A península de Monteferro está situada no concello de Nigrán, na beira meridional da ría de Vigo. Debido ao seu emprazamento, Monteferro é continuamente obxecto de ameazas por parte de promotores inmobiliarios e políticos de solapa fina e gomina barata. Como se pode ver na seguinte imaxe, unha boa parte do entorno da península foi invadida e estragada por chalés, algúns deles contruídos ilegalmente, e por talas permitidas coa excusa de retirar a madeira podre. Se non fose polos veciños de Nigrán e a plataforma Salvemos Monteferro, varias hectáreas do monte xa terían sido recalificadas e repartidas entre uns poucos cidadáns de familia ben e peto folgado. O de sempre.

Este pedaciño de terra que se adentra no mar en dirección ás illas Cíes xa estaba poboado en tempos dos romanos. Encontráronse algúns restos da época na ladeira noroeste, pero o monte nunca estivo formalmente poboado dende entón.
No ano 1900 instalouse unha batería defensiva con dous canóns que vixiaban a entrada da ría e construíronse as instalacións militares. Hoxe quedan as ruínas das garitas, os barracóns, o búnker e as dúas pezas de artillería Munaiz-Argüelles 150/45 de tiro rápido.

Os canóns apuntan agora cara as árbores, que creceron a feito por todo o monte.

Hai que ter un pouco de estómago para entrar no búnker, que leva anos acumulando lixo e fede a mexo.

O Munumento aos Mártires do Mar foi erguido en 1913 (e inaugurado por Alfonso XIII en 1924) no lugar máis alto do monte por suscripción popular, en memoria dos mariñeiros finados no mar (foto de Galiciaenfotos).

A pesar das ruínas abandonadas e cheas de lixo e graffitis con pouco gusto artístico, e da presencia asoballadora dos eucaliptos, que tamén axudan o seu a degradar o monte, o paseo pola senda litoral que bordea a península é bastante agradable.

As fotos do paseo por Monteferro están todas clicando aquí.

Hoxe vou achegar aquí algúns datos sobre Eiré, unha parroquia que está situada no concello de Pantón e da que é a miña familia e a maior parte dos meus antergos. Esta freguesía, unha máis da Galicia rural é coñecida hoxe por estar situada na Ribeira Sacra e ter un dos monumentos representativos do románico galego, como é a igrexa do antigo mosteiro de San Miguel de Eiré.

ETIMOLOXÍA

Gracias ao autor do magnífico blog Fror na area (que despexou as dúbidas que eu tiña sobre a orixe do topónimo Eiré nesta entrada) xa sabemos que este nome non ten nada que ver con misteriosos monxes irlandeses, como aventurara un pseudo-xornalista na edición local de La Voz de Galicia hai uns anos.

Eiré parece vir dun antropónimo xermánico (suevo?), Ageredus, que debía ser o nome do señor das terras na época altomedieval. Ageredus vén do protoxermánico Agerēdaz, que significaba algo así como conselleiro con espada.

O primeiro rexistro documentado data do ano 747 e xa se menciona nel a igrexa parroquial de San Xulián:

“ecclesia sancte Eolalie et sancta Cecilia et uilla de Ageredi cum ecclesia sancti Iuliani”

Posteriormente, o topónimo foi evolucionando e transformándose en Agiree (1108), Eiree (1125) e Eyree (1342).
O camiño completo a seguir por esta evolución sería algo así:
Ageredi > Aeredi (perda do g intervocálico) > Airedi > Eiredi (conversión do hiato en ditongo, e cerre de este) > Eirede (i breve átona > e) > Eiree (perda do d intervocálico) > Eiré (reducción do hiato)

XEOGRAFÍA

A parroquia de Eiré ten hoxe uns 270 habitantes, e está situada no extremo suroeste do val de Lemos. De feito, as súas aldeas están encaixadas entre o propio val e as primeiras estribacións dos outeiros que van dar á ribeira do Miño.

A parroquia de San Xulián de Eiré, que pertence á diócese de Lugo, contén as seguintes aldeas e lugares:

• O Barrio: lugar de orixe da familia do escritor Ánxel Fole.
• A Casanova
• A Costa
• A Estrada
• Faramontaos
• Ferreiroá: na entrada da aldea está o Pazo de Ferreiroá, do século XVIII, e que está ligado ás familias señoriais da zona (Arias, Mosquera, Pardo, Sanjurjo, Quiroga…)
• Freixedo
• Guítara: é o lugar poboado máis alto do concello. Aquí está a capela de San Bartolomeu.
• A Morá
• O Mosteiro: aquí estaba o hoxe desaparecido mosteiro de San Miguel de Eiré, do que so queda a igrexa.
• Nadal
• Pedragude
• Ramos
• Rodiz
• San Xulián
• A Santa Mariña: a aldea máis poboada da parroquia, está perto da capela de Recerendes, adicada á Virxe da Ascensión, con fonte de auga milagreira incluída.

Rodiz, Guítara e Pedragude tamén parecen ser topónimos de orixe xermánica.

HISTORIA

Todo o val de Lemos estaba habitado polos lemavos no momento en que chegaron os romanos. Este pobo celta deixou numerosos restos arqueolóxicos na comarca, e tamén na propia parroquia de Eiré, onde destacan os castros de Guítara e Ramos, dous dos catorce asentamentos castrexos que se localizaron en Pantón.

Pero a historia da parroquia vai ligada ao mosteiro de San Miguel de Eiré, do que non sabemos a data exacta da fundación. Aínda que oficialmente o cenobio benedictino data da segunda metade do século XII, hai un documento do 1108 no que xa se menciona a unha abadesa en Eiré (abbatisa in Agiree Eldonca). Tamén hai elementos nos capiteis da capela que mostran que houbo un templo anterior ao románico.
O mosteiro foi finalmente abandonado no século XV, a causa da reforma dos mosteiros benedictinos levada a cabo polos Reis Reis Católicos, e as súas ruínas foron definitivamente desmanteladas nos primeiros anos do século XX. As pedras do mosteiro aínda se poden ver nas casas das aldeas veciñas. So quedou en pé a capela, que foi obxecto de unha importante restauración nos anos 60.

O elemento distintivo da igrexa é a torre rectangular xusto enriba do altar do cruceiro. Este é un caso único en Galicia, e tan so se pode atopar esta característica en algunhas igrexas románicas no norte de Castela, o que suxire que o mosteiro foi contruído por canteiros casteláns chegados polo Camiño de Santiago.
Tamén se poden apreciar un cordeiro no arco da porta principal, xunto con outras figuras zoomórficas, como os os apóstolos Lucas e Marcos convertidos en bestas, e unha xanela mozárabe de arco de ferradura.
Dentro do edificio destacan a pía batismal e as pinturas do teito (descobertas nos últimos anos), así como unhas esculturas atribuídas a Cornielles de Holanda, todos estes elementos dos séculos XV-XVI.

E, para ir abrindo boca:

Toda a información en Queremos Galego.

A ponte da Ramallosa está situada sobre o río Miñor, xusto antes da súa foz, separando as parroquias de San Pedro da Ramallosa (Nigrán) e Santa Cristina da Ramallosa (Baiona). Aínda que é coñecida popularmente como a Ponte Romana, foi construída no século XIII por orde do bispo de Tui, Pedro González Telmo (hoxe coñecido como San Telmo), para darlle acceso a Baiona, que fora fundada uns anos antes (1201) por Afonso IX, rei de León e Galicia (Afonso VIII, se seguimos a cronoloxía galega).

Segundo a lenda, o bispo Telmo, hoxe patrón de Tui e dos navegantes, estaba predicando nunha das beiras onde se estaba a contruír a ponte cando se achegou unha treboada tan grande que asustou os veciños. Cando estes xa estaban fuxindo arrepiados, o santo conseguiu separar as nubes e formar un clarexo no ceo para evitar que a chuvia alcanzase os fregueses.

No centro da ponte os canteiros deixaron un pequeno altar con cruceiro, no que tamén hai unha imaxe de San Telmo e un peto de ánimas, que está representadas padecendo no lume eterno.
Sería un aviso para quen non deixase de cando en vez unha moediña no peto?

Ata hai pouco existía unha tradición relacionada coa fertilidade. Cando unha muller non podía ter fillos tiña que ir na medianoite onda o cruceiro no medio da ponte e alí esperar a que pasase algún camiñante. O pimeiro en pasar tiña que baixar ao río para buscar auga e botala na barriga da muller. Se a muller quedaba encinta, o camiñante sería o padriño.

Hoxe a ponte está en perfecto estado de conservación e ten uso exclusivamente pedestre. Máis fotos da Ramallosa no link seguinte:

• A Ramallosa

Outro manifesto a prol da lingua galega, desta vez promovido por Antón Baamonde e Manuel Bragado. Non sei se valen para algo estas iniciativas. Máis ben parecen pataletas e xestos de impotencia ante o etnocidio que está querendo cometer a dereita instalada novamente no goberno galego. E non será porque non nolo avisaron. E non será porque non sabiamos todos o que ía acontecer. E non será porque eu non fora votar a uns salvapatrias que viven do conto so para evitar que voltasen os de sempre.

En fin, que isto non se amaña con manifestacións na Quintana nin con ciber-iniciativas. Por desgraza, estamos en mans dos políticos. Perdón, a situación legal do galego está en mans dos políticos. O galego xógase o seu futuro nas casas, nas familias. É o que alguén chamou transmisión xeracional. Aí é onde o galego perviviu durante séculos a pesar das proibicións e aí é onde pode morrer. De pouco valen a inmersión lingüística, a educación, a cultura, ou todas as campañas oficiais se na casa lle falan en castellano ao neno. E na casa de cada un non valen as imposicións. Depende de nós.

Aquí deixo o manifesto:

GALEGO. PATRIMONIO DA HUMANIDADE

Ata hai pouco tempo era un valor compartido, que formaba parte dos consensos básicos sobre os que se articulaba o autogoberno de Galicia, que o idioma galego era merecente dunha especial protección por parte dos poderes públicos. Ese valor partía da subordinación histórica dun idioma que foi sempre o das maiorías populares pero que tamén estivo sempre discriminado ou proscrito, salvo nos períodos en que Galicia e España gozaron da democracia. A liberdade e o dereito ao uso do idioma propio foron historicamente da man.

A pretensión de facer crer nunha inexistente imposición lingüística disimula o intento de liquidación do idioma galego e de supremacía do castelán. Os que tal sosteñen queren evitar a presenza do galego nas súas vidas para pecharse en ámbitos en que o castelán sexa o único idioma. Pero Galicia é unha sociedade na que se falan dúas linguas que, non se pode negar, están en situación de desigualdade, polo que o galego debe recibir unha especial protección. Só así se poderá afirmar que se actúa en xustiza e na procura da igualdade entre os dous idiomas.

Esa é a letra e o espírito da Constitución, do Estatuto de Autonomía, e da vixente Lei de Normalización Lingüística. As sentenzas do Tribunal Constitucional así o confirman. Sen embargo, o PP saíu do consenso. Pero gañar unhas eleccións non autoriza a destruír o que é unha das bases da convivencia na nosa sociedade e un dos signos da nosa existencia como país.

A sociedade galega que sente aprecio cara a súa lingua -independentemente de cal sexa o idioma no que se expresa usualmente- debe reclamar unha volta do PP a un terreo común. Tamén mostrar o seu acordo coas políticas de afirmación positiva para o idioma galego, que o propio PP impulsou desde a Xunta, e que non buscan senón a súa protección. O idioma de Galicia é un patrimonio da humanidade que debemos custodiar e garantir como medio de comunicación e de creación.

A Torre de Hércules, símbolo da Coruña, xa é Patrimonio da Humanidade, como a Muralla de Lugo, que xa conseguira a distinción hai uns anos.

(Foto de P. Charlón)

O FARO MÁIS ANTIGO?

A torre é, como todo o mundo sabe, un faro. O máis antigo do mundo, porque leva alumeando a baía ártabra dende (polo menos) a época dos romanos, e iso non o supera nin o faro irlandés de Hook Head, que presume de ser o máis antigo de Europa. É claro que o máis antigo é o faro coruñés, pero hai que ter en conta que pasou moitos séculos a escuras e prácticamente abandonado e que so volveu a estar en uso no ano 1791. O de Hook Head leva funcionando case ininterrumpidamente dende 1245, aínda que a tradición local parece indicar que era un punto luminoso de referencia para os mariñeiros xa dende o século V.

AS ORIXES

A Torre de Hércules acabou de ser construída arredor do ano 80 e o arquitecto da obra parece que foi un lusitano-romano orixinario de Coimbra (daquela era Aeminius) chamado Caius Sevius Lupus. O nome da torre débese a unha lenda grega levada polos fenicios e que sitúa debaixo da construcción o lugar onde Hércules enterrou a cabeza de Xerión, un xigante da mitoloxía grega do que se sabía que vivía máis alá das Colunas de Hércules (o estreito de Xibraltar).

UN ASUNTO DE FAMILIA

Un chisco menos fantástica é a lenda de Breogán, recollida no Leabhar Ghabhála Érenn (Libro das Invasións de Irlanda). Segundo as lendas célticas, os romanos terían construído un faro de pedra (do que aínda quedan algúns restos na torre actual) no lugar onde antes había unha estructura de madeira con un facho na cima. Este enxeño tería sido feito en tempos de Breogán, o caudillo celta da zona ártabra, e que tamén sería o fundador de Brigantium (A Coruña ou Betanzos?). Esta tradición di que os celtas brigantes coñecían as correntes do Atlántico e que foi Íth, o fillo de Breogán, quen viu o camiño para a illa de Irlanda, alén do mar, e decidiu embarcarse co seu irmán Bile e outros guerreiros. Os autores gaélicos sitúan estes feitos entre o 1300-1700 a.C., dependendo das fontes.

Unha vez chegados a Irlanda, Íth e os seus metéronse nas leas fraticidas dos Tuatha Dé Danann, os habitantes orixinais da illa, e inauguraron a eterna tradición galega de arrimarse sempre ao bando errado. Íth foi asasinado e levado de volta a Brigantium no lombo do seu cabalo, tal e como tiña pedido Breogán. Uns anos máis tarde, o seu sobriño Míl (tamén chamado Golam), neto de Breogán, decidiu vinga-la morte do seu tío e enviou o seu pobo a Irlanda en trinta e catro barcos, liderados polos xefes tribais, os descendentes de Breogán.

Para os irlandeses, esta xente que chegou do mar e conseguiu invadir e conquistar a illa deu lugar aos tradicionais clans gaélicos, dos que descenden os irlandeses actuais.

La Voz de Galicia acaba de publicar una serie de artículos en los que analizaba la situación de la crisis financiera en el país de los pelotazos: Irlanda. Aquí os dejo todos los enlaces.

24/05/2009: EL TIGRE CELTA SE DESMORONA (I)

• La crisis destroza el milagro irlandés
• Las colas del hambre sonrojan a la opinión pública
• Los irlandeses vuelven a coger la maleta
• John FitzGerald: “Irlanda jamás regresará a los días del tigre celta”
• El “mejor país para vivir” se asoma a la bancarrota
• El desplome de los bancos arruina la jubilación de los irlandeses

25/05/2009: EL TIGRE CELTA SE DESMORONA (II)

• Irlanda añora el modelo gallego de invertir el dinero de la UE en infraestructuras
• El personaje: Evelyn Harney
• Un tercio de los empleos penden del hilo de Dell, Facebook, Intel y otros gigantes informáticos
• Charlie Ardag: “El próximo Google tiene que ser irlandés”
• Obama considera al país un paraíso fiscal

No sé por que motivo los de La Voz la tomaron ahora con Irlanda, pero no son los únicos, como se puede ver en este otro artículo del último Nobel de Economía, Paul Krugman: Erin go broke.

Y para quien quiera leer un poco más sobre el negro futuro de la isla, Santiago Niño Becerra (catedrático de estructura económica) le dedica a Irlanda un capítulo entero en su libro El crash del 2010, que se puede leer online en este enlace.

A Volvo Ocean Race, esa regata coa que se andan a forrar algúns pepeiros valencianos, acaba de chegar a Boston e, como era de agardar, o Big Picture (blog fotográfico do Boston Globe) acaba de publicar esta entrada con unha selección de fotografías das etapas dos últimos meses.

Como se pode ver nestas fotos, a beleza do entorno natural da baía de Guanabara xa é suficiente para deixar que o Río de Xaneiro acolla sempre algunha das etapas desta competición. Polo menos, queda claro onde foron tomadas as mellores fotos.

Hai un tempo que veño recibindo mensaxes de xente preguntando pola orixe do seu apelido galego. Supoño que chegan a este curruncho guiados polo Altísimo e acaban encontrando esta entrada na que daba conta da información que conseguín recabar sobre o meu apelido.
Hoxe, con toda a información que temos dispoñible en internet non hai que ser un experto en antroponimia para conseguir rápidamente algunhas informacións, independentemente dos clásicos estudos xenealóxicos. Sen embargo, un segue lendo e oíndo historias incribles de liñaxes descendentes de reis visigodos, centurións romanos ou mesmo seres mitolóxicos.

ORIXE DOS APELIDOS

Aínda que pareza unha perogrullada, é importante deixar claro que os apelidos non existiron sempre e son, ademáis, bastante recentes na historia do home. En Europa, para poder distinguir a unhas persoas de outras, xa dende os tempos dos romanos (ou antes en algunhas culturas) comezou a ultilizarse despois do nome un elemento diferenciador: o sobrenome ou apelido, que normamente facía referencia ao nome do pai, pero tamén podía referirse ao lugar de nacemento ou residencia ou a unha cualidade do individuo ou da súa familia.

Pero estes apelidos dos que falamos non comezaron a ser herdados ata o final da Idade Media. Foi entre os séculos XIV e XV que se extendeu por Europa o costume de que os fillos tivesen o mesmo apelido que o pai. No caso da península ibérica, a tradición fixo que os fillos herdasen tamén o da nai. O que sucedía ata ese momento era que os apelidos podían variar de unha xeración a outra.

As familias seguiron diferentes criterios para escoller o apelido con que ían ser coñecidas no seu entorno, de xeito que podemos clasificalos en varios grupos. Hai que ter en conta que na Galicia do século XIV o único idioma falado era o galego, case idéntico ao portugués da época. Era unha lingua que aínda tiña certo prestixio (ata que chegaron os Reis Católicos) e era normal que os galegos utilizasen nomes e apelidos galegos.

APELIDOS PATRONÍMICOS

Son os máis numerosos. Formábanse engadindo ao nome do pai a partícula -ez, que significa fillo de, especialmente se o nome era de orixe xermánica, como era a moda da época. Esta partícula ten unha orixe descoñecida aínda que algúns filólogos pensan que pode ser un fósil da lingua basca, xa que parece que foi a nobreza visigoda do norte da península a primeira en utilizala. Posteriormente, o -ez transformouse en algúns lugares en -es ou -is, dependendo da fonética da zona.
Por exemplo, para o caso galego: Fernández ou Fernandes = Fillo de Fernán (ou Fernando).

Este costume arraigou no resto da península e, cando os apelidos comezaron a ser herdados, moitas familias decidiron conxelar o seu patronímico, de xeito que todos os descendentes serían apelidados Fernández (por exemplo), aínda que xa non hubese Fernandos na familia.
O problema dos patronímicos é que foron moi populares e hoxe son moi numerosos, non habendo relación entre as diferentes familias que levan o mesmo apelido, o que dificulta moito a investigación xenealóxica nestes casos.
Outra dificultade é que ás veces é imposible discernir se unha familia é de orixe galega ou de outra parte da península xa que moitos patronímicos son o mesmo en castelán e en galego (Fernández, López, Pérez, González, Gómez). Non hai problema cos están en portugués (acabados en -es, como Fernandes, Lopes, Peres, Gonçalves, Gomes) ou en catalán (acabados en -is, como Ferrandis, Llopis, Peris, Gomis). Aínda que hai que ter en conta que os movementos migratorios tamén levaron consigo traducións ou semitraducións (Gonzálvez) dos apelidos de quen os portaba.

Pero como na Idade Media había nomes xenuínamente galegos, pois tamén temos hoxe apelidos patronímicos galegos que derivan derivan directamente de aqueles, como Vázquez (de Vasco), Estévez (de Estevo), Pais/Páez/Paz (de Paio), Iáñez/Ianes/Eanes (de Xoán), Reimóndez (de Ramón/Reimundo), Ozores (de Osorio) ou Biéitez (de Bieito)

Hai algúns patronímicos que non levan asociada esa terminación -ez (García, Alonso, Lourenzo).

APELIDOS TOPONÍMICOS

O segundo grande grupo é o dos toponímicos, que como o nome indica, son os que derivan de un nome de lugar. Tratábase normalmente do nome da aldea ou freguesía na que vívía a familia (hai un exemplo por cada aldea galega). Tamén podía ser o nome dun lugar ou recanto da aldea no que estaba a casa familiar (como no meu caso). Con certeza estes apelidos levaban orixinalmente a preposición de/do/da, que se acabou perdendo na profundidade dos tempos.
Algúns apelidos que podemos considerar toponímicos están dedicados ao nome do santo de devoción da parroquia de orixe (Sanxiao, Sampaio, Sanmamede, Sanfiz, Sanmiguel, Seoane/Sanxoán, Santiago).
O primeiro paso (pero non único) para saber se un apelido é toponímico é facer unha busca no Nomenclátor da Xunta de Galicia.

OUTROS APELIDOS

Pero formas de apelidarse había moitas outras, aquí vos deixo estoutras:

• Alcumes: Poden ser debidos a unha característica persoal do antergo do que se comezou a herdar o apelido (Crespo, Feixó, Pardo, Roxo, Louzán, Gago, Coxo, Fole, Louro, Ledo, Bo). Tamén eran comúns os nomes de animais (Pita, Carneiro, Carruxo, Coello, Lobo, Cao, Xato, Falcón, Pombo).
• Profesións: Se naqueles tempos as profesións adoitaban ser herdadas polos fillos e netos, os alcumes referentes á actividade laboral da familia non podían ser menos (Ferreiro, Carpinteiro, Canteiro, Pulpeiro, Guerreiro, Pedreiro, Monteiro).
• Natureza: Non podían faltar os elementos da paisaxe cotiá, como Souto, Outeiro, Barxa, Bouza, Penedo, Rocha, Carballeira ou Fraga. Moitos destes apelidos levaban preposición. A maior parte deles perdérona, e uns poucos a conservan (Dapena, Dasilva, Dacuña, Dorrego, Dalama, Dacosta, Dobarro, Davila) e o mesmo apelido pode ter ou non ter preposición, dependendo da familia. Mención especial merecen os apelidos adicados ás árbores: Pereira, Oliveira, Carballo, Cereixo, Maceira, Piñeiro… e todas as súas variantes locais. No caso dos apelidos relacionados coa natureza, pode ser bastante difícil diferencialos dos que son de orixe toponímica xa que, evidentemente, a maior parte dos topónimos son tomados do entorno natural do lugar.
• Sociais: O apelido Iglesias (en castelán) foi asignado nos últimos dous séculos aos nenos sen filiación recoñecida, aínda que tamén é unha castelanización do toponímico Eirexe/Eirexa. Abade foi tomado polas familias que traballaban nas terras dos mosteiros e pode ser que outros apelidos relacionados coa Igrexa (Freire, Crego) ou máis seglares (Fidalgo, Criado) teñan unha orixe similar. Pola súa banda, Colazo, que significa irmán de leite podía ser asignado ao fillo da ama de cría que aleitaba o dos señores da casa.

APELIDOS DETURPADOS

Por desgracia, cos apelidos aconteceu o mesmo que cos nomes galegos. A política castelanizante que imperou a partir do século XV tivo un impacto negativo na onomástica das persoas, como era de esperar. É o que se chama deturpación, que consiste nun proceso de alteración dos apelidos orixinalmente galegos para que non parezan non galegos.

Ademáis da boa disposición mostrada polos curas e funcionarios encargados de tan honrosa tarefa, chegou un momento en que moitas familias pretendían ter unha orixe castelá ou, polo menos, non galega, para medrar socialmente, especialmente nas vilas e cidades. Así, os apelidos castelanizables foron directamente castelanizados, e hoxe poden confundirse con apelidos non galegos, aínda que a súa abundancia na nosa terra fai pensar que non poden ser foráneos (Otero, Soto, Losada, Blanco, Rivera, Mosquera, Yáñez, Lorenzo, Villar, Cid, De la Fuente, Del Río).

Hoxe tamén podemos considerar apelidos deturpados aqueles que non se axustan ás normas do galego normativo actual, como a morea de apelidos que aínda se escriben (e pronuncian!) con j ou ge/gi (Abeijón, Freijo, Mejuto, Argibay, Rajoy, Ameijeiras, Buján, Feijóo, Cereijo, Jove, Ageitos, Bargiela, Lage, Geijo), coido que consecuencia de unha deturpación fonética.

Tamén hai algunhas deturpacións ortográficas que pouco teñen que ver (penso eu) coa castelanización e que teñen causas moi diversas. É o caso do uso arcaico do y (Naya, Costoya, Bayón, Gayoso, Yáñez, Pedrayo) e outras alteracións aínda máis curiosas, como as de Balboa (Valboa), Valcárcel (Valcarce), Hermida (Ermida), Míguez (Miguez), Bahamonde/Vaamonde (Baamonde), Novoa (Nóvoa), Bello (Vello), Collazo (Colazo) ou Viéitez (Biéitez).

A solución aos apelidos deturpados é fácil, pero é unha decisión individual. A Lei 40/1999 (pdf) facilita o proceso para a restauración ou galeguización dos apelidos, que agora é un trámite sinxelo e rápido.

Este señor que se parece tanto a Groucho Marx, pero sin bigote, es uno de esos intelectuales incómodos para la oligarquía que nos desgobierna y del que solo se oye hablar en ciertos ambientes académicos. No lo vi nunca en las tertulias mañaneras de sabelotodos multididactas ni tampoco vi sus libros en los escaparates de las librerías que conozco. Deben de tenerlos en un estante fuera del alcance de las miradas inocentes.
Sin embargo, internet sirve de altavoz para quien tiene cosas que decir, y este hombre tiene muchas. Y las dice a través de colaboraciones con algunos medios de comunicación y su propio blog. Desde ya, imperdible en mi lista de feeds.

La biografía de Vicenç Navarro López sorprende porque deja claro que no estamos ante un incendiario antisistema cualquiera. Y también porque, aunque sea catalán, en España pocos se atreven con el tema que me llevó hasta él. En este artículo publicado en el diario Público (pdf) veo reflejada la impopular idea de que la Sacrosanta Transición no era lo que nos hicieron ver. Navarro expone sus razones con datos y una claridad tal que hasta un monárquico las entendería.

Vamos, que dicen que el abuelo dijo que lo dejaba todo atado, y bien atado. Y qué razón tenía!