Vefritinu verður þó áfram haldið opnu þannig að áfram verður hægt að lesa birtar greinar og leita í gagnasafninu sem byggt hefur verið upp á síðunni.

Við þökkum kærlega fyrir lesturinn.

Eins og dyggir lesendur Vefritsins hafa vafalaust tekið eftir hefur virkni Vefritsins ekki verið upp á sitt besta undanfarna mánuði. Tilraunir til að rífa starfsemina upp hafa ekki gengið sem skyldi og hefur ritstjórnin tekið þá ákvörðun að loka Vefritinu um óákveðinn tíma.

Vefritinu verður þó áfram haldið opnu þannig að áfram verður hægt að lesa birtar greinar og leita í gagnasafninu sem byggt hefur verið upp á síðunni.

Við þökkum kærlega fyrir lesturinn.

Tengdar færslur:

1. Vefritið opnar!
   Nýtt vefrit um pólitík og samfélagsmál opnar í dag, föstudaginn 13. október undir vefslóðinni vefritid.eyjan.is. Á Vefritið skrifar fjölbreyttur...

Haustin eru spennandi tími. Við erum endurnærð eftir sumarið og tilbúin að takast á við veturinn. Allt fer á fullt í vinnunni og skólarnir hefjast. Það fer þó framhjá flestum að á haustin fara fram landsþing ungliðahreyfinga stjórnmálaflokkanna.

Um síðustu helgi fór fram Sambandsþing ungra framsóknarmanna. Um aðra helgi fara fram Sambandsþing ungra sjálfstæðismanna og Landsfundur ungra vinstri grænna. Þá fer Landsþing ungra jafnaðarmanna fram fyrstu helgina í október.

Ungliðahreyfingarnar eru merkar og mikilvægar stofnanir í okkar lýðræðisríki. Þær eiga sér langa sögu og sýnir hún hversu mikil áhrif hreyfingarnar hafa haft. Ungliðahreyfingarnar eru öflugustu grasrótarhreyfingar landsins. Þær eiga mikinn þátt í stefnumótun flokkanna til framtíðar. Þær gegna áhrifamiklu aðhaldshlutverki á stjórnmálaflokkana sem þær tilheyra. Hollusta hreyfinganna er gagnvart þeirri stefnu og þeim hugsjónum sem flokkarnir aðhyllast. Fari flokkarnir á sveig við samþykkta stefnu er það skylda ungliðahreyfinganna að koma stefnunni til bjargar, jafnvel þó það geti skaðað skammtímahagsmuni flokksins.

Tækifærin eru núna – og meiri en áður
Ég hef verið virkur í starfi ungliðahreyfingar í tvö og hálft ár. Mikið hefur gerst á þessum stutta tíma. Í upphafi árs 2007 voru okkur allir vegir færir. Við höfðum tækifæri til að móta framtíð okkar að vild. Stórir draumar virtust í seilingarfjarlægð. En svo fór að halla undan fæti. Pólitísk mannvíg og tækifærismennska urðu daglegt brauð í borgarstjórn Reykjavíkur. Þá brast trúnaðarsamband þjóðarinnar við ráðandi stjórnvöld og flokkakerfið þegar það gerðist á vakt þessara fulltrúa okkar að efnahagskerfið hrundi. Það var ekki auðvelt að sitja í stjórn ungliðahreyfingar meðan á þessu stóð. Það var ekki auðvelt að réttlæta fyrir sér að halda áfram nánum tengslum við stjórnmálaflokk þegar trúin og virðingin fyrir stjórnmálum var að þverra. En hugsjónirnar höfðu ekki beðið hnekki. Með því að leita aftur í gildin sem sameina okkur í hugsjóninni þá var hægt að horfa til framtíðar með víðsýnum og ungum félögum.

Þótt ótrúlegt megi virðast þá eru tækifærin jafnvel enn meira spennandi nú en árið 2007. Okkur eru kannski ekki allir vegir færir en við höfum fengið tækifæri til að setja nýjar stoðir undir okkar velferðar- og lýðræðissamfélag. Kreppan hefur gefið okkur lag til að endurskoða okkar lifnaðar- og stjórnarhætti. Framundan eru mikil verkefni sem snúa að sjálfbærni, þróun nýrra orkugjafa, nýsköpun í iðnaði og framleiðslu og að treysta á ný trúnaðarsamband þjóðarinnar við stjórnkerfið.

Ég hlakka til að mæta á mitt landsþing fyrstu helgina í október. Þar verða án vafa rædd þessi brýnu verkefni. Stærsta tækifærið liggur í endurskoðun á stjórnarskránni og fær hún því vafalaust góða umræðu á landsþinginu.

Vertu með – fyrir framtíðina og sjálfan þig
Ég hvet allt ungt fólk til þess að kynna sér ungliðahreyfingarnar. Lesa um hugsjónir hreyfinganna og finna hvaða hreyfing á best við eigin hugsjónir. Nú er virkileg þörf á sem flestum til að vinna að mótun framtíðarinnar. Þeir sem koma að málum nú þessi misserin munu ráða mest um það á hvaða braut þjóðfélag okkar fer. Nú er tækifærið til að láta að sér kveða. Nú er tækifærið til að sameinast um stefnu til framtíðar.

Virkið krafta ykkar og mætið á landsþingin. Ef ekki til að láta í ykkur heyra, þá til að hlusta, læra og fræðast. Það að hitta aðra með sömu hugsjónir og sem hafa trú á framtíðinni getur hrakið burt vonleysi og veitt innblástur til góðra verka. Það er gaman að taka þátt í starfi ungliðahreyfingar. Þar er pláss fyrir margar góðar hendur. Það er gefandi að taka þátt í því að vinna að sameiginlegum hugsjónum og ekkert mál að finna eigin leiðir til þess að efla starf ungliðahreyfingarinnar.

Ég virkjaði mína krafta til að efla þá ungliðahreyfingu sem ég á samleið með. Þó svo að ég hafi látið margt gott af mér leiða þá hefur þátttaka mín í ungliðahreyfingunni gert miklu meira fyrir mig sjálfan. Reynslan, fræðslan og félagsskapurinn sem ég hef fengið í gegnum ungliðahreyfinguna er ómetanleg. Verið með, takið þátt og eflið ykkur og stjórnmálin. Það er æðislegt!

Engar tengdar færslur.

Í Fréttablaðinu var nýlega (2. september 2009) fjallað um breytingar á íslenskri náttúru vegna þess að stöðugt er að verða hlýrra og hlýrra. Breytingarnar virðast við fyrstu sýn vera jákvæðar, þ.e. að skógar landsins eru að stækka til mikilla muna og sér í lagi sjálfsprottnir skógar þar sem birki hefur sérstaklega náð sér vel á strik. Þetta eru auðvitað gleðilegar fréttir og virkilega jákvætt fyrir uppgræðslu landsins.

En…  orsökin fyrir þessum mikla vexti íslenskra skóga liggur fyrst og fremst í því að hér er að hlýna og það er að hlýna hratt. Þetta hljómar eflaust vel í eyrum þeirra sem óska þess að íslensk sumur verði enn notalegri, sólríkari og betri en áður. Sú óskhyggja má samt ekki blinda okkur þannig að við sjáum ekki heildarmyndina. Hnattræn hlýnun er staðreynd og undanfarin ár hefur það nánast verið regla að hitamet séu slegin á hverju ári.

Ekki ætla að ég að fara rökræða hvort um náttúrulega hlýnun sé að ræða eða hvort þetta sé hlýnun af manna völdum. Efasemdafólk fullyrðir að slíkar veðursveiflur hafi áður átt sér stað á jörðinni og því sé óþarfi að benda á gróðurhúsaárhrifin sem orsökina. Aðrir halda því öfuga fram, að útblástur og mengun mannsins séu orsök þeirrar miklu hlýnunar sem er að eiga sér stað á jörðinni. Kannski hafa báðir aðilar rétt fyrir sér og kannski hafa báðir rangt fyrir sér. En staðreyndin hins vegar er sú að það er að hlýna og það hratt.

Aðstæður á jörðinni er allt aðrar í núverandi hlýindaskeiði miðað við síðasta hlýindaskeið, hvað þá miðað við þegar víkingar námu land á skógi vaxni eyju í Norður-Atlantshafi. Fólksfjölgun síðan þá er gífurleg og dag eru jarðarbúar að nálgast 7. milljarðinn. Áhrif hlýnunarinnar á íbúa jarðarinnar í dag er því mikið meiri en hún var fyrir rúmum 1000 árum síðan og mun fleiri þurfa að þjást vegna breyttra aðstæðna. Það að benda á að hlýindaskeið séu einfaldlega eðlileg og þar af leiðandi óþarfi að hafa of miklar áhyggjur felur í sér blindi til að horfast í augun á vandanum. Hvað sem gerist og hverjar sem ástæðurnar fyrir hlýnuninni séu er hverfur vandinn ekki og er jafn stór og áður.

Aukinn trjágróður á Íslandi er því ekkert annað en afleiðing af stærra ferli, sem hefur áhrif alls staðar á jörðinni. Það að íslenskir skógar séu að taka rækilega við sér er jákvæð afleiðing heimshlýnuninnar og við getum notið hennar. En við megum hins vegar ekki loka augun fyrir því raunverulegum ástæðum þess að birki sé í bullandi vexti og að íslenskir skógar séu að stækka. Því ef við gerum það erum við að loka augunum og neita að horfast í augu við þann vanda sem við okkur blasir vegna hnattrænnar hlýnunar, það er vandamál sem allir jarðarbúar þurfa að horfast í augu við og leysa þann vanda. En á meðan getum við notið þess að fallegir birkiskógar eru að verða aftur ríkjandi milli fjalls og fjöru.

Engar tengdar færslur.

Íslendingum þykir vænt um heilbrigðiskerfið sitt. Allir þekkja þó misjafnar sögur af samskiptum við það, sumir segja farir sínar ekki sléttar en flestir (vonandi) myndu játa því að það væri gott. Ýmislegt má vissulega tína til: Hár meðalaldur, lágur mæðra- og barnadauði og fleiri “harðir endapunktar”, en vænst þykir mér um heilbrigðiskerfið vegna þess að það er félagslegt. Þ.e. þörfin á meðferð ræður meiru en geta sjúklingsins til greiðslu fyrir meðferðina.

Einka- hvað?
Ég hygg að flestir séu sammála þessu sjónarmiði, en hvað þegar meðferðarmöguleikar takmarkast ekki af greiðslugetu heldur úrræðum kerfisins til að veita meðferðina? Er betra að geta ekki veitt þarfa meðferð vegna úrræðaleysis en peningaleysis? Eru verkir bærilegri á sósíalískum biðlista en kapítalískum?

Hversvegna þessar vangaveltur? Jú, í Kastljósinu þann 31. ágúst s.l. var rætt við Gunnar Ármannsson fyrrverandi frkv.stj. Læknafélags Íslands vegna áforma fyrirtækisins PrimaCare um byggingu og rekstur einkasjúkrahúss. Skv. fréttinni mun sjúkrahúsið sérhæfa sig í mjaðma- og hnjáliðskiptum, en biðlistar eftir slíkum aðgerðum eru áratugagamalt vandamál hérlendis og erlendis. Og lengjast stöðugt.

Þekki ég þjóðarsálina rétt, óar marga við tilhugsuninni um einkasjúkrahús utan við félagslega heilbrigðiskerfið. Stefnum við þá að tvöföldu heilbrigðiskerfi? Sogar það lækna og stoðstéttir úr ríkisrekna kerfinu? Er siðlegt að gera sjúklinga að féþúfu? Óhugurinn sem þessar spurningar vekja er skiljanlegur, en ég held að hann sé í besta falli óþarfur og í versta falli ótímabær.

25 ára reynsla af “einkasjúkrahúsi”
Ekki veit ég hvort hugtakið “einkasjúkrahús” hefur verið skilgreint í þaula en í mínum huga er átt við sjúkrahús sem ekki er rekið af opinberum aðilum óháð hver borgar fyrir læknisverkin, almannatryggingar eða sjúklingurinn sjálfur. Ef hægt er að fallast á þá skilgreiningu hafa Íslendingar rekið einkasjúkrahús s.l. 25 ár.

Er hér átt við Sjúkrahúsið Vog, rekið af SÁÁ, sem ég veit ekki betur en njóti almenns velvilja í samfélaginu og ekki sé nokkur stemmning fyrir því að leggja stein í götu þess, þvert á móti. Þar fá vímuefnasjúklingar afeitrun og læknishjálp, rétt eins og raunar á deild 33A á LSH. Á veru minni á 33A gat ég ekki séð að hún væri verr kostum eða mannskap búin en aðrar geðdeildir, þangað leitaði fólk af öllum þjóðfélagsstigum og reynsla mín er góð af því að leggja sjúklinga inn á bæði 33A og Vog. Raunar hefur 33A vísað á Vog hitti þannig á að ekki sé laust pláss og omvendt.

Að sjálfsögðu er ekki hægt að alhæfa út frá einu þröngu dæmi en þó verður ekki séð að “einkasjúkrahúsið” Vogur sigti út auðveldustu eða efnamestu sjúklingana, né hafi bestu læknana af Landspítalanum.

Blóðsuga eða blóðgjafi?
Vissulega má færa rök fyrir því að hætta sé á “spekileka” úr opinbera kerfinu í það einkarekna en þó má líka færa rök fyrir hinu: Að einkarekið sjúkrahús styrki hið opinbera. Smæðar okkar vegna eru vissar aðgerðir svo fátíðar að skurðlæknar fá ekki næga þjálfun í þeim hérlendis, eða hafi síður tök á að sinna því best sem þeir gera best. Sömu rök má færa fyrir öðrum læknastéttum. Ef hægt væri að flytja hingað sjúklinga stækkar þýðið og möguleikarnir á aukinni sérhæfingu (les. betri þjónustu) aukast. Hitt er líka til, að sjúklingahópurinn er stór, en kannski ekki nógu stór til að svari kostnaði að byggja nýja skurðaðstöðu fyrir hann. Aftur, ef flytja mætti hingað sjúklinga að utan borgar slík fjárfesting sig frekar upp.

En væri bætta þjónustan þá eingöngu fyrir sjúklinga einkasjúkrahússins? Slíkt þarf engan veginn að vera. Margir sérfræðingar sem eru ráðnir í hlutastarf á Landspítalann starfa einnig á öðrum sjúkrahúsum, s.s. St. Jósepsspítala eða Sjúkrahúsinu á Akranesi. Yrði sú raunin einnig með fyrirhugað sjúkrahús myndu báðir græða.

Eftir stendur þó spurningin hvort siðlegt sé að græða á sjúkdómum fólks. Því er auðsvarað: Já, ef markmiðið er að líkna fólkinu eða lækna (með viðurkenndum aðferðum), greitt sé fyrir unna vinnu eða bindingu og greiðslan innan raunhæfra marka. Væri þessarri spurningu svarað neitandi væri heilbrigðisstéttum um leið gert að vinna þegnskylduvinnu. Einhverjum kann að þykja græðgi að flytja fólk milli landa svo vinna megi sér inn laun fyrir að lækna það, jafnvel á kostnað skattborgara í upprunalandi sjúklingsins. Ætli hinir sömu bölvi læknunum í Boston sem hingað til hafa skorið upp íslensk börn með alvarlega hjartagalla? Eða sýti skattpeningana sem renna í þennan málaflokk?

Markaðsbrestir og markaðslausnir
Nú kynni einhver að ætla að þeim sem hér stýrir penna þætti fátt varhugavert við einkarekstur í heilbrigðiskerfinu. Sú er ekki raunin. Undirritaður er vel meðvitaður um ýmsa “markaðsbresti” í heilbrigðiskerfinu, s.s. hvernig það að geðjast “kúnnanum” geti stangast á við fagmennsku og læknaheitið. Eða ójafnt vægi “kaup- og söluaðila” þar sem sjúklingurinn hefur fá tækifæri til að bera brigður á greiningu eða rannsóknir læknisins. Ennfremur ætti ég afar bágt með að kyngja ef fyrirtæki sem fengi greitt frá ríkinu vissa upphæð fyrir læknisverk borgaði síðan út arð; ég borga ekki skatt í heilbrigðiskerfið til að hann endi hjá fjármagnseiganda.

Hins vegar má ekki missa sjónar á því hvert hlutverk heilbrigðiskerfisins er. Hlutverk þess er ekki að vera ríkisrekið heldur að hjálpa sjúkum, sem mest fyrir sem minnstan pening. Og ef einkarekin eining innan þess getur skilað sömu afköstum og gæðum fyrir lægri upphæð en ríkisrekin þannig að heildarpúlían hafi úr meiru að moða þá væri ábyrgðarhluti að hafna því á hugmyndafræðinni einni. Hvað þá á tímum þar sem niðurskurður hangir yfir?

Reynsla frændþjóða okkar á Norðurlöndum af einkapraxís er heldur ekki sú að félagslega heilbrigðiskerfið þar riði til falls, eru þar þó víða einkarekin sjúkrahús og heilsugæslustöðvar. Hinsvegar þarf skýran lagaramma og virkt eftirlit með einkarekstrinum. Ennfremur þarf að tryggja að hann vaxi félagslega heilbrigðiskerfinu ekki yfir höfuð og reyni að setja hagsmuni sína framar hagsmunum almennings, rétt eins og bankarnir reyndu með áhlaupum sínum á Íbúðalánasjóð.

Að því sögðu tel ég áætlanir PrimaCare áhugaverðar. En eins og hæstvirtur heilbrigðisráðherra mun ég hafa sitthvað við þær að athuga ef þær grafa undan félagslegum rótum heilbrigðiskerfisins.

Engar tengdar færslur.

Vanræktir ferðamannastaðir
Á Íslandi er ríkjandi viðhorf að ekki eigi að borga aðgangseyri að náttúrunni. Það kristallaðist í spurningu fréttamannsins til ráðherra. Þetta viðhorf virðist byggjast á því að náttúran sé sameign þjóðarinnar og almenningur eigi rétt á að njóta hennar.

Fólk virðist ekki gera sér grein fyrir því að verndun náttúrunnar kostar peninga. Það fer ekki alltaf saman að njóta náttúrunnar og vernda hana þannig að aðrir fái að njóta hennar síðar. Ferðamennska á Íslandi hefur liðið fyrir þetta eins og sjá má af umgengni um viðkvæmar náttúruperlur, eins og til dæmis Dyrhólaey.

Mikill vanbúnaður einkennir líka öryggismál á ferðamannastöðum. Þar vantar víða upp á að merkingar séu skýrar. Ekki þarf að leita lengra en á einn vinsælasta ferðamannastað landsins, Geysi, þar sem göngustígar og girðingar eru langt frá því að vera fullnægjandi til að trygga öryggi gesta. Þar verða reglulega slys og í raun mildi að slysin hafi ekki orðið fleiri og alvarlegri.

Þeir sem borga glaðir
Allt kostar peninga. Hingað til hefur sú uppbygging sem þó hefur orðið á ferðamannstöðum verið dyggilega studd af ríkissjóði. Fjárframlög í gegnum Ferðamálastofu hafa hlaupið á nokkrum tugum milljóna.

Núna þegar herða þarf ólarnar í ríkisrekstri er ekki lengur von á að fjárframlög frá ríkinu haldist óbreytt. Hér þarf að skera niður eins og á fleiri sviðum. Það hlýtur því að þurfa að skoða möguleika á öðrum tekjustofnum í ferðamálaiðnaði eins og annarsstaðar.

Skattheimta er alltaf vandmeðfarin. Hún sveiflast með almenningsálitinu. En það hlýtur frekar að vera réttlætanlegt að rukka ferðamenn fyrir frjálsa noktun á náttúru landsins en sjúklinga sem þurfa á lækningu að halda.

Óneitanlega hlýtur að hjálpa til þegar þeir sem bera eiga auknar byrðar eru alveg sáttir við það. Ferðamönnum finnst, og nú talar pistlahöfundur hokinn af reynslu, að það sé skrítið að enginn þurfi að borga fyrir aðgang að helstu ferðamannastöðum. Margir halda meira að segja að flugvallaskattarnir í Keflavík séu svona háir vegna þess að þar sé innifalinn ferðamannaskattur. Aðrir bíða með veskið hálft uppúr vasanum eftir því að vörðurinn við Gullfoss komi og biðji um nokkur hundruð kall.

Íslendingar hafa farið um heiminn og vita að víða þurfa ferðamenn að borga aðgangseyri. Ástæðan fyrir því að fólki þykir ekki tiltökumál að borga fyrir inngöngu á Notre Dame eða Uffizi-safnið í Flórens er að þar fara mannanna verk sem kostar að halda við. En þótt íslenska ríkið hafi fengið náttúruna ókeypis er ekki þar með sagt að það kosti ekkert að halda henni við.

Tekjustofn til framtíðar
Það eru því gleðifréttir að iðnaðarráðherra hafi skipað starfshóp utan um mögulega gjaldtöku á ferðamönnum. Þótt eðlilegast sé að gjaldtakan standi í beinu samhengi við viðhald ferðamannastaða, eins og er reyndar heimilt í núgildandi löggjöf, þýðir almenn gjaldtaka að ríkið getur skorið að mestu niður þá liði fjárlaga sem áður voru ætlaðir ferðaþjónustunni. Þannig sparast til dæmis nokkrar krónur upp í Icesave vextina.

Þá má halda í vonina að gjaldtakan verði undibúin þannig að hún sé komin til að vera. Að þegar ríkið er aftur orðið aflögufært fari í hönd uppbyggingartími í íslenskri ferðamennsku. Það er svo sannarlega kominn tími til.

Tengdar færslur:

1. Á ferð um framtíðarlandið
   Í lok júlí 2006 fór Vefritspenninn Sandra Ósk Snæbjörnsdóttir í ferðalag að Kárahnjúkum. Nokkrum mánuðum síðar var svæðið komið...
2. Flóamenn, fossinn og framtíðin
   Þessa dagana er stemmningin svolítið þannig að það sé bara spursmál hverjir verða fyrstir að byggja nýtt álver og...

Í seinni hluta viðtals við Silju Báru Ómarsdóttur, forstöðumann Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands, er áherslan áfram lögð á samningatækni og fyrirhugaðar aðildarviðræður við ESB og á þróunina í innlendum stjórnmálum, einkum á núverandi stjórnarsamstarf.

Framhald: Samningatækni og spurningin um ESB

Sumir hafa áhyggjur af því að ,,Samfylkingin muni fara til Brussel og sætta sig við allt” á meðan aðrir telja að ,,VG muni ekki sætta sig við neitt”. Hver verður þáttur stjórnmálamanna í samningaferlinu sjálfu? (Samanborið við embættismenn/sérfræðinga. Almenningur heldur kannski að stjórnmálamennirnir muni algjörlega sjá um þetta.)

Nei, stjórnmálamennirnir í sjálfu sér koma ekkert ofboðslega mikið að þessu. Ekki ef þetta verður eins og þau samningaferli sem ég hef verið að kíkja aðeins á. Það er oftast einhver stjórnmálamaður í forystu, gjarnan fyrrum stjórnmálamaður. Það eru einhverjar vísbendingar um hver það muni verða, en það þarf að vera aðili sem stjórnmálaflokkarnir geta allir sætt sig við. Eins og utanríkismálanefnd hefur sett þetta upp þá verður hópur þingmanna skipaður sem tenging milli þingsins og samninganefndarinnar. Þannig munu stjórnmálamenn hafa aðkomu að ferlinu án þess að vera beinir þátttakendur.

Samninganefndin er síðan að mestu leyti embættismenn úr utanríkisráðuneyti og fagráðuneytum. Þá verða sérfræðingar frá háskólum landsins og væntanlega úr atvinnulífinu í stuðningshópum fyrir nefndina.  En það mun auðvitað fara eftir því hverjir verða í hvaða ráðuneytum á hvaða tíma, hvaða línur verða lagðar fyrir embættismenn sem taka þátt.  Því skiptir meira máli hvaða pólitíkusar eru í framkvæmdavaldinu heldur en hverjir eru á þingi.

Samfylkingin er eini flokkurinn þar sem að ríkir næstum full sátt um afstöðu til ESB og það er fólk sem vill inn. 54-57% kjósenda VG, Framsóknar og Sjálfstæðisflokks vilja viðræður, en töluvert færri vilja aðild. Þó held ég að fáir átti sig á því að andstaðan við aðild er meiri hjá kjósendum bæði Framsóknar og Sjálfstæðisflokks – eða var í vetur þegar síðustu tölur komu út - en 37,4% kjósenda VG eru hlynntir aðild, 28,1% kjósenda Framsóknar og aðeins 24,8% Sjálfstæðisflokks.

Ég efast um að þeir sem sitja nú í ríkisstjórn eða á þingi fyrir Samfylkinguna séu að fara að selja landið þó svo að þeir vilji fara inn í ESB. Þarna kemur að því að það skiptir okkur miklu máli að vera með fjölbreytta nefnd. Það má ekki skipa samninganefnd sem endurspeglar bara eitt sjónarhorn.  Það er það sem er lykilatriði í þessari spurningu. Verða þetta einungis Samfylkingarmenn sem ætla að fara að semja og segja bara „já og látið okkur fá aðild“ og gera hvað sem er?  Það hefur minnst að gera með það hvort þeir gætu það, atriðið er að það myndi alltaf ríkja tortryggni í garð þeirrar niðurstöðu sem þeir kæmu með heim.

Það þarf að fá fólk úr ólíkum áttum inn í samninganefndina til þess að tryggja að í henni sé líka verið að spyrja spurninga. Það kemur eitthvað tilboð og það fellur vel að heimsmynd kannski tveggja, þriggja í nefndinni og ef þeir væru nefndin þá myndu þeir skrifa upp á það.  Þarna skiptir kyn máli, og menntun. Þá er ofboðslega mikill munur á stuðningi við aðild að ESB milli höfuðborgarsvæðis og landsbyggðar. Þess vegna skiptir mjög miklu máli að hafa fólk alls staðar af á landinu í nefndinni til þess að þar verði umræða, gagnrýnin umræða um þá möguleika sem upp á borðið koma.

Síðan er það í raun og veru niðurstaðan sem nefndin fær sem er lögð í hendur stjórnmálamanna og þjóðarinnar. Stjórnmálamenn eiga ekki að vera að taka ákvarðanir um til dæmis styrki til svínaræktar og hversu háir þeir verða. Það á sérhópur um landbúnað að gera og þar eiga engir pólitíkusar að vera, bara fólk sem þekkir þann geira.

Þannig að fólk getur andað léttar varðandi það að pólitíkusarnir, sem eru ekki vinsælustu menn landsins, þeir munu ekki ákveða þetta upp á sitt einsdæmi?

Ef farið er eftir þeim ramma sem álit utanríkismálanefndar setur fram og vel er að þessu staðið, þá á það ekki að gerast. En síðan eru auðvitað alltaf gallar í öllum mannanna verkum.

Gjarnan er talað um kosti og galla aðildar fyrir Ísland, en hvað hefur Ísland að bjóða ESB sem við töpum ekki á?

Það þarf þá að skilgreina hvað sé tap. Samningatæknin leggur mikla áherslu á að kenna fólki að stækka kökuna, finna leiðir sem báðir aðilar græða á. Þannig er gott að nálgast samninga en auðvitað þarf líka að átta sig á því að á einhverjum tímapunkti þarf að skipta á milli samningsaðila. Ég held reyndar að þessi hugsun um tap og gróða endurspegli það að við erum bara vön að gera viðskiptasamninga. Við erum alltaf að tala um Þorskastríðin og hvað við höfum unnið frækna sigra þar. Það voru efnahagsleg átök. Á sama máta er rætt um hvað við gætum grætt á fríverslunarsamningi við Kína, en það er viðskiptasamningur.

En hvað höfum við að bjóða ESB?  Það er mikilvæg spurning, því þótt það séu huglægar ástæður fyrir því að ESB gæti viljað Ísland inn, t.d. til að verða raunverulegt samband Evrópuríkja, ekki bara sumra þeirra, að þá getum við til dæmis boðið ESB þekkingu á fiskveiðistjórnun og jarðvarma. Við búum yfir mikilli þekkingu á sviði jafnréttismála og höfum náð ágætis árangri á þeim vettvangi í samanburði við önnur lönd. Í mörgum löndum Evrópu þá hefur fæðingartíðni hrapað alveg gífurlega og við erum með kerfi sem hefur hvatt til barneigna þannig að við erum sjálfbær. Íslendingum fækkar ekki út frá fæðingartíðninni einni.  Þetta er eitthvað sem ríkisstjórnir víða að, sérstaklega í Þýskalandi, hafa verið að senda nefndir hingað til að stúdera hvernig kerfið okkar.

Við erum líka með velferðarkerfi sem hefur virkað ágætlega og við stöndum nær gömlu ESB ríkjunum að mörgu leyti en þau ríki sem komu inn í síðustu tveimur stækkunum. Það eru þessir félagslegu þættir þar sem við höfum fram að færa.  Evrópusambandið er samfélag, það er ekki fríverslunarsamtök.  Við erum aðilar að opna markaðnum, að viðskiptahlutanum. Þarna inni eru síðan alls konar félagsleg gildi og það er það sem að við erum núna að fara að semja um, og auðvitað landbúnaður og sjávarútvegur.

Þegar kemur að þessum félagslegu þáttum höfum við margt að bjóða. Hugmyndin í samningatækninni er kölluð „innkaupakörfutækni“. Þar seturðu saman ólíka hluti og býður það sem pakka til að tengja hlutina saman, að nota það sem við höfum fram að færa félagslega og tengja það við hagsmuni okkará öðrum sviðum. Með því að bjóða ólíkt samsettar körfur færðu líka upplýsingar um það sem viðsemjandinn er að leita að. Þannig getum við búið til samning sem ætti að vera flestum hagstæðari en hann hefði kannski verið í byrjun. Í þessu samhengi held ég að það skipti mjög miklu máli að við hugsum um og ræðum hér heima hvað það er sem viljum í ESB?

Ég held að það hafi verið Pétur Blöndal sem nefndi það á þinginu þegar verið var að fjalla um umsóknaraðildina, hvort einhver gæti komið upp í pontu og sagt honum hvað sá hinn sami vildi með aðildinni. Þetta hefur vantað. Það eru alltaf einhverjir sem segjast vilja vera í sambandinu, en það vantar efnislega umræðu um ástæðurnar fyrir því. Mikið hefur verið fjallað um til dæmis evruna, en aðild að evrusvæðinu er fjárhagslegt og efnahagslegt markmið, ekki þetta samfélagslega.  Ætlum við að vera Evrópubúar eða ætlum við að halda áfram að vera þetta litla eyland?  Ef við setjum það í samhengi við þessa framtíðarmynd, tilhneiginguna að það myndist áhrifasvæði en löndin skipti minna máli, þá þurfum við að hugsa hvort við viljum vera Evrópusambandsþjóð eða ekki.  Og hvað er það þar sem er áhugavert og hvað er það sem við höfum fram að færa og hvernig getum við bætt það, eða teljum við okkur ekki geta haft nein áhrif, og ætlum við þá bara að standa hérna og vera ein úti á hafi. Sem er alveg í boði.

Hvað með umræðuna sem er að koma meira upp á yfirborðið, um Norður-heimsskautið. Sumir eru á því að Ísland hafi mikla hagsmuni þar og aðrir segja að við munum engu ráða.  Værum við betur sett með að standa ein í baráttunni fyrir okkar hagsmunum eða myndi aðild að ESB bæta stöðu okkur?

Ég þekki ekki alveg nógu vel þessa umræðu, en það er alveg augljóst að fyrst það er kominn Evrópusambandssendiherra gagnvart Norðurslóðum, hefur ESB verið að horfa meira í þessa átt. Þetta getur skipt miklu máli í framtíðinni, bæði vegna opnunar siglingaleiða og svo ef Grænland verður fullvalda.

En það er alveg byrjað, hvað getum við krafist lögsögu langt norður og ESB auðvitað hugsar upp á umskipun og alls konar svona hluti, það er mjög gott að hafa þennan aðgang.  Við eigum að nýta okkur að þarna er áhugi, ef við ætlum inn í ESB, nota þetta sem tromp í samningunum. Þetta hlutur sem við verðum að skoða ofboðslega vel.

Hver er staða Íslands ef við höfnum aðild að ESB?

Þetta er spurningin sem verður alltaf að vera á borðinu, þetta er BATNA-ð (Best Alternative to a Negotiated Agreement), besti kostur utan samninga.

Niðurstaða samninga getur í raun bara verið á tvo vegu, já eða nei.  Við náum einhvers konar niðurstöðu og hver hún verður er óendanlegt svið sem hægt er að skoða. Spurningin í lokin verður alltaf sú hvað fáum við ef við förum ekki inn og hvað fáum við ef við förum inn?  Við höfum auðvitað töluvert fríverslunarsamninganet sem við getum nýtt okkur, en þó nokkur hluti þess er tengdur í gegnum EFTA og þá bætist inn flækja þar: Hvað gerist ef Noregur ætlar inn í ESB?  Því að Noregur fjármagnar langstærsta hlutann af EFTA-batteríinu.  Svarar það kostnaði fyrir okkur að reka EFTA?  Þannig að það er hlutur sem þarf að skoða.  Tengsl okkar við Bandaríkin eru nokkuð sterk, miklu meiri heldur en flestra Evrópuríkja þannig að við erum ekkert á flæðiskeri stödd.

Við erum áfram með EES samninginn, meðan hann varir, og þá verður að meta samhliða hverjar eru líkurnar á að hann haldi áfram. Þannig að það er kannski stutta svarið, að það breytist ekkert endilega frá því sem er núna nema breytingar verði gerðar hinumegin frá. Það er það sem við getum ekki stjórnað.

Hverju ætti almenningur sérstaklega að fylgjast með í þessum samningaviðræðum?

Það fer svolítið eftir því á hverju fólk hefur áhuga, en ég hef nú grun um að fjölmiðlar eigi eftir að sía þetta svolítið. Ég vona að það verði staðið við það sem stendur í áliti utanríkismálanefndar að viðhaldið verði mjög virkri og upplýstri umræðu. Þar er talað um að virkja háskóla og fræðimenn einhvern veginn inn í upplýsingaveitu sem kemur þessum hlutum yfir á mannamál, en það vill nú loða við Evrópuskjöl að þau séu ansi torskilin.

Það sem fjölmiðlar eiga eftir að gera, og örugglega stjórnmálamenn og hagsmunaaðilar, er að leggja mesta áherslu á efnahagslega og viðskiptalega þætti eins og landbúnað og sjávarútveg.  Síðan eru mismunandi aðilar innan samfélagsins sem hafa áhuga á ólíkum efnum. Til dæmis getur Öryrkjabandalagið farið að vakta hvernig reglur eru um aðgengi og alls konar svona þætti. Mjög mikið af umhverfislöggjöfinni okkar kemur úr Evróputilskipunum þannig að Náttúruverndarsamtökin munu vakta hvað er í gangi á þeim vettvangi.  Réttindalöggjöf ýmis konar er mjög langt á veg komin í ESB, þannig að þetta er alltaf spurning um hverju hver og einn hefur áhuga á.

Ég persónulega á eftir að fylgjast með réttindamálum fremur en t.d. sjávarútveginum, það er meira mitt áhugasvið, samfélagsmálin og vinnumarkaðslöggjöf og alls konar svona hlutir sem skipta máli.  Það eru hagsmunaaðilar á ólíkum sviðum sem munu leggja áherslu á að kynna það sem er að gerast á þessum vettvangi og svo metur fólk auðvitað hvað það er sem skiptir það mestu máli þegar kemur að því að greiða atkvæði.  En það sem hefur mest áhrif á efnahagslega stöðu Íslands verður landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn, þannig að ég reikna með því að bæði verði mest framboð af upplýsingum um það og að flestir eigi eftir að fylgjast með því.

En fólk ætti semsagt að fylgjast aðallega með fræðimönnum, eða frekar hagsmunasamtökum?

Það getur verið ágætt að blanda þessu saman. Fræðimenn eru auðvitað með skoðanir eins og allir aðrir. Ég vil meina að það sé ekki til neitt sem heitir hlutleysi. Lífsskoðanir okkar endurspeglast í því hvernig við túlkum upplýsingar.  Sjónarmiðsfemínismi segir okkur að öll þekking sé staðsett einhvers staðar og við verðum að átta okkur á því að sá sem miðlar þekkingunni stendur á einhverjum stað og það hefur áhrif á það hvernig hann miðlar þessari þekkingu.  Svo höfum við öll tilhneigingu til þess að leita eftir upplýsingum sem staðfesta skoðanir okkar. Þannig að landsmenn eiga eflaust eftir að fá ólíkar myndir af viðræðunum eftir því hvaða afstöðu þeir hafa til aðildar.

Það er kannski ágætt að vera bara með þessa fjölbreyttu flóru vefmiðla ef maður veit hvar í pólitík þessir miðlar standa og getur túlkað upplýsingarnar út frá því.  Að sama skapi, ef BSRB er að segja mér eitthvað eða LÍÚ, þá veit ég fyrir hvað þau samtök standa og fyrir hvaða hagsmuni. Þá túlka ég upplýsingarnar sem þau setja fram í samhengi við það.  Fólk verður líka að gera kröfu á sjálft sig. En eitt hlutverk fræðimanna er auðvitað að setja fram túlkanir sem hagsmunaaðilarnir eru ekki að setja fram, og auðvitað geta þeir líka túlkað upplýsingar á ólíkan hátt, eins og hefur sést vel í umræðunni um Icesave málið á síðustu vikum.

Heldurðu að það geti orðið harkaleg orðaskipti milli fræðimanna og hagsmunahópa?

Ja, það er alveg möguleiki. Það er svolítið okkar hlutverk að sýna annað sjónarhorn en það sem hagsmunaaðilar setja fram. Oft snýst þetta einfaldlega um að setja spurningarmerki við pólitískar lausnir, að gagnrýna einfaldar lausnir sem eru kannski settar fram til að afla vinsælda. Það er ekkert að því að taka mark á því sem hagsmunaaðilar segja, ef þú tekur þeim málflutningi meðvitað á þeim forsendum sem hann er settur fram og með gagnrýnum hug. Ég set þetta alltaf í samhengi við samningatæknina. Það setja allir fram einhverja afstöðu, og hana ætti að byggja á hagsmunum. Fólk sem er með hagsmuni sína á hreinu getur mótað afstöðuna og sett hana fram þannig að hún komi hagsmunum þess vel. En við erum öll með einhverja hagsmuni og þegar þeir stangast á má alveg búast við harkalegum orðaskiptum.

Innlend stjórnmál

Hverjar eru líkurnar á alvarlegri stjórnarkreppu á Íslandi? Hvort eru meiri líkur á slíku ef að þjóðin segir já eða nei við aðild? (Þessi spurning var sett fram fyrir 10 dögum. Margt hefur gerst síðan þá og kann að hljóma undarlega (og spurð eins og áður kom fram í miðri IceSave krísunni 13.ágúst).)

Ef núverandi flokkar eru við stjórn þá ætti ekki að þurfa að verða stjórnarkreppa út af þjóðaratkvæðagreiðslu, ekki nema fólk fari að túlka samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar á mjög ólíka vegu. VG eru andsnúin aðild, en það á ekkert við um alla kjósendur VG samkvæmt skoðanakönnunum eins og ég nefndi áðan. Hins vegar hefur flokkurinn sagt það mjög skýrt að þjóðin á að fá úr þessu skorið. Miðað við skoðanakannanir upp á síðkastið þá eru kjósendur núverandi stjórnarandstöðuflokka andsnúnari aðild en aðrir, svo þetta gæti verið rétta stjórnarsamsetningin til að koma málinu í gegn. Hvað varðar niðurstöðu þá er inni í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna skilyrði um það að flokkarnir hafi leyfi til að tala með eða á móti aðild þegar þar að kemur. Þá á niðurstaðan að byggjast á vilja þjóðarinnar með þeim upplýsingum sem henni verða aðgengilegar.

Þá hvílir á Alþingi, þar sem allir flokkarnir koma saman með sínar ólíku stefnur, að stuðla að eins hlutlausri upplýsingagjöf eins og hægt er. Síðan eru auðvitað alls konar hagsmunaaðilar sem munu segja fólki að kjósa annaðhvort já eða nei og flokkarnir auðvitað gefa sér það leyfi líka. Þannig að ef það er vilji á bakvið þessa samstarfsyfirlýsingu þá ætti ekki að þurfa að koma til stjórnarkreppu. Þetta byggir auðvitað á því að þessir flokkar verði ennþá við stjórn, en maður er farinn að þora að segja til um það svona tvo sólarhringa fram í tímann.

Mun verða upplausn eða krísa innan þess stjórnarflokks sem verður undir í málinu?

Ég get ekki séð að t.d. í Samfylkingunni verði upplausn eða krísa, vegna þess að flokksfólk er sammála um mikilvægi þess að fara inn í sambandið. Og það á ekkert að þurfa að hætta að berjast fyrir því þó málið tapist einu sinni. Reiðin þyrfti að beinast gegn þeim sem felldu samninginn, varla inn á við. Svo er fátt jafn gott til að sameina nokkurn hóp heldur en reiði gagnvart einhverjum öðrum. Sjáum hvað Brown gerði gagnvart Íslandi. Hann var mjög óvinsæll við upphaf hrunsins en meðal annars vegna þess honum tókst að beina reiðinni frá sér og að Íslandi er hann ennþá forsætisráðherra.

Hjá VG er undirliggjandi reiði meðal ýmissa hópa í flokknum núna og ég held að upplausnin verði ekkert þá, en það verða átök núna á næstu mánuðum. Það er flokkráðsfundur 28.- 29. ágúst (viðtalið var tekið 13. ágúst) og þar verður hart tekist á um þessa niðurstöðu þingsins vegna þess að meirihluti þingmanna VG léði málinu sinn stuðning. Það eru margir mjög ósáttir við það, en svo eru margir sem telja þetta ekki það sem einkenni VG heldur félagshyggja, kvenfrelsi og umhverfismál.  En auðvitað verða einhver átök vegna þess að það eru mjög margir sem eru mjög virkir í flokksstarfinu sem eru andsnúnir aðild.  En ég held að þetta verði búið, því það tekur svo langan tíma að semja um.

En Samfylkingin, nú er það flokkur sem lagði 100% áherslu á ESB í síðustu kosningabaráttu og ef síðan er sagt nei, flokkurinn hlýtur verða í krísu, því ESB er svar hans við flestu? Hvert ætlar hann að leita?

Já, en þó svo að þjóðin í heild samþykki ekki ESB aðild að þá er enn til þessi stóri hópur fólks sem kýs Samfylkinguna út á þetta mál og varla breytir það trú þess á þennan málsstað að ákveðinn hluti þjóðarinnar sé ekki sammála.

Ef ESB-aðild yrði felld í þjóðaratkvæðagreiðslu myndi það samt engu að síður setja þetta mál í frost, í a.m.k. tíu ár eða hvað?

Já, það verður erfitt að koma því aftur á dagskrá, en þó þetta hafi verið aðalkosningamál Samfylkingarinnar þá eru aðrir hlutir sem hún í heild stendur fyrir og þeir yrðu eflaust settir í forgrunn í einhvern tíma.  Auðvitað getur orðið einhvers konar stefnuleysi, svolítil óvissa meðal flokksforystunnar um það í hvaða átt hún ætti að halla sér eða hvert hún ætti að stefna til þess að fá fólk með sér á band á næstunni. En innan flokksins held ég ekki sérstaklega, heldur meira hvert flokkurinn ætlar.

Hvert er stærsta verkefnið í samningunum?

Ég held að eitt mikilvægasta verkefni ríkisstjórnarinnar í samningaferlinu verði að sannfæra þjóðina um að hún eigi að vera, og vilji vera Evrópusambandsþjóð. Samningarnir við ESB verða að mestu leyti á höndum embættismanna, þjóðin verður upplýst um framgang þeirra en ekki beinn aðili. Það sem stjórnmálamenn þurfa að gera – þeir sem vilja inn í sambandið – er að vinna hérna heima í stuðningi. Þannig fer samningaferlið fram á nokkrum stigum og stöðum samtímis og ólíkir aðilar eiga þátt að því. Stærsta hindrunin í samningunum – fyrir þá sem vilja inn – eru ekki Bretar eða Spánverjar, heldur Íslendingar.

Myndir:
http://www.smugan.is/media/mannamyndir///silja_bara_omarsdottir.jpg
http://www.vb.is/myndir/9911b8528bcaf2c00a3889fb1e32fd7d_300×225.jpg
http://larahanna.blog.is/img/tncache/300×300/3b/larahanna/img/samfo_vg.jpg

Tengdar færslur:

1. Viðtal við Silju Báru Ómarsdóttur: Alþjóðasamvinna, samningaferlið við ESB og innlend stjórnmál - Fyrri hluti
   Fáir fræðimenn eru með svör um framtíð Íslands í samfélagi þjóðanna á jafn reiðum höndum og Silja Bára Ómarsdóttir,...
2. ESB og hræddir stjórnmálamenn
   Evrópa og Evrópusambandið hefur verið þó nokkuð í umræðunni á þessum síðustu og verstu tímum, stjórnmálamenn hafa að mestu...
3. ESB: Sannfæring eða klækjastjórnmál?
   Síðar í dag munu þingmennirnir 63 við Austurvöll taka afstöðu til þess hvort Ísland eigi að sækja um aðild...

Ég ákvað þess vegna að taka viðtal við Silju Báru (í miðri IceSave krísunni, 13.ágúst) um framtíð alþjóðasamvinnu, væntanlegar samningaviðræður við ESB og að lokum hvaða áhrif viðræðurnar gætu haft á íslensk stjórnmál.

Heildarmyndin og smáríkið Ísland

Hvenær og hvers vegna fékkst þú áhuga á samningatækni annars vegar og smáríkjafræðum hins vegar?

Samningatæknin er eitthvað sem ég byrjaði á í framhaldsnámi og kom sennilega til vegna þess að ég var með kennara sem hafði verið í samninganefnd Bandaríkjanna þegar verið var að semja um Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna og hann tók oft dæmi frá því. Ég var fyrst hjá honum í aðferðafræði og fór síðan í áfanga í samningatækni hjá honum. Út frá því fór ég að sækja samningafræðikúrsa í ýmsum deildum skólans. Þetta voru t.d. námskeið sem lögðu áherslu á viðskipta- og fríverslunarsamninga hjá manni sem er sérfræðingur í Alþjóðaviðskiptastofnuninni, og á fjölþjóðlega samninga í viðskiptadeildinni. Þannig reyndi ég að setja saman þessi ólíku sjónarhorn á samninga og fannst það mjög skemmtilegt.

Ég notaði hins vegar smáríkjafræðin ekki mikið áður en ég kom heim. Eftir að ég kom heim og fór að stúdera Ísland meira sá ég alltaf betur og betur hvað stærðin, eða réttara sagt smæðin, skiptir miklu máli í utanríkisstefnu landsins. Hvernig við veljum okkur málefni, þurfum að takmarka miklu meira hverju við skiptum okkur af, og hvað það er sem við veljum að halda á lofti á alþjóðavettvangi, markast allt af getu okkar. Þannig að út frá því að rannsaka Ísland og utanríkisstefnu Íslands hef ég farið að nota smáríkjanálgunina meira á það sem ég geri núna.

Það er erfitt að spá fyrir um framtíðina og sérstaklega þegar horft er á heildarmyndina en hvað segja fræðin og hvert sérð þú alþjóðasamvinnu ríkja stefna á næstunni? Mun hún aukast, mun draga úr henni eða verða svæðisbundnari?

Það er eiginlega hægt að segja já við öllu ofangreindu. Það er auðvitað mjög erfitt að spá um fyrir framtíðina en það eru alltaf ákveðnar stefnur og straumar sem hægt er að merkja. Alþjóðasamskiptin skipta sögu 20. aldar upp í nokkur tímabil, þ.e. millistríðsárin, kalda stríðið, eftir kaldastríðsárin og síðan nútímann, en við erum í hálfgerðu tómarúmi og vitum ekki alveg hvað þetta tímabil verður kallað. Í rauninni segjum við að árin eftir kalda stríðið ef við miðum við að þau hafi hafist 9. nóvember 1989 með falli Berlínarmúrsins, ljúki 11. september 2001 með árásunum á Tvíburaturnanna. Þá verða einhver umskipti, í staðinn fyrir að horfa alltaf á ríki að þá áttar kerfið sig á því að við þurfum að meta áhrif gerenda sem eru ekki bundnir við ríki – eins og til dæmis Al-Qaeda – við erum ennþá að vinna okkur útúr því.

Síðan hefur það gerst sem byrjaði á árunum eftir kalda stríðið, að fjölþjóðleg samtök og stofnanir hafa styrkst. Breytingin úr GATT í Alþjóðaviðskiptastofnunina (WTO) og stækkun og aukinn samruni Evrópu hafa haft alveg gífurleg áhrif á alþjóðakerfið. Hvað gerist núna ef kreppa verður jafn mikil og verstu spár gera ráð fyrir? Hvaða áhrif hefur það á þessar tvær stofnanir? Það er mjög spennandi vegna þess að þær byggjast mikið á alþjóðlegum viðskiptahagsmunum en tilhneiging ríkja í kreppum hefur verið að fara inn á við og draga úr alþjóðlegu samstarfi til að vernda sína eigin hagsmuni.

Nú er hinsvegar raunin sú að ríkjasambönd víða um heim líta á Evrópusambandið sem fyrirmynd og eru jafnvel farin að reyna að mynda sambærileg svæðisbundin samtök. Breytingin úr Samtökum Afríkuríkja yfir í Afríkusambandið byggir að miklu leyti á formi ESB án þess að krefjast sömu ferla og það er mjög áhugaverður samanburður. Til að komast inn í ESB verður ríkið að uppfylla allskyns staðla, lífsgæði, og það sem við erum alltaf að heyra um núna, vexti, verðbólgu og því um líkt en Afríkusambandið hefur tekið þá ákvörðun að byrja á því að verða þetta stóra samband og hjálpa síðan öllum ríkjunum innan þess eftir besta mætti til að uppfylla staðlana seinna. Hugmyndin er að búa til þessa fjölþjóðlegu stofnun til að bæta lífsgæðin á svæðinu. Þetta er tilhneigingin núna, að auka samvinnu innan svæða og síðan verða samskiptin væntanlega meiri og meiri á milli þessara sambanda, kannski síður en á milli einstakra ríkja þvert á svæði.  Þannig myndast nokkrir sterkir pólar í heiminum, eitthvað sem endurspeglar valdapólakerfið sem alþjóðasamskiptin byggja á og mótast af því hvernig Evrópa var á 19. öldinni þar sem lengst af voru fimm sterk ríki sem héldu jafnvægi með því að tengjast hvert öðru á mismunandi vegu, eftir því hvernig hagsmunir féllu saman hverju sinni.

Það hefur lengi verið rætt um BRIK-ríkin sem mögulega nýja valdapóla, Brasilíu, Rússland, Indland og Kína, sem myndu skapa jafnvægi á móti Evrópu og Bandaríkjunum. Við munum sjá einhvern asískan pól, Kína og/eða Indland, jafnvel samband Asíuríkja eins og t.d. ASEAN, Evrópu, Bandaríkin og kannski Rómönsku Ameríku, Rússland og svo kannski Afríkusambandið. Þá eru komnir á bilinu fimm til sjö pólar.

Þetta er kannski það sem maður gæti séð gerast miðað við þróunina en síðan gæti komið svínaflensa sem rústar Evrópu eða annar faraldur sem leggst harðar á eitthvað annað svæði og gjörbreytir valdajafnvæginu í kerfinu. Tilhneiging síðustu ára er sumsé að samvinna verður svæðisbundnari. Í samhengi við þetta stendur Ísland nú frammi fyrir þeirri spurningu hvort það eigi að færa sig meira inn í Evrópu. Við vorum mun meira á áhrifasvæði Bandaríkjanna í kaldastríðinu, en aðildarumsóknin að ESB gefur vísbendingu um að við séum að taka þátt í þessari svæðavæðingu með því að halla okkur frekar í áttina að Evrópu.

Síðasti hlutinn kemur inn á næstu spurningu. Hvar passar Ísland inn í ofangreinda heimsmynd og hvert munum við halla okkur? Þú telur að það verði fremur Evrópa?

Já, ég held það. Það er erfitt fyrir marga að sætta sig við það, að eftir langa og erfiða sjálfstæðisbaráttu framselji Ísland fullveldi sitt að einhverju leyti til ríkjasambands. En allir alþjóðasamningar fela í sér framsal fullveldis að einhverju leyti. Við þurftum ekki að taka sömu ákvarðanir og nágrannaríki okkar hvað varðaði aðild að Evrópubandalaginu, og síðar Evrópusambandinu, þar sem við nutum sérkjara hjá Bandaríkjunum. Þeirra kjara nýtur ekki lengur við á sama hátt. Margir eru ósáttir við Bandaríkin og telja þau hafa yfirgefið Ísland, en mikilvægi Íslands varð minna eftir lok kalda stríðsins þegar öryggi landsins hætti að vera skilgreint sem hluti af landfræðilegu öryggi Bandaríkjanna.

Brottför Bandaríkjanna og ferlið sem fór af stað í kjölfarið leiddi til þess að við verðum að meta stöðuna. Hér kemur samningatæknin inn í. Við verðum að athuga hvað það er sem við að sækjumst eftir, meta hagsmuni, kosti og galla. Viðskiptahagsmunir og öryggishagsmunir skipta miklu máli hér. Núna hefur verið tekin ákvörðun um að kanna hvað ESB geti boðið okkur, hvort við viljum leita þangað. En það verður að ræða þetta og fá sátt um stefnuna svo að aðildarviðræðurnar og atkvæðagreiðslan skapi ekki samskonar klofning hjá þjóðinni eins og herstöðin gerði á sínum tíma.

Miðað við þessa heimsmynd um svæðisbundna nálgun og rök þeirra sem líta neikvæðum augum á ESB út frá því að við séum að útiloka svo margt annað, er þá ekki erfitt að ætla sér að gera viðskiptasamninga við Kína eða Indland o.s.frv.?

Það hefur alltaf verið sú tilhneiging hjá okkur að vera með tvíhliða samstarf. Ég var að hugsa um það í öðru samhengi, að við gerum þetta meira að segja í stúdentaskiptum, við erum alltaf með tvíhliða samninga við einhverja skóla þegar við erum inni í Erasmus sem opnar hreinlega á allt, en við segjum ,,nei, við skulum gera tvíhliða samning við þennan skóla”, en af hverju nýtum við okkur ekki bara allt kerfið? Kínamarkaður er auðvitað ofboðslega stór, en Evrópuríkin eru enn okkar mikilvægasti viðskiptaaðili. En síðan er ESB líka með fríverslunarsamninga við mjög marga og sem aðilar að Alþjóðaviðskiptastofnuninni njótum við bestu kjara (most favoured nation status) í öllum aðildarríkjum stofnunarinnar, þannig að þessir fríverslunarsamningar eru kannski ekki eins mikilvægir og fólk vill halda fram. Hins vegar er það alveg rétt gagnrýni að [ef við gerumst aðilar ESB] myndum við ekki lengur gera beina samninga við önnur ríki, heldur fara í gegnum ESB og samninganet ESB verður að okkar samninganeti.
Kínverjarnir höfðu áhuga á að gera þessa samninga við okkur vegna þess að við erum lítið land og að þetta var góð æfing fyrir þá fyrir frekari samninga við Vesturlönd og það munaði ekki miklu að við yrðum fyrst Vesturlanda. Þeir sömdu hinsvegar við Nýja-Sjáland nýlega, þannig að þeir voru á undan. Við hefðum svo getað orðið fyrsta Evrópuríkið en eftir hrunið í vetur fóru þessir samningar í biðstöðu. Kína hafði áhuga á fríverslunarsamningi við okkur sem æfingaverkefni til þess að fara síðan að semja við ESB.  Þeir ætluðu ekkert að stoppa hér og vera bara með fríverslunarsamning við okkur.  Þannig að ef við förum inn í ESB og ESB semur við Kína þá erum við komin með fríverslunarsamning við Kína og erum með aðgang að báðum stóru mörkuðunum. Eitt útilokar ekkert endilega annað.

Auðvitað eru rök fyrir því að standa fyrir utan ESB. Það verður að vega og meta. Hvar eru okkar hagsmunir? Eru einhver tækifæri sem við erum ekki að nýta okkur inni í ESB sem við gætum fengið meira út úr eftir inngöngu? Eru einhver tækifæri í EES sem við erum ekki að nýta sem skyldi? Þetta verður allt að skoða. Samningatæknin leggur mjög mikla áherslu á að maður vegi og meti kosti og galla. Áherslan á það að ákveða ekki fyrst að semja og fara svo og taka hvaða samning sem næst, heldur að ákveða hvað það er sem maður vill, forgangsraða markmiðum og segja ,,Hver er besta staða sem ég get mögulega náð? Hver er sú staða sem ég mun sætta mig við?” og ,,Hverjir eru valkostir mínir ef ég fer ekki inn?” Ef valkostirnir um að semja ekki eru betri en þeir valkostir sem bjóðast í samningi, þá á ekki að semja, þá áttu ekki að skrifa undir. Það er ofboðslega sterk tilhneiging hjá fólki og ríkjum að festa sig í þeim tíma og kostnaði sem búið er að leggja í ferlið og vilja ekki tapa því.

Það er hætta á því, þegar maður er komin inn í svona umfangsmikið ferli eins og Evrópusambandsviðræðurnar verða, að finnast maður þurfa að samþykkja niðurstöðuna sem kemur út úr því. Það eru ótrúlega langir spurningalistar sem hvert ráðuneyti þarf að svara og það verður farið mjög vel í gegnum þetta allt saman, margt fólk sem þarf að vinna við þetta, mikill kostnaður og svo kannski kemur að því að það kemur upp erfið staða í samningnum og þá hugsarðu “við erum búin að leggja ég veit ekki hversu marga tugi jafnvel hundruði mannmánaða í þetta, við förum ekkert að hætta núna”. En kannski áttu að hætta. Kannski er niðurstaðan það slæm að þú eigir að bakka út og segja nei takk, þetta var góð tilraun, við getum ekki samþykkt þetta.

Það er svolítið tilhneigingin hjá fólki, að þora ekki að gera þetta og það gerist vegna þess að þú ert ekki með matið á því hverju þú ætlar að ná í samningnum, heldur bara að þú ætlir að ná samningi. Það er oftast ekki markmið í sjálfu sér, alls ekki. Það er svolítil hugsanavilla oft.

Samningatækni og spurningin um ESB

Í beinu framhaldi: Hver er að þínu mati besti valmöguleiki Íslands fyrir utan aðild að ESB sem hægt er að miða við þegar farið er í viðræðurnar?

Málið er kannski einmitt að horfa ekki bara á aðild og ekki aðild. Það er ekki hægt að segja hver er besti kosturinn.  Fyrir suma verður ,,ekki aðild” alltaf besti kosturinn vegna þess að þannig er hægt að upplifa þetta huglæga sjálfstæði; að við séum sjálfstæð. Fyrir aðra þá er það ekkert atriði þar sem það er framkvæmdin en ekki formið sem skiptir þá máli.  Það verða alltaf sumir sem segja “aðild er betri kostur” og aðrir sem segja “aðild er verri kostur”.  Þess vegna þarf að finna mælanleg markmið eða kvarða sem hægt er að skoða með tilliti til þess hvað við fáum ef við förum inn og hvað við höfum ef við förum ekki inn.

Hvað myndi til dæmis fríverslunarsamningur við Kína fela í sér? Utanríkisráðuneytið er búið að vinna að þeim samningi í nokkur ár og ætti að geta lagt mat sitt á það hverju hann myndi skila á einu ári, á þremur árum, á tíu árum, á fimmtíu árum. Þetta er svo borið saman við hvað við fáum ef við förum í ESB. Þetta þarf að gera með fjölda atriða, yfirráð yfir auðlindum, styrki til landbúnaðar, vinnumarkaðsmál og svo framvegis. Einhverjir munu alltaf meta það þannig að alveg sama hver ábatinn sé af öðrum hvorum valkostinum, þá sé betra að vera í sambandinu. Aðrir munu alltaf segja að það sé betra að vera utan þess. Þess vegna felst ekki minnsti ábyrgðarhluti samningaferlisins – þ.e. meðan stjórnvöld halda áfram að stefna inn í ESB - í því að samræma þessi ólíku sjónarmið.

En besta kostinn fyrir okkur þarf að meta út frá hagsmunum ríkisins. Þarna koma smáríkjafræðin inn. Það er mikilvægt að einbeita sér að þeim markmiðum sem skipta okkur mestu máli. Það hljóta að vera sjávarútvegurinn og landbúnaðurinn.
Þar skiptir miklu máli að vinna með þeim hagsmunaaðilum sem eru hér á landi, þetta eru hópar sem hafa verið mjög andsnúnir aðild, þannig að þeir ættu að geta komið með mjög gagnrýna nálgun á hvað það er sem við þurfum að fá út úr viðræðunum. Og það á að fá þessa aðila í samninganefndina vegna þess að þeir er ekki pólitíkusar með sýn á að við eigum að vera þarna inni, heldur segja “ef við eigum að vera þarna inni þá verður það að vera á þessum og þessum forsendum”.  Síðan þurfum við auðvitað að átta okkur á því að það eru tugir atriða sem þarf að skoða sem að geta skipt okkur máli, en eru kannski ekki efst á forgangslistanum hjá okkur, og það má ekki vanrækja eða setja einhverja minni vinnu í þau atriði.

En hverjir eru kostirnir, er aðalatriði fyrir okkur til dæmis að eiga stjórnina á fiskveiðilögsögunni?  Þessu er ofboðslega oft hent fram og ef þú afbyggir það, hvað er það í raun og veru sem skiptir máli? Er það að eiga þennan rétt eða er það að hafa þennan rétt?  Geturðu framselt réttinn með samningi um það að engin ákvörðun verði þó tekin án þess að Íslendingar muni hafa þar úrslitaatkvæði?  Svona sveigjanleika er oft hægt að setja inn í samninga þó svo að við munum aldrei fá, að mínu mati, skrifað upp á það að Íslendingar hafi óskorað forræði yfir fiskveiðilögsögunni.  En hins vegar má ímynda sér að fiskveiðilögsagan verði samningsatriði og vegna aðstæðna þá verða ákvarðanir alltaf teknar með Íslendingum eða af Íslendingum.  Það er hægt að vinna svona framhjá einhverjum formlegheitum en það þarf alltaf að uppfylla einhver formleg skilyrði og þá er það inntakið sem skiptir máli.

Sumir eru á þeirri skoðun að samningastaða Íslands gagnvart ESB hafi veikst vegna stöðunnar hérlendis á meðan aðrir telja hana hafa styrkst. Hvert er þitt mat og hversu góð eða slæm er samningastaða Íslands í komandi ferli við ESB? (Hverjir eru helstu kostir og gallar fyrir samninganefndina?)

Það er í rauninni alveg sama á hvaða tímapunkti við hefðum farið í viðræður, við erum alltaf tæpt eitt prósent af íbúafjölda ESB.  Við hefðum alltaf verið lítil í samanburði og með takmörkuð úrræði í samanburði við ESB.  Þar að auki bætist það við að ESB er með þrautþjálfaðar samninganefndir sem eru búnar að fara í gegnum þessi ferli nokkrum sinnum á seinustu árum. ESB hefur samið við fjölda annarra ríkja og er þess vegna með mikla reynslu á meðan að okkar samningareynsla er mjög takmörkuð.  Hún takmarkast líka að miklu leyti við viðskiptasamninga. Þeim erum við að miklu leyti aðilar að nú þegar í gegnum EES, þannig að það sem ég held að sé okkar helsti veikleiki er að við erum ekki með nógu mikla þekkingu á þessum tegundum samninga.  Síðan er hægt að færa rök fyrir því báðu hvort það sé betra eða verra fyrir okkur að fara inn núna.  Ef við hefðum farið inn með evruna á 80 krónur þá hefðum við getað talist það sterk efnahagslega að við hefðum ekki fengið neina styrki og hefðum þurft að byrja á því að borga í alla sjóði og þar fram eftir götunum. Það hefði ef til vill dregið úr stuðningi við aðild heima fyrir, enda sjá ríki síður ástæðu til að ganga í ESB þegar þeim vegnar vel.

Það er til dæmis talað Íra, sem gengu í sambandið 1973, sem eru nýlega farnir að borga með sér í sambandið, þ.e. greiða meira en þeir þáðu í styrki og framlög. Írland var það veikt efnahagslega þegar það gekk í Evrópubandalagið. Þegar Írar fóru að borga með sér varð umbreyting á stuðningi við ESB-aðild á Írlandi. Þetta held ég að geti endurspeglast svolítið í íslensku þjóðarsálinni, við viljum gjarnan fá stuðninginn þegar illa árar en síður borga með okkur þegar vel gengur.  Þar sem við erum núna með veikt efnahgskerfi þá þurfum við styrki frekar en við hefðum gert fyrir nokkrum árum. Í samningnum getum við því farið fram á hærri styrki vegna þessarar veiku stöðu okkar. Síðan er það hin hliðin að ESB getur fært fyrir sig þau rök að við þurfum að vera þarna inni til þess að komast út úr þessari veiku stöðu og eigum að vera þakklát fyrir hvað það sem þau gefa.

Hvað varðar styrkleika og veikleika fyrir samninganefndina, þá skiptir samsetning hennar máli. Það þarf að hafa hana fjölbreytta og hún þarf að geta myndað persónuleg sambönd milli samningamanna og tengsl. Það skiptir allt máli fyrir það hver lendingin verður.

Seinni hluti viðtalsins birtist hér á Vefritinu á morgun.

Myndir
http://www.cenad.org/images/salle.png
http://www.smugan.is/media/mannamyndir///silja_bara_omarsdottir.jpg
http://www2.hi.is/myndir/1012401
http://www.hi.is/files/asset/felagsvisindasvid/15_stjornmalafraedideild/2008_2009/baeklingur_21×21_1.jpg

Tengdar færslur:

1. Seinni hluti viðtals við Silju Báru Ómarsdóttur – Alþjóðasamvinna, samningaferlið við ESB og innlend stjórnmál
   Í seinni hluta viðtals Bjarna Þórs Péturssonar við Silju Báru Ómarsdóttur er áhersla áfram lögð á samningatækni og fyrirhugaðar...
2. ESB og hræddir stjórnmálamenn
   Evrópa og Evrópusambandið hefur verið þó nokkuð í umræðunni á þessum síðustu og verstu tímum, stjórnmálamenn hafa að mestu...
3. ESB: Sannfæring eða klækjastjórnmál?
   Síðar í dag munu þingmennirnir 63 við Austurvöll taka afstöðu til þess hvort Ísland eigi að sækja um aðild...

Í kjölfar lánsfjárkreppunnar hefur orðið nær ómögulegt fyrir hið opinbera að fjármagna nýja orkuframleiðslu án þess að arðurinn af verkefnunum renni allur úr landi aftur til erlendra bankastofnana í formi vaxta. Hið opinbera er ekki í stakk búið til að fjármagna orkuöflun fyrir ný fyrirtæki, sama hvort það eru gagnaver eða kísilflöguverksmiðjur (nú eða álverin blessuð). Því hefur verið vilji stjórnmálamanna og atvinnulífins að fá erlend fyrirtæki inn í landið með erlent fjármagn til verkefna í orkuframleiðslu.

Kaup einkaaðila á orkufyritækjum gera hins vegar almenningi erfiðara fyrir að hafa áhrif á stefnu í orku- og umhverfismálum og er það þó erfitt fyrir. Skipan orkumála á Íslandi er nú þegar svo flókin að enginn veit hvaða stjórnmálamann á að draga til ábyrgðar þegar náttúruperlum er sökkt eða ný álver rísa með tilheyrandi útblæstri gróðurhúsalofttegunda. Ábyrgðinni er skipt á snúinn hátt milli sveitarstjórna, ráðherra, þingmanna og opinberra stofnana. Og nú bráðum einkaaðila.

Orkueinkavæðing Sjálfstæðisflokks og Framsóknar

Árið 2007 ákvað ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks að selja hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja og undirritaði kaupsamning við einkafyrirtækið Geysi Green Energy upp á rúma 7,6 milljarða fyrir 15,2% hlut. Fyrir þá sem vita ekki, var Geysir Green undir stjórn FL-Group drengjanna geðþekku, Hannesar Smárasonar og Jóns Ásgeirs Jóhannessonar, útrásarvíkinga með meiru. Eftir mikil viðskipti milli ríkisins, Orkuveitu Reykjavíkur, allra sveitarfélaganna á Suðurnesjum og Geysis Green, fór það svo að Geysir Green eignaðist 32% hlut í Hitaveitu Suðurnesja. Þar með var stigið fyrsta skrefið að raunverulegri einkavæðingu orkuauðlinda Íslands.

Samfylkingin, í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokki, hafði þá forgöngu um að tryggja opinbert eignarhald á auðlindum með nýjum orkulögum árið 2008. Orkulögin fela það í sér að orkuauðlindir skuli vera í eigu opinberra aðila, þ.e. ríkis eða sveitarfélaga, og að óheimilt sé að framselja þær varanlega. Einungis má nýta auðlindirnar gegn greiðslu svokallaðs afgjalds sem rennur í opinbera sjóði. Þá verði orkufyrirtækjum skipt upp í annars vegar veituhluta (í meirihlutaeigu hins opinbera) og orkunýtingarhluta (sem einkaaðilar mega kaupa). Með þessum lögum, sem Katrín Júlíusdóttir og Össur Skarphéðinsson höfðu forystu um, tókst að tryggja að orkuauðlindir Suðurnesja yrðu ekki varanlega í höndum einkaaðila sem gætu farið með þær að vild. Hefðu Sjálfstæðismenn náð sínu fram hefði mátt einkavæða veitukerfin og auðlindirnar til frambúðar. 


Afleitir samningar
Nú er búið að skipta Hitaveitu Suðurnesja upp samkvæmt nýju orkulögunum, í annars vegar HS veitu og hins vegar HS orku. Veitukerfið er þar með tryggt í opinberri meirihlutaeigu, en HS orku má selja einkaaðilum. Og nú reynir á það með fyrirhuguðum kaupum Magma Energy á hlut í HS orku.

Vandamálið er hins vegar ekki Magma Energy, sem virðist vera ágætis fyrirtæki í jarðvarmageiranum með ýmis áhugaverð verkefni í gangi víða um heim. Það sem má þó helst finna að athæfi Magma í þessum gjörningum er að til þess að komast inn á EES-svæðið stofnaði fyrirtækið skúffufyrirtæki í Svíþjóð og mun því borga skatt til Svíþjóðar, en ekki Íslands.

Nei, vandamálið eru stjórnvöld í Reykjavík og Reykjanesbæ sem gera ömurlega samninga við þetta fyrirtæki. Í samningi Magma við Orkuveitu Reykjavíkur er kveðið á um að Orkuveitan láni Magma fyrir 70% á kaupverði HS orku. Þannig mundi Orkuveitan veita Magma 8,6 milljarða kúlulán í dollurum á 1,5% vöxtum með veði í bréfunum sjálfum, sem kemur ekki til greiðslu fyrr en eftir 7 ár. Þetta þýðir í raun að Magma borgar megnið af kaupverðinu með sjálfum arðinum af rekstri HS orku! Orkuveitan tapar svo u.þ.b. 1,3 milljörðum á viðskiptunum með því að selja hlut sinn á genginu 6,3 en hann var keyptur á genginu 7.

Samningur um framsal nýtingarréttar Reykjanesbæjar til HS orku er svo jafnvel enn verri. Félagið  fær nýtingarréttinn í 65 ár með mögulega framlengingu um önnur 65 ár. Fyrir þetta greiðir HS orka Reykjanesbæ aðeins 30 milljóna króna auðlindagjald á ári. Ef samningurinn væri sambærilegur þeim samningum sem Magma hefur gert erlendis fengi Reykjanesbær 190 milljón króna auðlindagjald í stað 30 milljóna. Maður hlýtur að velta fyrir sér hvað Árna Sigfússyni bæjarstjóra gangi eiginlega til að fara svona með auðlindir bæjarbúa.

Það er ljóst að íslenska ríkið hefur ekki bolmagn til að ganga inn í alla ömurlega samninga sem sveitarfélög eins og Reykjavík og Reykjanesbær gera um sölu á sínum orkuframleiðslufyrirtækjum. Ríkið hefur hreinlega annað við peningana að gera, til dæmis að halda velferðarkerfinu gangandi. Sveitarfélög munu alltaf hafa ástæðu til að sækjast eftir skjótfengnum gróða til að bjarga vonlausri skuldastöðu sinni eða útvega örfá dýrkeypt störf í bænum til að bæjarstjórinn fái að klippa á flottan borða rétt fyrir kosningar. Svo dæmi séu tekin.

Björgunarleiðangur félagshyggjustjórnar

En hvernig má þá tryggja að  auðlindir landsins verði ekki einkavæddar á brunaútsölu þegar illa gengur í þjóðarbúskapnum? Það mikilvægasta er að sjálfsögðu að binda þjóðareign á auðlindum í stjórnarskrá. Þetta hefur lengi staðið til, en eins og flestir þekkja tókst Sjálfstæðismönnum að stöðva minnihlutastjórn Samfylkingar og VG í að samþykkja þetta með málþófi rétt fyrir síðustu kosningar (og jafnframt stöðva stjórnarskrárákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur, en það er önnur saga). Nýja ríkisstjórnin er hreinlega í björgunarstarfi eftir tilraunir Sjálfstæðismanna og Framsóknarmanna til að einkavæða auðlindir landsins undanfarin ár.

Ríkið verður einnig að  setja sér skýra eigendastefnu í auðlindamálum. Með því er hægt að tryggja að tímabundið framsal á  nýtingarrétti verði alltaf tímabundið og fyrir sanngjarnt verð. Loks standa vonir til að fyrir lok þessa árs verði tilbúin rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúruauðlinda, sem felur í sér að náttúruperlur verði friðlýstar og tryggt verði að Ísland geti staðið við alþjóðlegar skuldbindingar sínar í loftslagsmálum.

Jah, og svo verður einhvern veginn að stöðva misvitra sveitarstjórnarmenn í að selja réttinn að auðlindum landsins á brunaútsölu. Það þurfa kjósendur að hafa í huga í sveitarstjórnarkosningunum í vor.

Engar tengdar færslur.

Persónuleg sannfæring
Það hefur borið nokkuð á því í umræðu sumra þingmanna um þessi tvö mál að þeir telji sig þurfa að kjósa eftir persónulegri sannfæringu sinni. Það má segja að persónuleg sannfæring sé nýjasti tískufrasinn  á Alþingi, en það virðist vera orðin lögmæt afsökun fyrir þingmenn sem vilja kjósa gegn stefnu þess flokks sem þeir voru kosnir á þing fyrir.

Í 48. grein stjórnarskrárinnar stendur skýrum orðum að alþingismenn eru eingöngu bundnir við sannfæringu sína og eigi við neinar reglur frá kjósendum sínum.

Við kjósum flokka en ekki fólk
Samkvæmt þessu þá ætti það að vera persónuleg sannfæring þingmanna sem stjórnar því hvaða afstöðu þeir taka til allra þeirra mála sem tekin eru fyrir á Alþingi. Þetta stangast þó nokkuð á við það lýðræðisfyrirkomulag sem við höfum valið okkur. Á Íslandi er fulltrúalýðræði þar sem fulltrúar þjóðarinnar eru kosnir til að taka ákvarðanir á Alþingi. Þingmenn eru þó ekki einungis fulltrúar þeirra sem kjósa þá heldur einnig þess flokks sem þeir eru kosnir á þing fyrir.

Þegar kjósendur taka ákvörðun um það hvaða flokk skuli kjósa geta þeir annars vegar kynnt sér þá þingmenn sem eru á lista flokksins og hins vegar stefnu flokksins og þau málefni sem flokkurinn leggur áherslu á hverju sinni.

Þetta skapar vandamál
Það skapar því ákveðið vandamál þegar þingmenn kjósa samkvæmt sannfæringu sinni, en gegn sannfæringu flokksins. Vandamálið felst í því að þótt kjósendur hafi veitt ákveðnum flokki atkvæði sitt í samræmi við sína eigin sannfæringu (sem á sama tíma hlýtur þá að samræmast sannfæringu/stefnu flokksins) þá geta þingmenn kosið þvert á stefnu flokksins og borið fyrir sig sína eigin sannfæringu.

Nú er ég ekki að segja að þingmenn eigi að kjósa gegn sinni sannfæringu og brjóta þannig gegn þeim drengskaparheitum sem þeir hafa strengt sem þingmenn. En maður hlýtur að velta því fyrir sér hvort viðkomandi þingmenn eigi ekki heima í öðrum flokki ef að sannfæring þeirra er svona frábrugðin sannfæringu flokksins í jafn veigamiklum málum og aðildarviðræður við ESB og Icesave samningurinn eru.

Tengdar færslur:

1. ESB: Sannfæring eða klækjastjórnmál?
   Síðar í dag munu þingmennirnir 63 við Austurvöll taka afstöðu til þess hvort Ísland eigi að sækja um aðild...
2. Von um breytta þinghegðun?
   Í grein dagsins fjallar Valgerður B. Eggertsdóttir um eitt af fortíðarvandamálum Alþingis og þá von sem við getum átt...
3. Stjórnlagaþing gefi okkur trausta stjórnskipan
   Guðlaugur Kr. Jörundsson er penni dagsins og skrifar um traustið sem vantar núna í íslenskt samfélag, um mistök ríkisstjórnarinnar...

What is Kaupthinking? er spurt í myndbandinu. Svarið er einfalt: beyond normal thinking. Það er m.ö.o. fullyrt að rekja megi árangur bankans til þess hugarfar bankans hafi verið svo ótrúlegt að það var ofar eðlilegri hugsun.

Aðferðir bankans
Bankinn náði sínum frábæra árangri (skv. myndbandinu) með hugarfarinu: We can if we think we can. Þeir tóku nokkur dæmi um einstaklinga með slíkt hugarfar. Eitt dæmi þeirra var af Marthin Luther King sem vildi breyta bandarísku samfélagi. Hann gat það, af því hann trúði því. Annað dæmi tóku þeir af geimförum. Af hverju gátu fyrstu geimfara ferðast út í geim? Af því að því að þeir trúðu því að það væri gerlegt. Með Kaupthinking er allt gerlegt svo lengi sem maður trúir því að það sé mögulegt.

Að sama skapi vildi Kaupþing stækka. Bankinn stækkaði gífurlega, hann tvöfaldaði stærð sína á hverju ári í átta ár. Bankinn náði því bara af því að hann trúði því að það væri gerlegt. Bankinn trúði því einnig að hann gæti stækkað efnahagsreikninginn sinn. Þeir stækkuðu hann um 500% á einungis þremur árum. Bara af því að þeir trúðu því. Hugarfar bankans (Kaupthinking) kalla þeir beyond normal thinking.

Veruleikinn
Eftir á hyggja er nokkuð ljóst að tímabundinn árangur bankans skýrist ekki af Kaupthinking. Sé veruleikinn einfaldaður smávegis má segja að árangur þeirra hafi einungis skýrst af því að allt sem bankinn keypti hækkaði í verði um nokkurra ára skeið og á sama tíma var mjög auðvelt var að fá lán í útlöndum. Þegar á reyndi stóðst bankinn ekki erfiðar aðstæður. Þegar eignir bankanna rýrnuðu og erfiðara var að fá lán í útlöndum fóru bankarnir á hausinn. Kaupthinking var því ekkert annað heldur en viðskiptamunstur sem bar mikinn árangur um nokkurra ára skeið vegna markaðaðstæðna, en ekki beyond normal thinking.

Tengdar færslur:

1. Hvernig meðaljóninn komst á spjöld sögunnar
   Verðbréfamarkaðir heimsins hafa verið á niðurleið undanfarið og lítil stemning virðist vera hjá verðbréfamiðlurum. Einn slíkur komst í fréttirnar...