، بادبادک‌باز (خالد حسینی)، کجا ممکن است پیدایش کنم (موراکامی)، داشتن و نداشتن (همینگوی)، بر باد رفته (مارگارت میچل)، خشم و هیاهو (فاکنر)، در رویای بابل (براتیگان)، عامه‌پسند (بوکوفسکی)، کلیسای جامع (کارور)، گیرنده شناخته نشد (تیلور)، سکورو تازاکی بی‌زنگ و سال‌های زیارت‌ش (موراکامی)، بی‌نام (جاشوا فری)، مرد صد ساله‌ای که از پنجره فرار کرد (یوناس یوناسن)، آمستردام (ایان مک یوون)، مفید در برابر باد شمالی (گلاتائور)، گفت‌گو با مرگ (آرتور کوستلر)،هکلبری فین (تواین)، خرمگس (لیلیان‌ویچ)، زوربای یونانی (کازانتزاکیس)، عقاید یک دلقک (هاینریش بل)، معمای آقای ریپلی (های اسمیت)، گزارش یک آدم‌ربایی (مارکز)، کنسول افتخاری (گرین)، روز شغال (فورسایت)، طاعون (کامو)، تهوع (سارتر)، مهمانی خداحافظی (کوندرا)، سفر به انتهای شب (سلین)، تام سایر(تواین)، مسیح بازمصلوب (کازنتزاکیس)، مقلدها (گرین)، خوشه‌های خشم (استین‌بک)، جاودانگی (کوندرا)، هزار و نه‌صد و هشتاد و چهار (اورول)، درک یک پایان (بارنز)، بچه‌های نیمه‌شب (رشدی)، وزارت ترس (گرین)، جاسوسی که از سردسیر آمد (لوکاره)، پرندگان در پاییز (کسلر)، خواب گران (چندلر)، آس و پاس در پاریس و لندن (اورول)، شکسپیر و شرکا (مرسر)، برادران سیسترز (دوویت)، هیچ‌کس مثل تو مال این‌جا نیست (میراندا جولای)

نمایش‌نامه‌ی غیرایرانی:

گفت‌گوهای پس از یک خاک‌سپاری (یااسمینا رضا)، مرگ فروشنده (میلر)، گربه روی شیروانی داغ (ویلیامز)، مرغ دریایی (چخوف)، شب به خیر مادر (نورمن)، در انتظار گودو (بکت)، دست‌های آلوده (سارتر)، سقف کلیسای جامع (میلر)، باغ آلبالو (چخوف)، مرگ و دختر جوان (دورفمن)، خیانت (پینتر)، عروسی خون (لورکا)، بالاخره این زندگی مال کیه؟ (کلارک)، نوای اسرارآمیز (اشمیت)، چشم‌اندازی از پل (میلر)، فاسق (پینتر)، اتوبوسی به نام هوس (ویلیامز)، ایوانف (چخوف)، مرد بالشی (مک‌دونا)، خرده جنایت‌های زناشوهری (اشمیت)، باغ‌وحش شیشه‌ای (ویلیامز)، با خشم به یاد آر (آزبرن)، تبعیدی‌ها (جویس)، سه خواهر (چخوف)، گوشه‌نشینان آلتونا (سارتر)، ملاقات بانوی سال‌خورده (دورنمات)، ستوان اینیشمور (مک‌دونا)، مرگ تصادفی یک آنارشیست (داریو فو)، مهمان ناخوانده (اشمیت)، هنر (یاسمینا رضا)، مراسم قطع‌دست در اسپوکن (مک‌دونا)، خشم شدید فیلیپ هوتس (ماکس فریش)، چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟ (آلبی)، لاموزیکا (دوراس)، دایی وانیا (چخوف)، گالیله (برشت)، خانه‌ی برناردا آلبا (لورکا)، دشمن مردم (ایبسن)، مردی برای تمام فصول (رابرت بالت)، سه‌گانه‌ی وانی‌یک (هاول)، دیر راهبان (دوکاسترو)، دایره‌ی بسته (رمارک)، از این آب ننوشید (وودی آلن)، دایره‌ی گچی قفقازی (برشت)، کرگدن (یونسکو)، خانه‌ی عروسک (ایبسن)، مامورهای اعدام (مک‌دونا)، حساب پرداخت نمی‌شه (داریو فو)، سه روایت از زندگی (یاسمینا رضا)، داستان خرس‌های پاندا به روایت یک ساکسیفونیست (ویسنی‌یک)، بازی استریندبرگ (دورنمات)، غرب غم‌زده (مک‌دونا)، استثنا و قاعده (برشت)، دست‌های آلوده (سارتر)، آگوست اوسیج‌کانتی (تریسی لتز)، لانه‌ی خرگوش (لیندزی بر)، فیزیک‌دان‌ها (دورنمات)، ننه دلاور (برشت)، ملکه‌ی زیبایی لی‌نین (مک‌دونا)، خدای کشتار (یاسمینا رضا)، اتاقی در هتل پلازا (نیل سایمون)، کمدی سیاه (پیتر شفر)، شام با دوستان (دونالود مارگولیز)، دوباره اون آهنگ رو بزن سم (وودی آلن)، سفارت‌خانه (مروژک)، مرده‌های بی کفن و دفن (سارتر)، واقعن واقن (کالیزو)، آوازه‌خوان تاس (یونسکو)، سه شب با مادوکس (ویسنی‌یک)، دل خر (موزس)، ملودی ورشو (زورین)، شایعات (سایمون)، اسم (دولاپورت - ولاپتولیر)، پیکر زن هم‌چون میدان نبرد (ویسنی‌یک)، زخم‌های عمیق زمین بازی (راجیو جوزف)، دختر یانکی (نیل سایمون)، برهان (اوبورن)، مالی سویینی(فری‌یل)، سیستم گرون هولم (گالچران)، پیک‌نیک در میدان جنگ (آرابال)، یرما (لورکا)، روزهای آخر پاییز (دورنمات)، اولئانا (ممت)، آن‌که گفت آری آن‌که گفت نه (برشت)

رمان و مجموعه داستان ایرانی:

سووشون (دانشور)، یک روز مانده به عید پاک (پیرزاد)، سمفونی مردگان (معروفی)، دایی جان ناپلئون (پزشک‌زاد)، نیمه‌ی غایب (سناپور)، طعم گس خرمالو (پیرزاد)، دست تاریک، دست روشن (گلشیری)، جزیره‌ی سرگردانی (دانشور)، سنگر و قمقمه‌های خالی (صادقی)، پنج گنج (گلشیری)، خاطره‌های پراکنده (ترقی)، پرنده‌ی من (وفی)، دیوان سومنات (خسروی)، واهمه‌های بی نام و نشان (ساعدی)، سه قطره خون (هدایت)، روزها در راه (مس‌کوب) آینه‌های دردار (گلشیری)، طوبا و معنای شب (پارسی‌پور)، عزاداران بیل (ساعدی)، ملکوت (صادقی)، عنتری که لوتی‌ش مرده بود (چوبک)، خروس (گلستان)، چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم (پیرزاد)، هم‌سایه‌ها (محمود)، زمستان شصت و دو (فصیح)، رویای تبت (وفی)،‌ هم‌نوایی شبانه‌ی ارکستر چوب‌ها (قاسمی)، دکتر نون زن‌ش را بیش‌تر از مصدق دوست دارد (رحیمیان)، سگ ولگرد (هدایت)، خواب زمستانی (ترقی)، آذر ماه آخر پاییز (گلستان)، لکه‌های ته فنجان قهوه (رضا ارژنگ)

نمایش‌نامه‌ی ایرانی:

مرگ یزدگرد (بیضایی)، یک دقیقه سکوت (یعقوبی)، ماه در آب (یعقوبی)، گل‌های شمعدانی (یعقوبی)، تنها راه ممکن (یعقوبی)، زمستان شصت و شش (یعقوبی)، از تاریکی (یعقوبی)، پچپچه‌های پشت خط نبرد (نادری)، هفتاد و هفت (نادری)، مخزن (تهرانی)، هی مرد گنده گریه نکن (تهرانی)، هذا حبیب الله ... (نعل‌بندیان)، خروس (رحمانیان)، مصاحبه (رحمانیان)، شهادت‌خوانی قدم‌شاد مطرب در تهران (رحمانیان)، قهوه‌ی تلخ (طلوعی)، تانگوی تخم‌مرغ داغ (رادی)، رقص روی لیوان‌ها (کوهستانی)، کوارتت (کوهستانی)، پرده‌خانه (بیضایی)، چهار صندوق (بیضایی)، ندبه (بیضایی)، بیوه‌های غمگین سالار جنگ (یار احمدی)، هیولاخوانی (ثمینی)، شکلک (ثمینی)، به مناسبت ورود اشکان (کاکاوند)، فرجام سفر طولانی طوبی (نادری)، شنیدن (کوهستانی)، در خواب دیگران (برهانی مرند)

فیلم:

خوش‌بختانه بخش زیادی از فیلم‌هایی را که دیده‌ام، در سایت کریتیکر امتیاز داده‌ام. لیست فیلم‌ها را می‌توانید این‌جا ببینید. آن‌هایی که امتیازشان بیش‌تر از هفتاد است به نظرم فیلم‌های خوبی بوده‌اند.

And now the final frame, Love is a losing game*

2016-04-30T21:09:00.000+04:30

آخرهای مستند «اِیمی» آن‌جا که دارند بدن بی‌جان اِیمی واین‌هاوس را پیچیده در برزنتی زرشکی رنگ از خانه‌ش در لندن خارج می‌کنند، وقتی یکی از نابغه‌های موسیقی همه‌ی دوران‌ها، پس از چند سال خودویرانگری، در اثر مصرف بیش از اندازه‌ی هروئین، کوکائین و الکل برای همیشه رفت و به باشگاه بیست و هفت پیوست، تصویر می‌رود روی تونی بنت، کسی که اِیمی همیشه او را اسطوره‌اش می‌دانست و یکی از بزرگ‌ترین خواننده‌های بزرگ موسیقی جز در دنیا، و او درباره‌ی اِیمی می‌گوید: «یکی از اصیل‌ترین خواننده‌های جزی بود که تا به حال صداشون رو شنیدم. از نظر من باید با اون مثل الا فیتزجرالد و الی هاردی (دو تن از اسطوره‌های جز دنیا) رفتار می‌شد، اون یه استعداد ذاتی داشت. اگه الان زنده بود به‌ش می‌گفتم حواس‌ت باشه، تو خیلی آدم مهمی هستی. خود زندگی روش درست زندگی‌کردن رو به‌ت یاد می‌ده اگه به اندازه‌ی کافی عمرکنی.»

اِیمی واین‌هاوس هنرمندی شوریده، طغیانگر و عاشق بود و بی‌راه نیست اگر بگوییم زندگی‌اش را به پای عشق گذاشت. عشق عجیب و غریب و بدون شرط‌‌ش به بلیک، دوست‌پسر و هم‌سرش. یک جای همین مستند بلیک با بطری شکسته دست‌ش را می‌برد و اِیمی نیز مثل بلیک دست‌ش را می‌برد: «هر کاری تو بکنی من هم همون کار رو می‌کنم.» در جای دیگری بلیک می‌گوید: «بعد از ازدواج‌مون و بازگشت‌مون از آمریکا، اِیمی خواست هروئین و کوکائین رو امتحان کنه. من می‌کشیدم و اِیمی هم خواست بکشه، بعدش هر دومون معتاد شدیم.»

اگر چه اِیمی چند بار تلاش کرد بر این اعتیاد غلبه کند و در دوره‌هایی نیز موفق شد، مثل وقتی که به‌خاطر آهنگ ری‌هب جایزه‌ی گرمی را برد، و با این‌که به خوبی آگاه بود در اثر ادامه‌ی مصرف جان‌ش را از دست می‌دهد، اما در نهایت وقتی برخلاف نظر او، پدرش و دیگران به‌خاطر قراردادهای مالی او را مجبور کردند که تور کنسرت‌های‌ش را برگزار کند، در اولین آن‌ها در بلگراد، آن‌قدر نشئه و مست روی استیج رفت که نتواند برنامه را اجراکند.

تصاویر این کنسرت بسیار دردناک است. افول ستاره‌ای که برای ماه‌ها روی جلد همه‌ی نشریات بود و بعد مورد استهزای همه‌شان قرار گرفت. ستاره‌ای که با دست خودش خودش را نابود کرد. چه آهنگ‌های خوبی که می‌توانست بخواند و هیچ‌وقت نخواند. کمی بعد ازاین کنسرت بود که جسدش را درخانه‌اش پیدا کردند. میزان الکلی که در خون‌ش پیدا شد چهار تا پنج برابر بیش‌تر از حد مجاز برای رانندگی بود و احتمالن همان باعث ایستادن قلب‌ش شده بود. پیش از آن پزشک‌ها به او هش‌دار داده بودند که در صورت ادامه‌ی نوشیدن الکل یا مصرف مواد، بدن‌ش تاب نخواهد آورد و خواهد مرد.

آهنگ‌هایی که اِیمی برای ما به جا گذاشته تا ابد شنیدنی‌اند. آهنگ‌هایی پر از درد، پر از عشق و پر از احساسات رهاشده. مهم‌ترین‌شان بازگشت به تاریکی و آن ترانه‌ی بی‌نظیرش. ترانه‌ای که وقتی آن را نوشت که بلیک او را رها کرده بود و پیش دوست‌دخترش برگشته بود:

He left no time to regret

Kept his dick wet

With his same old safe bet

Me and my head high

And my tears dry

Get on without my guy

You went back to what you knew

So far removed from all that we went through

And I tread a troubled track

My odds are stacked

I'll go back to black

We only said goodbye with words
I died a hundred times
You go back to her
And I go back to
I go back to us

I love you much
It's not enough
You love blow, and I love puff
And life is like a pipe
And I'm a tiny penny rolling up the walls inside

We only said goodbye with words
I died a hundred times
You go back to her
And I go back to
We only said goodbye with words
I died a hundred times
You go back to her
And I go back to

Black
Black
Black
Black
Black
Black
Black

آهنگی که وقتی برای یکی از نخستین دفعه‌ها اجرای‌ش می‌کرد، بعد از پایان آهنگ رو کرد به مارک رانسون و گفت: «آخرش دیگه خیلی غم‌انگیز شد، نشد؟» درست مثل آخر قصه‌ی خودش.

عکس را در سفرم به لندن از باری در محله‌ی کمدن تاون که پاتوق او بوده است، گرفته‌ام.

* عنوان بخشی است از ترانه‌ی آهنگ Love is a losing game

هر کس دگراندیش است دشمن است*

2016-04-18T17:49:00.001+04:30

خبر شرم‌‌آور و فاجعه‌بار است: هفت‌هزار پلیس نامحسوس از امروز به عنوان گشت نامحسوس امنیت اخلاقی شروع به کار می‌کنند. من نمی‌دانم آیا مسئولین مملکتی و طراح‌های این ایده‌ی بسیار زشت ذره‌ای به اثرات‌ش فکر کرده‌اند؟ نتیجه‌ی کار اشتازی، بزرگ‌ترین سازمان پرورش مامور مخفی در دنیا چه شد که الان حکومت به فکر آلمان‌شرقی‌سازی ایران افتاده‌؟ چرا مردم را به هم بدبین می‌کنید؟ چرا من باید هر آدمی را در کوچه و خیابان می‌بینم شک کنم مامور است یا نه؟ این حس ناامنی می‌دانید چه اثرات مخربی دارد و تا کجا ریشه می‌دواند؟ آیا با انجام این‌کارها به نام دین، بیش‌تر از پیش مردم را از دین زده نمی‌کنید؟ واقعن این همه هزینه‌ی مالی و به جامعه وارد کردن به بهانه‌ی مبارزه با بدحجابی رواست؟ این همه تا حالا به روش‌های مختلف مبارزه کرده‌اید، ذره‌ای فایده داشته؟ یا به طور کامل نتیجه‌ی عکس داشته؟ آیا به قول آن بررگ در خیابان‌ها با سایه‌ها نمی‌جنگید؟ یا شاید این‌ها همه انتقام رایی است که به میل شما داده نشده است؟

* شعار سازمان اشتازی

تنفر از تماشای سقوط تدریجی

2016-04-16T19:54:00.000+04:30

یکم - هفته‌ی سوم لیگ بود و فرزاد دوست پرسپولیسی‌م آمده بود دیدنم. یادم است پرسپولیس شانزدهم بود و ما استقلالی‌ها که بالای جدول بودیم، شروع کرده بودیم کری‌خواندن. فرزاد به من گفت که دیگر دل و دماغ تماشای فوتبال ندارد و خسته شده است بس که هر سال وضع پرسپولیس همین است. همان روز به او گفتم که الان را نگاه نکن، شک ندارم پرسپولیس این لیگ را در جای‌گاه به‌تری از استقلال تمام می‌کند.

هفته‌ی قبل که فرزاد برای تماشای بازی رئال، وولفسبورگ به خانه‌ام آمده بود، حرف آن روز را پیش کشید. گفت تو آن روز گفتی اما من باور نکردم. چه‌طور آن موقع چنین چیزی را پیش‌بینی کردی؟ و پاسخ‌م یک کلمه بود: برانکو!

دوم - پرسپولیس را در دوره‌‌های استیلی، دایی و درخشان به یادآورید. تیمی سردرگم، بی هدف، بدون استراتژی که هیچ‌گاه چهره‌ی یک مدعی به خود نگرفت. نتیجه‌اش هم شد هفت سال پیاپی ناکامی در لیگ. پرسپولیس زمانی راه را درست رفت که برانکو را آورد. بازی این فصل پرسپولیس با فصل‌های قابل قابل مقایسه است؟ هوادارها و مدیرهای پرسپولیس به پای برانکو ایستادند و نتیجه‌اش را هم دیدند و خواهند دید. تاثیری که برانکو در تیم ایجاد کرده انکارناپذیر است. تیمی منسجم، صاحب تاکتیک، جاه‌طلب و با تفکر هجومی. تیم پرسپولیس حالا جا افتاده، مدت‌هاست به هیچ تیمی نباخته و به احتمال فراوان نیز در پایان این فصل قهرمان لیگ خواهد شد. برانکوی جنتلمن، با دانش و باهوش پرسپولیس را خراب کرد و از نو ساخت.

سوم - ما و انگلیسی‌ها در زمینه‌ی فوتبال در یک چیز اشتراک داریم. سال‌هاست هیچ افتخاری در عرصه‌ی ملی کسب نکردیم، از آخرین قهرمانی‌مان مدت‌هاست که می‌گذرد، اما ادعای‌مان و توقع‌مان تا بخواهید زیاد است. حالا انگلیسی‌ها دست‌کم تیم‌های باشگاهی‌شان گاه گاه در اروپا به مرحله‌های نهایی راه پیدا می‌کنند و حتا قهرمان می‌شوند در حالی که در زمان آخرین قهرمانی یک تیم ایرانی در آسیا، هیچ‌کدام از بازیکن‌های تیم امید ایران هنوز به دنیا نیامده بودند. باید قبول کنیم فوتبال ما در باشگاه‌های آسیا به عنوان یک قدرت به حساب نمی‌آید، وضعیت باشگاه‌های‌مان را ببینید، یکی دو تیم به زحمت از گروه‌شان بالا می‌آیند و معمولن خیلی زود و قبل از رسیدن به مراحل پایانی حذف می‌شوند. بازیکن‌های‌مان هم مدت‌هاست از سطح اول فوتبال اروپا دورمانده‌اند.

حالا این وسط کی‌روش پنج سال است که تیم ملی ما را صاحب شخصیت کرده، جام‌جهانی برده، نتایج خوبی گرفته و در رنکینگ فیفا در صدر تیم‌های آسیایی نشانده، آن هم نه برای یک مدت کوتاه. اگر نخواهیم خودمان را گول بزنیم ما این اعتبار را فقط و فقط از کی‌روش داریم. درست، بازیکن‌های ما توانمند هستند اما وقتی به‌ترین نسل فوتبال‌مان، علی دایی، خداداد، علی کریمی و ... زیر دست مربی‌های دور از دانش روز وطنی قرار گرفتند، نتیجه‌اش را دیدیم. در فوتبال باشگاهی‌مان هم داریم می‌بینیم. امثال مظلومی، قلعه‌نوعی، درخشان، مایلی‌کهن، استیلی و... چه گلی بر سر این فوتبال زده‌اند؟

چهارم - هر چه‌قدر این فصل پرسپولیس مسیر را درست رفت، استقلال صد و هشتاد درجه در خلاف جهت گام برداشت. انتخاب مظلومی در اول فصل به عنوان سرمربی به یک شوخی تلخ شبیه بود. مظلومی کجای فوتبال ایران ایستاده است؟ به جز چند برد در دربی که خوش‌بختانه آن‌ها هم پس از این باخت بی‌اثر شدند و یک قهرمانی قضا و قدری و متکی بر شانس در جام حذفی چه افتخار دیگری داشته است؟ بردن مس کرمان به دسته‌ی پایین‌تر؟ بی‌تیم ماندن برای دوره‌ای طولانی؟ به نظر شما بعد از رفتن مظلومی از استقلال تیمی به او پیش‌نهادی برای سرمربیگری خواهد داد؟

همان موقع گفتم و نوشتم آمدن مظلومی اشتباه محض است. تیم ممکن است به خاطر توانایی‌های بازیکن‌های‌ش، دست‌یاری صالح و بی‌حساب و کتاب بودن فوتبال‌مان مدتی نتیجه بگیرد اما این روزها از همان موقع قابل پیش‌بینی بود. یکی از ملی‌پوش‌های استقلال آف د رکورد به یکی از خبرنگارهای ایسنا که بر حسب تصادف دوست پسرعموی من است، گفته بود در تیم ما هیچ‌کس برای مظلومی تره هم خورد نمی‌کند و هر چه تیم دارد از صالح است. مظلومی فقط بلد است حرف بزند. استقلال در بازی استقلال خوزستان و سپاهان نیز خوش‌شانس بود که نباخت. بعد از بازی گفت که در دربی استقلال متفاوتی را خواهید دید و طرف‌دارها نگران دربی نباشند. هه!

تماشای تدریجی پایین‌رفتن دردناک است، چیزی که استقلالی‌ها ده هفته است تجربه‌ش کرده‌اند. این‌که رقیب آرام آرام بالا بیاید و تو درجا بزنی و منتظر آن لحظه بایستی. لحظه‌ای که بالاخره جا بمانی. متنفرم از دست به دست کردن و کاری نکردن در این شرایط اما انگار مسئولین استقلال باور نمی‌کردند یا نمی‌خواستند باور کنند. تغییر اجتناب‌ناپذیر است. فوتبال ایران نیازمند آدم‌هایی مثل برانکو و کی‌روش است و آدم‌هایی مثل مظلومی، درخشان و ... باید به جای اصلی‌شان بازگردند و بازمی‌گردند. کنج خانه و تماشای فوتبال از صفحه‌ی تلویزیون.

آن پرتقالی که تا ته نخوردم

2015-12-04T09:45:00.001+03:30

دل‌م برای مادر تنگ شده است. به مادربزرگ‌م می‌گفتیم مادر. مادر مادرم. آخرین بار توی بیمارستان دیدم‌ش. بیست و چند روز قبل از این‌که بمیرد. بعد از کلاس‌های‌م، حدود هفت شب، رفتم بیمارستان جم که ببینم‌ش. وقت ملاقات نبود. نگهبان را هر طور که بود راضی کردم تا بگذارد بروم ببینم‌ش. حال‌ش خوب نبود اما با همان حال بلند شد و برای‌م یک پرتقال پوست گرفت و اصرارکرد که بخورم. می‌گفت من از کار همه‌ی نوه‌های‌م سردرمی‌آورم به جز تو. چه‌کار می‌کنی؟ معلمی؟ مهندسی؟ اهل تئاتری؟ چرا زن نمی‌گیری؟

مادر را خیلی دوست داشتم. بخش بزرگی از کودکی‌م پیش او گذشت. پدرم جبهه بود و مادرم سر کار و من هر روز تا سه پیش مادر می‌ماندم. اگر می‌دانستم آن بار آخرین بار است، حتمن می‌ماندم و پرتقال را تا ته‌ش می‌خوردم اما حالا فقط حسرت آن شب با من مانده است. از مادر خداحافظی کردم تا بروم پیش دختری که این روزها هیچ جایی در زندگی‌م ندارد‌. مسخره است.

گاهی وقت‌ها مثل الان دل‌م برای مادر خیلی تنگ می‌شود اما کاری‌ش نمی‌شود کرد. دل‌تنگی یک چیز قلنبه‌ی ناجوری است که توی سینه‌ات جمع می‌شود و رهای‌ت نمی‌کند. دل‌تنگی برای آدم مرده درمان ندارد.

تصادف

2015-11-15T20:31:00.001+03:30

(1)

از مدرسه که بیرون می‌آیم، می‌بینم غلغله‌ای شده است. صدای داد و فریاد دو نفر که بعدتر می‌فهمم یکی‌شان راننده‌ی یک پراید و دیگری صاحب یک بی‌ام‌دبلیو است، شنیده می‌شود. دانش‌آموزی هم یک گوشه آرام گریه می‌کند و چند تا از دوست‌‌ها‌ی‌ش نگران کنارش ایستاده‌اند. پی‌گیر می‌شوم که جریان چیست و می‌فهمم که: پراید سرویس مدرسه است، دانش‌آموز آمده توی ماشین نشسته تا بقیه‌ی هم‌سرویسی‌های‌ش هم بیایند که یک‌دفعه یادش می‌افتد، ژاکت‌ش را توی مدرسه جا گذاشته است. موقع تعطیل‌شدن مدرسه جلوی مدرسه شلوغ و پلوغ است و پراید به‌ناچار دوبله ایستاده است. دانش‌آموز که می‌خواهد پیاده شود، در پراید می‌خورد به در بی‌ام‌دبلیوی ایکس سیکسی که برای پدر یکی دیگر از بچه‌هاست. خطی باریک روی در بی‌ام‌دبلیو می‌افتد. حالا بحث و دعواست که تقصیر چه کسی است.

چند روز بعد می‌فهمم که بیمه نزدیک به سه میلیون خسارت به مالک ایکس‌سیکس داده است اما او راضی نشده و از راننده‌ی پراید شکایت کرده که ماشین بدون خط و رنگ‌ش دست‌کم دچار بیست میلیون افت قیمت شده. راننده‌ی پراید گفته تقصیر او نبوده و باید پدر و مادر شاگرد، خسارت احتمالی بی‌ام‌دبلیو را بدهند. مدرسه در یکی از منطقه‌های شمالی تهران است و از این غیرانتفاعی‌هاست که پول زیادی از شاگردهای‌ش می‌گیرد، اما این یکی دانش‌آموز به‌طور استثنا، از دانش‌آموزهای درس‌خوانی از محله‌های مرکزی شهر است که پول ثبت‌نام را نداشته اما مدرسه به‌خاطر درس خوب‌ش و به دلیل این‌که فکر می‌کرده رتبه‌ی کنکورش خوب می‌شود و افتخاری می‌شود برای مدرسه، حاضرشده بورسیه‌اش کند و مبلغ بسیارکمی از او بگیرد. پدر دانش‌آموز هم که کارگر ساده‌ای بوده، به راننده‌ی بی‌ام‌دبلیو گفته چنین پولی ندارد. راننده‌ی بی‌ام‌دبلیو هم بدقلقلی کرده و گفته به او ربطی ندارد و خسارت ماشین‌ش را می‌خواهد. پدر دانش‌آموز هم رفته جلوی ماشین بی‌ام‌دبلیو درازکشیده و گفته از روی من ردشو! پرونده هنوز درجریان است.

(2)

نزدیک خانه‌ی من یک سربالایی خیلی تند وجوددارد که از قضا حسابی هم پیچاپیچ است. توی زمستان که برف می‌گیرد، اگر شهرداری سریع نیاید و نمک و شن نریزد، می‌شود محل سرخوردن ماشین‌ها. پارسال یک روز صبح ساعت شش صبح، برف سنگینی شروع‌‌کرد به باریدن و یک‌ساعته حسابی نشست. هفت صبح که داشتم می‌رفتم مدرسه، سر پیچ اولی ماشین‌م سرخورد و کنترل‌ش از دست‌م خارج شد. کمی جلوتریک لکسوس بود و یکی از این ماشین‌های ارزان‌قیمت چینی. توی تمام مدت کوتاه بیست‌متری که داشتم سرمی‌خوردم و بیهوده تلاش می‌کردم ماشین را بایستانم، توی دل‌م مدام آرزومی‌کردم ماشین‌م اگر قرار است به ماشینی بخورد، بخورد به آن ماشین چینی و نه به لکسوس. راست‌ش را بخواهید از یک‌جایی از داستان که مطمئن شدم ماشینم می‌خورد به آن ماشین چینی خیال‌م راحت‌تر شد! تصادف بالاخره رخ‌داد، بیمه‌ی سیار از راه رسید و سر و ته قضیه با کم‌تر از سی‌صدهزارتومان هم آمد، درصورتی که اگر به لکسوس خورده بودم ماجرا به این سادگی‌ها نبود.

(3)

این روزها تعداد ماشین‌های گران‌قیمتی که در شهر تردد می‌کنند، کم نیست. تصادف هم اسم‌ش روی‌ش است، ناگزیر پیش می‌آید. روشن است که هیچ‌کس دوست ندارد با یک ماشین گران‌قیمت تصادف کند، اما سوال این‌جاست که اگر تصادف کرد چه؟ سقف پرداخت بیمه‌ی عادی چیزی در حد پنج میلیون تومان است و در تصادفی جدی با ماشینی گران‌قیمت این احتمال وجود دارد میزان خسارت چندین و چند برابر این رقم باشد. بگذارید یک مثال بد بزنم تا به‌تر متوجه نگران‌کننده‌بودن قضیه بشوید. شما راننده‌ی ماشینی هستید که در شرایطی قرار دارید که کنترل ماشین از دست‌تان خارج شده و ناچار به تصادفید. اما در لحظه‌ی آخر دو انتخاب دارید: با یک پورش یک میلیاردی تصادف کنید، یا عابری را زیر بگیرید. در حالت اول ممکن است تا صد میلیون تومان مجبور به پرداخت خسارت شوید ولی در حالت دوم و در صورت مرگ عابر، بیمه کل دیه‌ی فرد را پرداخت می‌کند. اگر اخلاق‌مداری را کنار بگذاریم، انتخاب شما چیست؟ آیا الزامی وجود دادر که همه اخلاقی عمل کنند؟

(4)

به‌نظر من سقف پرداخت خسارت به ماشین‌های گران قیمت باید محدود باشد. این ماشین‌ها ناخودآگاه ریسک رانندگی بقیه‌ی ماشین‌ها را در شهر افزایش می‌دهند. نمی‌شود همه چیز را به شانس و بدشانسی واگذار کرد. چرا یک نفر باید مجبور شود در یک تصادف مبلغ بسیار هنگفتی را پرداخت کند در صورتی که فقط و فقط اگر به ماشین دیگری زده بود، یک‌دهم آن مبلغ را نیز پرداخت نمی‌کرد؟ کسی که دوست دارد ماشین گران‌قیمت سوار شود، به‌تر است ریسک استفاده از این کالای لوکس را نیز بپذیرد. چه دلیلی دارد که این هزینه‌ به جامعه تحمیل شود؟

(5)

البته این سقف خسارت آن‌قدر هم نباید کم باشد که سایرین را علاقه‌مند! به تصادف با این نوع ماشین‌ها کند. یعنی به عنوان مثال این‌طور نباشد که کسی که پیکانی قدیمی و کم‌ارزش دارد با خیال راحت بکوبد به یک مرسدس گران‌قیمت تا شاید پیش خودش یک انتقام پنهانی نیز از او گرفته باشد! اما از ان طرف هم نباید میزان خسارت آن‌قدر زیاد باشد که راننده‌ی همان پیکان در یک تصادف ناخواسته به‌خاطر عدم‌توانایی در پرداخت پول به زندان بیفتد. عدد سقف پرداخت را می‌شود کارشناسی کرد اما به‌طور عمیقی بر این باورم که در راستای برقراری عدالت اجتماعی ضروری است این سقف وجود داشته باشد. کاش مجلس قانونی در این زمینه بگذراند.

زخم‌ها و آدم‌ها

2015-07-13T04:33:00.003+04:30

یک سری دوستی‌ها هم از یک جایی دیگر تمام شده‌اند. تلاش برای احیای‌شان بیهوده است، جواب نمی‌دهد. چینی بندزده هم حتا نیست، به قلعه‌ای شنی می‌ماند که هرچه‌قدر هم سعی کنی بسازی‌ش، با کوچک‌ترین تکانی دوباره و چندباره به سادگی ویران می‌شود. یک سری آدم‌ها ناگزیر از زندگی‌ت می‌روند کنار. کاری‌ش نمی‌توانی بکنی. گاهی نمی‌توانی فراموش کنی، گاهی نمی‌توانی ببخشی، گاهی فراموش می‌کنی و می‌بخشی اما عمق زخمی که برجای‌مانده آن‌قدر زیاد است که نمی‌خواهی دیگر. جای زخم همیشه با تو می‌ماند. گاهی نگاه‌ش می‌کنی و خشمگین می‌شوی، گاهی می‌پوشانی‌اش، گاهی نادیده‌اش می‌گیری. جای زخم همان‌جا ولی هست هنوز. از بین نرفته. از بین نمی‌رود. یک عکس، یک آهنگ، یک خاطره، دمل روی‌ش را می‌کند. آن‌وقت است که می‌فهمی زخم‌زننده حتا اگر روزگاری دوست‌ت هم بوده، دیگر برای تو تمام شده است.

اخبار سن‌پترزبورگ

2015-06-10T16:33:00.000+04:30

ریچ اورلاف یکی از نمایش‌نامه‌نویس‌های معاصر آمریکایی است که نوشته‌های‌ش تا به امروز جایزه‌های متعددی برده و نمایش‌نامه‌های طنز کوتاه‌ش بسیار تحسین شده است.

به تازگی نشر قطره مجموعه‌ای از نمایش‌نامه‌های او را با عنوان «اخبار سن‌پترزبورگ» به ترجمه‌ی علی رفیعی سرشکی ( که طبعن با آن دکتر رفیعی معروف فرق دارد!) چاپ کرده که شامل چهار نمایش‌نامه‌ی طنز کوتاه است.

نمایش‌ها همگی بامزه‌اند و البته گاهی هم طنز نیش‌دار و تلخی دارند. در نمایش‌نامه‌ی اول که در سال‌های آخر روسیه‌ی تزاری می‌گذرد، نویسنده شوخی جالبی با اسامی روسی کرده است. لابد شما هم تجربه‌ی خواندن نمایش‌نامه‌ها یا داستان‌های روسی را داشته‌اید که هر شخصیتی یک اسم بلندبالای سه یا چهار بخشی دارد و تازه به جز آن او را با یک اسم مخفف هم صدا می‌کنند. مثلن اسم طرف هست ولادیمیر نیکولاییچ تریشنیکوف که در جای دیگر او را صدا می‌زنند ولودیا!

در نمایش‌نامه‌ی «اخبار سن‌پترزبورگ» نویسنده در دو صفحه‌ی اول ما را با این اسامی بمباران می‌کند، بعد از زبان یکی از شخصیت‌ها می‌گوید: «شنیده‌م تو آمریکا یه عده هستن اسم‌شون بابه.»

بقیه‌ی نمایش‌نامه‌ها نیز خواندنی و جالبند اما نکته‌ی عجیب، دستورخط نه‌چندان مرسوم مترجم است در مورد «ه» بدل از است. جناب رفیعی ترجیح داده‌اند به جای «ه» چسبان که در محاوره به جای «است» می‌نشیند، از کسره استفاده کند. بنابراین ما در سرتاسر کتاب با جملاتی شبیه به این مواجه‌ایم: « یادت باشه وقت‌شناسی هم‌جوار کمالِ.» به جای« یادت باشه وقت‌شناسی هم‌جوار کماله.» که البته همه جا نیز این استاندارد رعایت نشده و مثلن در جمله‌ی بعدی همین جمله می‌بینیم: «وقت‌شناسی یه طرفشه، نظافت طرف دیگه.» که به جای است در طرفش است، هبه کاررفته است و شده طرفشه.

هم‌چنین دو نکته‌ی عجیب دیگر نیز توجه‌م را جلب کرد. در جایی از کتاب از کلمه‌ی تُغس! به جای تُخس استفاده شده که من گمان نکنم درست باشد و در جای دیگر کلمه‌ی کرگدن ترجمه نشده و در متن به همان صورت راینوسروس آمده: «آدم بهتره تبدیل به سوسک بشه یا رینوسروس» که من نمی‌فهمم چرا!

با وجود همه‌ی این‌ها، خواندن «اخبار سن‌پترزبورگ» را پیش‌نهاد می‌کنم و امیدوارم ویراستارهای محترم نشر قطره در چاپ بعدی کتاب در رفع ناکاستی‌های آن بکوشند.

پایان «عصرجدید»

2015-03-17T14:33:00.000+03:30

اولین نوشته‌ی وبلاگی‌ام مال جون دو هزار و دو است. دارد می‌شود سیزده سال. ترسناک است. سیزده سال از آن سال‌ها گذشته، به همین سادگی. دهه‌ی سوم زندگی هم به زودی تمام می‌شود و پیش‌شماره‌‌ام می‌شود چهار. چه دوره‌ای بود آن دوره، چه روزگاری، چه سال‌هایی.

آن موقع احمدی‌نژاد را کجا می‌شناختیم، سال‌های خاتمی بود و هر نه روز یک بحران. سال تیرخوردن حجاریان و جمع‌شدن جلوی بیمارستان. جالب بود که برای کیهان هم حجاریان شده بود سعید و مثل همیشه کار کار اسرائیلی‌ها. سال‌های صبح امروز، نشاط خرداد، مجله فیلم جمع کردن، پیام امروز، ایستادن توی صف‌های جشنواره، وقتی که مهرجویی هنوز مهرجویی بود و برای لیلای‌ش می‌توانستی چهارده ساعت توی سرما بایستی. سال‌هایی که «آزادی» سوخت. سال‌هایی که سینمای روشن‌فکری‌مان «عصرجدید» بود.

سال‌هایی که پیغام دقیق می‌رسید: «خفه می‌کنیم». سال‌هایی که وقتی عصر کارمان یا دانشگاه‌مان تمام می‌شد، برمی‌گشتیم خانه و می‌نشستیم پای وبلاگ‌. نه فیس‌بوکی بود، نه گودری و نه اینستاگرامی. لینک‌های بغل را چک می‌کردیم که نکند کسی چیز جدیدی نوشته باشد. بعد که بلاگ‌رولینگ آمد چه ذوقی کردیم. سال‌هایی که خورشید خانم، زن‌نوشت،سی و پنج درجه، سایه، خوابگرد، کاپیتان هادوک، گل‌خانه، پیاده‌رو، نیلگون، پیاده‌رو، امشاسپندان، صفحه‌ی سیزده، منصفانه و ... برای‌مان اسم بود و آدم‌های پشت‌شان را نمی‌شناختیم. سال‌هایی که وقتی یکی از وبلاگ‌های معروف لینک وبلاگ ما را می‌گذاشت توی لینک‌دانی‌اش، از خوش‌حالی تا صبح خواب‌مان نمی‌برد. سال‌هایی که حسین درخشان هودر بود و راه‌نمای چه‌طور وبلاگ درست کنیم می‌نوشت.

حالا عصر پردیس‌های سینمایی است و گروه‌های وایبری. عصرجدید شده یک سینمای مهجور وسط شهر و خودش نمی‌داند چه‌ حجمی از خاطره را آرام آرام دارد با خودش دفن می‌کند. حالا هر چه می‌خواهیم بگوییم را باید در صد و چهل کاراکتر خلاصه کنیم. آدم‌های زمانه حوصله‌ی طولانی‌ترش را ندارند و ما حاج کاظم‌های وبلاگ‌نویس دوره‌مان انگار گذشته. درست که هنوز کتاب می‌خوانیم، فیلم می‌بینیم، عاشق می‌شویم، پای‌ش بیفتد یک پارچه‌ی سبز بسته به دست توی خیابان‌ها می‌آییم، از دیدن عکسی در نیمه‌شبی به شوق می‌آییم، آخرین اخبار مذاکرات را پی‌گیر می‌شویم، به جای توی صف ایستادن، از روی تیوال بلیت می‌خریم و تیاتر می‌رویم اما یک چیزمان کم است. چیزی که همه‌مان خوب می‌دانیم.

و ما هم‌چنان دوره می‌کنیم شب را و روز را ...

2014-07-24T18:32:00.000+04:30

محمد سلیمان؛ بلاگر ساکن غزه؛ بیش از هفده ساعت است که توییت تازه‌ای منتشر نکرده است. او چند روز پیش در یکی از توییت‌های‌ش گفته بود: «دارم سعی می‌کنم که زنده بمونم. اگه نموندم، یادتون باشه که من عضو حماس نبودم، شبه‌نظامی نبودم، سپر انسانی نبودم، من توی خونه‌م بودم.»

دردناک‌تر از حمله‌های اسراییل به غزه، بی‌تفاوتی بخشی از جامعه‌ی جهانی به آن است. این یعنی چشم‌بستن بر روی واقعیت. دیروز در رای‌گیری شورای امنیت سازمان ملل درباره‌ی تحقیق در مورد نقض حقوق بشر توسط اسراییل، آمریکا مثل همیشه رای منفی داد و بسیاری از کشورهای غربی، هم‌چنین ژاپن و کره رای ممتنع دادند. شرم‌آور است. بیش از شش‌صد غیرنظامی که بخش قابل‌توجهی از آن‌ها کودک بوده‌اند تا این لحظه در غزه کشته شده‌اند. اسراییل از هیچ جنایتی حتا حمله به بیمارستان و مدرسه‌ای که پناهگاه مردم فراری بوده نیز فروگذار نکرده است و متاسفانه هیچ اراده‌ای در کار نیست که جلوی‌ش را بگیرد. اگر اسم این کار جنایت جنگی نیست، اگر نسل‌کشی نیست، پس چیست؟ دفاع مشروع؟ جک خنده‌دارتری بلد نبودید؟

جدای از آن حجم وقاحت مسئولین اسراییلی خارج از تصور است. دان درمر سفیر اسراییل در سازمان ملل گفته است: «به سربازهای اسراییلی به خاطر خویش‌تن‌داری غیرقابل‌تصورشان باید جایزه‌ی نوبل داد.» هم‌چنین مردخای کیدار، استاد دانشگاه باریلان اسراییل، در یک برنامه‌ی رادیویی گفته است: «تنها راه متوقف‌کردن تروریست‌ها، مثل آن‌هایی که سه نوجوان اسراییلی را دزدیدند و کشتند، این است که به مادرها یا خواهران‌شان تجاوز کنیم.» یکی از خاخام‌های اسراییلی هم امروز حجت را تمام کرد و فتوا داد: «اگر لازم باشد اسراییل حق دارد همه‌ی غزه را نابود کند.»

در جهان بدی زندگی می‌کنیم. مردم روزبه‌روز بیش‌تر از پیش در غزه کشته می‌شوند و ما هیچ کاری نمی‌کنیم و فقط ناظریم. همانند الکساندر گرست؛ فضانورد آلمانی؛ که در توییترش تصویری از غزه از ایستگاه فضایی منتشر کرده و گفته است: «این غمگین‌ترین عکس من تا به امروز است... »

و آن‌ها جدی جدی می‌میرند

2014-07-11T05:27:00.002+04:30

آلمان گل هفتم را وارد دروازه‌ی برزیل می‌کند و اسرائیل موشک‌های دیگری به سر مردمان غزه می‌ریزد. پنالتی ماکسی رودریگز گل می‌شود، آرژانتین می‌رسد به فینال و چند کودک دیگر در غزه می‌میرند. به همین سادگی. جهان در تب و تاب فوتبال است و کسی حوصله نمی‌کند پی‌گیر شود که آن ور دنیا چه خبر است. «توی اسرائیل و فلسطین همیشه همین‌طوری بوده، چیز تازه‌ای نیست.» بله چیز تازه‌ای نیست به جز این‌که یک سری آدم دارند می‌میرند. یک سری انسان بی‌گناه غیرنظامی که از بد حادثه خانه و زندگی‌شان در آن نقطه‌ی دنیا قرار گرفته است. فعلن اما همه‌ی توجه‌ها به فینال روز یک‌شنبه است!

به گفته‌ی منابع بیمارستانی تا به امروز هشتاد نفر که بیش‌تر آن‌ها غیرنظامی بوده‌اند در بمباران غزه کشته شده‌اند. چرا غزه بمباران می‌شود؟ چون عده‌ای از آن‌جا به اسرائیل راکت پرتاب می‌کنند. آها! خب چند نفر اسرائیلی تا به حال بر اثر اصابت این راکت‌ها مرده‌اند؟ این چه حرفی است؟ زبان‌ت را گاز بگیر. شکر خدا هیچ‌کس. سامانه‌ی دفاعی گنبد آهنی اسرائیل آن‌قدر خوب کار می‌کند که هیچ‌کدام از راکت‌ها اصلن به اسرائیل نمی‌رسد. نه تنها کسی نمرده بلکه خون هم از دماغ کسی نیامده. بله، خیلی ممنون، قشنگ متوجه شدم.

کثافت مطلق است. تصور کنید، فقط برای یک لحظه تصور کنید هشتاد نفر بی‌گناه در آمریکا یا یک کشور اروپایی کشته شده بود. چه خبر بود آن موقع؟ تیتر رسانه‌ها و صدر اخبار چه بود؟ آیا در حد بزرگ‌ترین فاجعه‌ی سال از آن نام برده نمی‌شد؟ چرا جان یک انسان فلسطینی این همه کم‌تر ارزش دارد؟ گناه‌شان چیست؟ یکی به من بگوید گناه آن کودکی که کشنته می‌شود چیست؟

وقاحت بی‌پایان است. خبرنگار ساکن تل‌آویو می‌گوید دولت اسرائیل قبل از پرتاب موشک تلفن می‌زند و پیامک می‌فرستد! من لال می‌شوم. می‌مانم که آخر چه‌جور روی‌تان می‌شود این طوری توجیه کنید. این‌هایی که دارید می‌کشید آدم‌اند. می‌فهمید؟ شما شرف ندارید؟ وجدان ندارید؟ اصلن انسانیت برای‌تان معنایی دارد؟ چه‌طور می‌توانید؟ این کار دولت شما واقعن ذات‌ش یکی نیست با جنایت هیتلر بر علیه یهودیان؟

این عکس را نگاه کنید، بعد توضیح را بخوانید. آیا روا نیست از شدت شرمساری سر بر زمین بگذاریم و بمیریم؟

آلن سورنسن، خبرنگار دانمارکی روز چهارشنبه این عکس را در شهر سدروت اسرائیل گرفته است. سدروت، نزدیک‌ترین شهر اسرائیل به غزه است و به طور مرتب هدف موشک‌های پرتاب شده از نوار غزه قرار می‌گیرد. آلن سورنسن در توضیح عکس نوشته است:
«اسرائیلی‌های برای تماشای تازه‌ترین روی‌دادهای غزه با خود صندلی آورده و روی تپه‌ای جمع شده‌اند و با شنیدن صدای انفجارها دست می‌زنند.»

توقف‌ناپذیر

2014-06-09T03:18:00.001+04:30

موقع سرویس‌زدن جوکو روی صفحه‌ی تلویزیون نقش بسته می‌شود: چمپیون‌شیپ پوینت. یعنی این‌که اگر نادال این امتیاز را بگیرد، کار تمام است. جوکوییچ در حساس‌ترین لحظه دبل می‌دهد. نادال از فرط خوش‌‌حالی روی زانوان‌ش‌ می‌افتد و سرش را میان دستان‌ش می‌گیرد. ماموریت غیرممکن انجام شد. حالا او برای نهمین بار قهرمان رولان گاروس شده است. تنها تنیسور تاریخ که یک گرنداسلم را نه بار برده است. گزارشگر انگلیسی شبکه‌ی یورو اسپرت فریاد می‌زند او یک «فوق بشر» است. نادال اشک‌های‌ش را پاک می‌کند، از سکوی تماشاچی‌ها بالا می‌رود تا برسد به تونی، عمو و مربی‌اش. درگوشی چیزی به او می‌گوید. شاید: «حالا فقط سه قهرمانی تا رکورد راجر فاصله دارم.»

سی و یک‌م می سال 2009 را نادال هیچ‌گاه فراموش نخواهد کرد. روزی که در دور چهارم مسابقه‌های اوپن فرانسه به رابین سودرلینگ سوئدی باخت و حذف شد. اولین و آخرین باخت او در این مسابقه‌ها تا این لحظه! در آن زمان نادال چهار بار پشت سر هم قهرمان رولان گاروس شده بود و در آستانه‌ی خلق رکوردی جدید بود. اولین بازیکنی که یک گرنداسلم را پنج سال پشت سر هم می‌برد. سودرلینگ رویای نادال را نقش برآب کرد. فدرر آن سال تنها قهرمانی‌اش در رولان گاروس را به دست آورد و به آرزوی‌ دیرین‌ش که فتح هر چهار گرنداسلم بود رسید. نادال بعدها اعتراف کرد که آن شب گریسته است. رکوردی که آن سال شکسته نشد و مفسرین تنیس گفتند به احتمال فراوان تا سال‌ها کسی به این رکورد نزدیک نیز نخواهد شد.

اما ماتادور دوباره از جای خود برخاست. سلطان خاک رس دست بردار نبود. انگار که رولان گاروس حیاط خلوت‌ش باشد. در فینال 2010 انتقام‌ش را از سودرلینگ گرفت. در 2011 برای چهارمین بار فدرر را در بازی نهایی رولان گاروس برد تا فدرر تمام مدت اهدای جوایز را گریه کند و به این باور قطعی برسد که هیچ‌گاه در پاریس از پس نادال بر نخواهد آمد. در 2012 جوکویچ تازه مدعی در چهار ست فینال را به نادال باخت و در 2013 نیز هم‌وطن‌ش فرر نتوانست سد راه اسطوره باشد. رافا دوباره به شکستن رکورد نزدیک شده بود. او بار دیگر برای چهار دفعه‌ی متوالی توانسته بود اوپن فرانسه را ببرد. باورکردنی نبود هرچند این بار یک مانع بزرگ سر راه‌ش بود.

نادال و جوکوویچ تا قبل از باری فینال امسال چهل و یک بار با هم روبه‌رو شده بودند که البته این نیز برای خودش رکوردی است چرا که تا به امروز هیچ دو تنیسوری در مسابقه‌های رسمی این تعداد بازی روبه‌رو نداشته‌اند. از این چهل و یک بازی بیست و دو تا را نادال برده بود و نوزده تا را جوکو. هرچه‌قدر نادال روی خاک‌ رس فرمان‌روایی می‌کرد، جوکوویچ روی هاردکورت خوب بود در حدی که از نوزده پیروزی جوکوویچ برابر نادال چهارده‌تای آن در مسابقه‌هایی بوده که روی کف‌پوش سخت انجام شده. اما در چهار بار آخری که این دو با هم روبه‌رو شدند هر چهار بازی را جوکوویچ برده بود؛ به خصوص در فینال مسترز رم، روی خاک رس و کمی پیش از شروع همین مسابقه‌ها.

نادال در شروع فینال از نظر روحی تحت فشار بود. وقتی ست اول را جوکویچ گرفت این فشار حتا بیش‌تر شد. «واموس رافا*»‌های تماشاگران در ست دوم باعث شد تا نادال جوکویچ را برک کند اما جوکویچ بلافاصله جبران کرد. همه چیز مساوی پیش‌ رفت و کار می‌رفت تا به تای‌برک برسد که نادال یک بار دیگر جوکویچ را برک کرد و ست دوم را هفت به پنج برد. از این‌جا بود که نادال به بازی برگشت. در ست سوم کار نادال چندان سخت نبود اما در ست چهارم با جوکوویچ رقابتی پایاپای و بسیار فشرده داشت و جوکو فقط در آخرین لحظه واداد. نادال بار دیگر قهرمان شد و رکورد پنج قهرمانی پیاپی در یک گرنداسلم را نیز به نام خود کرد. به جز این، او تنها کسی است که هشت بار پشت سر هم قهرمان یک تورنمنت شده (مونت کارلو از 2005 تا 2012) تنها تنیسوری است که هشت بار اوپن بارسلون را برده و تنها بازیکنی است که هفت بار برنده‌ی مسترز رم شده است.

نادال حالا با چهارده قهرمانی، هم‌راه با سمپراس نفر دوم فهرست پرافتخارترین تنیسورهای تاریخ است. در صدر این لیست راجر فدرر با هفده قهرمانی جا خوش کرده اما به نظر نمی‌رسد جای‌گاه چندان امنی داشته باشد. آیا نادال بیست و هشت ساله و توقف‌ناپذیر رکورد فدررر را خواهد شکست؟ این سوالی است که تنها گذشت زمان به آن پاسخ خواهد داد.

*: بجنب رافا

استدلال نامناسب

2014-05-19T23:03:00.000+04:30

در این یکی دو روزه مدام دارم نوشته‌هایی در فیس‌بوک و دیگر جاها می‌خوانم که استدلال کرده‌اند که:

«چه‌طور هیچ‌کس کار احمدی‌نژاد که مادر چاوز را در آغوش گرفت، بی‌توجهی به ارزش‌های جامعه و معیار‌های اخلاقی ندانست ولی همه به بوسه‌ی ژیل جاکوب هشتاد و چهار ساله بر گونه‌ی لیلا حاتمی ایراد گرفته‌اند؟»

من خواستم یادآوری کنم اساس این نوع استدلال غلط است و خوب است آن را به کار نبریم. اگر کاری درست است، همیشه درست است و این آدم و آن آدم ندارد. البته من می‌فهمم ریشه‌ی این حرف کجاست و به تبعیضی که خیلی وقت‌ها صورت گرفته است اشاره دارد و دبل استانداردی که در جامعه‌ی ما حاکم است. اما باز هم به‌تر است آن‌هایی که به‌نظرشان بوسه‌ی ژیل جاکوب اشکالی ندارد، مقایسه نکنند این اتفاق را با ماجرای احمدی‌نژاد چون کار احمدی‌نژاد هم، از دریچه‌ی آن نوع نگاه و نظر، واقعن اشکالی نداشته.

این جور استدلال‌کردن مشابه استدلال دختری است که وقتی گیر گشت ارشاد می‌افتد، برای رهاشدن دلیل می‌آورد: «اون یکی دختره که بدتر از من لباس پوشیده!» در صورتی که حقیقت این است که از دید او شیوه‌ی لباس‌پوشیدن هیچ‌کدام‌شان ایرادی ندارد.

آیا حاضرید جان یک آدم بی‌گناه را بگیرید؟

2014-05-15T14:44:00.001+04:30

بدیهی است که پاسخ بیش‌تر ما به سوالی که عنوان این نوشته است، «نه» باشد. خیلی از ما مصرانه معتقدیم تحت هیچ شرایطی حاضر نیستیم جان یک آدم بی‌گناه را بگیریم اما همیشه مسئله به همین سادگی هم نیست!

یکی از سوال‌های معروفی که معمولن در شروع در بحث فلسفه‌ی اخلاق مورد بررسی قرار می‌گیرد، پرسش زیر است: «قطاری از کنترل خارج شده و با سرعت به مسیرش ادامه می‌دهد. در مسیر، ریل از بین تنگه‌ای عبور می‌کند که پنج کارگر مشغول کار بر روی ریل هستند. اگر قطار به مسیر خود ادامه دهد این پنج نفر، که هیچ راه فراری ندارند، کشته خواهند شد. شما می‌توانید با اهرمی مسیر قطار را تغییر دهید. مسیر دوم قطار نیز از میان تنگه‌ی دیگری می‌گذرد که در میان آن یک کارگر مشغول کار است. با ورود قطار به این مسیر نیز این کارگر امکان فرار نخواهد داشت و کشته خواهد شد. در هر صورت هیچ تبعاتی گریبان شما را نخواهد گرفت. آیا حاضرید اهرم را بکشید تا مسیر اولیه‌ی قطار را تغییر دهید؟»

خیلی از آدم‌ها پاسخ می‌دهند که قطار را به سمت تنگه‌ای هدایت می‌کنند که یک کارگر در آن مشغول به کار است چرا که کشته‌شدن یک نفر زیان کم‌تری نسبت به کشته‌شدن پنج نفر دارد. حالا به این سوال توجه کنید: «شما بر روی پلی ایستاده‌اید که از زیر آن ریل قطار عبور می‌کند. قطاری که از کنترل خارج شده به سرعت در حال حرکت است. اگر قطار به مسیرش ادامه دهد، پنج کارگر که در تنگه‌ای مشغول کار بر روی ریل هستند و امکان فرار ندارند، کشته خواهند شد. فرد عظیم‌الجثه‌ای لبه‌ی پل نشسته است. شما می‌توانید با هل دادن این فرد به پایین، قطار را متوقف کنید و مانع از مرگ آن پنج نفر شوید، اما فرد عظیم‌الجثه خواهد مرد. در هر صورت هیچ تبعاتی گریبان شما را نخواهد گرفت. آیا حاضرید او را به پایین هل دهید تا قطار متوقف شود؟»

خب این بار شرایط کمی سخت‌تر شد. بیش‌تر پاسخ‌دهنده‌ها این بار گفتند که فرد عظیم‌الجثه را پرتاب نخواهند کرد با این استدلال که ما حق نداریم جان یک فرد بی‌گناه را حتا به خاطر نجات جان پنج نفر بگیریم. درست است که در محاسبه‌ی هزینه و فایده جان پنج نفر مهم‌تر از جان یک نفر است اما این بار انگار در کشتن فرد بی‌گناه تردید جدی داریم. چرا؟ کمی فکر کنید. در حالت قبلی هم ما انتخاب می‌کردیم یک فرد بی‌گناه به جای پنج بی‌گناه کشته شود اما این بار برای پرت‌کردن فرد عظیم‌الجثه دست و دل‌مان می‌لرزد. تفاوت‌ش در کجاست؟ شاید پاسخ دهیم در حالت قبل بالاخره مجبور بودیم یکی از دو تنگه را انتخاب کنیم ولی این بار اجباری در کار نیست بلکه باید آگاهانه و از روی انتخاب جان کسی را بگیریم. البته این را فراموش نکنید که در حالت قبل هم شما انتخاب می‌کردید که اهرم را بچرخانید.

حالا من می‌خواهم باز هم سوال را سخت‌تر کنم. اگر به جای آن پنج کارگر در انتهای آن تنگه اهرمی بود که در صورت برخورد قطار با آن اهرم، بمبی منفجر می‌شد که در اثر انفجار صد نفر کشته می‌شدند چه؟ آیا واقعن آن موقع هم فرد عظیم‌الجثه را هل نمی‌دادید؟ البته با این فرض به سوال پاسخ دهید که شما نمی‌توانید خودتان را به جای فرد عظیم‌الجثه پایین بیاندازید زیرا در آن صورت قطار از حرکت باز نمی‌ایستد و باز هم صد نفر کشته خواهند شد. خب! چه کار می‌کنید؟ هل می‌دهید و جان آن صد نفر را نجات می‌دهید یا به نظاره می‌ایستید و جان آن فرد بی‌گناه را حتا به بهای نجات جان آن صد نفر نخواهید گرفت؟ در صورتی که پاسخ‌تان این باشد که نه هل نمی‌دهم! فرض کنید در آن انفجار جان پدر، مادر، هم‌سر یا معشوق و هم‌چنین خانواده‌تان نیز گرفته خواهد شد. آیا باز هم فرد عظیم‌الجثه را به پایین پل هل نخواهید داد؟

حالا فرض کنید با برخورد قطار با آن اهرم بمبی اتمی منفجر خواهد شد و صدها هزار نفر کشته می‌شوند. برای یک لحظه خودتان را واقعن در معرض چنین آزمونی قرار دهید. جان صدها هزار نفر در گروی تصمیم شماست. حالا حاضرید جان آن فرد بی‌گناه را بگیرید؟ اگر این بار پاسخ‌تان آری است به این فکر کنید که چه شد که با زیاد‌شدن تعداد آدم‌ها نظرتان عوض شد. بعد به این فکر کنید عدد شما چند است؟ یعنی اگر تا چند نفر بمیرند، فرد عظیم‌الجثه را هل نمی‌دهید و در ازای کشته‌شدن چند نفر حاضرید جان‌ش را بگیرید؟ ترسناک نیست؟

دیروز دوستی این ویدیو که درس‌گفتارهایی از مایکل سندل، استاد دانشگاه هاروارد است را برای من فرستاد و من با وجود کارهای زیادی که داشتم نتوانستم جلوی خودم را بگیرم که تماشا نکنم و چند جلسه‌اش را پشت سر هم دیدم. به‌نظرم مبحث فوق‌العاده جذابی است. خوش‌بختانه جمعی از دانش‌جوهای دانشگاه واترلوی کانادا یکی از این ویدیوها را به فارسی زیرنویس کرده‌اند که البته امیدوارم این کار نیک را ادامه دهند و بقیه‌اش را نیز زیرنویس کنند، هرچند که خوش‌بختانه انگلیسی‌شان هم خیلی سخت نیست. در توضیح این ویدیوها آمده:

«آیا حاضریم یک نفر را به کُشتن دهیم تا چند نفر زنده بمانند؟ یا این‌که کُشتن، مطلقن غلط است؟ این‌که تعداد کمی از افراد رنج ببینند تا تعداد بیش‌تری خشنود شوند، آیا عملی است اخلاقی؟ در صورتی که خود آن افراد حاضر باشند رنج ببینند تا تعداد بیش‌تری لذت ببرند، اخلاقی بودن عمل چه‌گونه ارزیابی می‌شود؟ رضایت افراد برای رنج‌کشیدن چه نقشی در اخلاقی ارزیابی‌کردن یک عمل ایفا می‌کند؟

مایکل سندل استاد دانشگاه هاروارد درس گفتارهای "عدالت" را با بررسی دو روش متفاوت از استدلال اخلاقي آغاز می‌کند: استدلال اخلاقی نتیجه‌گرا که در آن درست بودن و اخلاقی‌بودن اعمال ما به نتایجی بستگي دارد که از آن اعمال ناشی می‌شوند و استدلال اخلاقی مطلق‌گرا که بر اساس آن اعمالی مطلقن درست یا نادرست هستند.

او همچنین با مثال‌هایی از زندگی روزمره، با بحث‌هایی مانند برابری و نابرابری، تساوی حقوق کارمندان، آزادی بيان در برابر سخن‌ر‌اني توهين‌آميز، ازدواج هم‌جنس‌گرايان و خدمت سربازی اجباری به پرسش درباره‌ی اصول اخلاقی می‌پردازد.

سوالات اجتناب‌ناپذيری که هرچند براي مدت بسيار طولاني در تاریخ فلسفه مطرح شده‌اند، ولیکن هم‌چنان غيرقابلِ‌حل باقی‌مانده‌اند و ما هر روز با اين سوالات در زندگی روزمره‌مان روبه‌رو می‌شویم و برای‌شان پاسخ‌هایی می‌یابیم. هدف از این درس گفتارها، پرسش‌گری درباره‌ی اصول اخلاقی ماست که آن‌ها را پذیرفته‌ایم، بر اساس آن‌ها به سوالات روزمره‌ی زندگی‌مان پاسخ می‌دهیم و درمورد کُنش‌ها و واکُنش‌های خود تصمیم می‌گیریم.»

تماشای این ویدیوها و فکرکردن درباره‌ی این مباحث را به خودم و بقیه پیش‌نهاد می‌کنم!

چیزی که از نظر شما شور است ممکن است برای دیگری کم‌نمک باشد

2014-05-14T21:53:00.002+04:30

درباره‌ی کونچیتا ورست توی فیس‌‌بوک نوشته بودم: «من نه از صدای کوچیتا ورست خوش‌م می‌‌‌‌آید، نه از قیافه‌اش، اما از حق انتخاب پوشش و سر و وضع‌ش دفاع می‌کنم. طبعن قیافه‌ و شیوه‌ای که دوست دارد خود را نشان بدهد به من ربطی ندارد و دلیلی ندارد مطابق با خواست من باشد.»

دوستی پاسخ داده بود: «کلن مخالف آزادی‌های این‌جوری‌ام. دوست داره بره توی خونه‌شون این‌طوری باشه نه توی اجتماع.»

خواستم همان‌جا چیزی بنویسم اما بعد فکر کردم بد نباشد این‌جا بحث را بیش‌تر باز کنم. مسئله این است که این نوع نگاه یا تفکر می‌تواند بسیار خطرناک و محدودکننده باشد. یعنی شما اگر مجوز این را صادر کنید که می‌شود به خاطر یک دیدگاه یا یک سلیقه، آزادی و یا به‌تر بگویم حق انتخاب یک نفر یا یک گروه را از بین ببرید، حتا اگر آن گروه در اقلیت باشند، آن‌گاه این مجوز را صادر کرده‌اید که دیگران نیز نوع پوشش شما را نپسندند و در راستای تحدید آن همین استدلال را به کار ببرند: «من با آزادی‌های این جوری مخالفم. اگر دوست داری این‌جوری بپوشی یا ریخت و قیافه‌‌ات این جوری باشد، برو توی خانه‌ی خودت» می‌بینید! انگار وقتی در مورد خودمان این استدلال به کار می‌رود، آزاردهنده است اما بعضی از ما به راحتی اجازه می‌دهیم بقیه را این‌طور قضاوت کنیم.

من دوست دارم بدانم مخالفین گسترده‌ی کوچیتا ورست دقیقن اعتراض‌شان به کجاست. به جز این‌که ما به‌واسطه‌ی سلیقه‌مان از ریخت و قیافه‌‌ی طرف خوش‌مان نمی‌آید، این‌طور لباس‌پوشیدن و آرایش او، هر چه‌قدر هم عجیب از دید ما، برای جامعه چه ضرری دارد؟ فرض کنید گروهی حاکم شد که از دید آن‌ها حضور آدم‌ها در خیابان به جز در حالت پوشیده‌شده در هفت لایه گونی ضخیم برای جامعه ضرر دارد؛ یک عده‌ای هم، کم یا زیاد، مدافع این سلیقه باشند، آیا در آن صورت ما نیز باید به هفت لایه گونی پوشیدن تن بدهیم؟

بخواهیم یا نخواهیم سلیقه‌ها در مورد نوع پوشش و آرایش بسیار متنوع است. تساهل و تسامح چیزی است که جامعه‌ی ما امروز به‌شدت لازم دارد. به نظرم هر کدام از ما نیاز داریم مدام به خودمان یادآوری کنیم که قرار نیست همه سر و وضع و پوشش‌شان را مطابق با خواست ما انتخاب کنند. بارها دیده‌ام و شنیده‌ام که وقتی دختر یا پسری با ظاهری کمی نامتعارف از خانه بیرون آمده‌، عده‌ای دل‌واپس صدای‌شان درآمده که: «دیگر شورش را درآورده‌اند.» از کجا معلوم خود شما شورش را درنیاورده‌اید؟ مسئول شوربودن یا کم‌نمکی این غذا مگر چه کسی است؟

Un Capitano, c'è solo un Capitano!*

2014-05-11T01:22:00.002+04:30

پائولو مالدینی درباره‌اش گفته: «دشمنی است که بالاترین احترام ممکن را برای او قائلم.» مورینیو گفته: «همه‌ی بازیکن‌های دنیا می‌خواهند مثل او باشند.» روبرتو باجو گفته: «او هیچ‌وقت نگفته دوست دارد جای من باشد اما من اعتراف می‌کنم که دوست دارم جای او باشم.» کاناوارو گفته: «او به من یاد داد که چه‌گونه می‌شود یک کاپیتان بود.» و رایان گیگز درباره‌اش این‌گونه گفته: «سرسخت‌ترین رقیبی است که تا به امروز با او روبه‌رو شدم.»

او کاپیتان تیمی بود که بعد از چهل و پنج سال بار دیگر قهرمان اروپا شد. او کاپیتان تیمی بود که پنج سال پشت‌سر هم سری A را فتح کرد. او کاپیتان تیمی بود که سه‌گانه‌ی رویایی را گرفت (اسکودتو، کوپا دایتالیا و چمپیونز لیگ) او کاپیتان تیمی بود که برای سال‌ها و سال‌ها نمایشی چنین بی‌نظیر نداشت، او بیش‌ترین تعداد بازی را برای نراتزوری انجام داد (857 بازی در نوزده فصل) و همه‌ی رکوردها را شکست. او کسی بود که وقتی در چهل سالگی با مصدومیتی بسیار شدید مواجه شد، پا پس نکشید، به خاطر مصدومیت از فوتبال خداحافظی نکرد، بلکه ایستاد، جنگید و برگشت. او کاپیتانی بود که همه‌ی هواداران را عاشق خود کرد و وفادارترین ماند. او، زانتی بزرگ، شماره چهار دوست‌داشتنی، برای همیشه در قلب ما باقی خواهد ماند. به خاطر همه‌ی این سال‌ها متشکریم ال کاپیتانو.

*:عنوان، شعاری است که هوادرهای اینتر توی استادیوم برای زانتی سر می‌دادند: «یک کاپیتان، فقط یک کاپیتان وجود دارد.»

Ólafur Arnalds

2014-01-23T17:18:00.001+03:30

توی وب‌گردی‌های امروزم از سایت یک آهنگ‌ساز ایسلندی سر درآوردم که آن‌قدر از شنیدن چند آهنگی که به عنوان نمونه آن‌جا گذاشته بود، ذوق‌زده شدم، که سه چهار ساعت گذشته را دارم توی نت می‌چرخم، ببینم دیگر کجا می‌توانم آلبوم‌های‌ش را پیدا و گوش کنم. یک مجموعه از کارهای‌ش را می‌توانید این‌جا بشنوید. نمی‌دانم شما هم به اندازه‌ی من از کارهای‌ش خوش‌تان می‌آید یا نه، اما حیف‌م آمد چشیدن طعم این لذت تازه‌یافته‌ام را با شما تقسیم نکنم.

پیش‌نهاد: شنیدن کتاب!

2014-01-19T14:08:00.002+03:30

چند وقتی است توی ماشین به جای موسیقی کتاب گوش می‌کنم! و چه تجربه‌ی خوبی. برای من قصه‌دوست بسیار لذت‌بخش است که همانند دوره‌ی کودکی یکی برای‌م قصه بگوید و من بشنوم. اعتراف می‌کنم گاهی شده که به مقصد رسیده باشم، اما چون قصه هنوز تمام نشده، ده دقیقه‌ای توی ماشین بمانم که بفهمم آخرش چه می‌شود!

در میان داستان‌هایی که شنیده‌ام، یکی از به‌ترین‌های‌شان «آنا کارنینا» بوده است. خانم فیروزه غفوری‌پور بیش از چهل و پنج سال پیش این کتاب را خیلی خوب و با لحن، ضرب‌آهنگ و حسی درست خوانده است. جالب این‌که برگردان این اثر به فارسی سال‌ها پیش به وسیله‌ی محمدعلی شیرازی انجام شده و نثری قدیمی و از دید من خیلی دوست‌داشتنی دارد که با ترجمه‌های امروزی بسیار متفاوت است.

آنا کارنینا، اثر جاودان تولستوی، همان‌طور که می‌دانید یکی از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین رمان‌های کلاسیک است و تقریبن در همه‌ی لیست‌ها با عناوین «کتاب‌هایی که خواندن‌شان پیش از مرگ ضروری است» یا «به‌ترین صد کتاب همه‌ی دوران‌ها» وجود دارد. حتا اگر این کتاب را خوانده باشید، یا فیلم‌ش را دیده باشید، به‌شدت پیش‌نهاد می‌کنم یک بار هم آن را با این نثر و این اجرا بشنوید. قول می‌دهم که از شنیدن دوباره‌ی این قصه لذت ببرید. این اجرای صوتی را می‌توانید از این‌جا بارگیری کنید و بشنوید. متاسفانه به‌خاطر قدیمی‌بودن ضبط، نسخه‌ی فعلی کیفیت چندان خوبی ندارد و هنگام شنیدن‌ش باید صدای پخش‌کننده‌تان را حسابی بلند کنید! بخش کوچکی از این اجرا را برای این‌که حال و هوای آن دست‌تان بیاید، بشنوید.

بعدن اضافه شد: دقت کنید اجرایی که می‌شنوید متن خلاصه‌شده‌ی آناکارنینا است. برای خواندن متن کامل این اثر می‌توانید کتاب آناکارنینا، ترجمه‌ی سروش حبیبی، انتشارات نیلوفر، چاپ اول هزار و سی صد و هفتاد و هشت را بخوانید.

ده‌نمکی در چند سکانس

2014-01-09T22:11:00.000+03:30

یک ـ آن بعد از ظهر، از قضای روزگار، توی دانشگاه بودم. اگر اشتباه نکنم بهار سال هفتاد و پنج بود. یک دفعه یک سری موتورسوار و عده‌ای دیگر، با ظاهر سوپرحزب‌اللهی تمام عیار، ریختند توی پلی‌تکنیک و در فضای باز بین غذاخوری، مسجد و دانشکده‌ی مکانیک آن موقع جمع شدند. ما مانده بودیم چه‌طور انتظامات آن‌ها را با آن موتورهای‌شان راه داده‌ تو.

برادران با هیبت‌های ترسناک‌شان راه افتادند سمت انجمن اسلامی و شروع کردند به داد و بی‌داد. انجمن قرار بود دکتر سروش را دعوت کند و آن‌ها مخالف بودند. «اگر بنا به دعوا و کتک‌کاری هم باشد، نمی‌گذاریم این فرج دباغ* این‌جا سخن‌رانی کند.» اسم گروه‌شان انصار حزب‌الله بود و سرکرده‌شان جوان لاغری بود با ریش نامرتب که پیراهن‌ش را روی شلوارش انداخته بود و مدام فریاد می‌زد: «لعنت به پلی‌تکنیک که ذات‌ش از قدیم چپ بوده.» و تهدید می‌کرد: «تک‌تک‌تان را به همین درخت‌های دانشگاه دارمی‌زنیم.» اسم آن آدم مسعود ده‌نمکی بود.

دو- ده‌نمکی بعدها فیلم‌ساز شد و مجموعه فیلم‌هایی ساخت که البته همه‌شان از دید بسیاری از منتقدین بی‌ارزش‌اند. هر چند که خیلی‌ از مردم عادی هم فیلم‌های‌ش را دوست داشتند. ده‌نمکی نشان داد ذائقه‌ی دست‌کم بخشی از تماشاگرهای ایرانی را خوب می‌شناسد. اخراجی‌ها در فهرست پرفروش‌ترین فیلم‌های ایرانی است و بقیه‌ی فیلم‌های‌ش، به استثنای چند مستند اولیه، همگی مورد استقبال قرار گرفتند. در این میان به خاطر نوع عقاید و سابقه‌ی پیشین او، فضایی دوقطبی پیرامون ده‌نمکی شکل گرفت. کم‌تر آدمی بود که در مورد ده‌نمکی نظری نداشته باشد. عده‌ای که عمومن سلیقه‌شان با سلیقه‌ی رسمی که نظام ترویج می‌کرد، هم‌خوان بود، شدند هوادار دوآتشه‌‌ی ده‌نمکی و بخشی هم او در بالاهای لیست شخصیت‌های منفورشان قرار دادند.

من فیلم‌های ده‌نمکی را، البته آن یکی دوتایی را که دیده‌ام، مطلقن دوست نداشتم اما ده‌نمکی جدید را به آدم قبلی که می‌خواست ما را از درخت‌های دانشگاه آویزان کند، قطعن ترجیح می‌دادم. همین که یک آدم از کتک‌زدن مردم در خیابان دست برداشته بود و شروع کرده بود به راه‌انداختن یک مجله و بعد ترجیح داده بود سینما را برای رساندن پیام‌ش انتخاب کند، از دید من حتمن گامی به جلو بود، فارغ از این‌که چه تفکری پشت فیلم‌های‌ش وجود دارد.

سه - در جریان ساخت معراجی‌ها، فیلم آخر ده‌نمکی، متاسفانه شش نفر کشته شدند. استفاده از مواد منفجره‌ی جنگی مهم‌ترین دلیل این اتفاق بوده است: «دست ما به هیچ جایی بند نیست؛ چون مسوولان حفاظتی و حراستی اجازه نمی‌دهند موادی را که مخصوص استفاده در فیلم است، وارد کنیم؛ به همین دلیل مجبوریم از مواد منفجره‌ی جنگی استفاده کنیم.» بنا به نظر کارشناسی، ده‌نمکی به عنوان کارگردان، تقصیر مستقیمی در مرگ این افراد نداشته است. مسئول انفجار و جلوه‌های ویژه‌ی فیلم کس دیگری بوده است که متاسفانه در این انفجار جان‌ش را از دست داده، حمل و نقل این مواد هم به عهده‌ی دیگری بوده و مهم‌تر از همه تهیه‌کننده‌ی این فیلم هم آدم دیگری بوده است.

پس از رخ‌دادن این حادثه بسیاری از آدم‌هایی که به هر دلیلی دل خوشی از ده‌نمکی ندارند، به طرز غیرمنصفانه‌ای شروع کرده‌اند به هتاکی به ده‌نمکی و مقصر اصلی دانستن‌ش و در این میان حتا عده‌ای خواستار محاکمه و اعدام‌ش نیز شده‌اند! راست‌ش من این هجمه را نمی‌فهمم. اگر همین اتفاق مثلن سر فیلم کارگردان محبوب‌مان رخ داده بود، انصافن کسی بود که او را متهم ردیف اول حادثه بداند؟ درست که از این آدم بدتان می‌آید و چه بسا دوست دارید سر به تن‌ش نباشد اما چرا باید چشم‌مان را ببندیم و عقل‌مان را تعطیل کنیم و بهانه‌ای را که پیدا کرده‌ایم دست‌آویز عقده‌گشایی‌مان کنیم نسبت به این آدم؟ کشته‌شدن شش نفر حتمن تاثرآور است اما چرا به جای این‌که به دنبال ریشه‌یابی قضیه برویم به این اکتفا کنیم که: «حالا که امکانات نیست، فیلم جنگی نمی‌ساخت.»

الان دیدم همین حرف‌هایی را که من زده‌ام را یکی از دوستان‌م به‌تر و قشنگ‌تر گفته است. جمله‌های آخر این یادداشت را به کل از او وام می‌گیرم: «ده‌نمکی و آدم‌هایی از قماش او برای من نماد نفرت بوده و هستند. اما چیزی که برایم نفرت‌انگیزتر و البته بسیار «ترسناک» و «ناامیدکننده» است، این‌همه دوگانگی (بخوانید چندگانگی) در متر و معیار و استانداردهای قضاوت‌مان درباره‌ی آدم‌ها و اتفاقات، این شتاب‌زدگی در داوری، این بی‌انصافی و بی‌اخلاقی در مواجهه با مخالفان و این خردستیزی و منطق‌گریزی در تحلیل‌ها و موضع‌گیری‌هاى سیاسی و اجتماعی‌مان است.»

*: انصار حزب‌الله دکتر سروش را به این نام می‌خواند که نام اصلی او نیز البته هست.

پنهان

2014-01-06T03:55:00.001+03:30

یکم ـ موهای بلند سیاه‌ش را پشت سرش جمع می‌کند و می‌پرسد: «خب چرا باهاش حرف نمی‌زنی؟» بعد روی مبل جابه‌جا می‌شود و دامن‌ش را با وسواس مرتب می‌کند.

پوست قسمت پایینی نارنگی را با انگشت فشار می‌دهم تا سوراخ کوچکی در آن به وجود آید. حس می‌کنم هوایی که توی نارنگی مانده بوده، در کسری از ثانیه خارج می‌شود. در ذهن‌م می‌گذرد که: «تو چه می‌دانی از ماجرا؟ نه سرش را می‌دانی نه ته‌ش را و نه اصلن می‌دانی درباره‌ی چه کسی حرف می‌زنم.» اما به جای همه‌ی این‌ها می‌گویم: «به‌خاطر این‌که هنوز عصبانی‌م. نمی‌خوام وقتی این حال رو دارم حرف بزنم.» پوست نارنگی را در یک حرکت با دو دست‌م می‌کنم وپرت می‌کنم توی پیش‌دستی. بعد به آرامی و با دقت آن رشته‌های نخ‌مانند سفیدی که به نارنگی‌ چسبیده جدا می‌کنم. «جدای از اون گاهی وقت‌ها دیگه حرفی نمی‌مونه.»

نصف نارنگی را به او می‌دهم. می‌گوید: «قصد دخالت ندارم. تو که منو می‌شناسی ولی به این حال ندیده بودم‌ت تا حالا.» این را راست می‌گوید. به جز این ده پانزده روز آخر، حال دو سه ماه گذشته‌ام تعریفی نداشته است. البته این "تعریفی نداشته" چیزی است که در حال حاضر به هزار دلیل ترجیح می‌دهم به جای هر توصیف دیگری به کار برم. مزه‌ی نیمه‌ترش، نیمه‌شیرین نارنگی را توی دهان‌م حس می‌کنم. پاسخ از قبل آماده‌ای که به همه گفته‌ام را با لبخندی که سعی می‌کنم به زور هم که شده روی چهره‌ام سوار کنم، به او نیز تحویل می‌دهم: «درست می‌شه. بلدم چه‌جوری از پس خودم بر بیام.» و درست مثل بقیه به او نیز توضیح بیش‌تری نمی‌دهم.

دوم ـ چند سال پیش یک چیزکی نوشته بودم درباره‌ی فیلم «پنهان» هانکه که امشب هر چه گشتم پیداش نکردم. فکر می‌کنم توی یک مجله یا روزنامه‌ای هم چاپ شد که الان مطلقن یادم نمی‌آید کجا. نوشته‌ای بود درباره‌ی این‌که چرا پنهان را دو بار دیدم. چه‌طور شد در بار اول تماشا از آن خوش‌م نیامد و چرا در بار دو شیفته‌اش شدم. این‌که تا چه حد این فیلم در زندگی من تاثیر گذاشت و وادارم کرد به دو تا از آدم‌های گذشته‌ام بعد از سال‌ها زنگ بزنم و بپرسم که آیا در حق‌شان بدی کرده‌ام یا نه و اگر کرده‌ام به چه اندازه‌ای بوده و چه‌قدر به آن‌ها آسیب رسانده؟ لحن متعجب هر دو نفرشان هنوز توی ذهن‌م مانده است.

پنهان به نظر من درباره‌ی مسئولیت‌پذیری آدم‌ها در قبال رفتارشان است. همان ایده‌ای که بعدن در «درباره‌ی الی» فرهادی هم تکرار شد. یک رفتار ساده‌ی شما که شاید از دید خودتان خیلی هم چیزی نباشد، ممکن است کل زندگی یک نفر را تباه کند یا این‌که اثر درازمدت ویرانگر روی آن داشته باشد. پنهان این هش‌دار را به آدم می‌دهد که قبل از انجام هر کاری که به فرد دیگری نیز مربوط است، خوب است درباره‌اش حسابی فکر کنیم. حواس‌مان باشد که داریم چه می‌کنیم و به این فکر کنیم که انجام این کار چه اثراتی خواهد داشت. آن‌چه از دید ما ممکن است "اندک" به نظر برسد، شاید در درازمدت حکم "فاجعه" را برای دیگری داشته باشد.

سوم ـ ما آدم‌ها هر چه‌قدر هم که فکر کنیم خودمان را می‌شناسیم، باز هم ممکن است در برخی موارد نتوانیم خودمان را درست تخمین بزنیم. این جور وقت‌ها است که خودمان هم خودمان را غافل‌گیر می‌کنیم. مثال می‌زنم: فرض کنید شما با آدمی رابطه‌ای عاشقانه داشته‌اید و این رابطه مدتی است که پایان یافته. بعد خیلی خوش‌حالانه فکر می‌کنید که واقعن دیگر آن آدم و آن رابطه برای شما تمام شده و از این جهت حتا ممکن است به خودتان افتخار هم بکنید. حالا تصور کنید می‌روید توی یک مهمانی و معشوق سابق را با پارتنر جدیدش می‌بینید. یا اصلن چرا مهمانی، عکس‌های جدیدش را خیلی تصادفی توی فیس‌بوک می‌بینید که دست در گردن دیگری دارد و بعد خبردار می‌شوید که بله درگیر رابطه‌ی دیگری است.

خب! شما لابد حدس‌ش را می‌زدید که یک روزی این اتفاق خواهد افتاد و چون پیش خودتان فکر کرده بودید رابطه‌تان تمام شده و به سلامت از آن گذر کرده‌اید، خیلی هم نگران نبودید که یار سابق‌تان با کس دیگری باشد. شاید حتا خیلی منطقی به او حق می‌دادید این کار را بکند؛ کما این‌که چنین حقی را برای خودتان نیز قائل بودید. آدم است دیگر، تا آخر عمرش که نمی‌تواند در دیر بماند!

اما اتفاقی که در عمل می‌افتد ممکن است صد و هشتاد درجه متفاوت باشد. حال‌تان بد شود، از فرط حسادت تب کنید و همه‌ی حس‌های سابق برگردد به نقطه‌ی اول‌ش. این‌جا است که شما درست خودتان را تخمین نزده بودید. ممکن است پیش خودتان خیال کرده بودید که: «خب حالا آره، از خوش‌حالی بشکن نمی‌زنم، اما اون‌قدرها هم برام مهم نیست دیگه!» اما در وقت عمل هزار سال هم حدس‌ش را نمی‌زدید که به این حال و روز بیفتید و کارهایی بکنید که برای خودتان هم تعجب‌آور باشد.

همین‌طور است درباره‌ی تخمین‌تان از تاثیر رفتار دیگران بر شما و آزاری که می‌بینید، یا برعکس، تخمین عواقب رفتار شما بر دیگران و آسیبی که می‌زنید! در این صورت مسئله حتا پیچیده‌تر هم می‌شود. آدمی که به احتمال فراوان حس‌های خودش را نیز نمی‌تواند دقیق تخمین بزند، چه‌طور می‌تواند درست پیش‌بینی کند رفتارش روی دیگری چه تاثیر ویران‌کننده‌ای می‌تواند داشته باشد.

چهارم ـ فرض کنید من دریافته‌ام و می‌دانم اگر فلان کار را انجام دهم، دوست‌م از من ناراحت خواهد شد. وسوسه‌ی انجام آن‌ کار اما ممکن است افتاده باشد توی سرم. این‌جا است که باید بنشینم و برای خودم سبک و سنگین کنم آیا آن‌قدر انجام آن کار برای‌م مهم است که به ناراحتی دوست‌م بیارزد یا این‌که ترجیح می‌دهم بی‌خیال وسوسه‌ام شوم اما در عوض دوست‌م را ناراحت نکنم. واقعیت این است که من باید خیلی خیلی دل‌م آن کار را بخواهد که تصمیم بگیرم پیه ناراحت‌شدن دوست‌م و حتا قطع احتمالی رابطه‌ام با او را به تن‌م بمالم. تنها در آن صورت است که ممکن است بتوانم خودم را راضی کنم. گمان می‌کنم اگر انجام آن کار برای من خیلی وسوسه‌برانگیز نباشد و من بدون توجه به شدت ناراحت‌شدن دوست‌م، تن به وسوسه‌ام دهم، یک جای کار می‌لنگد!

برعکس، فرض کنید دوستی می‌داند بهمان کار را اگر بکند، شما عمیقن ناراحت و آزرده می‌شوید. میزان حساسیت شما را هم خوب می‌داند. بعد شرایطی رخ می‌دهد که شانس انجام این کار را داشته باشد. در این صورت اگر حتا این آدم بیاید از من بپرسد که این کار را بکنم یا نه، من شاید دوباره به او بفهمانم و تاکید کنم که چه‌قدر ناراحت می‌شوم اما هرگز به او نمی‌گویم نکن. آدم‌ها طبیعتن حق انتخاب دارند.

با این حال، این‌که دوست‌م در نهایت چه می‌کند بسیار برای‌م مهم است. اگر با وجود دانستن همه‌ی این‌ها باز هم آن کار را انجام داد، بسیار ناامید می‌شوم. آن وقت است که جای‌گاه خودم در این دوستی، شدت خواسته‌ی دوست‌م و تخمینی را که در ذهن‌ش داشته که من چه‌قدر آسیب می‌بینم، در نظر می‌گیرم و رفتار بعدی‌م را متناسب با آن تنظیم می‌کنم. بدبخنانه گاهی وقت‌ها مسئله با یک "ببخشید، متاسفم" گفتن حل نمی‌شود.

آی عشق ...

2013-12-19T15:31:00.001+03:30

یک ـ توی «مرغ دریایی» چخوف، ماشا عاشق ترپلف است اما ترپلف حتا نگاهی به او نمی‌اندازد. ماشا به خاطر این‌که این عشق سوزان‌ش را فراموش کند، تصمیم می‌گیرد با با مدودنکو ازدواج کند:

«... به هر حال خیلی تلاش کرده‌ام اما حالا تصمیم گرفته‌ام این عشق رو از قلب‌م بیرون بندازم. از ریشه قطع‌ش کنم ... بدون امید دوست‌داشتن، تمام سال‌های زندگی رو منتظر کسی بودن ... ولی وقتی ازدواج کردم دیگه فرصتی برای دوست‌داشتن نمی‌مونه. گرفتاری‌های جدید، همه‌ی احساس‌های گذشته را خفه می‌کنه.»

فایده‌ای ندارد. سه سال می‌گذرد، ماشا از مدودنکو بچه‌دار می‌شود اما هنوز ماشا بیش از پیش عاشق ترپلف است و ترپلف عاشق نینا و بی‌توجه به ماشا. پرده‌ی آخر نمایش‌نامه دردناک است:

...
مدودنکو: ماشا، بریم خونه
ماشا: نه، من امشب این‌جا می‌مونم.
مدودنکو: [با التماس] ماشا بیا! بچه‌مون گرسنه است.
ماشا: برام مهم نیست. ماترایانا به‌ش غذا می‌ده.
مدودنکو: سه شبه نیومدی خونه.
ماشا: چه‌قدر کسل‌کننده‌ای ... قدیم‌ها اقلن چارکلمه حرف حسابی می‌زدی اما الان همه‌ش بچه‌مون، خونه‌مون!
مدودنکو: پس لااقل فردا بیا.
ماشا: باشه، فردا. خفه‌م کردی.

...

مادر ماشا: [به ترپلف] هیچ کس فکرنمی‌کرد شما یه نویسنده بشید. حالا حتا نشریات براتون پول هم می‌فرستن. [دست‌ش را روی موهای ترپلف می‌کشد.] جذاب هم که شدین ... کوستیای عزیز و خوب‌م، با ماشای من یه کم مهربون‌تر باشین.
ماشا: مامان راحت‌ش بذار!
مادر ماشا: دختر ناز و خوبیه. زن‌ها که به جز یه نگاه مهربون، چیزی نمی‌خوان. [ترپلف بدون این‌که حرفی بزند از اتاق خارج می‌شود]
ماشا: راحت شدی؟ عصبانی ش کردی!
مادر ماشا: ماشا، خیلی دل‌م برات می‌سوزه.
ماشا: چه فایده‌ای داره.
مادر ماشا: رنج تو، قلب منو به درد می‌آره. همه چیز رو خوب می‌بینم، خوب می‌فهمم.
ماشا: ولی احمقانه است. عشق بدون امید چه فایده‌ای داره؟ آدم باید جلوی خودش رو بگیره. این عشقو آدم باید از قلب‌ش بیرون کنه. قول داده‌ن شوهرمو به ناحیه‌ی دیگه‌ای منتقل کنن. همین که از این‌جا برم، همه چیزو فراموش می‌کنم. این عشق رو از قلب‌م بیرون می‌ندازم ... مهم اینه که دیگه نبینم‌ش مامان. اگه حکم انتقال مدودنکو رو بدن، قول می‌دم تو کم‌تر از یه ماه فراموش‌ش کنم. [در باز می‌شود و مدودنکو می‌آید تو.]
ماشا: هنوز نرفتی؟
مدودنکو: نه.
ماشا: [زیر لب] دیگه حتا تحمل دیدن ریخت‌ت رو هم ندارم.

دوـ آلیس مونرو، برنده‌ی نوبل ادبیات امسال، مصاحبه‌ی جالبی دارد. وی در جایی از آن می‌گوید: «دو انسان متفاوت اگر با هم بیامیزند، ممکن است در یک لحظه به هم دل ببندند. تمایزهای طبقاتی، سطح تحصیلات و شیوه‌ی زندگی در کنار آن رنگ‌می‌بازد و بی‌اهمیت می‌شود. به همین جهت است که این آمیختن نظم جامعه‌ی مدرن که در آن همه چیز باید طبقه‌بندی شده است را به آشوب می‌کشد.»

بعضی عشق‌ها ویران‌کننده‌اند. شما می‌دانید آدمی که عاشق‌ش هستید بی‌ربط است، اما کاری‌ش نمی‌توانید بکنید؛ او را دوست دارید. هزار عیب و علت هم که داشته باشد، باز هم دوست‌ش دارید. سنگ‌دل باشد، بارها در حق شما بدی کرده باشد، اصلن بگیرید بدترین آدم دنیا باشد، با همه‌ی این‌ها هنوز وقتی به او فکر می‌کنید قلب‌تان تندتر می‌زند. می‌دانید که نباید او را بخواهید، اما می‌خواهید. منطق شما می‌گوید: «بیرون کشید باید از این ورطه رخت خویش» اما قلب‌تان راه دیگری می‌رود.

سه ـ مسئله یک روی دیگر هم دارد. ماندن در رابطه‌ی نابرابر مجاز نیست. اگر توازن یک رابطه‌ی عاشقانه درست رعایت نشود، در نهایت کار به جایی می‌رسد که در آن یکی از طرفین ناچار می‌شود یا رابطه را تمام کند و یا تن به تحقیر دهد. ماشا بودن اندوهناک اما مدودنکو بودن فاجعه‌بار است. شأن انسانی آدم بالاتر از آن است که به خاطر حتا عشق به تحقیر تن دهد یا مورد رفتاری ظالمانه قرار گیرد.

«داستان آدل ه.» یکی از غم‌انگیزترین فیلم‌هایی است که در زندگی‌ام دیده‌ام. آدل هوگو، دختر ویکتور هوگوی معروف، به خاطر عشق‌ش از همه چیزش می‌گذرد. همه چیز به معنای واقعی کلمه. به بدترین حقارت‌ها تن می‌دهد برای این‌که ذره‌ای توجه ببیند و نمی‌بیند و دست آخر کارش به جنون می‌کشد. سوال من این است که اگر خود آدم برای خودش احترامی قائل نباشد، چه‌طور می‌تواند از دیگران انتظار داشته باشد که این کار را بکنند؟ شما شاید نتوانید جلوی خودتان را بگیرید که عاشق کسی باشید اما دست‌کم می‌توانید از ماندن در رابطه‌ای که در آن شرایط ناعادلانه‌ای دارید، پرهیز کنید، حتا اگر دارید از شدت عشق پرپر می‌شوید!

حقایق درباره‌ی ایران، آرژانتین و گروه اف جام‌جهانی!

2013-12-07T19:07:00.001+03:30

خوبی‌اش این است که هم بوسنی، هم نیجریه و هم ایران می‌دانند که باید برای دوم‌شدن تلاش کنند. کسی در قدرت آبی‌آسمانی و سفیدها (آلبی‌سلسته) به فرماندهی لیونل مسی شکی ندارد. البته نیجریه و بوسنی هم انگار ایران را به هیچ انگاشته‌اند. سرمربی بوسنی که گفته: «با نیجریه برای کسب رتبه‌ی دوم می‌جنگیم.» و نیجریه‌ای‌ها هم با اعتماد به نفس، خود را تیم دوم گروه می‌دانند.

کی‌روش، سوال خوبی پرسیده است: «آیا به نتایج قبلی‌تان در جام‌جهانی افتخار می‌کنید؟» نه آقای کی‌روش، نمی‌کنیم! اگر بخواهیم سابقه‌ی سه دور حضورمان در جام‌جهانی را ملاک قرار دهیم، احتمالن با سه باخت، مسابقه‌ها را تمام خواهیم کرد به خصوص که خودمان هم می‌دانیم تیم ما ویژگی آن‌چنانی ندارد. نه مثل سال نود و هشت با نسل طلایی فوتبال‌مان مواجهیم و نه دست‌کم تا این لحظه تدارک خوبی برای تیم‌ملی دیده‌ایم. انجام بازی‌های دوستانه هم برای فدراسیونی که مدام از بی‌پولی می‌نالد، مثل رویا می‌ماند. واقعن که چه چشم‌انداز امیدوارکننده‌ای!

تنها امیدواری اندک، شاید یکی حضور کی‌روش است که به نیمکت ایران اعتباری جهانی بخشیده است و دیگری متوسط‌بودن دو حریف دیگر هم‌گروه‌مان. نیجریه در پلی‌آف و پس از حذف اتیوپی که حریف شناخته‌شده‌ای نیست، به جام‌جهانی رسید و بوسنی نیز در مسابقه‌های مقدماتی در اروپا از گروه نسبتن ساده‌ای صعود کرد. گروهی که در آن مهم‌ترین رقبای‌ش یونان، اسلواکی و لیتوانی بودند.

بازی نخست ایران در جام‌جهانی بسیار مهم است. بگذارید یک‌بار سناریوهای احتمالی را با هم مرور کنیم. اولین بازی گروه، بازی ما با نیجریه است. اگر بازی را ببازیم، باید شب همان بیست و شش‌م خرداد آرام آرام چمدان‌های‌مان را ببندیم و برای برگشتن آماده شویم چرا که برای گرفتن حتا تساوی در بازی بعدی با آرژانتین به چیزی بیش از معجزه نیاز داریم. بنابراین تنها شانس صعودمان در نتیجه‌گرفتن در بازی اول است.

فرض کنید بتوانیم از نیجریه یک امتیاز بگیریم. احتمال‌ش شاید کم به‌نظر برسد اما آن‌قدرها هم بعید نیست. می‌توانیم با انجام یک بازی دفاعی چشم به ضدحمله‌ها داشته باشیم و اگر خیلی خیلی خوش‌شانس باشیم، چه بسا که بتوانیم در به‌ترین شرایط حتا نیجریه را ببریم. آرژانتین هم در روز اول مسابقه‌های گروه ما بوسنی را به احتمال بسیار زیاد با نتیجه‌ای خوب خواهد برد.

در بازی بعدی با آرژانتین فقط باید دعا کنیم کم‌تر گل بخوریم. من اگر جای کی‌روش باشم، یک سیستم دفاعی تمام‌عیار را برای کل بازی در نظر می‌گیرم. به‌نظرم حتا اگر مثلن دو هیچ به آرژانتین ببازیم شاه‌کار کرده‌ایم. امیدوارم آرژانتین در روز خوب‌ش به پست ما نخورد. در جام‌جهانی قبلی آرژانتین در بازی دوم کره را چهار یک برد و در جام‌جهانی دو هزار و شش در بازی دوم‌ صربستان را با شش گل له کرد.

اشتباه بزرگ در بازی با آرژانتین این است که بعد از خوردن یک یا دو یا حتا سه گل وسوسه شویم حمله کنیم. اشتباهی که در جام‌جهانی قبلی، کره‌ی شمالی پس از نمایش درخشان‌ش در بازی اول برابر برزیل با دفاعی منظم و یک‌پارچه و تحمل شکست خفیف دو به یک، مقابل تیم آن زمان کی‌روش مرتکب شد و به همین خاطر به سختی مجازات شد. پرتغال هفت، کره‌ی شمالی صفر. در این صورت انجام این اشتباه، مسی، آگه‌رو، ته‌وز، دی‌ماریا، هیگواین، پاستوره و سایر دوستان آماده‌ی پذیرایی از دفاع باز‌شده‌ی ما خواهند بود. بنابراین به‌تر است جوگیر نشویم و حد خودمان را بدانیم!

به‌ترین حالت برای ما این است که بوسنی و نیجریه مساوی کنند. این‌جاست که در بازی سوم حتا شانس صعود داریم. تجربه نشان داده آرژانتینی‌ها جاه‌طلب‌تر از آن هستند که حتا در صورت صعودشان به مرحله‌ی بعدی، با نیجریه مدارا کنند. اتفاقن حدس من این است که نیجریه‌ای‌ها چون احتیاج به کسب نتیجه مقابل آرژانتین خواهند داشت، باز بازی کنند و گل‌های بیش‌تری دریافت کنند. حالا ممکن است تفاضل گل نقش مهمی ایفا کند به شرط آن‌که از بوسنی نیز یک تساوی بگیریم. صعود از گروه فقط با دو امتیاز؟ روی کاغذ که امکان‌پذیر است! رمزش آن است که در بازی دوم کم‌تر گل بخوریم و امیدوار باشیم آرژانتین به تیم‌های هم گروه‌مان بیش‌تر گل بزند و البته نیجریه و بوسنی هم مساوی کنند. در غیر این صورت باید ریسک کنیم و در بازی سوم برای برد به میدان برویم که به احتمال زیاد ریسک موفقیت‌آمیزی نخواهد بود.

آیا ایران برای نخستین بار در تاریخ می‌تواند از گروه‌ش در جام‌جهانی صعود کند؟ من احتمال‌ش را بسیار اندک می‌دانم اما مگر ما سر جریان رای‌دادن به روحانی به همین احتمال‌های اندک دل نبستیم؟