“Op een dag was de liefde moe” gaat over de liefde. De liefde die moe is, en dat merk je wanneer je het verhaal binnenstapt. De vrouw verlaat haar gezin, met man en kinderen, die daar helemaal niet blij om zijn. Misschien hoor je zelfs de filmspoel draaien, wanneer het heel stil is. Want het boek leest als was het een film die zich afspeelt ergens in Amerika, wanneer je de huizen langs de weg bekijkt. Je raakt gewoon niet uitgekeken op de vrouw die haar huis heeft verlaten, en moe op haar knieën op de weg zit. Zij symboliseert de liefde.

Helaas heeft “Op een dag was de liefde moe” de tekst van Paul Verrept niet nodig. Verrept speelt met woorden en zegswijzen als “De moed zinkt de liefde in de schoenen”, of “[de liefde] denkt vast dat niemand om haar geeft. De tekst doet de illustraties namelijk wat oneer aan, omdat die illustraties zo krachtig en detaillistisch zijn. Ik hoef niet te lezen dat de liefde nog een eindje kruipt, en echt niet meer verder kan. Dat het eigenlijk geen gezicht is. Dat ze zomaar ligt. En dat voor iemand die stresskrampen krijgt van prentenboeken zonder tekst, het wil wat zeggen. Sorry Paul Verrept. Dat er een hongerige wolf voorbijkomt, en vindt dat er weinig vlees aan de liefde zit, omdat ze mager is geworden, ik moet dat allemaal niet lezen.

Dat de mussen een liedje fluiten, en ik daar dan een mens met een vogelkop zie zitten, dat wil ik dan weer wel graag lezen, dat vat de prent ook treffend samen. De vogel zorgt voor enige vrolijkheid in het donkere gegeven dat de liefde moe is.

De prins kust haar als gek, maar ze wordt niet wakker. Ze is dood. Op twee grote prenten, van mannen met heldere ogen, vrij donker geschetst, kunnen we lezen dat het lang duurt, maar dat de liefde geduld heeft.

Twee kinderen, een jongen en een meisje, brengen de liefde eten, drinken, en een boek. Ook een deken, dat moet helpen tegen de kou. Ze graven een kuil, waar ze haar voorzichtig in leggen. Het boek, eten en drinken: voor als de liefde trek krijgt.

De liefde overwint, soms, en dat brengt de hoop weer terug. De hoop op betere tijden. En het is waar: de liefde wandelt na een tijd haar huis weer in.

Ik wil het even over leeftijdsindicaties hebben. Overal in de recensies die ik over het boek lees, krijgt het boek een 8+ label, of heel soms een 6+ label. Een zesjarige haalt misschien, heel misschien iets uit de tekst, maar zal niks kunnen met de illustraties, terwijl deze net essentieel zijn. Het is gewoon heel erg jammer voor dit juweeltje, als het niet ontdekt zou worden, omdat het tussen de kinderboeken verstopt of zelfs ondergesneeuwd zou raken.

Maar ik ben de laatste om in hokjes te gaan denken, al zou ik het boek eerder aan een 14+er cadeau geven. Een 14+er die het gewend is om veel te lezen. Of aan een volwassene die ik een warm hart toedraag. Anderzijds: als ik een zes- of achtplusser, ook bij de Eenhoorn staat het boek onder deze categorie, onder mijn hoede krijg, en hij of zij – al is het maar een blik werpt – omdat “Op een dag was de liefde moe” een groot formaat boek is, bijvoorbeeld – zal ik hem of haar niet tegenhouden om deze parel te ontdekken. En misschien ben ik dan wel helemaal mis, en vind mijn acht- of zesjarige het boek wél helemaal geweldig.

Op een dag was de liefde moe / Paul Verrept, Tim Van den Abeele.- Wielsbeke : De Eenhoorn, 2011.- 32p.: ill.- ISBN 978 90 5835 692 2

De Vindeling van Wammerswald (Stefan Boonen) – 9+ ★★★★

Toegegeven, dit boek is al meer dan een half jaar geleden verschenen. Erg snel ben ik dus niet met deze recensie. Maar zoals dat met de boeken van Stefan Boonen vaak gaat, dreigde ook dit verhaal onopgemerkt te blijven. Onterecht deze keer, want De Vindeling van Wammerswald verdient absoluut aandacht.

Stefan Boonen brengt met zijn verhaal over een meisje dat het in haar strijd voor de natuur opneemt tegen een paar slechte en kortzichtige volwassenen niets nieuws, maar de manier waarop hij dat doet wekt grote bewondering.

Op een dag spoelt er en meisje aan op het strand van het dorpje Wammerswald. Het meisje herinnert zich haar naam niet, of ze wil niets meer met haar verleden te maken hebben. Daarom wordt ze de Vindeling genoemd. Al gauw sluiten de meeste inwoners van Wammerswald haar in het hart. De garagist, de dokter en de bakkersvrouw met haar elf zonen willen haar zelfs graag in huis halen. Om uit te maken bij wie ze zal gaan wonen, gaat ze bij ieder van hen eerst een poosje logeren. Ze smeedt vriendschappen met kinderen uit het dorp en met volwassenen, terwijl het bij sommige anderen dan weer niet echt klikt.
Maar de Vindeling is er niet het meisje naar om ondertussen stil te zitten. Ze bevrijdt de beer die door de boswachter gevangen werd genomen en neemt het op tegen een meedogenloze projectontwikkelaar die half Wammerswald wil ombouwen tot een pretpark. En bovendien duikt ook haar tirannieke tante Idaliek, voor wie ze al die tijd op de vlucht was, weer op.

Sterke meisjes die het met succes opnemen tegen onrechtvaardige volwassenen zijn in de jeugdliteratuur niet nieuw. We kennen bijvoorbeeld Pippi Langkous en Tonje van Maria Parr. Het zijn stuk voor stuk een beetje eenzaten, of ze omringen zich met een paar vriendjes waar ze qua durf, zelfstandigheid, kracht en slimheid toch ver bovenuit steken. Ook de Vindeling is zo een meisje. Maar Stefan Boonen geeft zijn hoofdpersonage veel minder bloot dan Astrid Lindgren of Maria Parr dat doen. Niet alleen kennen we haar naam niet en weten we niet hoe ze in Wammerswald terechtgekomen is, maar Boonen laat ook niet altijd in haar hoofd kijken. Dat maakt dat er rond de Vindeling een mysterieuze waas blijft hangen die heel goed werkt voor dit verhaal. De sfeervolle, maar minimalistische tekeningen van Tom Schoonooghe versterken dat gevoel.
Boonen legt dan weer wel heel erg de nadruk op de nevenfiguren. Daardoor is dit boek toch veel meer het verhaal van een dorp. Het is de dynamiek van een klein dorp waar alles zijn gangetje gaat, maar dat snel wakker schiet als daar aanleiding toe is. Verhalen gaan er van mond tot mond. Mensen hebben een mening over grote en over onbenullige dingen. Dorpspersonages worden met hun groot- en kleinheden geschilderd. Wanneer de gewone orde wordt verstoord (door een aangespoeld meisje, een ontsnapte beer of de komst van een pretpark) veranderen de verhoudingen in Wammerswald. Dat maakt van De Vindeling een veel rijker boek dan een simpel avonturenverhaal met een jonge heldin.

Bovendien toont Stefan Boonen dat hij een uitstekend verteller is. De vertelkracht, die overigens 168 bladzijden lang staalhard overeind blijft, is de grote sterkte van dit boek. Geen groot getover met woorden, maar vlot vertelde, rake zinnen. Met gedoseerde en fijnzinnige humor. Bovendien laat Boonen heel wat voor tussen de regels, zonder dat het daardoor moeilijk wordt. Zoals bijvoorbeeld in de scène waar de Vindeling bij de bakkersfamilie met de elf zonen op bezoek komt:

Toch was het of haar stem aan de keukentafel anders klonk. Dichterbij. En of ze mooi was, nu ja. Daar dachten ze alle elf een beetje anders over. Willem durfde amper in haar ogen te kijken. Zo lief, zo fonkelend. Finn wilde voortdurend aan haar krullen voelen. Bart hield het meest van haar wangen en Zebbe vond haar eigenlijk een beetje mager.
Maar mooi?
Zoals in sprookjes of in die flauwe, overdreven, slappe verliefde verhalen met vlinders in buiken en kriebels hier en daar… Op die manier mooi?
Laten we zeggen dat de jongens niet de tijd hadden om erover te peinzen.
Want daar zat ze.
Aan hun keukentafel. Op een dinsdag.

Of hij speelt met taal. Bij de bakkersvrouw die voelt dat haar zonen iets bekokstoofd hebben, rinkelt een Mama-Alarm. En heel leuk is bijvoorbeeld ook hoe hij na de waarschuwing van agent Willy “Ge had (door de beer) wel opgevreten kunne weurden!” dat opvreten meteen in een andere context plaatst.

Vertellen als dit is een echte kunst. En Stefan Boonen beheerst het schitterend. Bovendien verzwakt hij nooit. Door zijn vertelstem slaagt hij erin van al die dorpsbewoners mooie genuanceerde portretjes te maken, waarbij elk figuur weer uniek is. Met humor, een beetje gelaagd en met de nodige karikatuur. Alleen de slechteriken (tante Idaliek en meneer Waltz, de projectontwikkelaar) tekent hij iets te duidelijk zwart-wit. Zij laten maar weinig aan de verbeelding over. Maar laat dat dan het enige minpuntje zijn.

Stefan Boonen heeft met De Vindeling niets vernieuwends gebracht. Zowel qua personages als qua thema of vertelstijl bewandelt hij bekende wegen. Maar hij doet dat wel ontzettend goed. Dat maakt van De Vindeling van Wammerswald een boek waarvan het van de eerste tot de laatste bladzijde heerlijk smullen is. Als binnenkort de lijstjes voor de grote jeugdliteratuurprijzen worden bekendgemaakt, dan hoort De Vindeling daar ergens tussen te staan.

Stefan Boonen is een schrijver die door recensenten niet vaak wordt opgemerkt. Ook nu waren het in eerste instantie de vormgeving en illustraties die me overtuigden De Vindeling van Wammerswald toch te lezen.
Boonen is zo een typische veelschrijver die op zich wel aardige dingen schreef, maar zonder daarbij echt risico’s te nemen. Dat deed de indruk ontstaan dat zijn boeken nooit de middelmaat zouden overstijgen. Misschien is dat onterecht. Misschien is hij in al die jaren wel behoorlijk gegroeid. En het zou eerlijk zijn als we ook zijn vorige boeken zouden gaan lezen. Maar dat ga ik niet meer doen. Laten we afspreken dat we vooral heel benieuwd zijn naar wat hij hierna gaat brengen. Stefan Boonen, graag meer van dit!

Manteau 2011
ISBN 9789022325971

“Niet helemaal alleen” is een feestje van een boek. Lars is een jongetje van vlees en bloed, met angsten die kinderen eigen zijn, wanneer er zich iets nieuws aandient, iets onbekends, in dit geval alleen naar school moeten lopen. In het donkere bos zijn op de prenten die een en al groen zijn, allerlei donkere schaduwen zichtbaar, die de angsten van Lars symboliseren. De lezer kan zich Lars’ angsten goed voorstellen. Lefja kan Lars’ angsten even wegnemen, maar voor Karo is Lars toch banger, en dat merk je. Samen symboliseren ze de fantasie van een kleine jongen, die prachtig vormgegeven werd, compleet met rugzakje en warm ingeduffeld. Lars wordt niet levensecht geschetst, hij blijft meer een tekenfiguurtje, in zachte kleuren, en grote verwonderde ogen, waarin de angst doorheen schemert: het bos is ook zo groot!

Willem Ouwerkerk maakte van deze Noorse parel de Nederlandse vertaling. Het gebruik van ’t en ‘r vind ik minder geslaagd, en er is niets mis met “ik kan haar niet meer zien”, ’t en ‘r fnuiken wat mij betreft de leesbaarheid een beetje. De vormgeving van de prenten die soms over twee bladzijden gespreid zijn, zou ook beter kunnen. Lefja staat met haar kopje op één bladzijde, waarbij haar staart op de naad van de andere bladzijde staat, en dat is jammer, want op die manier komen de prachtige illustraties vaak niet helemaal tot hun recht. De prenten zijn consequent redelijk donker gehouden, met veel groen, om het bos te blijven vormgeven zolang Lars niet op school aankomt.

“Niet helemaal alleen” is een erg sterke vertelling, want Lars loopt al die tijd nooit alleen door het bos, zo moet blijken… Constance Ørbeck en Akin Duzakin weten hun verhaal erg hoopvol te houden door hetgeen ze aan het eind van “Niet helemaal alleen” laten gebeuren, en dat maakt het boek tot iets uitzonderlijks, maar toch zo gewoon. “Niet helemaal alleen” moet ontdekt worden! Kinderen vanaf vijf jaar mogen wat mij betreft hun ouders de oren van het hoofd zeuren om “Niet helemaal alleen” voorgelezen te krijgen. En nog eens, en nog eens, want misschien ontdekt de kleine lezer steeds weer nieuwe details in de prenten, en kan hij meeleven met Lars, hoe hij helemaal alleen het bos doorloopt, op weg naar school.

Niet helemaal alleen / Constance Ørbeck, Akin Duzakin ; Willem Ouwerkerk.- Nieuwegein : Watervis, 2011.- Prentenboek.- oorspronkelijke Noorse titel: Ikke helt alene.- ISBN 978 94 90035 03 7

-Kristien Dieltiens won met haar warme, historische roman Papinette de literatuurprijs van de Provincie Antwerpen.Van harte proficiat!

Een uitgebreide bespreking vind je in De Leeswelp 7, jg 2009, p.270

Een korte warmmaker verscheen in 2009 in  K&L en vind je hier onder:

Kristien Dieltiens voert ons met haar vierde historische roman mee naar de zestiende eeuw in Antwerpen. Papinette, een ‘onecht kind’ van veensteekster Aleid, wordt na een dijkbreuk opgenomen in het huis van saaihandelaar Arnoldus in Ekeren. Zij ontdekt er het leven, wordt een uitstekende kokkin en leert zichzelf schrijven door de briefjes van de zoon des huizes, Antoon, te ontcijferen. Het gekoketteer van Papinette met Antoon is  zeer tegen de zin van vrouwe Anna, de extreem godsvruchtige vrouw van heer Arnoldus. Dat haar echtgenoot de mooie, fiere Aleid en haar dochter laat poseren op zijn atelier, zet nog meer kwaad bloed. De aanwakkerende strijd tussen de katholieken en de reformanten is een mooi excuus om moeder en dochter als heksen te laten opsluiten.  In hun cel worden ze herhaaldelijk bezocht door Anna Bijns., die in haar verzen de lof zingt van de vrije, onafhankelijke vrouw. Dat is de roman ook: een lofrede op de sterke, vrije vrouw en een aftasten van de moeder- dochter relatie. Dieltiens kaderde dit thema in een gedetailleerd tijdsbeeld met kleurrijke Antwerpse figuren en kruidde het verhaal rijkelijk met volkskundige weetjes, Antwerpse liedjesteksten, anekdotes en bijgeloof. Een historisch- volkskundige roman om met plezier in onder te duiken!   (JM)

Kristien Dieltiens’  nieuwe historische roman  ‘Kelderkind’ is geïnspireerd op raadsels rond het leven van de Duitse vondeling Kaspar Hauser. Hij werd op pinkstermaandag 1828 gevonden op het marktplein van Neurenberg in Baden (Beieren). Hij kon met moeite lopen, sprak alleen de woorden: ’wille ruiter worden als mijn vader’ en kon zijn naam schrijven: Kaspar Hauser. In zijn hand heeft hij twee briefjes. Hij wordt opgevangen en van de ene verblijfplaats naar de andere gebracht, leert spreken en schrijven en zou tenslotte een dagboek bijgehouden hebben. Daarover is veel gespeculeerd en geschreven. Onderzoek wees uit dat hij tot zijn 16e waarschijnlijk in een kelder gevangen zat, in de duisternis, met alleen een strobed en een houten speelgoedpaardje bij zich. Zijn verzorger kreeg hij nooit te zien. Kaspar Hauser sterft (wordt vermoord?) in Ansbach in 1833. Hij was waarschijnlijk 21 jaar.
Op basis van die gegevens brengt Kristien Dieltiens  haar eigen versie van de gebeurtenissen en speurt naar het waarom van de zaak Kaspar Hauser. Zij belandt in de politieke intriges van de 19e eeuw.

Later meer over dit intrigerend boek, trouwens het 50ste van Kristien! Kelderkind verschijnt in maart bij uitgeverij de Eenhoorn en er zijn 3 persvoorstelling: in De groene Waterman (Antwerpen) op 30 maart, in De Kopergieterij (Gent) op 31 maart en in De Boekorf (Brugge) op 20 april.

Wie meer over Kristien Dieltiens en haar oeuvre wil weten kan terecht bij VWS- Cahier 264 (jg. 2011): Kristien Dieltiens.
-Kerk en Leven stopt trouwens de boekenhoek jeugdliteratuur, omdat de redactie kiest voor ‘ een maandelijkse spiritiualiteitsbladzijde, ook omdat de lezer daarom vraagt’. Klaas Verplancke en ik, die deze maandelijkse boekenhoek van februari 2004 tot januari 2011 verzorgden, betreuren deze beslissing…Met onze recensies probeerden wij een ‘breder’ publiek te bereiken…. wij hopen dat we toch enkele onverwachte believers bij gemaakt hebben.

-We hebben ook andere kanalen. De VWS (Vereniging West- Vlaamse Schrijvers) geeft per jaar 6 Cahiers uit, waaronder telkens 1 Cahier over een jeugdauteur. Een abonnement kost slechts 25 euro, een los Cahier 6 euro (VWS, Fort Zevenbergen 8, 8200 Sint- Andries). Dit jaar viert de vereniging  op 22 maart in De Biekorf (brugge)  50 jaar VWS met het Cahier:

50 jaar VWS. Caleidoscoop van de West- Vlaamse Letteren

Meer informatie vind je op de website:    http://www.vwscahiers.be/

In boekenvriendschap,  Jet

Jim’s broer komt om bij de ontploffing van de bibliotheek in Cleveland’s Heights, in Ohio. Vanaf die noodlottige avond, wanneer het nog niet zeker is dat Mike is omgekomen, moet Jim wel de zorg voor zijn vierjarige broertje Petey opnemen, omdat zijn moeder helemaal het noorden kwijt is. Hij moet zijn broertje naar de kleuterschool brengen, en komt daar terecht bij een groep moeders, die hun kinderen in de kleuterschool met allerlei dingen moeten helpen. Jim vult zijn dagen nu met het praten over pindakaasallergieën en borstvoeding.

Samen met zijn ouders, zijn zestienjarige zus Vivian, en zijn broertje Petey, probeert hij de draad van hun leven weer op te pikken, ook al is er nu een leven mét Mike en een leven zonder hem.

Petey is trouwens het soort jongetje dat een beetje leven in de brouwerij brengt, een typisch nakomertje. Hij heeft een knuffelhaai (gekregen van Mike), en een duikbril, en zonder deze twee dingen gaat hij nooit van huis. Verder wordt hij niet zo betrokken in wat er met Mike gebeurd is, maar dat maakt “Niets meer te verliezen” ook tot het boek dat is het is: niet allemaal kommer en kwel, kleine broertjes moeten niet beladen worden met de zorgen van zijn ouders, ook al moet Jim nu voor hem zorgen, omdat zijn moeder er de fut niet voor heeft. Maar ook zij komt heel stilaan weer op haar positieven, na een verjaardagsfeestje voor Mike (want ook wie dood is, is nog steeds gewoon jarig hoor).

Het boek wordt zowel in het heden verteld, als in het verleden, waar je een blik krijgt over hoe Mike was, en hoe zijn familie voor hem was. Deze delen worden verteld in de verleden tijd. De stukken waarin Jim, meestal in de kleuterschool, wachtend op zijn broertje, met de Moeders praat, staan in de tegenwoordige tijd.

“Niets meer te verliezen” wordt verteld vanuit Jim, en dat is een ontwapenend personage. Hayward geeft hem veel humor mee, maar je merkt als lezer tussen de regels heel veel verdriet op, en de wil van het gezin om te weten wat er precies met hun broer en zoon is gebeurd. Hiervoor gaan de gezinsleden soms langs bij dokter Kasoff, een psychiater die de praatgroep leidt van mensen die allemaal een kind hebben verloren. Soms valt Hayward hierover in herhaling. Deze mensen worden namelijk steeds voorgesteld aan de hand van hoe hun kinderen zijn omgekomen: “De vader wiens zestienjarige zoon is omgekomen bij een jetski-ongeval”, of “De vrouw met de ongeboren baby in haar buik”.

Overloze uitwijdingen maken echter dat ik het boek al na een half boek wilde wegleggen. Als Vivian bijvoorbeeld met een nieuw vriendje aan tafel zit, en Grant kennis wil maken met de familie, moet Jim er meteen aan denken hoe zijn ouders elkaar hebben leren kennen, en steekt hij van wal. Met alle details, dat zijn moeder net is uitgetreden uit het klooster, dat zijn vader haar meteen aantrekkelijk vond, enzoverder. Of hij denkt aan liedjes bij een andere situatie in zijn leven, en meteen weet de lezer daar ook alles over. Dat maakt dat het boek heel erg afwijkt van waar het eigenlijk om draait: de verwerking van de dood van een gezinslid. Dit boek zou geen 347 bladzijden nodig hebben indien alle uitwijdingen achterwege zouden blijven, en het zou de leesbaarheid verhogen.

Niets meer te verliezen / Steven Hayward ; Jasper Mutsaers.- Amsterdam : Pimento, 2011.- oorspronkelijke titel: Don ’t be Afraid.- 347p.- ISBN 978 90 499 2511 6

De “Zoeklichtboeken” waren boeken, en ook als kind verslond ik boeken, zo simpel was dat. Alleen bleven de “Zoeklichtboeken” echt iets van school. Terwijl “De griezels” en later “Duupje”, wél een klok deden luiden, en dat wél boeken waren die ik voor thuis wilde. Dat waren namelijk boeken die onze leraars met veel verve voorlazen op vrijdagmiddag, als er op het uurrooster “Vertellen” stond.

Intussen zijn we aanbeland in het jaar 1991. Het jaar waarin het eerste deel van “De Griezelbus” verschijnt. Ik heb dat boek nooit gelezen toen ik er de leeftijd voor had. Toen las ik namelijk een keer of drie achter elkaar “Het duvelsjong en andere weerwolfverhalen” van Ton van Reen. Een man op wiens naam ik toen wél al lette, hoewel het mij ook toen nog altijd alleen maar over het verhaal, of de verhalen, die het boek bevatten, zelf ging, en niet zozeer over de auteur ervan. Maar ik moest natuurlijk wel weten waar ik het boek in de bib kon vinden, en dus moest ik zijn naam onthouden.

Tot ik Bart Moeyaert op een foto in de bib zag. Ik ben dan een jaar of dertien. Toen veranderde alles, en ging ik definitief overstag voor lezen. Alles wat los en vastzat. Als Bart Moeyaert destijds niet met een fotootje in de bib had gehangen, was ik misschien een rekengriet geworden. Of een kruidenvrouw. Of zwerfster.

Nu ben ik wie ik ben: een letterenvrouw met hart en ziel.

Ik geloof dat ik een kanjer van een inleiding schreef. Een inleiding die mij bij “De Griezelbussen” van Paul van Loon moet brengen. Ik leer de boeken kennen via het nog maar pas aan het venster kijkende internet, op een of andere encyclopedie. Allemaal in het kader van mijn studie, waarover u hier meer kunt lezen. Beste dames, heren, mensen die vinden dat recensenten altijd maar weer “het betere boek willen aanbrengen en dan maar meteen vinden dat al de rest niet hoort: u gaat mij dat nooit horen zeggen, dat kinderen Paul van Loon en consoorten niet mogen lezen”. Maar dat leest u dan hier weer.

Want ik meen dat oprecht: ik geniet echt van tijd tot tijd van het herlezen waar ik op mijn negentiende mee begon, omdat ik voor mijn studie toch wilde weten wie ik in mijn “rapport over griezelen in jeugdboeken” voor mij had. Ik geniet oprecht van “De Griezelbussen”. Alleen bekijk ik de boeken vanuit een iets ander standpunt: ik ben volwassen (maar dat was ik op mijn negentiende ook al, medunkt), en ik schrijf over boeken, en ik werk met hart en ziel voor de Kinder- en Jeugdjury Vlaanderen, waar ik het als mijn taak zie om kinderen en jongeren net die boeken aan te bieden waar ze anders nooit naar zouden grijpen.

De Griezelbus, dat is een raar geval. Elk jaar tijdens de kinderboekenweek, om met “De Griezelbus 1” in uw huiskamer te komen binnen denderen, komt schrijver P. Onnoval met zijn bus vol beschilderde skeletten, en zijn kameraad Beentjes aan het stuur, in scholen klassen oppikken voor een rit met de bus, die er ook vanbinnen lekker eng uitziet. En dan begint de reis met de Griezelbus: Onnoval leest verhalen bij voorwerpen die hij in de bus heeft uitgestald.

Maar waarover gaat het tiende verhaal dat de schrijver beloofde? Terwijl er maar negen voorwerpen op de tafel liggen?

Van Loon weet de spanning er goed in te houden, en de lijm tussen de verhalen in “De Griezelbus 1” werkt voortreffelijk. Omdat P. Onnoval zich echt als schrijver die een klas meeneemt, kan opwerpen. Hij weet echt bij elk voorwerp wat hij moet vertellen, alvorens hij het verhaal dat bij dat voorwerp hoort, begint voor te lezen. En wanneer het voor de leerlingen in de bus te spannend wordt, of wanneer zij het niet meer leuk vinden of het te eng begint te vinden, is er altijd de helpende leraar, die echter ook niet altijd goed weet hoe hij moet reageren. Getuige hiervan is het verhaal over “De Stoel”, waarin Meester Maurice mag plaatsnemen.

De personages zijn in “De Griezelbus 1” ook nog het best uitgewerkt, iets wat in de andere delen minder het geval is. Maar dan zijn het weer de griezelelementen die voortreffelijk de bovenhand nemen, zoals een radio die in de Griezelbus 2 zomaar een programma begint uit te zenden dat “De Griezelbus” heet, en waar de vier kinderen die in de bus zijn belandt, die op een autokerkhof staat, omdat het zo hard regent, naar MOETEN luisteren, of ze dat nu willen of niet. Een radioprogramma waar je naar moet blijven luisteren: Paul van Loon maakt hiermee weer dat ik aan zijn boek gekluisterd blijf, al vind ik de lijm die ik in deel 1 wel erg goed vond kleven, iets minder aanwezig, en komen de verhalen in dat radioprogramma iets te makkelijk. In de Griezelbus 2 zijn er geen voorwerpen, maar verhalen over vriendschappen die de dienst uitmaken. In deel 1 kon je echt nog samenhang merken, en kwam “De Griezelbus 1” iets dichterbij de leefwereld van kinderen uit de basisschool, en waren de leerlingen ook echter zijn. Met durvers die er niks van geloofden, en dapper willen zijn. Ze willen zich niet laten kennen door hun klasgenoten. In De Griezelbus 2 wordt van de vier kinderen in de bus, één karaktertrek uitvergroot, zoals André die voorzichtig verliefd wil worden op Anke, een durfalmeisje. André vraagt zich af of zij hem wel ziet zitten. Eddy C. is iemand die de rol van dappere jongen op zich neemt, en Hassan luistert naar muziek uit zijn hoofdtelefoon voor zolang dat kan.

Hetzelfde als het over de personages gaat, kan gezegd worden over de andere delen in de reeks.

De griezelelementen echter zijn ALTIJD voortreffelijk, ook als een verhaal mij (misschien heb ik ze al te vaak herlezen, dat zou kunnen) minder zegt. Het verhaal over het jongetje van wie de vader een vampier wordt, en zijn vrouw, de moeder van dat jongetje, natuurlijk niet kan achterlaten: NATUURLIJK komt een normaal mens dat in het echte leven niet tegen, maar dat is zonder Paul van Loon gerekend, die van Jakob, zoals het jongetje heet, een twijfelaartje maakt, die uiteindelijk weet dat hij eigenlijk niet zonder zijn ouders verder wil. En je kan er ook maar beter op letten dat je de juiste trein neemt naar je oma. Maar of oma in een normaal dorp woont, zonder weerwolven en duistere wezens? Dat mag je zelf uitzoeken.

De Griezelbus 4: Van Loon weet er een leraar in te laten gijzelen door zijn creatuur P. Onnoval, en dat is dan wel weer die voortreffelijke “lijm”. Want Onnoval heeft de leraar letterlijk in zijn macht, terwijl er op allerlei plaatsen dit keer, aan een klas kinderen, verhalen worden verteld over de plaatsen in kwestie.

En dan heb ik het nog niet gehad over De Griezelbussen 5, 6 en 7. Over deel 5 zou ik kunnen kort zijn: voor dit boek trok van Loon de kaart van het internet, en worden verhalen verspreid via de pc van zijn personages, in de vorm van een wormvirus.

Deel 6 is het boek van de film, die ik helaas nog altijd niet gezien heb. Deel 7 is voorlopig aan mij voorbijgegaan. Bij dit boek zaten sterretjes die lichtgaven en die je op je muur kon kleven.

In “De Griezelbus 0” komen we te weten waar het heerschap P. Onnoval vandaan komt, en hoe het komt dat hij geworden is wat hij is, en waarom dat zo is.

De vraag van olifant (Leen van den Berg en Kaatje Vermeire) – 5+ ★★
Olifant is benieuwd hoe je kan weten dat je van iemand houdt. De andere bewoners van dit boek vertellen aan olifant hoe dat bij hen in zijn werk ging.
Leen van den Berg brengt een clichéonderwerp ook nog een beetje op een melige manier. Ook de personages vormen geen consistent geheel. Dieren, circusartiesten, fantasiewezentjes, mensen, natuurelementen vormen een allegaartje waar geen lijn in zit. Bovendien zijn haar zinnen niet echt vloeiend en mist dit verhaal een geslaagd plot.
Kaatje Vermeire voegt met haar illustraties heel veel elementen toe aan dit verhaal. Het zijn – zoals we dat ondertussen van haar gewend zijn – prenten waarop je niet raakt uitgekeken. Met de gekende en al eerder geroemde ingrediënten: geweldig kleurgebruik, zin voor compositie en detail. Maar toch ook hier kritiek: Kaatje bereikt de ziel van dit verhaal niet. In een boek dat uitsluitend over de liefde gaat vergeet ze – op hier en daar een kleine uitzondering na – die liefde op haar de prenten te laten zien.

Alice in Wonderland (Lewis Caroll en Rébecca Dautremer) – 8+ ★★★
Rebecca Dautremer tekende eigenzinnige illustraties bij het klassieke verhaal van Lewis Caroll. Voor de Nederlandstalige versie probeerde Ed Franck het verhaal te bewerken. Hij wou naar eigen zeggen de oorspronkelijke ontoegankelijke versie, met zijn moeilijke taalgrapjes en knipogen naar Victoriaanse toestanden, geschikt maken voor kinderen van nu. Het levert alleszins een leesbare Alice op, maar door het schrapwerk lijken sommige passages wat ontzield en doelloos rond te zweven. Het blijft natuurlijk een moeilijke evenwichtsoefening: kan en mag je raken aan de oorspronkelijke Alice zonder Caroll oneer aan te doen en zonder te vervallen in een platte Disneyversie?
De prenten van Dautremer zijn natuurlijk heerlijk mooi, en gaan net helemaal in tegen de Disney-Alice die voor veel kinderen helaas de standaard is geworden. Maar je ziet wel dat bewerker en illustrator los van elkaar hebben gewerkt. De cohesie tussen de bewerkte tekst en de illustraties is niet altijd compleet.

Tien bolle biggetjes keken naar de maan (Lindsey Lee Johnson en Carll Cneut) – 2+ ★★★★
Lindsey Lee Johnson schreef een aandoenlijk verhaaltje in versvorm dat door Joke van Leeuwen speels naar het Nederlands werd bewerkt. Vooral het ritme werkt prettig. Maar de focus ligt bij dit prentenboek toch vooral op het werk van Carll Cneut.
Carll evenaart op zijn minst alweer zichzelf. Tien biggetjes dartelen onbezonnen en onbezorgd door de bladzijden. Toch staat er iets van terughoudendheid op hun snuit te lezen. Het is alsof ze gestuwd worden door iets waar ze geen vat op hebben. Het is een onontkoombare drive. Ze moeten doen wat ze doen.
Carll kiest vaak voor een hoofdkleur die hij een heel boek aanhoudt. Deze keer is het blauw, de kleur die hij in een wat andere tint ook koos voor Het geheim van de keel van de nachtegaal. Maar in de tekeningen van Carll is blauw nooit gewoon blauw. Carlls blauw is sterk, diep, levend, mysterieus, gelaagd, sprekend, bezield… Ik ben geen specialist in schilderkunst, maar ik durf best geloven dat zelfs zijn collega-illustratoren zich blijven afvragen hoe hij dat toch doet. Tegen het blauw van de nacht steken de pastelkleurige pyjamaatjes van de biggetjes mooi af, alsof ze de onschuld en de onwetendheid van de biggetjes typeren.
Puntje van kritiek: ik begrijp niet goed waarom Carll Cneut en uitgeverij De Eenhoorn hebben gekozen voor een fluogele maan die ‘glowt in the dark’ op haast elke bladzijde. Want in tegenstelling tot al die andere sterke, diepe, levende, mysterieuze, gelaagde, sprekende en bezielde kleuren is het fluogeel van de maan toch maar gewoon fluogeel.

De vraag van olifant, De Eenhoorn 2011, ISBN 9789058387233
Alice in Wonderland, Davidsfonds 2011, ISBN 9789063066215
Tien bolle biggetjes keken naar de maan, De Eenhoorn 2011, ISBN 9789058387165

Ti’s leven bestaat uit school, muziek en meiden. Meiden op school, Carly en haar vriendin Merrit, die met haar rode haar onmiddellijk indruk maakt op Ti. Thuis zijn er Lies en Sara, zijn twee oudere stiefzussen, en hun leven bestaat uit uitgaan en jongens. Van Ede schetst hen vlak, maar maakt geen dellen van hen. Pépé, de broer van Carly (Hoewel het omgekeerd moet: “Carly is mijn zus, ik ben ouder!”), gaat uit met Ti’s stiefzussen! Ook iets wat Ti liever niet ziet gebeuren. Want als het mis zou gaan tussen hen, zou Pépé misschien ook liever niets meer met de band te maken hebben, omdat Lies en Sara Ti’s zussen zijn! En dan zouden ze hun drummer alweer kwijt zijn.

Tussen alle muzikale perikelen door, waart Aïda door “De band en de meiden”. Heel langzaam kom je te weten waarom Ti aan het begin van het boek over haar gedroomd heeft, en waarom het niet kan dat zij op Ti’s klasgenoten van nu zou lijken. Dit gegeven geeft diepgang aan het verhaal, net als de body die van Ede zijn personages meegeeft. Ti zit er namelijk weleens mee in over waarom zijn moeder is weggegaan. Zou dat zijn schuld zijn? Een moeder gaat toch niet voor altijd weg omdat Ti, toen hij vijf was, in de fotostudio niet deed wat zijn moeder van hem wilde? Met zijn twijfels kan hij altijd bij zijn vader terecht.

Wat “De band en de meiden” tot een sterk verhaal maakt, is dat van Ede niemand zwart/wit portretteert, ook niet de moeder die als fotomodel werkt, en van wie Ti al die tijd weinig of niks meer heeft gehoord. Wanneer Ti haar opmerkt tijdens hun optreden, volgen er geen Amerikaanse filmtoestanden: moeder en zoon vliegen elkaar niet in de armen. Zijn vader is geen held die samenwoont met een boze stiefmoeder, en Ti heeft geen twee boze stiefzussen bij: er is hoogstens een beetje een generatiekloof tussen hen. Ti is 12, terwijl Lies 19 is en zich erg volwassen voelt. Ti’s vader werkt voor een reclamebureau en hij dreigt een belangrijke, zo niet zijn belangrijkste klant kwijt te raken. Ook dat zorgt voor de nodige twijfels.

“De band en de meiden” is in hoofdstukken opgedeeld volgens de opbouw van een liedje: een intro, enkele maten, (één, twee, drie), een break, een refrein, een solo en wat er nog in een lied voorkomt. “De band en de meiden” zit vol muziek, van ondermeer Anastacia en Coldplay.

“De band en de meiden” is een boek uit de Lifereeks van uitgeverij Holland, en kreeg een cover mee die bij het verhaal past. We zien iemand met een elektrische gitaar, met een paar groupies aan zijn voeten.

Bies van Ede schreef met “De band en de meiden” een luchtig verhaal waarin toch voldoende diepgang zit, en die van het boek dat ietsje meer maakt.

De band en de meiden / Bies van Ede.- Haarlem : Holland, 2011.- 122p.- ISBN 978 90 2511 168 7

De glanzende stad (Thijs Goverde) – 10+ ★★★

De glanzende stad is een fantasyverhaal. Het speelt zich af in een wereld waarin de vooruitgang zichzelf bijna heeft vernietigd. Milieuvervuiling heeft ervoor gezorgd dat de beschaving uit de wereld is verdwenen. Mensen leven in kleine afgelegen kolonies zonder rijkdom en zonder technische middelen. Alleen de Glanzende Stad (de naam komt van de zonnepanelen op de daken) is nog beschaafd. Maar de mensen die er wonen houden die beschaving voor zichzelf en laten niemand anders toe.
Sooike is een jongetje dat leeft buiten de beschaafde stad. Hij is het op een na domste jongetje van het dorp en heeft een geit Sancho, die misschien nog dommer is dan Sooike. Op een dag ontmoet Sooike Mex de Motorman, een soort stranger in town, die hem meelokt om hem als slaaf te verkopen in een mijn waar naar overblijfselen van de beschaving wordt gegraven. Het wordt het begin van een tocht waarin het naïeve Sooike op zoek gaat naar de Duistere Heer, een vijand uit de overlevering, maar waarvan niemand weet of hij ook echt bestaat.

Thijs Goverde scoort met dit verhaal op originaliteit. Dit is niet het zoveelste clichématige fantasyverhaal. Het zit vernuftig in elkaar zonder dat daarvoor ingewikkelde verhaallijnen moeten worden uitgezet. Het verhaal neemt zichzelf trouwens niet al te serieus, en dat werkt. De humor primeert op de spanning. De manier waarop Goverde bijvoorbeeld gebruik maakt van de naïviteit van Sooike levert hilarische situaties op. Zo heeft Sooike helemaal niet in de gaten dat hij als slaaf werd verkocht, maar denkt hij de hele tijd dat hij een dwergvolk helpt in haar strijd tegen de Duistere Heer. Of de manier waarop Mex Sooike laat geloven dat hij het uitverkoren kind uit de Voorspelling is. Humor ten top. En nog geloofwaardig neergezet bovendien.

Een verhaal als dit verdient natuurlijk een excellente vertelstem. En daar wringt toch een serieuze schoen. Bij vlagen is de vertelkunst van Goverde subliem. Paul Biegel en Tonke Dragt zijn zelfs niet ver weg. De lezer is trouwens geen afstandelijke beschouwer, maar wordt helemaal meegenomen in het verhaal. Dat levert heerlijke filosofische tête-à-têtes op tussen de lezer en de schrijver:

Boosaardige mensen denken dat iedereen even gemeen is als zij. En als hun iets naars overkomt dan geloven ze niet dat het pech is. Dan is het iemand z’n schuld. Pech, dat is als ze zelf iets stoms doen. Als ze met hun kop tegen een muur lopen, dan noemen ze dat pech. En als er toevallig een vogel op hun hoofd poept, dan is dat iemand z’n schuld.

Maar op andere momenten zwakt Goverdes stijl dan weer af tot iets wat veel te mager is:

Sooike kon wel huilen. Zo mooi vond hij het. Het hele land was groen, aan deze kant van de bergen. Er waren heuvels met gras, er waren bossen en rivieren, er waren vogels die zongen in de lucht.

Jammer dat de auteur niets beters kon verzinnen om de schoonheid van dit Beloofde Land weer te geven.
Onder dit soort wisselvalligheden lijdt het verhaal voortdurend. En dat geeft dan toch aan dat Thijs Goverde het metier nog niet helemaal beheerst.

Bovendien is Goverde wel eens onzorgvuldig. Hij geeft aan dat de tocht van de Roestbergen naar de Glanzende Stad twee weken zal duren, zapt meteen vijf dagen verder en laat vervolgens ontzettend veel tijdspassages en gebeurtenissen passeren. Het is moeilijk om die verwijzingen naar opeenvolgend tijdsverloop op te tellen, maar de indruk ontstaat toch dat die twee weken helemaal niet kloppen.
Op bladzijde 71 slaagt iemand die eigenlijk net daarvoor van zijn stokje was gegaan er dan weer in een schuldige aan te wijzen. En hier en daar maakt ook een klein deus ex machinaatje het vertellen een beetje te gemakkelijk:

Potduuzend, bedacht Mex, bloedsporen! Al dat gesleep met een bloedende kerel, dat laat natuurlijk sporen achter. Precies op dat moment viel er een dikke druppel op zijn neus, de eerste druppel van de volgende regenbui. Weg sporen.

Ook de taal is niet altijd zuiver. De motorman kijkt Sooike op bladzijde 23 bijvoorbeeld traag aan. Of hij bedoelt dat hij lang naar Sooike keek of langzaam zijn blik naar Sooike wendde is niet duidelijk. Maar traag aankijken bestaat niet.

Goverde kent zijn klassiekers. Dat is duidelijk. Het boek bevat tal van leuke verwijzingen naar Harry Potter, Don Quichot of The Lord of the Rings. En ook Jan Terlouw moet de auteur goed kennen. Want zoals de D66-politicus in zijn tijd wel eens een keer te veel deed, zo maakt Goverde van dit verhaal toch ook een pamflet tegen milieuverontreiniging. Op de laatste bladzijden dreigt hij zelfs helemaal uit de bocht te gaan. Hij gaat prekerig te keer tegen de hebzuchtige en egocentrische maatschappij van de Glanzende Stad en vertelt moraliserend hoe alles toch weer goed kan komen. Maar hij zet je op het verkeerde been. Met een kwinkslag zegt hij dat er uiteindelijk toch niets verandert. Maar dan nog gauw: Maar er is een school, en een school is een begin.
Goed, dat nemen we dan maar als boodschap aan. Het is ook waar natuurlijk.

De illustraties van Charlotte Dematons versterken de avontuurlijke sfeer van het verhaal en zijn parchtig. Op één uitzondering na dan. De prent op de voorkaft is gewoon niet mooi en een beetje inspiratieloos.

Ik heb dit verhaal niet tegen mijn zin gelezen. Daarvoor was het te origineel, te humoristisch en werd ik net te vaak verleid door mooi vertelde passages. Daarom toch nog drie sterren. Maar een volgende keer mag Thijs Goverde de lat voor zichzelf wat hoger leggen om wat standvastiger uit de hoek te komen.

Holland, 2011
ISBN 9789025111656