(Oh: en tussendoor staan er op de pagina twee grote prenten uit twee desbetreffende boeken)

Agnès De Lestrade en Valeria Docampo hebben hun plekje met “Het Land van De Grote Woordfabriek”:
“Er wordt zuinig met woorden omgesprongen”

Michael De Cock en Kristien Aertssen schreven “Hoe oma almaar kleiner werd”:
“Over missen gaat het in dit fraai uitgegeven boek”

Het duo Imme Dros en Harrie Geelen schreven “Het Boe Boek”

En (Jippie!!!) ook Wouter van Reek staat met zijn Keepvogel en “Het diepste gat” (samen met zijn trouwe viervoeter Tungsten) in “De Morgen Uitgelezen” te blinken.  En ja: u mag mij beschuldigen van enig favoritisme, al moet ik bekennen dat ik de andere prentenboeken nog niet gelezen heb.  Sinds ik van Reek’s  “Nachtpannenkoeken” ontdekte,  ben ik helemaal verkocht.

(Ik denk dat we blij mogen zijn met de Jeugdboekenweek, dat past dan mooi in het “concept” van “De Morgen”, wanneer het over jeugdboeken gaat.)  Net zo met de berichtgeving over De Gouden Uil, ook nu weer: Tom Lanoye krijgt een GROOT stuk over hoe hij mag beginnen dromen over zijn Gouden Uil.  Ook nu mogen we blij zijn met twee Vlamingen op de Gouden Uil Jeugdliteratuur shortlist: ik geloof dat we anders helemaal niks zouden vernemen.  *zucht*, ja, het stukje was alweer niet groter (maar het was er wel, het was er wel) dan twee velletjes toiletpapier.

Foto: Koen Broos

IBBY heeft de shortlist van de Hans Christian Andersen Award 2010 bekendgemaakt. De tweejaarlijks uitgereikte Hans Christian Andersen Award is niet zomaar een prijs: het is de hoogste eer die je als kinderboekenmaker kunt ontvangen en wordt daarom ook wel de Kleine Nobelprijs genoemd.

De internationale jury selecteerde vijf auteurs en vijf illustratoren uit de 55 kandidaten die door 32 IBBY-afdelingen genomineerd werden. Onze eigenste illustrator Carll Cneut is één van hen.

De vijf genomineerde auteurs zijn:
- Ahmad Reza Ahmadi uit Iran
- David Almond uit Engeland
- Bartolomeu Campos de Queiros uit Brazilië
- Lennart Hellsing uit Zweden
- Louis Jensen uit Denemarken

De vijf genomineerde illustratoren zijn:
- Jutta Bauer uit Duitsland
- Carll Cneut uit Vlaanderen
- Etienne Delessert uit Zwitserland
- Svjetlan Junakovic uit Kroatië
- Roger Mello uit Brazilië

De jury beargumenteert de keuze voor Carll Cneut als volgt: “Carll Cneut’s amazing works powerfully narrate stories in his highly recognizable visual language.”

Wordt Carll Cneut opgenomen in het onsterfelijke lijstje met Andersen-winnaars? Volgende week weten we het. De bekendmaking van de winnaar vindt plaats op de kinderboekenbeurs van Bologna op dinsdag 23 maart 2010. Wij duimen alvast!

De uitreiking gebeurt op het 32ste IBBY-congres in Santiago de Compostella (Spanje) op 11 september 2010.

Ook de nominaties voor de Prijs van de Jonge Jury zijn bekend.  9300 scholieren tussen 12 en 16 jaar namen deel aan de Nederlandse Jonge Jury en hebben via een stemformulier hun favoriete boek gekozen. De vijf titels die de meeste stemmen hebben gekregen, zijn genomineerd voor de Prijs van de Jonge Jury 2010.

De genomineerde boeken op een rijtje:

Mijn allerliefste vijand – Milou van der Horst
Hoe overleef ik mijn vriendje? (en hij mij!) – Francine Oomen
Bad boys for life! – Vrank Post
Is liefde besmettelijk?  Manon Sikkel (Izzylove)
Op blote voeten – Maren Stoffels

De winnaar wordt bekendgemaakt tijdens de Dag van de Jonge Jury op woensdag 14 april in Scheveningen. Naast optredens van schrijvers en de uitreiking van de Prijs van de Jonge Jury zijn er ook workshops schrijven, tekenen en breakdance, gesprekken met schrijvers en signeersessies.

In het Radio 1-programma Mezzo werd zopas de shortlist voor de Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs 2010 bekendgemaakt. Over de oogst van dit jaar was juryvoorzitster Jelle van Riet ‘redelijk’ tevreden. De conclusie van Ruth Joos van Mezzo dat een shortlist van zestien boeken erop wees dat het een goed jaar was, wilde ze ook weer niet beamen: ‘Het was redelijk, redelijk.’ Het juryrapport, te vinden op de website van de Gouden Uil, is duidelijker:

‘De Gouden Uil Jeugdliteratuurprijs is voor kinder- en jeugdboeken wat Max Havelaar is voor eerlijke koffie: een keurmerk. De selectie van eerst een longlist en daarna een shortlist gebeurt dan ook volgens de vereisten van een kwaliteitsstempel: streng, rechtvaardig en plichtsbewust. Betekent dit dat de jury wreed en meedogenloos is? Welnee. Dat zij kieskeurig en veeleisend is? De jury hoopt vurig van wel.

Elk jaar opnieuw neust zij dus tussen het ingestuurde goed naar zo zuiver en verrassend mogelijke boeken. Omdat het Gouden Uil-certificaat nu eenmaal enkel toekomt aan werk dat literair, artistiek en origineel kan worden genoemd. Bittere koffiebonen worden niet verpakt, jeugdboeken die tekortschieten eindigen niet op een Gouden Uil-lijst.

De keurstempel in de hand stelde de jury vast dat 2010 ‘het jaar van de gemiste kansen’ is. Een heleboel schrijvers, groentjes én anciens, maken het werk (nog) niet af. Vaak is de invalshoek wel fris, de pen pittig, de schets intrigerend, maar even vaak wordt die schets geen volwaardig boek, zakt de plot pardoes in elkaar, zouden de prenten gebaat zijn met minder woorden.

Tussen deze gemiste kansen en de tenenkrullende pulp is het water bijzonder diep. Bovendien biedt de oogst van 2010 nog tal van boeken die niet misstaan op een plank in de klas of thuishoren in de categorie ‘doen geen vlieg kwaad, ook kinderen niet’ doch niet het keurmerk van de Gouden Uil verdienen. Is de jury kieskeurig en veeleisend? Zij hoopt vurig van wel.‘

De vijf boeken die volgens de jury dit keurmerk wel verdienen:

Ditte Merle – Wild verliefd – The House of Books
Volgens de jury: ‘Ditte Merle levert een uniek literair non-fictieboek af over het fascinerende seks- en liefdesleven van een honderdtal diersoorten: leerrijk én verrassend, prikkelend én humorvol. Met groot taalgevoel licht zij de (jonge) lezer voor over ‘de zoete seks’ van de zalm en ‘de zoute seks’ van de paling, over hitsige konijnen en ritsige geiten, over het ‘lichtgevende kontje’ van de vuurvlieg en over ‘gepimpte en gepompte piemels’, in lengte variërend van 0,2 cm (hamster) tot 250 cm (blauwe vinvis). (…) Kortom, een boek op het lijf geschreven van al wie de Kamasoetra saai vindt.

Peter Van Olmen – De kleine Odessa – Van Goor
Volgens de jury: ‘Aan ambitie ontbreekt het debutant Peter Van Olmen niet, aan metier om daarmee om te gaan gelukkig evenmin. Zijn lijvige fantasy-thriller raast in snel tempo voort binnen een strak uitgelijnde compositie. In De kleine Odessa skeelert de lezer samen met de twaalfjarige Odessa langs de suggestieve grens tussen werkelijkheid en fantasie (…) Het ontembare vertelplezier, de sprankelende eruditie, de boeiende intertekstuele en filosofische knipogen doen de fantasy van Van Olmen ook écht leven.’

Wouter van Reek  – Keepvogel / Het diepste gat – Leopold
Volgens de jury: ‘Met Keepvogel en Tungsten, een pientere vogelmens en zijn gretige hond – of is het net andersom? – heeft Wouter van Reek zijn eigen Heer Bommel en Tom Poes geschapen. (…) Met deze Keepvogel verkent Van Reek de grenzen van het prentenboek: hij boort significante en geestige dimensies aan. Niet alleen puurt hij uit een handvol franjeloze zinnen en schaarse pennentrekken een filosofisch gelaagd verhaal – wie monomaan naar iets nieuws spit, blijft blind voor de al verworven pracht -, hij laat de lezer er ook volop in meedraaien. Woordelijk én metaforisch..‘

Marita de Sterck – De hondeneters – Querido
Volgens de jury: ‘De openingsscène van De Hondeneters is rauw en confronterend: een radeloze en epileptische jongen van achttien stuit in zijn zoektocht naar zijn weggelopen hond op een kennel waar honden op de slachting wachten. ‘t Is van het beste en indringendste wat de hedendaagse jeugdliteratuur te bieden heeft. (…) De beeldtaal van De Sterck is uitzonderlijk rijk, haar stijl sterk lichamelijk. In De Hondeneters verkent zij op overtuigende wijze de parallellen  tussen mens en dier. Zij moraliseert nooit, bewaart immer het broze evenwicht tussen de historische juistheid en de fantasierijke volkscultuur en huilt met Victor naar de maan.’

Marije Tolman & Ronald Tolman – De boomhut – Lemniscaat
Volgens de jury: ‘Vader en dochter Tolman hebben samen een reeks ingetogen en verwachtingsvolle werelden geschapen; het is aan de lezer om uit deze frisse, poëtische prenten een persoonlijk verhaal te puren. (…)  Het geheel evoceert de verglijdende repetitiviteit van de tijd, de kringloop der seizoenen, de eeuwige estafette tussen dag en nacht, alsook de mogelijkheid om binnen die ruisende cyclus mensen te ontmoeten, vrienden te maken en zo de tijd te verrijken. Elke prent is een uniek, multi-interpretabel en verbeelding prikkelend schilderijtje op zich. (…) Vrijblijvend is het nooit. Een boek om nimmer uit te lezen.‘

Wie de uiteindelijke winnaar wordt, weten we op zondag 25 april 2010.

Er is iets fantastisch aan het leesvirus: het kan zich massaal verspreiden. Iemand die besmet is kan een heleboel anderen aansteken. Als we maar genoeg geduld hebben, raakt op den duur de hele wereld wel besmet, zou je denken. Maar is dat wel zo? Of dragen te veel opvoeders mondmaskertjes om verdere besmetting te vermijden?

Ikzelf heb nooit een leerkracht gehad die me met zijn leesgierigheid heeft besmet. Niet in de kleuterschool, noch in de lagere school of in het middelbaar onderwijs. In sommige klassen van de lagere school was wel een klasbibliotheek aanwezig met boeken die ik best wel las. En boekbesprekingen heb ik ook af en toe moeten maken. Maar dat bracht me er nooit toe een echte lezer te worden. De ‘transfer’ naar mijn leven buiten de school was er niet. Wat liep er dan mis? Simpel: het enthousiasme van mijn leerkrachten ontbrak. Dat vuur dat me moest aansteken. Ik heb nooit het gevoel gehad dat mijn leerkrachten zelf van boeken hielden.

Na mijn schoolloopbaan was ik dan ook alles behalve een lezer. En ik ben er rotsvast van overtuigd dat dat zo zou gebleven zijn, mocht ik niet die persoon ontmoet hebben die toch het verschil maakte. Want gelukkig heeft mijn verhaal wél een happy end.

Wie was dat dan? Als een van de laatste dienstplichtigen besloot ik burgerdienst te doen. En zo kwam ik terecht in het Cultureel Centrum van Hasselt, waar op dat moment Barbara Wyckmans (nu artistiek directrice van HetPaleis in Antwerpen) mijn diensthoofd was. Barbara slaagde in datgene waar al mijn leerkrachten de jaren daarvoor gefaald hadden: ze leerde me van boeken houden. Niet door erover te prediken, maar omdat het enthousiasme zo van haar afstraalde dat ze het niet verborgen kón houden. Barbara ademde boeken uit. Wat zij voelde wilde ik ook ervaren. En zo ben ik een lezer geworden. Ik ben haar eeuwig dankbaar. Veel meer dan al mijn leerkrachten bij elkaar.

Ik wil hier niet de zoveelste discussie losweken over het al of niet falen van het onderwijs als het om leesbevordering gaat. Ik ben gewoon nieuwsgierig. Deze keer wil ik van u eens horen wie bij u het verschil heeft gemaakt. Wie van u een lezer heeft gemaakt.

Want veel meer nog dan boeken zijn er mensen nodig die hun zakdoek vergeten bij het niezen. Die hun bacillen gerust in het gezicht van hun kinderen of leerlingen durven blazen. Kinderen hebben er recht op!

Eergisteren nog in De Morgen, vanavond in bibliotheek Tweebronnen in Leuven: Gerda Dendooven. Aan de hand van schetsen, prenten en verschenen boeken vertelde ze boeiend en humoristisch over haar eigen werk, maar tussendoor hield ze ook een vurig pleidooi voor goed onderwijs, waarin ook cultuur een plek krijgt.

‘Onderwijs is breder dan alleen kennis doorgeven, onderwijs is ook inspireren en kinderen de tweede kans geven die ze thuis misschien nooit gekregen hebben.’ Een punt dat ze treffend illustreerde met een videofragment uit een documentaire over een Russische kindergevangenis voor kinderen tussen zes en twaalf. De documentaire eindigt met de simpele mededeling: ‘Van alle kinderen die je hier gezien hebt, eindigt 91% in een gevangenis voor volwassenen.’ Natuurlijk gaat onderwijs niet om het uit de gevangenis houden van kinderen, maar voor Gerda Dendooven bevestigde de vaststelling wel nog maar eens dat de kindertijd en de opvoeding o zo belangrijk zijn: ‘Als het fout gaat in de kindertijd, moet een kind al heel sterk zijn of véél kansen krijgen om dat nog ongedaan te maken.’ Onderwijs speelt daarin een niet te onderschatten rol. ‘Het is een cadeau naar school te kunnen gaan en van alles aangereikt te krijgen.’

Een inspirerende lezing met veel food for thought over een onderwerp waarover in haar open brief het laatste woord nog niet gezegd was.

Morgen gaat de Jeugdboekenweek van start, en wie De Standaard leest, zal dat geweten hebben: zowat heel de Standaard der Letteren staat vandaag in het teken van de jeugdliteratuur.

In Piedestal, ‘de aanrader van de week’, bespreekt Veerle vanden Bosch Tijger op straat. Russische gedichten voor kinderen, gedichten die grote Russische dichters in de periode 1923-1941 voor kinderen schreven, in het teken van de socialistische heropvoeding van de jeugd: ‘Deze poëzie klinkt erg levendig en fris. Ze komt geen moment gedateerd over. Dat is ook de verdienste van vertaler Erik-Jan Henkes, die de gedichten een enorme speelsheid en vaart heeft meegegeven.’

Jelle van Riet sprak, naar aanleiding van het verschijnen van Het boeboek, met schrijfster Imme Dros en illustrator Harrie Geelen, die niet alleen samen tientallen boeken maakten, maar ook al decennia lang getrouwd lief en leed delen.

In ‘De muis maakt de berg groot’ interviewt Veerle vanden Bosch Floortje Zwigtman, van wie net Spiegeljongen, het slotdeel van de Groene Bloem-trilogie verscheen. Een boeiend interview in vijf scènes.

Vanessa Joosen bespreekt Het boek van Max Berg - ‘Dit is een boek dat misschien weinigen zullen (uit)lezen maar waarover nog vaak gepraat zal worden’ – en twee boeken van Paul Biegel die heruitgegeven zijn met illustraties van Charlotte Dematons: Het nachtverhaal en De tuinen van Dorr.

Verder doet ze ook een graai in het recente prentenboekenaanbod voor de allerkleinsten. Ze licht er Straaljagers en ballonnen van Nils Smit en Kristina Ruell, Hoe oma almaar kleiner werd van Michael de Cock en Kristien Aertssen, Ik zoek een paard van Astrid Panis en Greet Bosschaert en De schoenen van Jakob van Agnes de Lestrade en Tom Schamp uit.

Een korte bespreking is er ook van Een kikker om te kussen. Verhalen voor het slapengaan en andere momenten, een voorleesboek van Vlaamse en Waalse auteurs en illustratoren dat in beide landstalen verscheen.

Het buzzboek, ten slotte, is deze week Alice in Wonderland & Achter de spiegel en wat Alice daar aantrof, in de vertaling van Nicolaas Matsier en een uitgave van Athenaeum-Polak & Van Gennep: ‘Tim Burton stopte Alice in Wonderland in een verbluffend nieuw 3D-jasje. Maar waar gaan dit beroemde boek en zijn opvolger, Achter de spiegel, eigenlijk over?’

Verspreid over de letterenbijlage vertellen vijf jeugdauteurs over hun favoriete kindpersonage: Martha Heesen, Kathleen Vereecken, Tom Schamp, Jan Simoen en Klaas Verplancke.

Een letterenbijlage zoals we ze graag hebben op Vertel eens!

Auteur, illustrator en kinderconsul Gerda Dendooven maakt zich zorgen. Grote zorgen. Over het cultuurbeleid in Vlaanderen, over het onderwijs en over de liefde voor het lezen bij kinderen. Aan de vooravond van de Jeugdboekenweek schreef ze daarom een open brief aan Vlaams minister van Onderwijs Pascal Smet, Vlaams minister van Cultuur Joke Schauvliege en Vlaams minister van Media Ingrid Lieten. De brief werd vandaag gepubliceerd in Uitgelezen, de boekenbijlage van De Morgen en is ook integraal te lezen op de website van Vooruit.

Gerda Dendooven – die als kinderconsul besloot ‘om als een soort Jeanne d’Arc te vechten voor het belang van een stevige hap cultuur in de opvoeding’ – vindt culturele opvoeding een basiskinderrecht, maar helaas denken de meeste beleidsmakers dan anders over: ‘Beleidsmakers zien “cultuur” nog te vaak als een luxeartikel voor enkelingen, of als een paradepaardje voor hun beleid, maar te weinig als een onmisbaar goed voor een maatschappij. Liever maken ze “bedrijfseconomie” tot een verplicht vak, want economisch inzicht zal beslist het verstand van ons land redden. (…) Want kinderen moeten nuttige dingen leren, zoals economisch inzicht in bank en beurs, of autorijles, ze moeten leren aan sport te doen, da”s gezond maar tekenen en muziek… ach waar dient het voor? Het belang van een culturele opvoeding is economisch niet te meten, dus vegen we het snel onder de mat. Zolang we warm zitten en er brood op de plank ligt. Terwijl het net datgene is wat iemand tot mens maakt.’

Ze roept de aangesproken excellenties daarom op om werk te maken van die cultuuropvoeding. In het kader van de Jeugdboekenweek besteedt ze daarbij extra aandacht aan het belang van kinderboeken. Dat die belangrijk zijn, daar twijfelt ze niet aan: ‘Het blijkt trouwens uit onderzoeken dat onze taalbeheersing erop achteruit gaat als we niet genoeg lezen. Onze woordenschat krimpt, onze verbeelding droogt op, we denken kortzichtiger, en minder kritisch en we blijven maar sudderen in onze dagelijkse besognes. Boeken openen de geest, geven hoop, laten je wegdromen en je hebt er weinig voor nodig.’ Maar ‘boeken zijn ook lastige vrienden, want in een boek moet je alles zelf doen: klank, beeld en geur verzinnen. Niet makkelijk in een cultuur waar je slechts op een knop moet drukken om alles te regelen met de minste inspanning.’ En , misschien nog het ergst van al: ‘Helaas leert men op school zelden het plezier van het lezen… Leerkrachten hebben honderd en één taken te vervullen en komen nauwelijks aan lezen toe in de klas, behalve om pedagogische redenen. Ook toekomstige leerkrachten laten het nogal hangen wat boeken betreft. Want zij weten vaak zelf niet dat er meer is dan Harry Potter of Mega Mindy, tenzij ze af en toe naar de boekenrubriek van De laatste show kijken.’

Het is geen vrolijk plaatje dat Gerda Dendooven schetst. Maar het is tegelijk een uitnodiging om in het kader van een Jeugdboekenweek die in het teken staat van ‘recht op boeken’, het debat aan te gaan over dit recht. Wij van Vertel eens nemen de uitnodiging graag aan. U hoort nog van ons. En we hopen van u hetzelfde.