Wat zijn Transition Towns

Transition Towns zijn lokale gemeenschappen (grote en kleine steden, dorpen, wijken) die zelf aan de slag gaan om hun manier van wonen, werken en leven minder olie-afhankelijk te maken. Piekolie en klimaatverandering zijn de belangrijkste drijfveren om in actie te komen voor verandering van onderop! Transition Towns werken op lokaal niveau aan oplossingen en laten zien hoe je die zelf organiseert. Het concept doet een beroep op de inzichten, wijsheid, creativiteit en ervaringen van gewone mensen.
Transition Towns vormen een wereldwijde basisbeweging. De Britse permacultuur-activist Rob Hopkins startte in 2005 in zijn woonplaats Totnes (Devon, Engeland) het eerste Transition-initiatief. Totnes groeide uit tot de eerste Transition Town in Engeland. Inmiddels zijn er in heel Groot-Brittannië al meer dan vijftig Transition Towns en hebben nog veel meer gemeenten de ambitie om een Transition Town te worden. De aanpak slaat zo breed aan, dat het TT-concept nu uitwaaiert over de hele wereld. Er is inmiddels een veelkleurig Transition-network, met wereldwijd vele honderden lokale initiatieven. In september 2008 werden Transition Towns ook in Nederland geïntroduceerd. In ons land zijn er inmiddels ruim 60 initiatieven, verspreid over alle twaalf provincies.

Transition Town Nederland, de kracht van een lokale gemeenschap

Transition Towns Handboek

Rob Hopkins beschreef zijn ideeën en de ervaringen in het Transition Handbook, dat in 2008 uitkwam. Dit boek is voor velen een belangrijke informatie- en inspiratiebron.
In mei 2009 verscheen de integrale Nederlandse vertaling van dit handboek, aangevuld met een actuele analyse van de economische crisis in relatie tot piekolie en klimaatverandering. Ook zijn verslagen toegevoegd over de ontwikkelingen rond Transition Towns in Nederland en Vlaanderen. Het Handboek telt 276 pagina’s.

De belangrijkste informatie voor groepen die een Transition Town willen starten, is verzameld in een praktische handleiding (’primer’). Ook deze basishandleiding is beschikbaar in een Nederlandse vertaling; deze telt 100 pagina’s. Dit boekje is te bestellen voor 5 euro of als losse pdf-bestanden gratis te downloaden.

Criteria om een officiële Transition Town te worden

Niet elk initiatief mag zich zo zomaar ‘Transition Town’ noemen. Binnen de internationale Transition Towns-beweging gelden daarvoor vastgestelde criteria (zie hieronder). Stichting Transition Towns Nederland (i.o.) heeft zich aan deze criteria gecommitteerd en ‘bewaakt’ deze ook voor lokale initiatieven en stuurgroepen.
Aan de hand van een aantal criteria is het mogelijk om in redelijke mate te beoordelen in hoeverre een gemeenschap er klaar voor is om te gaan werken aan een energieslanke toekomst. Als je erover denkt om dat te gaan doen aan de hand van het Transition Towns model, dan nodigen we je uit om naar de onderstaande lijst criteria te kijken en zo objectief mogelijk te bepalen hoe ver je bent bij elk van die punten. Het kan dus zijn dat je aan de hand van die lijst bemerkt dat er nog witte plekken zitten in waar je nu staat. Dat zijn dan meteen de punten waarop je je als initiatief in de dop kunt focussen, om je klaar te stomen voor het avontuur dat Transition Town heet.

De criteria

De onderstaande criteria zijn geenszins in beton gegoten; aan de hand van de praktijk zijn ze constant in ontwikkeling.

1. Piekolie en Klimaatverandering als de twee voornaamste drijfveren om tot een TT te komen.
2. Een groep van tenminste vijf mensen die allen bereid zijn om gedurende de eerste fase van een TT in een actieve, leidende rol te stappen (en dus niet een initiatief dat drijft op één of twee grenzeloos enthousiaste mensen)
3. Tenminste twee mensen uit de initiatiefgroep nemen deel aan een door TT Nederland aangeboden trainingsweekeinde voor beginnende Transition Towns.
4. Een potentieel sterke connectie met het gemeentebestuur (maar niet gericht op slechts één of enkele politieke partijen)
5. Een goed begrip van de 12 Stappen om een Transition Town te worden.
6. Commitment om indien nodig om hulp te vragen.
7. Commitment om regelmatig je Transition Town website bij te werken: je eigen lokale site en de workspace die we beschikbaar maken om middelen en ervaringen met elkaar te delen.
8. Een commitment om af en toe bijdragen te leveren voor de website van Transition Towns Nederland (www.transitiontowns.nl) en aan de Transition Towns blog (www.transitionculture.org). De rest van de wereld is namelijk ook nieuwsgierig te weten wat er zoal in de Nederlandse Transition Towns gebeurt!
9. Een commitment om tenminste twee presentaties aan beginnende initiatieven in de omgeving van je eigen TT te geven over hoe je bent gestart en wat je daarbij bijvoorbeeld hebt meegemaakt.
10. Een commitment om samen te werken met je buur-TT’s.
11. Een minimum aan belangenverstrengeling binnen je initiatiefgroep.
12. Een commitment om desgevraagd mee te werken aan landelijke of internationale fondswerving door TT Nederland of het Transition Network. Ieder TT is verder zelf verantwoordelijk voor het indien nodig aanboren van lokaal beschikbare financieringsbronnen.
13. Een streven naar inclusiviteit binnen het geheel van je TT-initiatief. Dit punt is breder dan de kwestie van het vermijden van een bepaalde politieke kleur uit criterium 4. Het is namelijk voorgekomen dat bepaalde groeperingen gebruik willen maken van een op lokale zelfvoorziening gerichte TT om een op discriminatie gerichte boodschap in te brengen. Een mogelijkheid is om als initiatiefgroep expliciet te melden dat je de Verklaring van de Rechten van de Mens onderschrijft (Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, resolutie 217 A (III) van 10 December 1948). Indien je TT-initiatief mettertijd een stichting of vereniging wordt, kun je dit opnemen in de statuten.
14. Onderkennen dat je primair aan het werk bent in je lokale gemeenschap, ook al vind je dat de wijde regio, provincie en de rest van Nederland ook de veranderingen nodig heeft die via een TT worden bewerkstelligd. Mogelijk wordt het aantal TT’s in je regio zo groot dat het handig is om een soort overkoepelend orgaan in het leven te roepen, maar dat wijst zich mettertijd vanzelf wel. Wat dergelijke regionale koepels kunnen doen in relatie tot wat er vanuit TT Nederland aan service wordt geboden, kan per geval verschillen en nader worden afgesproken.
15. Tot slot een advies (geen verplichting) om tenminste één persoon in de initiatiefgroep te hebben die een permacultuur-cursus heeft gevolgd; de praktijk wijst uit dat het werkelijk verschil maakt.

Aan de slag met De twaalf stappen

Een Transition Town-initiatief komt tot stand volgens een twaalf stappen-plan. Deze aanpak is inmiddels succesvol beproefd in vele tientallen steden en dorpen, aanvankelijk in Groot-Brittannië, maar inmiddels wereldwijd, en ook in Nederland! Een transitie-initiatief begint met één of enkele mensen en gaat dan geleidelijk groeien. De mensen van de Engelse Transition Towns hebben door ervaring geleerd op welke manier dit groeien het beste kan plaatsvinden. Zij onderscheiden twaalf stappen.Hieronder geven we deze twaalf stappen weer; ze zijn ontleend aan de Basishandleiding transitie-initiatieven.
De twaalf stappen zijn niet bedoeld als dwingend voorschrift, maar als inspiratiebron.

Stap 1: De Stuurgroep

Zet een stuurgroep op en bepaal direct aan het begin wanneer die zichzelf opheft. In dit stadium wordt een kernteam gevormd dat het project door de eerste fasen zal leiden.
We raden aan dat je een stuurgroep vormt die als doel heeft het project van fase 2 naar 5 te brengen. Zodra zich een minimum van vier subgroepen heeft gevormd, heft de aanvankelijke stuurgroep zich op en wordt direct een nieuwe stuurgroep opgericht die bestaat uit een vertegenwoordiger uit ieder van de subgroepen. Dit vereist een zekere nederigheid, maar het is zeer belangrijk omdat hiermee het succes van het project boven de belangen van de betrokken individuen wordt geplaatst. Het is de bedoeling dat de nieuwe stuurgroep uiteindelijk zal zijn samengesteld uit één vertegenwoordiger per subgroep.

Stap 2: Bewustmaking

In dit stadium zal duidelijk worden wie je belangrijkste bondgenoten zijn, worden de belangrijkste netwerken opgebouwd en wordt de gemeenschap als geheel voorbereid op de lancering van je transitie-initiatief.
Om een effectief Minder Energie Plan (zie stap 12) te kunnen ontwikkelen, moeten de deelnemers een goed begrip hebben van de potentiële gevolgen van piekolie en klimaatverandering. Het eerste probleem vergt het verhogen van de veerkracht van de gemeenschap, en het tweede vergt een kleinere CO2-voetafdruk.
Bijzonder effectief is het vertonen van bepaalde films (zoals Inconvenient Truth, End of Suburbia, Crude Awakening en Power of Community), waarna een panel van deskundigen vragen uit het publiek beantwoordt. Ook kan het zeer inspirerend werken experts te laten spreken over hun specialisme op het gebied van klimaatverandering, piekolie en maatschappelijke oplossingen.
Tot de gereedschapskist om mensen bewust te maken van de problematiek en over oplossingen te laten nadenken behoren verder: artikelen in plaatselijke kranten, interviews op de regionale radio en tv, en presentaties voor bestaande groepen, waaronder scholen.

Stap 3: Leg de fundamenten

Dit stadium gaat over contacten leggen met bestaande groepen en activisten. Maak duidelijk dat alles wat ze tot nu toe gedaan hebben en wat ze van plan zijn te gaan doen binnen het transitie-initiatief een plek kan krijgen, doordat op een nieuwe manier naar de toekomst gekeken wordt. Het is belangrijk hun werk te erkennen en te waarderen en te benadrukken dat zij een cruciale rol te spelen hebben.
Geef hen een kort en helder overzicht van het probleem van de piekolie: wat die inhoudt, hoe die in relatie staat tot klimaatverwarming, welke gevolgen die voor de gemeenschap in kwestie kan hebben en wat de belangrijkste uitdagingen zijn. Vertel hoe je denkt dat een transitie-initiatief als katalysator zou kunnen werken om de burgers zover te krijgen dat die oplossingen gaan bedenken en ‘grassroots’-initiatieven gaan nemen.

Stap 4: Organiseer een grote lancering

De officiële start van het project is een belangrijke mijlpaal. Het project is nu ‘volwassen’, het wordt voor het eerst aan de gehele gemeenschap gepresenteerd en de manifestatie genereert de nodige energie om het project verder te ontwikkelen. Bovendien wordt hiermee het in de gemeenschap levende verlangen om actie te ondernemen ‘gevierd’. We denken dat de officiële start het beste kan plaatsvinden een half tot een heel jaar nadat de eerste film vertoond werd.
Wat de inhoud betreft, is het belangrijk dat mensen zich gaan inzetten met betrekking tot piekolie en klimaatverwarming. Dat moet dan wel in de geest van ‘we kunnen er iets aan doen’ en niet in een geest van doemscenario’s en pessimisme. Een onderdeel dat buitengewoon goed bleek te werken is een presentatie over de praktische en psychologische barrières die persoonlijke verandering in de weg kunnen staan – het gaat uiteindelijk allemaal over ons als individuen.
Er hoeven niet alleen presentaties gehouden te worden. Alles wat volgens jou het beste het verlangen van de gemeenschap weergeeft om aan dit collectieve avontuur te beginnen is goed, zoals concerten, biologisch eten, opera, break-dance, enzovoort.

Stap 5: Zet werkgroepen op

Een deel van het ontwikkelingsproces van een Minder Energie Plan houdt in dat gebruik gemaakt wordt van de collectieve creativiteit en kennis van de gemeenschap. Hiervoor is het cruciaal een aantal kleinere groepen te vormen die zich bezighouden met specifieke onderdelen van dit proces. Elk van deze groepen zal vervolgens zijn eigen aanpak ontwikkelen en zelf bepalen welke activiteiten ze ondernemen. Ze blijven echter wel een onderdeel van het totale project.
Er kunnen werkgroepen gevormd worden voor bijvoorbeeld: voeding, afvalverwerking, energie, onderwijs, jeugd, economie, transport, water en lokaal bestuur. Ieder van deze werkgroepen probeert uit te denken wat de beste manieren zijn om binnen hun eigen aandachtsgebied de veerkracht te verhogen en de CO2-voetafdruk te verlagen. Hun oplossingen vormen de ruggengraat van het Minder Energie Plan (zie stap 12).

Stap 6: Pas Open Space toe

We hebben gemerkt dat de techniek van Open Space buitengewoon effectief is voor het organiseren van bijeenkomsten voor transitie-initiatieven.
In theorie zou Open Space niet moeten werken. Er komt immers een grote groep mensen bij elkaar om een bepaald onderwerp of probleem te onderzoeken, zonder dat gebruik wordt gemaakt van een agenda of tijdschema, zonder voorzitter en zonder notulist. Toch hebben we Open Space gedaan voor voeding, energie, huisvesting, economie en de psychologie van verandering. Tegen het eind van iedere bijeenkomst had iedereen gezegd wat hij wilde zeggen, was een uitgebreid verslag gemaakt en uitgetypt, was er veel genetwerkt en waren er vele ideeën en visies ontwikkeld.
Het belangrijkste boek over Open Space is van Harrison Owens: Open Space Technology, A User’s Guide.

Stap 7: Ontwikkel praktische en zichtbare resultaten

Het is van groot belang de schijn te vermijden dat het project alleen maar bedoeld is als praatgroep waar mensen bij elkaar zitten en wensenlijstjes opstellen. Vrijwel vanaf het begin moet het project praktische en voor de gemeenschap zeer zichtbare resultaten gaan voortbrengen. Deze zullen er in hoge mate voor zorgen dat veel mensen in de gaten krijgen wat er aan de hand is en bereid zijn een bijdrage te leveren.
In transitiestad Totnes ontwikkelde de voedinggroep een deelproject genaamd ‘Totnes – the Nut Tree Capital of Britain’ (Totnes – De Notenbomenhoofdstad van Engeland): een plan om in alle delen van de stad een zo groot mogelijk aantal notenbomen te planten. Kort geleden hebben we samen met de burgemeester enige notenbomen in het centrum van de stad geplant. We hebben er een belangrijk evenement van gemaakt.

Stap 8: De grote herscholing

Willen we piekolie en klimaatverandering aanpakken door in de toekomst minder energie te verbruiken, dan zullen we vele vaardigheden die voor onze grootouders nog normaal waren, opnieuw moeten leren. Een van de nuttigste dingen die een transitie-initiatief kan doen is mensen de vaardigheden die we in de afgelopen 40 jaar zijn kwijtgeraakt, opnieuw aan te leren. Dit kan in de vorm van cursussen.
Het is uiterst leerzaam te rade te gaan bij de oudere leden van onze samenleving. Zij leefden per slot van rekening vóór het tijdperk van de wegwerpmaatschappij en zij weten hoe een leven met minder energie eruit zou moeten zien. Voorbeelden van mogelijke cursussen zijn: eenvoudige reparaties uitvoeren, koken, fietsonderhoud, bouwen met natuurlijke materialen, dakisolatie, verven met natuurlijke kleurstoffen, kruidenwandelingen, tuinieren, thuis zuinig omgaan met energie, zuurdesembrood bakken, zelf groenten verbouwen… (de lijst is eindeloos).
Het opnieuw leren van oude vaardigheden zal de mensen het krachtige besef teruggeven dat ze hun problemen zelf kunnen oplossen, dat ze zelf in staat zijn praktische dingen tot stand te brengen en dat ze dat in samenwerking met anderen kunnen doen. Ze zullen ook merken dat leren echt leuk kan zijn.

Stap 9: Sla een brug naar de lokale overheid

Hoe groot de bewustzijnsverandering die je transitie-initiatief teweegbrengt ook moge zijn, hoeveel zinnige projecten je ook gestart bent en hoe geweldig je Minder Energie Plan ook is, toch kom je niet ver als je geen positieve en vruchtbare relatie met de plaatselijke overheid hebt opgebouwd. Of het nu gaat om zaken als planning, financiering of het ontwikkelen van goede relaties, je hebt de overheid nodig. Het kan dan zijn dat je, geheel tegen je verwachting in, merkt dat je tegen een open deur blijkt te duwen.

Stap 10: Betrek de senioren bij het proces

Voor diegenen onder ons die geboren zijn in de 60′er jaren, toen het feest van de goedkope olie op zijn hoogtepunt was, is een leven met minder olie nauwelijks voorstelbaar. Ieder jaar (uitgezonderd de oliecrises van de jaren ’70) was er meer energie beschikbaar dan in de voorgaande jaren.
Om een indruk te krijgen van wat een samenleving met minder energie inhoudt, moeten we ons richten tot diegenen die zich de overgang naar het tijdperk van de goedkope olie nog goed kunnen herinneren. Het gaat vooral om de periode tussen 1930 en 1960.
Het is duidelijk dat we elke indruk willen vermijden dat we een voorstander zouden zijn van een ‘regressie’ of ‘terugkeer’ naar een of ander grijs verleden. Er is echter veel te leren van hoe dingen vroeger gedaan werden, wat de niet zichtbare relaties tussen de verschillende onderdelen van de maatschappij waren en hoe het dagelijks leven in stand gehouden werd. Het kan buitengewoon verhelderend zijn dit allemaal uit te zoeken, en kan erin resulteren dat we ons veel meer verbonden gaan voelen met de plek waar we ons transitie-initiatief aan het ontwikkelen zijn.

Stap 11: Laat het proces gaan waar het wil…

Hoewel je je transitie-initiatief misschien begint met een duidelijk idee waar je naartoe wilt, zal het zich onvermijdelijk in een andere richting ontwikkelen. Als je probeert vast te houden aan een starre visie, zal het proces je veel energie gaan kosten en zal het gaan stagneren. Jouw rol is niet dat je met antwoorden komt, maar dat je voor de gemeenschap als katalysator werkt bij het ontwikkelen van haar eigen transitie.
Als je je blijft richten op de uitgangspunten van het plan – het versterken van de veerkracht van de gemeenschap en het verminderen van de CO2-voetafdruk – dan hoef je verder alleen maar toe te kijken hoe de gemeenschap zelf een haalbaar, bruikbaar en zeer inventief plan voor haar eigen transitie ontwikkelt.

Stap 12: Ontwerp een Minder Energie Plan

Elke werkgroep heeft zich gericht op bruikbare acties om de veerkracht van de gemeenschap te vergroten en de CO2-voetafdruk te verkleinen. Gecombineerd vormen deze acties het Minder Energie Plan. Daarmee heeft de gemeenschap op basis van haar eigen collectieve creativiteit en kennis haar eigen toekomst ontworpen als antwoord op de bedreigingen van piekolie en klimaatverandering.
Hoe een Minder Energie Plan wordt geschreven, is te lezen in The Transition Handbook van Rob Hopkins.

Transition Town Eindhoven

Ook in Eindhoven is een Transition Town-initiatief gestart. De groep is nog volop in opbouw en kan versterking gebruiken. Er worden al regelmatig activiteiten georganiseerd, zoals filmavonden met films als The Power of Community en The End of Suburbia, een informatie-avond rond het thema windenergie en een excursie naar de permacultuur tuinderij Plukrijp en een workshop Composteren.

The power of community: how Cuba survived Peak Oil.

Uitstapje naar Plukrijk in Belgie

Ook haalden zij de film The Age of Stupid naar bioscoop Plaza Futura. Het Transitie Café is bedoeld als ontmoetingsplaats waar men zonder vooropgezet programma met elkaar van gedachten en ideeën kan wisselen. Ook organiseerde Transition Town Eindhoven samen met Aardwerk de eerste permablitz in Eindhoven. Hierbij wordt in een dag (een deel van) een tuin omgebouwd tot een eetbaar landschap.

Eindhovense PermaBlitz: het bouwen van een permacultuur tuin

Zodra er voldoende belangstelling is rondom een thema kan er een werkgroep starten die hiermee aan de slag gaat. In Meerhoven is zelfs al een deelinitiatief opgestart dat enerzijds de wens heeft om met jongeren aan de slag te gaan en anderzijds technische mogelijkheden om te besparen onderzoekt. Transition Town Eindhoven heeft een eigen website en geeft regelmatig een nieuwsbrief uit (abonneren via de website). Via de Landelijke website is een overzicht te vinden van lokale initiatieven en contactpersonen. Via de Aktie Agenda wordt geprobeerd alle lokale activiteiten te presenteren op datum, met het zoekwoord Transition, vindt je alle geposte activiteiten.

Gerelateerde artikelen en links

Eindhovense PermaBlitz
Transition Town Eindhoven: Thema-avond Windenergie
Transition Town Eindhoven
Transition Towns Nederland
Transition Towns WIKI (Engels)

In dit artikel staan allerlei interessante lampparameters, zoals ook opgenomen in de Eulumdat file.

Zie voor een vergelijk met andere lampen dit overzicht.

Samenvatting meetgegevens

parameter	meting lamp	opmerking
Kleurtemperatuur	4028 K	Neutraalwit
Lichtsterkte Iv	277 Cd	Gemeten recht onder de lamp.
Stralingshoek	138 deg	In de richting dwars op de lengterichting (C0-C180) is deze 138º berekend, en in de lengterichting van de buis (C90-C270) is de hoek 110º.
Vermogen P	18.3 W
Power Factor	0.90	Met deze powerfactor geldt dat voor iedere 1 kWh aan netto vermogen, er 0.5 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.
Lichtstroom	1072 lm
Efficiëntie	58 lm/W
CRI_Ra	70	Color Rendering Index oftewel de kleurweergave-index.
Coördinaten kleursoort diagram	x=0.3859 en y=0.4003
Fitting	TL	De ledbuis wordt direct aan de 230 V gehangen.
PAR-waarde	2.3 μMol/s/m2	Het aantal fotonen wat een gemiddelde plant ziet in het licht van deze lamp, geldend op 1 m afstand van de lamp.
S/P ratio	1.5	Dit is de factor die aangeeft hoeveel keer efficienter deze lamp is in het generen van visueel effectief licht voor het menselijk oog, bij nachtgevoeligheid (vergeleken met daggevoeligheid).
D x L buitenafmetingen	29 x 1500 mm	Buitenafmetingen van de lamp (D = diameter). De lengte is exclusief de pinnen.
L x B afmetingen lichtruimte	1474 x 29 mm	Diameter van het gebied waar het licht vandaan komt. Dit is gelijk aan de oppervlakte van de matte kap over de leds heen. Deze parameters worden in een Eulumdatfile gebruikt.
Algemene opmerkingen		De omgevingstemperatuur gedurende de hele set van metingen was 22-24 deg C. De lamp wordt een kleine 10 graden warmer dan omgevingstemperatuur. Opwarmeffect: gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈19 % en het opgenomen vermogen met ≈18 %. Spanningsafhankelijkheid: er is een kleine afhankelijkheid van lampparameters bij variatie van de voedingsspanning.
Meetrapport (PDF)	tbc
Eulumdat file		Rechtsklik op het icoon en sla het bestand op.

Overzichtstabel

Let op: de gegevens zijn (deels) afkomstig van berekeningen. Zie ook de uitleg van deze tabel op de OliNo site.

Eulumdat lichtdiagram

Het lichtdiagram geeft de helderheid aan in het C0-C180 en het C90-C270 vlak. Er is ook meer uitleg over dit diagram op de OliNo site.

Het lichtdiagram en de indicatie van de planes.

Het C0-C180 vlak (138º hier dwars op de lengterichting van de buis) en het C90-C270 (110º in de lengterichting van de buis) vlak zijn verschillend. Dwars op de lengterichting is de stralingshoek wat groter.

Verlichtingsterkte E_v op 1 m afstand, of lichtintensiteit I_v

Hierbij de plot van de gemiddelde lichtsterkte (I_v) afhankelijk van de hoek van meting t.o.v. de lamp. Dus alle lichtsterkte metingen behorende bij 1 kantelhoek, en afkomstig van verschillende draaihoeken, zijn gemiddeld. In deze grafiek is de helderheid in Cd direct af te lezen.

Het stralingsdiagram van de lamp.

Deze plot met deze gemiddelde waardes worden gebruikt om de totale lichtopbrengst te berekenen.

Het verloop van de lichtsterkte afhankelijk van de hoek t.o.v. de lamp.

Deze plot geeft grafisch weer welke verschillende meetwaardes verkregen zijn bij iedere kantelhoek. Voor een bepaalde kantelhoek zijn er zo een aantal metingen, die afkomstig zijn van verschillende draaihoeken rondom de lamp. Bij een kantelhoek van 40 graden zijn de gemeten intensiteiten in een range van 70-81 %.

Bij het berekenen van de gemiddelde lichtsterktewaardes per hoek en deze uit te zetten in een grafiek, is de stralingshoek te bepalen: dit is berekend op 110º en 138º (resp lengterichting buis en dwars daarop).

Lichtstroom

Met de meetgegevens van lux op 1 meter, gehaald uit het stralingsdiagram met de gemiddelde lichtsterktewaardes, is de lichtstroom te berekenen. Het resultaat van deze berekening voor deze lamp is 1072 lm.

Efficiëntie

Een lichtstroom van 1072 lm, en een opgenomen vermogen van 18.3 Watt, levert een efficiëntie van 58 lm/Watt.

Met de powerfactor van 0.90 geldt dat voor iedere kWh aan netto vermogen, er 0.5 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.

Tevens is van deze lamp de spanningsvorm en stroomvorm opgenomen. Hoe dat is gebeurd wordt uitgelegd op de OliNo site.

Spanningsvorm over de lamp en stroom door de lamp.

De stroom heeft geen sinusvorm, echter probeert deze wel te benaderen. Er zitten pieken in de stroomvorm, wat leidt tot hogere harmonischen. De fase loopt iets voor op de fase van de spanning. Doordat de sinusvorm wordt benaderd is de powerfactor nog mooi op de 0.9.

Wanneer het powerspectrum van de stroom bepaald wordt, dan is het aantal hogere harmonischen zichtbaar.

Het stroom vermogensspectrum, met logaritmische schaal (in % van de grootste harmonische).

Vanwege de stroompieken zijn er ook veel hogere harmonischen. Ze zijn gelukkig niet zo hoog (percentagegewijs) t.o.v. de grondharmonische van 50 Hz.

Temperatuurmetingen lamp

Temperatuursplaatje van de lamp na opwarmen

⁽¹⁾ De emissiviteit is zo ingesteld dat de temperatuur overeenkomt met een temperatuur bepaald door contactmeting.

De lamp wordt nauwelijks warm en tevens egaalwarm.

Kleurtemperatuur en licht- oftewel vermogensspectrum

Het kleurspectrum van het licht van deze lamp. Energieniveaus geldig op 1 m afstand.

De gemeten kleurtemperatuur van deze lamp is ongeveer 4025 K wat neutraalwit is.

De meting is gedaan recht onder de lamp. De kleurtemperatuur kan ook worden gemeten onder verschillende kantelhoeken.

De kleurtemperatuur van de lamp afhankelijk van de kantelhoek.

De kleurtemperatuur is gegeven voor kantelhoeken tot 65 graden, daarna is de verlichtingssterkte veel lager geworden (< 5 lux).

Kijkende naar de stralingshoek van 138 graden (dus 69 graden kantelhoek, dit is het gebied waar het meeste van het licht afgegeven wordt) dan geldt dat in dit gebied de kleurtemperatuur met ongeveer 1 % varieert.

PAR waarde en -spectrum

Uitleg over PAR, hoe de waarde te verkrijgen en de achtergrond van de gegevens is te vinden in dit artikel op de OliNo site.

Het fotonenspectrum, dan de gevoeligheidscurve, resulterend in een PAR-spectrum

Het PAR getal voor het licht van deze lamp komt uit op 2.3 μMol/s/m².

Deze waarde geldt op 1 m afstand van de lamp en tevens geldt deze waarde voor ruwweg het gebied (op 1 m afstand) binnen de stalingshoek. De stralingshoek is groot, evenals de totale lichtstroom. Uiteindelijk is het PAR getal laag vanwege het grote aanstraaloppervlak.

Als gekeken wordt naar het gedeelte van het spectrum van het licht van de lamp, dat bruikbaar is voor fotosynthese, dan komt dat neer op 63 % (geldig voor het golflengtegebied van 400-700 nm.

S/P ratio

Uitleg over S/P ratio, de waarde en het verkregen spectrum is te vinden op de OliNo site.

Het vermogensspectrum, de gevoeligheidscurves en de resulterende nacht - en dagspectra (laatste op 1 m afstand).

De oppervlakte onder het photopisch spectrum is automatisch berekend, en is wat kleiner (rode curve) dan de oppervlakte onder het scotopisch spectrum (zwarte curve), gevolg is een hoge S/P ratio van 1.5.

Zie voor meer achtergrondinformatie het uitlegartikel over S/P ratio op de OliNo website.

Kleursoort diagram

Het kleursoort diagram en de plaats van het licht van de lamp.

Het lichtpunt ligt verwijderd van het pad van de zwarte straler. Hier wordt op teruggekomen bij de CRI van deze lamp.

De kleurcoördinaten zijn x=0.3859 en y=0.4003.

Kleurweergave-index of CRI

Hierbij het plaatje van de kleurweergave index. Deze wordt goed uitgelegd op de Wiki over kleurweergave-index. De echte relevantie van de CRI waarde wordt verder in een artikel op OliNo besproken.

De gegevens mbt de kleurweergave index van het licht van deze lamp.

Deze waarde van 71 geeft aan in hoeverre het licht van deze lamp een aantal referentiekleuren kan weergeven in vergelijk met het licht van een referentiebron.

Deze waarde van 71 is lager dan de waarde van 80 die als minimum geldt voor een natuurgetrouwe kleurweergave voor alledaags gebruik, zie ook de uitleg op OliNo.

De “chromaticity difference” is 0.0091, wat aangeeft hoever de kleur van deze lamp afligt van het pad van de zwarte straler. Deze waarde is hoger dan 0.0054 en daarmee zeggende dat de CRI berekening niet nauwkeurig is en er niet van mag worden uitgegaan (het licht is te ver weg van het pad van de zwarte straler om op wit te lijken).

Spanningsafhankelijkheid

De lamp is onderzocht op hoe afhankelijk de parameters verlichtingssterkte E_v [lx], de kleurtemperatuur T [K] en het opgenomen netto vermogen P [W] zijn van de lampspanning. Uit de deling van E_v door P volgt een inschatting van de efficiëntie.

Afhankelijkheid van lampparameters van de ingestelde lampspanning.

De lampparameters variëren mee met de variatie van de aangelegde voedingsspanning. De variatie is niet lineair; boven de 240 V is er ander gedrag.

Een abrupte variatie van + of - 5 V levert een verandering van de lichtintensiteitswaardes van ≈ 1.0 %. Dit verschil in lichtintensiteit is niet zichtbaar.

Opwarm-effecten

Van deze lamp zijn de opwarm-effecten doorgemeten op de verschillende interessante parameters. Zie ook de grafiek.

Opwarmen van de lamp en het effect op lampparameters; 100 % niveau aan het begin en aan het eind gelegd

De warmup tijd is ongeveer 30 minuten. Gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈19 % en het opgenomen vermogen met ≈ 18%.

In dit artikel staan allerlei interessante lampparameters, zoals ook opgenomen in de Eulumdat file.

Zie voor een vergelijk met andere lampen dit overzicht.

Samenvatting meetgegevens

parameter	meting lamp	opmerking
Kleurtemperatuur	6121 K	Koud wit
Lichtsterkte Iv	285 Cd	Gemeten recht onder de lamp.
Stralingshoek	143 deg	In de richting dwars op de lengterichting (C0-C180) is deze 143º berekend, en in de lengterichting van de buis (C90-C270) is de hoek 111º.
Vermogen P	17.5 W
Power Factor	0.90	Met deze powerfactor geldt dat voor iedere 1 kWh aan netto vermogen, er 0.5 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.
Lichtstroom	1133 lm
Efficiëntie	65 lm/W
CRI_Ra	73	Color Rendering Index oftewel de kleurweergave-index.
Coördinaten kleursoort diagram	x=0.3199 en y=0.3293
Fitting	TL	De ledbuis wordt direct aan de 230 V gehangen.
PAR-waarde	2.6 μMol/s/m2	Het aantal fotonen wat een gemiddelde plant ziet in het licht van deze lamp, geldend op 1 m afstand van de lamp.
S/P ratio	2.0	Dit is de factor die aangeeft hoeveel keer efficienter deze lamp is in het generen van visueel effectief licht voor het menselijk oog, bij nachtgevoeligheid (vergeleken met daggevoeligheid).
D x L buitenafmetingen	29 x 1500 mm	Buitenafmetingen van de lamp (D = diameter). De lengte is exclusief de pinnen.
L x B afmetingen lichtruimte	1474 x 29 mm	Diameter van het gebied waar het licht vandaan komt. Dit is gelijk aan de oppervlakte van de matte kap over de leds heen. Deze parameters worden in een Eulumdatfile gebruikt.
Algemene opmerkingen		De omgevingstemperatuur gedurende de hele set van metingen was 23-25 deg C. Opwarmeffect: gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈19 % en het opgenomen vermogen met ≈18 %. Spanningsafhankelijkheid: er is een kleine afhankelijkheid van lampparameters bij variatie van de voedingsspanning.
Meetrapport (PDF)	tbc
Eulumdat file		Rechtsklik op het icoon en sla het bestand op.

Overzichtstabel

Let op: de gegevens zijn (deels) afkomstig van berekeningen. Zie ook de uitleg van deze tabel op de OliNo site.

Eulumdat lichtdiagram

Het lichtdiagram geeft de helderheid aan in het C0-C180 en het C90-C270 vlak. Er is ook meer uitleg over dit diagram op de OliNo site.

Het lichtdiagram en de indicatie van de planes.

Het C0-C180 vlak (143º hier dwars op de lengterichting van de buis) en het C90-C270 (111º in de lengterichting van de buis) vlak zijn verschillend. Dwars op de lengterichting is de stralingshoek wat groter.

Verlichtingsterkte E_v op 1 m afstand, of lichtintensiteit I_v

Hierbij de plot van de gemiddelde lichtsterkte (I_v) afhankelijk van de hoek van meting t.o.v. de lamp. Dus alle lichtsterkte metingen behorende bij 1 kantelhoek, en afkomstig van verschillende draaihoeken, zijn gemiddeld. In deze grafiek is de helderheid in Cd direct af te lezen.

Het stralingsdiagram van de lamp.

Deze plot met deze gemiddelde waardes worden gebruikt om de totale lichtopbrengst te berekenen.

Het verloop van de lichtsterkte afhankelijk van de hoek t.o.v. de lamp.

Deze plot geeft grafisch weer welke verschillende meetwaardes verkregen zijn bij iedere kantelhoek. Voor een bepaalde kantelhoek zijn er zo een aantal metingen, die afkomstig zijn van verschillende draaihoeken rondom de lamp. Bij een kantelhoek van 40 graden zijn de gemeten intensiteiten in een range van 67-92 %.

Bij het berekenen van de gemiddelde lichtsterktewaardes per hoek en deze uit te zetten in een grafiek, is de stralingshoek te bepalen: dit is berekend op 111º en 143º (resp lengterichting buis en dwars daarop).

Lichtstroom

Met de meetgegevens van lux op 1 meter, gehaald uit het stralingsdiagram met de gemiddelde lichtsterktewaardes, is de lichtstroom te berekenen. Het resultaat van deze berekening voor deze lamp is 1133 lm.

Efficiëntie

Een lichtstroom van 1133 lm, en een opgenomen vermogen van 17.5 Watt, levert een efficiëntie van 65 lm/Watt.

Met de powerfactor van 0.90 geldt dat voor iedere kWh aan netto vermogen, er 0.5 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.

Tevens is van deze lamp de spanningsvorm en stroomvorm opgenomen. Hoe dat is gebeurd wordt uitgelegd op de OliNo site.

Spanningsvorm over de lamp en stroom door de lamp.

De stroom heeft geen sinusvorm, echter probeert deze wel te benaderen. Er zitten pieken in de stroomvorm, wat leidt tot hogere harmonischen. De fase loopt iets voor op de fase van de spanning. Doordat de sinusvorm wordt benaderd is de powerfactor nog mooi op de 0.9.

Wanneer het powerspectrum van de stroom bepaald wordt, dan is het aantal hogere harmonischen zichtbaar.

Het stroom vermogensspectrum, met logaritmische schaal (in % van de grootste harmonische).

Vanwege de stroompieken zijn er ook veel hogere harmonischen. Ze zijn gelukkig niet zo hoog (percentagegewijs) t.o.v. de grondharmonische van 50 Hz.

Kleurtemperatuur en licht- oftewel vermogensspectrum

Het kleurspectrum van het licht van deze lamp. Energieniveaus geldig op 1 m afstand.

De gemeten kleurtemperatuur van deze lamp is ongeveer 6125 K wat koudwit is.

De meting is gedaan recht onder de lamp. De kleurtemperatuur kan ook worden gemeten onder verschillende kantelhoeken.

De kleurtemperatuur van de lamp afhankelijk van de kantelhoek.

De kleurtemperatuur is gegeven voor kantelhoeken tot 65 graden, daarna is de verlichtingssterkte veel lager geworden (< 5 lux).

Kijkende naar de stralingshoek van 143 graden (dus 71.5 graden kantelhoek, dit is het gebied waar het meeste van het licht afgegeven wordt) dan geldt dat in dit gebied de kleurtemperatuur met ongeveer (minimaal) 3 % varieert.

PAR waarde en -spectrum

Uitleg over PAR, hoe de waarde te verkrijgen en de achtergrond van de gegevens is te vinden in dit artikel op de OliNo site.

Het fotonenspectrum, dan de gevoeligheidscurve, resulterend in een PAR-spectrum

Het PAR getal voor het licht van deze lamp komt uit op 2.6 μMol/s/m².

Deze waarde geldt op 1 m afstand van de lamp en tevens geldt deze waarde voor ruwweg het gebied (op 1 m afstand) binnen de stalingshoek. De stralingshoek is groot, evenals de totale lichtstroom. Uiteindelijk is het PAR getal laag vanwege het grote aanstraaloppervlak.

Als gekeken wordt naar het gedeelte van het spectrum van het licht van de lamp, dat bruikbaar is voor fotosynthese, dan komt dat neer op 65 % (geldig voor het golflengtegebied van 400-700 nm.

S/P ratio

Uitleg over S/P ratio, de waarde en het verkregen spectrum is te vinden op de OliNo site.

Het vermogensspectrum, de gevoeligheidscurves en de resulterende nacht - en dagspectra (laatste op 1 m afstand).

De oppervlakte onder het photopisch spectrum is automatisch berekend, en is een stul kleiner (rode curve) dan de oppervlakte onder het scotopisch spectrum (zwarte curve), gevolg is een hoge S/P ratio van 2.0.

Zie voor meer achtergrondinformatie het uitlegartikel over S/P ratio op de OliNo website.

Kleursoort diagram

Het kleursoort diagram en de plaats van het licht van de lamp.

Het lichtpunt ligt op het pad van de zwarte straler. Hier wordt op teruggekomen bij de CRI van deze lamp.

De kleurcoördinaten zijn x=0.3199 en y=0.3293.

Kleurweergave-index of CRI

Hierbij het plaatje van de kleurweergave index. Deze wordt goed uitgelegd op de Wiki over kleurweergave-index. De echte relevantie van de CRI waarde wordt verder in een artikel op OliNo besproken.

De gegevens mbt de kleurweergave index van het licht van deze lamp.

Deze waarde van 73 geeft aan in hoeverre het licht van deze lamp een aantal referentiekleuren kan weergeven in vergelijk met het licht van een referentiebron.

Deze waarde van 73 is lager dan de waarde van 80 die als minimum geldt voor een natuurgetrouwe kleurweergave voor alledaags gebruik, zie ook de uitleg op OliNo.

De “chromaticity difference” is 0.0033, wat aangeeft hoever de kleur van deze lamp afligt van het pad van de zwarte straler. Deze waarde is lager dan 0.0054 en daarmee zeggende dat de CRI berekening nauwkeurig is en er van mag worden uitgegaan (het licht is dicht genoeg bij het pad van de zwarte straler om op wit te lijken).

Spanningsafhankelijkheid

De lamp is onderzocht op hoe afhankelijk de parameters verlichtingssterkte E_v [lx], de kleurtemperatuur T [K] en het opgenomen netto vermogen P [W] zijn van de lampspanning. Uit de deling van E_v door P volgt een inschatting van de efficiëntie.

Afhankelijkheid van lampparameters van de ingestelde lampspanning.

De lampparameters variëren mee met de variatie van de aangelegde voedingsspanning. De variatie is niet lineair; boven de 240 V is er ander gedrag.

Een abrupte variatie van + of - 5 V levert een verandering van de lichtintensiteitswaardes van ≈ 1.0 %. Dit verschil in lichtintensiteit is niet zichtbaar.

Opwarm-effecten

Van deze lamp zijn de opwarm-effecten doorgemeten op de verschillende interessante parameters. Zie ook de grafiek.

Opwarmen van de lamp en het effect op lampparameters; 100 % niveau aan het begin en aan het eind gelegd

De warmup tijd is ongeveer 25 minuten. Gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈19 % en het opgenomen vermogen met ≈ 18%.

In dit artikel staan allerlei interessante lampparameters, zoals ook opgenomen in de Eulumdat file.

Zie voor een vergelijk met andere lampen dit overzicht.

Samenvatting meetgegevens

parameter	meting lamp	opmerking
Kleurtemperatuur	3145 K	Warmwit
Lichtsterkte Iv	268 Cd	Gemeten recht onder de lamp.
Stralingshoek	138 deg	In de richting dwars op de lengterichting (C0-C180) is deze 138º berekend, en in de lengterichting van de buis (C90-C270) is de hoek 110º.
Vermogen P	19 W
Power Factor	0.90	Met deze powerfactor geldt dat voor iedere 1 kWh aan netto vermogen, er 0.5 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.
Lichtstroom	1036 lm
Efficiëntie	55 lm/W
CRI_Ra	65	Color Rendering Index oftewel de kleurweergave-index.
Coördinaten kleursoort diagram	x=0.4369 en y=0.4217
Fitting	TL	De ledbuis wordt direct aan de 230 V gehangen.
PAR-waarde	2.2 μMol/s/m2	Het aantal fotonen wat een gemiddelde plant ziet in het licht van deze lamp, geldend op 1 m afstand van de lamp.
S/P ratio	1.1	Dit is de factor die aangeeft hoeveel keer efficienter deze lamp is in het generen van visueel effectief licht voor het menselijk oog, bij nachtgevoeligheid (vergeleken met daggevoeligheid).
D x L buitenafmetingen	29 x 1500 mm	Buitenafmetingen van de lamp (D = diameter). De lengte is exclusief de pinnen.
L x B afmetingen lichtruimte	1474 x 29 mm	Diameter van het gebied waar het licht vandaan komt. Dit is gelijk aan de oppervlakte van de matte kap over de leds heen. Deze parameters worden in een Eulumdatfile gebruikt.
Algemene opmerkingen		De omgevingstemperatuur gedurende de hele set van metingen was 24 deg C. Opwarmeffect: gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈20 % en het opgenomen vermogen met ≈17 %. Spanningsafhankelijkheid: er is een kleine afhankelijkheid van lampparameters bij variatie van de voedingsspanning.
Meetrapport (PDF)	tbc
Eulumdat file		Rechtsklik op het icoon en sla het bestand op.

Overzichtstabel

Let op: de gegevens zijn (deels) afkomstig van berekeningen. Zie ook de uitleg van deze tabel op de OliNo site.

Eulumdat lichtdiagram

Het lichtdiagram geeft de helderheid aan in het C0-C180 en het C90-C270 vlak. Er is ook meer uitleg over dit diagram op de OliNo site.

Het lichtdiagram en de indicatie van de planes.

Het C0-C180 vlak (138º hier dwars op de lengterichting van de buis) en het C90-C270 (110º in de lengterichting van de buis) vlak zijn verschillend. Dwars op de lengterichting is de stralingshoek wat groter.

Verlichtingsterkte E_v op 1 m afstand, of lichtintensiteit I_v

Hierbij de plot van de gemiddelde lichtsterkte (I_v) afhankelijk van de hoek van meting t.o.v. de lamp. Dus alle lichtsterkte metingen behorende bij 1 kantelhoek, en afkomstig van verschillende draaihoeken, zijn gemiddeld. In deze grafiek is de helderheid in Cd direct af te lezen.

Het stralingsdiagram van de lamp.

Deze plot met deze gemiddelde waardes worden gebruikt om de totale lichtopbrengst te berekenen.

Het verloop van de lichtsterkte afhankelijk van de hoek t.o.v. de lamp.

Deze plot geeft grafisch weer welke verschillende meetwaardes verkregen zijn bij iedere kantelhoek. Voor een bepaalde kantelhoek zijn er zo een aantal metingen, die afkomstig zijn van verschillende draaihoeken rondom de lamp. Bij een kantelhoek van 40 graden zijn de gemeten intensiteiten in een range van 70-82 %.

Bij het berekenen van de gemiddelde lichtsterktewaardes per hoek en deze uit te zetten in een grafiek, is de stralingshoek te bepalen: dit is berekend op 110º en 138º (resp lengterichting buis en dwars daarop).

Lichtstroom

Met de meetgegevens van lux op 1 meter, gehaald uit het stralingsdiagram met de gemiddelde lichtsterktewaardes, is de lichtstroom te berekenen. Het resultaat van deze berekening voor deze lamp is 1036 lm.

Efficiëntie

Een lichtstroom van 1036 lm, en een opgenomen vermogen van 19.0 Watt, levert een efficiëntie van 55 lm/Watt.

Met de powerfactor van 0.90 geldt dat voor iedere kWh aan netto vermogen, er 0.5 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.

Tevens is van deze lamp de spanningsvorm en stroomvorm opgenomen. Hoe dat is gebeurd wordt uitgelegd op de OliNo site.

Spanningsvorm over de lamp en stroom door de lamp.

De stroom heeft geen sinusvorm, echter probeert deze wel te benaderen. Er zitten pieken in de stroomvorm, wat leidt tot hogere harmonischen. De fase loopt iets voor op de fase van de spanning. Doordat de sinusvorm wordt benaderd is de powerfactor nog mooi boven de 0.9.

Wanneer het powerspectrum van de stroom bepaald wordt, dan is het aantal hogere harmonischen zichtbaar.

Het stroom vermogensspectrum, met logaritmische schaal (in % van de grootste harmonische).

Vanwege de stroompieken zijn er ook veel hogere harmonischen.

Kleurtemperatuur en licht- oftewel vermogensspectrum

Het kleurspectrum van het licht van deze lamp. Energieniveaus geldig op 1 m afstand.

De gemeten kleurtemperatuur van deze lamp is ongeveer 3150 K wat warmwit is.

De meting is gedaan recht onder de lamp. De kleurtemperatuur kan ook worden gemeten onder verschillende kantelhoeken.

De kleurtemperatuur van de lamp afhankelijk van de kantelhoek.

De kleurtemperatuur is gegeven voor kantelhoeken tot 65 graden, daarna is de verlichtingssterkte veel lager geworden (< 5 lux).

Kijkende naar de stralingshoek van 138 graden (dus 69 graden kantelhoek, dit is het gebied waar het meeste van het licht afgegeven wordt) dan geldt dat in dit gebied de kleurtemperatuur met maximaal 1 % varieert.

PAR waarde en -spectrum

Uitleg over PAR, hoe de waarde te verkrijgen en de achtergrond van de gegevens is te vinden in dit artikel op de OliNo site.

Het fotonenspectrum, dan de gevoeligheidscurve, resulterend in een PAR-spectrum

Het PAR getal voor het licht van deze lamp komt uit op 2.2 μMol/s/m².

Deze waarde geldt op 1 m afstand van de lamp en tevens geldt deze waarde voor ruwweg het gebied (op 1 m afstand) binnen de stalingshoek. De stralingshoek is groot, evenals de totale lichtstroom. Uiteindelijk is het PAR getal laag vanwege het grote aanstraaloppervlak.

Als gekeken wordt naar het gedeelte van het spectrum van het licht van de lamp, dat bruikbaar is voor fotosynthese, dan komt dat neer op 62 % (geldig voor het golflengtegebied van 400-700 nm.

S/P ratio

Uitleg over S/P ratio, de waarde en het verkregen spectrum is te vinden op de OliNo site.

Het vermogensspectrum, de gevoeligheidscurves en de resulterende nacht - en dagspectra (laatste op 1 m afstand).

De oppervlakte onder het photopisch spectrum is automatisch berekend, en is ongeveer even groot (rode curve) als de oppervlakte onder het scotopisch spectrum (zwarte curve), gevolg is een lage S/P ratio van 1.1.

Zie voor meer achtergrondinformatie het uitlegartikel over S/P ratio op de OliNo website.

Kleursoort diagram

Het kleursoort diagram en de plaats van het licht van de lamp.

Het lichtpunt ligt verwijderd van het pad van de zwarte straler. Hier wordt op teruggekomen bij de CRI van deze lamp.

De kleurcoördinaten zijn x=0.4369 en y=0.4217.

Kleurweergave-index of CRI

Hierbij het plaatje van de kleurweergave index. Deze wordt goed uitgelegd op de Wiki over kleurweergave-index. De echte relevantie van de CRI waarde wordt verder in een artikel op OliNo besproken.

De gegevens mbt de kleurweergave index van het licht van deze lamp.

Deze waarde van 65 geeft aan in hoeverre het licht van deze lamp een aantal referentiekleuren kan weergeven in vergelijk met het licht van een referentiebron.

Deze waarde van 65 is lager dan de waarde van 80 die als minimum geldt voor een natuurgetrouwe kleurweergave voor alledaags gebruik, zie ook de uitleg op OliNo.

De “chromaticity difference” is 0.0069, wat aangeeft hoever de kleur van deze lamp afligt van het pad van de zwarte straler. Deze waarde is hoger dan 0.0054 en daarmee zeggende dat de CRI berekening niet nauwkeurig is en er niet van mag worden uitgegaan (het licht is niet dicht genoeg bij het pad van de zwarte straler om op wit te lijken).

Spanningsafhankelijkheid

De lamp is onderzocht op hoe afhankelijk de parameters verlichtingssterkte E_v [lx], de kleurtemperatuur T [K] en het opgenomen netto vermogen P [W] zijn van de lampspanning. Uit de deling van E_v door P volgt een inschatting van de efficiëntie.

Afhankelijkheid van lampparameters van de ingestelde lampspanning.

De lampparameters variëren mee met de variatie van de aangelegde voedingsspanning. De variatie is niet lineair; boven de 240 V is er ander gedrag.

Een abrupte variatie van + of - 5 V levert een verandering van de lichtintensiteitswaardes van ≈ 1.0 %. Dit verschil in lichtintensiteit is niet zichtbaar.

Opwarm-effecten

Van deze lamp zijn de opwarm-effecten doorgemeten op de verschillende interessante parameters. Zie ook de grafiek.

Opwarmen van de lamp en het effect op lampparameters; 100 % niveau aan het begin en aan het eind gelegd

De warmup tijd is ongeveer 35 minuten. Gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈20 % en het opgenomen vermogen met ≈ 17%.

Liander

Liander verzorgt de aansluiting en het transport van gas en elektriciteit bij 2,8 miljoen klanten in Gelderland, Noord- Holland, Flevoland, Friesland en Zuid-Holland. Als brede netbeheerder is Liander eigenaar van de gas- en elektriciteitsnetten en uitvoerder van het onderhoud, de uitbreiding en de innovatie van die netten. Ook draagt Liander bij aan een vrije energiemarkt door de overstap van klanten naar een andere leverancier mogelijk te maken. Liander staat onder toezicht van de Energiekamer. Liander is een dochteronderneming van Alliander. Alliander telt ruim 5.000 medewerkers.

Autonoom netwerk

Door allerlei ontwikkelingen in onder meer wind- en zonne-energie, micro-WKK en warmtepompen wordt de elektriciteits- voorziening steeds duurzamer, maar ook ingewikkelder. Die toenemende complexiteit vraagt om slimme, duurzame langetermijnoplossingen om ook in de toekomst de leveringszekerheid te kunnen blijven garanderen. Daarnaast zijn innovaties nodig om de (besturing van de) netten zo in te richten dat al die ontwikkelingen optimaal ingepast kunnen worden in de huidige infrastructuur. Het project in Bronsbergen sluit daar naadloos bij aan. Weliswaar is de betrouwbaarheid van het Nederlandse netwerk al bijna 100%. Maar als je stroomuitval kunt voorkomen door om te schakelen op een autonoom net, wordt die betrouwbaarheid nog groter. Een ander voordeel van een kleinschalig autonoom netwerk is dat de elektriciteit daar verbruikt wordt waar ze wordt opgewekt. En door opslag van elektriciteit kun je het gebruiken op het tijdstip dat het je uitkomt. Dat zorgt voor efficiënter gebruik van de energie en kan extra CO2 besparen. Bovendien – en daar gaat het uiteindelijk om – levert dit project heel veel waardevolle informatie op, die intelligent netbeheer op een hoger plan brengt. Zo is Liander dankzij dit project nu beter in staat de spanning in het park te reguleren. Zelfs wanneer de opbrengst van de zonnepanelen van moment tot moment sterk verschilt, bijvoorbeeld doordat er een wolk voor de zon schuift. Daarmee is ook de doelstelling behaald om de spanningskwaliteit te verbeteren.

De vakantiehuizen zijn voorzien van PV panelen en een zonnecollector

Test, test, test

Modellen en berekeningen voorspellen hoe een netwerk als dat in Bronsbergen zich gaat gedragen. Maar de praktijk kan soms wat afwijken van de theorie. Vandaar dat Liander in 2009 diverse tests heeft uitgevoerd. Zo is onderzocht:

1. Of het netwerk in het park automatisch zelfstandig gaat draaien als het openbare netwerk uitvalt en of het ook weer netjes terugschakelt op het openbare net zodra dat mogelijk is.
2. Op welke manier alle veiligheidsvoorzieningen ook in zelfstandig bedrijf het beste functioneren. Bij een fout in het netwerk op het park, moet de kabel die storing veroorzaakt nog steeds op tijd worden uitgeschakeld.
3. Hoe de accu’s zodanig te laden en te ontladen zijn dat ze het hoogste rendement opleveren bij de langste levensduur, of het net nu autonoom draait of niet.
4. Onder welke omstandigheden en bij welke afstellingen de energieverliezen in het netwerk zo laag mogelijk zijn.
5. Hoe de centrale apparatuur moet worden ingesteld om het spanningsniveau en de spanningsvorm van goede kwaliteit te houden. Ook bij sterk veranderend weer waarin de opbrengst van de zonnepanelen moeilijk te voorspellen is.

Bovenaanzicht vakantiewoning

De tests zijn probleemloos verlopen. Het autonome netwerk werkt: het kan uit zichzelf opstarten, over- en terugschakelen van en naar het openbare net en op de accu’s blijven functioneren. Daarnaast hebben de tests vooral veel kennis opgeleverd. Deze komt niet alleen van pas bij soortgelijke projecten, maar draagt vooral bij aan de kennis over het gedrag van de elektrische infrastructuur onder toekomstige omstandigheden. Zo is Liander nu beter in staat het spanningsniveau constant te houden bij sterk fluctuerende opwek. Ook kunnen we de elektriciteitsvoorziening van het openbare net en van de batterijen nu zo op elkaar afstemmen dat het netverlies minimaal is.

De ideale proeftuin

Voor dit proefproject is vakantiepark Bronsbergen de ideale locatie. De eventuele overlast van de tests is in deze omgeving relatief laag doordat de meeste huisjes niet permanent bewoond worden. Maar de keuze viel vooral op Bronsbergen omdat de belangrijkste ingrediënten voor een zelfstandig netwerk er al aanwezig waren: al bij de bouw in de jaren negentig zijn de zonnepanelen aangebracht. De investeringskosten zijn daardoor zeer overzichtelijk.
Natuurlijk moest wel het een en ander worden aangepast aan het netwerk:

• Er kwam een schakelkast tussen het openbare netwerk en het park
• In de tuin van een speciaal voor dit project aangekocht huisje plaatste Liander vier containers met in totaal 720 accu’s
• In het huisje is een compleet, hypermodern besturingssysteem ingericht

De werking van het autonome elektriciteitsnet

More Microgrids

Het project in Bronsbergen maakt deel uit van een Europees programma, More Microgrids. Daarvoor zijn verspreid over Europa zeven projecten geselecteerd, waar in de praktijk wordt onderzocht of en vooral hoe kleine autonome netwerken haalbaar zijn. Liander draagt graag bij aan dit programma, uiteraard ook om zelf belangrijke kennis op te doen op het gebied van zogenaamde ‘smart grids’. Die kan bijvoorbeeld leiden tot minder uitvalduur, doordat met intelligent netbeheer storingen kunnen worden verkort of voorkomen. Bovendien helpt die kennis ons bij het omschakelen van een traditionele naar een duurzame energievoorziening.

Gerelateerde informatie

• Brochure: Het eerste autonome elektriciteitsnetwerk in Nederland (pdf)
• The first microgrid in the Netherlands: Technische info (Nederlands, pdf)
• The first micro grid in The Netherlands: Bronsbergen | Leonardo ENERGY (Engels, pdf)
• The first micro grid in The Netherlands: Bronsbergen | Leonardo ENERGY (Engels)
• Project intelligent netbeheer | Alliander
• Micro grids: different structures for various applications | Leonardo ENERGY (Engels)
• The residential micro grid of Am Steinweg in Stutensee, Germany | Leonardo ENERGY (Engels)

Beste Nederlanders, ik denk dat we hier met een politiek én een bewustwordingsprobleem te kampen hebben. Laat maar aub Jacqueline Cramer vier keer per jaar naar haar moeder in Zuid-Spanje gaan. Het zal wel zijn dat mensen hun familie niet meer kunnen opzoeken, omdat het zogezegd slecht voor het milieu is. Onzin! Er is tenslotte een overschot aan duurzame energie, alleen het is vreemd dat we die bijna niet gebruiken.

Ik ben dus wel mee eens met de boodschap “ik wil best iets doen voor het milieu, maar het moet wel leuk blijven.” Echter, ik zou de boodschap nog krachtiger willen neerzetten “ik doe iets voor het milieu en het mag best leuk blijven.” Zelf ben ik een Spaanse, die ongeveer drie keer per jaar naar mijn familie gaat, en daarnaast nog twee cruisen per jaar doet. En ik ben zelf ook ontzettend milieubewust én doe ook iets mee voor onze duurzame samenleving. Bij ons thuis hebben we 4 zonnepanelen op ons dak en we krijgen daarnaast nog 20% van onze elektrische energie uit onze eigen windmolen. Ja, onze eigen windmolen ! Is dit niet te duur (een windmolen kopen)? Hoe kan ik als normale burger hier aan mee doen? Niet slechts over het milieu praten, maar actie ondernemen? Wil je dit ook? Lees verder.

Duurzame energie

We moeten bewust worden dat er genoeg duurzame energie in deze wereld is ! In onderstaande figuur geeft het gele blok de jaarlijkse zonne-energie weer en het blauwe blok onderaan de hoeveelheid windenergie; bovenop staat het blokje met het jaarlijks wereldenergieverbruik. Zowel zonne- als windenergie komen steeds terug; ze gaan nooit opraken.

Er is voldoende duurzame energie

Windenergie

En weten jullie dat windenergie tegenwoordig nog 7 tot 8 keer goedkoper is dan zonne-energie? Dus waar wachten we op? Ik hoor eens “windturbines zijn niet mooi, ze zijn horizon vervuilers.” Lieve Nederlanders, kunnen jullie je landschap voorstellen zonder de schattige klassieke windmolens die al honderd jaar in Nederland zijn? En weten jullie dat in het begin er schilders waren die ze wegschilderen?

Klassieke windmolens

En nu vindt iedereen dat ze in onze landschap horen. Hetzelfde gaat gebeuren met de huidige windturbines. Er zal een moment komen dat we ons Nederlandse landschap niet meer kunnen voorstellen zonder deze elegante 3-as turbines.

Moderne windturbines

Persoonlijk vind ik ze heel mooi, wellicht omdat ik daarin het nut zie. Het is net zoals de lantaarnpalen. Zijn ze mooi? Storen ze ons? Nu niet meer, maar mooi vind ik ze in ieder geval niet. Het feit is dat ze nuttig zijn, en daarom worden ze geaccepteerd.

We zouden veel meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor de opwekking van duurzame energie. Zoals we in het verleden vervuilende kolenstroom tot stand brachten, omdat dat toen nodig was. Zo moeten we nu windparken in elke provincie mogelijk maken, omdat dat nu nodig is. En omdat windenergie op het land NU en de komende 10 tot 20 jaar de beste techniek is voor Nederland, in de zin van life-cycle kosten en efficiëntie.

Spanje

Ik ben net met herfstvakantie naar mijn familie in Cervera (dichtbij Barcelona) gegaan, en ik zie daar, in tegenstelling tot Nederland, enorme oppervlaktes met windmolens en zonnepanelen. Daar geniet ik van ! Ik ben trots dat mijn land, tenminstens op duurzame energie, velemalen verder vooruit is dan Nederland (een land dat we vanuit Spanje als een van de meest vooruitstrevende landen van Europa beschouwen). Wellicht met andere dingen, zoals bijvoorbeeld logistiek, is dit wel het geval, maar als het gaat om het milieu, en wat je technisch gezien zou kunnen doen om bijvoorbeeld duurzaam stroom te genereren … soms schaam ik me dat ik hier in Nederland zit. Wat een politiek gedoe ! Wat een poldercultuur ! Iedereen moet zijn zegje hebben, en het ergste is dat het niet altijd beredeneerd wordt vanuit het milieu en de toekomst van ons en onze nakomelingen. We zeggen wel dat we in 2020 20% duurzame energie willen hebben. Maar weten jullie wat dit inhoudt? En hoe jezelf de eerste stap kunt doen om dit te bereiken? Als je een hart voor het milieu hebt, wacht niet dat de politiek het probleem voor je oplost. Doe iets !

De Windvogel

Zelf ben ik al 100% duurzaam omdat ik lid van de Windvogel ben, een coöperatieve vereniging voor het bevorderen van duurzame energie. Als je daar lid van wordt, word je meteen mede-eigenaar van vier windmolens. En als je aan zelflevering mee doet, kan je je eigen duurzame energie opwekken en voordeliger consumeren (net zoals een kropje sla uit je eigen volkstuintje). Helaas past een windmolen niet in je eigen tuin, en eigenlijk, zou hij daarin passen, zou dit niet optimaal zijn (nl. echt grote windmolens vangen meer wind en zijn efficiënter). Windturbines op land zijn het meest efficiënt en het voordeligst.

De gemeenten in Nederland doen nog best moeilijk over de vergunningen voor het plaatsen van windmolens. Als je niet wilt wachten op de overheid of totdat andere opwekkingsmethodes betaalbaar zijn: Doe mee met de Windvogel !

Door te laten zien dat een grote groep mensen windstroom uit eigen molens wil, maken we duidelijk aan het kabinet dat er echt vraag is naar deze duurzame stroom.

Zelflevering

Net zoals een kropje sla uit je volkstuintje: je maakt een bedje, je plant een zaadje, je schoffelt zo nu en dan wat, en je oogst je eigen kropje sla, of boontjes, of aardbeien.

Milieuvriendelijk, ecologisch verantwoord, goedkoop!
Zo kan dat ook met Windenergie !

De Windvogel is bezig met een pilot, samen met Eneco, voor een zeer innovatief model: het zelflevermodel.

Net zoals een kropje sla uit je volkstuintje, met zelflevering kan je je eigen duurzame energie opwekken en voordeliger consumeren:

1. Duurzaam opgewekte stroom
2. Directe koppeling naar eigen molens
3. Kostprijs niet afhankelijk van olieprijs
4. Belastingvoordelen maken overheidsstimulering meer dan overbodig
5. Leden delen in dit voordeel

Wordt eigenaar van een windmolen NU, wacht niet op de toekomst

• Wil je op het kabinet wachten?
• Wil je wachten totdat zonne-energie betaalbaar wordt? (is 8 keer zo duur als windenergie)
• Wil je wachten totdat zeewind mogelijk en betaalbaar is (is nog ruim 2 keer zo duur als landwind)?
• Wil je wachten totdat het misschien te laat is?

Zo niet, als je NU iets wilt doen:
→ Doe mee met De Windvogel !

Gerelateerde artikelen

• Duurzaamnieuws
• De Windvogel

In dit artikel staan allerlei interessante lampparameters, zoals ook opgenomen in de Eulumdat file.

Zie voor een vergelijk met andere lampen dit overzicht.

Samenvatting meetgegevens

parameter	meting lamp	opmerking
Kleurtemperatuur	3326 K	Warmwit (tegen koudwitte van warmwit aan)
Lichtsterkte Iv	446 Cd	Gemeten recht onder de lamp.
Stralingshoek	123 deg	In de richting dwars op de lengterichting (C90-C270) is deze 123º berekend, en in de lengterichting van de buis (C0-C180) is de hoek 114º. Dit is vergelijkbaar.
Vermogen P	23.4 W
Power Factor	0.83	Met deze powerfactor geldt dat voor iedere 1 kWh aan netto vermogen, er 0.7 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.
Lichtstroom	1500 lm
Efficiëntie	64 lm/W
CRI_Ra	68	Color Rendering Index oftewel de kleurweergave-index.
Coördinaten kleursoort diagram	x=0.4198 en y=0.4071
Fitting	TL	De ledbuis wordt direct aan de 230 V gehangen.
PAR-waarde	3.8 μMol/s/m2	Het aantal fotonen wat een gemiddelde plant ziet in het licht van deze lamp, geldend op 1 m afstand van de lamp.
S/P ratio	1.2	Dit is de factor die aangeeft hoeveel keer efficienter deze lamp is in het generen van visueel effectief licht voor het menselijk oog, bij nachtgevoeligheid (vergeleken met daggevoeligheid).
D x L buitenafmetingen	32 x 1500 mm	Buitenafmetingen van de lamp (D = diameter). De lengte is exclusief de pinnen.
L x B afmetingen lichtruimte	1450 x 22 mm	Diameter van het gebied waar het licht vandaan komt. Dit is gelijk aan de oppervlakte van de plaat waarop de smd-LEDs zijn gemonteerd. Deze parameters worden in een Eulumdatfile gebruikt.
Algemene opmerkingen		De omgevingstemperatuur gedurende de hele set van metingen was 22.5 deg C. Opwarmeffect: gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈8 %. Spanningsafhankelijkheid: geen afhankelijkheid van lampparameters bij variatie van de voedingsspanning. Aan het eind is er nog een closeup van de leds.
Meetrapport (PDF)	tbc
Eulumdat file		Rechtsklik op het icoon en sla het bestand op.

Overzichtstabel

Let op: de gegevens zijn (deels) afkomstig van berekeningen. Zie ook de uitleg van deze tabel op de OliNo site.

Eulumdat lichtdiagram

Het lichtdiagram geeft de helderheid aan in het C0-C180 en het C90-C270 vlak. Er is ook meer uitleg over dit diagram op de OliNo site.

Het lichtdiagram en de indicatie van de planes.

Het C0-C180 vlak (hier de lengterichting van de buis) en het C90-C270 (dwars daarop) vlak zijn weinig verschillend. Dwars op de lengterichting is de stralingshoek wat groter.

Verlichtingsterkte E_v op 1 m afstand, of lichtintensiteit I_v

Hierbij de plot van de gemiddelde lichtsterkte (I_v) afhankelijk van de hoek van meting t.o.v. de lamp. Dus alle lichtsterkte metingen behorende bij 1 kantelhoek, en afkomstig van verschillende draaihoeken, zijn gemiddeld. In deze grafiek is de helderheid in Cd direct af te lezen.

Het stralingsdiagram van de lamp.

Deze plot met deze gemiddelde waardes worden gebruikt om de totale lichtopbrengst te berekenen.

Het verloop van de lichtsterkte afhankelijk van de hoek t.o.v. de lamp.

Deze plot geeft grafisch weer welke verschillende meetwaardes verkregen zijn bij iedere kantelhoek. Voor een bepaalde kantelhoek zijn er zo een aantal metingen, die afkomstig zijn van verschillende draaihoeken rondom de lamp. Bij een kantelhoek van 40 graden zijn de gemeten intensiteiten in een range van 73-88 %.

Bij het berekenen van de gemiddelde lichtsterktewaardes per hoek en deze uit te zetten in een grafiek, is de stralingshoek te bepalen: dit is berekend op 114-123 graden.

Lichtstroom

Met de meetgegevens van lux op 1 meter, gehaald uit het stralingsdiagram met de gemiddelde lichtsterktewaardes, is de lichtstroom te berekenen. Het resultaat van deze berekening voor deze lamp is 1500 lm.

Efficiëntie

Een lichtstroom van 1500 lm, en een opgenomen vermogen van 23.4 Watt, levert een efficiëntie van 64 lm/Watt.

Met de powerfactor van 0.83 geldt dat voor iedere kWh aan netto vermogen, er 0.7 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.

Tevens is van deze lamp de spanningsvorm en stroomvorm opgenomen. Hoe dat is gebeurd wordt uitgelegd op de OliNo site.

Spanningsvorm over de lamp en stroom door de lamp.

De stroom heeft geen sinusvorm, echter probeert deze wel te benaderen. Er zitten pieken in de stroomvorm, wat leidt tot hogere harmonischen. De fase loopt iets voor op de fase van de spanning. Doordat de sinusvorm wordt benaderd is de powerfactor nog mooi boven de 0.8.

Wanneer het powerspectrum van de stroom bepaald wordt, dan is het aantal hogere harmonischen zichtbaar.

Het stroom vermogensspectrum, met logaritmische schaal (in % van de grootste harmonische).

Vanwege de stroompieken zijn er ook veel hogere harmonischen.

Kleurtemperatuur en licht- oftewel vermogensspectrum

Het kleurspectrum van het licht van deze lamp. Energieniveaus geldig op 1 m afstand.

De gemeten kleurtemperatuur van deze lamp is ongeveer 3325 K wat warmwit is (tegen het koudwitte van warmwit aan).

De meting is gedaan recht onder de lamp. De kleurtemperatuur kan ook worden gemeten onder verschillende kantelhoeken.

De kleurtemperatuur van de lamp afhankelijk van de kantelhoek.

De kleurtemperatuur is gegeven voor kantelhoeken tot 75 graden, daarna is de verlichtingssterkte veel lager geworden (< 5 lux).

Kijkende naar de stralingshoek van 123 graden (dus 61.5 graden kantelhoek, dit is het gebied waar het meeste van het licht afgegeven wordt) dan geldt dat in dit gebied de kleurtemperatuur met ongeveer 3 % afneemt.

PAR waarde en -spectrum

Uitleg over PAR, hoe de waarde te verkrijgen en de achtergrond van de gegevens is te vinden in dit artikel op de OliNo site.

Het fotonenspectrum, dan de gevoeligheidscurve, resulterend in een PAR-spectrum

Het PAR getal voor het licht van deze lamp komt uit op 3.8 μMol/s/m².

Deze waarde geldt op 1 m afstand van de lamp en tevens geldt deze waarde voor ruwweg het gebied (op 1 m afstand) binnen de stalingshoek. De stralingshoek is groot, evenals de totale lichtstroom. Uiteindelijk is het PAR getal laag vanwege het grote aanstraaloppervlak.

Als gekeken wordt naar het gedeelte van het spectrum van het licht van de lamp, dat bruikbaar is voor fotosynthese, dan komt dat neer op 63 % (geldig voor het golflengtegebied van 400-700 nm.

S/P ratio

Uitleg over S/P ratio, de waarde en het verkregen spectrum is te vinden op de OliNo site.

Het vermogensspectrum, de gevoeligheidscurves en de resulterende nacht - en dagspectra (laatste op 1 m afstand).

De oppervlakte onder het photopisch spectrum is ongeveer even groot (rode curve) als de oppervlakte onder het scotopisch spectrum (zwarte curve), gevolg is een lage S/P ratio van 1.2.

Zie voor meer achtergrondinformatie het uitlegartikel over S/P ratio op de OliNo website.

Kleursoort diagram

Het kleursoort diagram en de plaats van het licht van de lamp.

Het lichtpunt ligt dichtbij het pad van de zwarte straler. Hier wordt op teruggekomen bij de CRI van deze lamp.

De kleurcoördinaten zijn x=0.4198 en y=0.4071.

Kleurweergave-index of CRI

Hierbij het plaatje van de kleurweergave index. Deze wordt goed uitgelegd op de Wiki over kleurweergave-index. De echte relevantie van de CRI waarde wordt verder in een artikel op OliNo besproken.

De gegevens mbt de kleurweergave index van het licht van deze lamp.

Deze waarde van 68 geeft aan in hoeverre het licht van deze lamp een aantal referentiekleuren kan weergeven in vergelijk met het licht van een referentiebron.

Deze waarde van 68 is lager dan de waarde van 80 die als minimum geldt voor een natuurgetrouwe kleurweergave voor alledaags gebruik, zie ook de uitleg op OliNo.

De “chromaticity difference” is 0.004, wat aangeeft hoever de kleur van deze lamp afligt van het pad van de zwarte straler. Deze waarde is lager dan 0.0054 en daarmee zeggende dat de CRI berekening nauwkeurig is en er van mag worden uitgegaan.

Spanningsafhankelijkheid

De lamp is onderzocht op hoe afhankelijk de parameters verlichtingssterkte E_v [lx], de kleurtemperatuur T [K] en het opgenomen netto vermogen P [W] zijn van de lampspanning. Uit de deling van E_v door P volgt een inschatting van de efficiëntie.

Afhankelijkheid van lampparameters van de ingestelde lampspanning.

De lampparameters variëren nauwelijks mee met de variatie van de aangelegde voedingsspanning.

Een abrupte variatie van + of - 5 V levert een verandering van de lichtintensiteitswaardes van < 0.5 %. Dit verschil in lichtintensiteit is niet zichtbaar.

Opwarm-effecten

Van deze lamp zijn de opwarm-effecten doorgemeten op de verschillende interessante parameters. Zie ook de grafiek.

Opwarmen van de lamp en het effect op lampparameters; 100 % niveau aan het begin en aan het eind gelegd

De warmup tijd is ongeveer 25 minuten. Gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈8 %.

Closeup

De gebruikte smd-LEDs van dichterbij

In dit artikel staan allerlei interessante lampparameters, zoals ook opgenomen in de Eulumdat file.

Zie voor een vergelijk met andere lampen dit overzicht.

Samenvatting meetgegevens

parameter	meting lamp	opmerking
Kleurtemperatuur	4653 K	Neutraalwit
Lichtsterkte Iv	504 Cd	Gemeten recht onder de lamp.
Stralingshoek	130 deg	In de richting dwars op de lengterichting (C0-C270) is deze 130º berekend, en in de lengterichting van de buis (C0-C180) is de hoek 121º. Dit is vergelijkbaar.
Vermogen P	17.8 W
Power Factor	0.82	Met deze powerfactor geldt dat voor iedere 1 kWh aan netto vermogen, er 0.7 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.
Lichtstroom	1629 lm
Efficiëntie	92 lm/W
CRI_Ra	65	Color Rendering Index oftewel de kleurweergave-index.
Coördinaten kleursoort diagram	x=0.3548 en y=0.3527
Fitting	TL	De ledbuis wordt direct aan de 230 V gehangen.
PAR-waarde	4.2 μMol/s/m2	Het aantal fotonen wat een gemiddelde plant ziet in het licht van deze lamp, geldend op 1 m afstand van de lamp.
S/P ratio	1.7	Dit is de factor die aangeeft hoeveel keer efficienter deze lamp is in het generen van visueel effectief licht voor het menselijk oog, bij nachtgevoeligheid (vergeleken met daggevoeligheid).
D x L buitenafmetingen	32 x 1198 mm	Buitenafmetingen van de lamp (D = diameter). De lengte is exclusief de pinnen.
L x B afmetingen lichtruimte	1143 x 22 mm	Diameter van het gebied waar het licht vandaan komt. Dit is gelijk aan de oppervlakte van de plaat waarop de smd-LEDs zijn gemonteerd. Deze parameters worden in een Eulumdatfile gebruikt.
Algemene opmerkingen		De omgevingstemperatuur gedurende de hele set van metingen was 24 deg C. Opwarmeffect: gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈3 %. De kleurtemperatuur nemt toe met ≈2.5 %. Spanningsafhankelijkheid: geen noemenswaardige afhankelijkheid van lampparameters bij variatie van de voedingsspanning.
Meetrapport (PDF)	tbc
Eulumdat file		Rechtsklik op het icoon en sla het bestand op.

Overzichtstabel

Let op: de gegevens zijn (deels) afkomstig van berekeningen. Zie ook de uitleg van deze tabel op de OliNo site.

Eulumdat lichtdiagram

Het lichtdiagram geeft de helderheid aan in het C0-C180 en het C90-C270 vlak. Er is ook meer uitleg over dit diagram op de OliNo site.

Het lichtdiagram en de indicatie van de planes.

Het C0-C180 vlak (hier de lengterichting van de buis) en het C90-C270 (dwars daarop) vlak zijn bijna geheel gelijk.

Verlichtingsterkte E_v op 1 m afstand, of lichtintensiteit I_v

Hierbij de plot van de gemiddelde lichtsterkte (I_v) afhankelijk van de hoek van meting t.o.v. de lamp. Dus alle lichtsterkte metingen behorende bij 1 kantelhoek, en afkomstig van verschillende draaihoeken, zijn gemiddeld. In deze grafiek is de helderheid in Cd direct af te lezen.

Het stralingsdiagram van de lamp.

Deze plot met deze gemiddelde waardes worden gebruikt om de totale lichtopbrengst te berekenen.

Het verloop van de lichtsterkte afhankelijk van de hoek t.o.v. de lamp.

Deze plot geeft grafisch weer welke verschillende meetwaardes verkregen zijn bij iedere kantelhoek. Voor een bepaalde kantelhoek zijn er zo een aantal metingen, die afkomstig zijn van verschillende draaihoeken rondom de lamp. Bij een kantelhoek van 40 graden zijn de gemeten intensiteiten in een range van 74-82 %.

Bij het berekenen van de gemiddelde lichtsterktewaardes per hoek en deze uit te zetten in een grafiek, is de stralingshoek te bepalen: dit is berekend op 121-130 graden.

Lichtstroom

Met de meetgegevens van lux op 1 meter, gehaald uit het stralingsdiagram met de gemiddelde lichtsterktewaardes, is de lichtstroom te berekenen. Het resultaat van deze berekening voor deze lamp is 1145 lm.

Efficiëntie

Een lichtstroom van 1629 lm, en een opgenomen vermogen van 17.8 Watt, levert een efficiëntie van 92 lm/Watt.

Met de powerfactor van 0.82 geldt dat voor iedere kWh aan netto vermogen, er 0.7 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.

Tevens is van deze lamp de spanningsvorm en stroomvorm opgenomen. Hoe dat is gebeurd wordt uitgelegd op de OliNo site.

Spanningsvorm over de lamp en stroom door de lamp.

De stroom heeft geen sinusvorm, echter probeert deze wel te benaderen. Er zitten pieken in de stroomvorm, wat leidt tot hogere harmonischen. De fase loopt iets voor op de fase van de spanning. Doordat de sinusvorm wordt benaderd is de powerfactor nog mooi boven de 0.8.

Wanneer het powerspectrum van de stroom bepaald wordt, dan is het aantal hogere harmonischen zichtbaar.

Het stroom vermogensspectrum, met logaritmische schaal (in % van de grootste harmonische).

Vanwege de stroompieken zijn er ook veel hogere harmonischen.

Kleurtemperatuur en licht- oftewel vermogensspectrum

Het kleurspectrum van het licht van deze lamp. Energieniveaus geldig op 1 m afstand.

De gemeten kleurtemperatuur van deze lamp is ongeveer 4650 K wat neutraalwit is.

De meting is gedaan recht onder de lamp. De kleurtemperatuur kan ook worden gemeten onder verschillende kantelhoeken.

De kleurtemperatuur van de lamp afhankelijk van de kantelhoek.

De kleurtemperatuur is gegeven voor kantelhoeken tot 75 graden, daarna is de verlichtingssterkte veel lager geworden (< 5 lux).

Kijkende naar de stralingshoek van 130 graden (dus 65 graden kantelhoek, dit is het gebied waar het meeste van het licht afgegeven wordt) dan geldt dat in dit gebied de kleurtemperatuur met ongeveer 2 % afneemt.

PAR waarde en -spectrum

Uitleg over PAR, hoe de waarde te verkrijgen en de achtergrond van de gegevens is te vinden in dit artikel op de OliNo site.

Het fotonenspectrum, dan de gevoeligheidscurve, resulterend in een PAR-spectrum

Het PAR getal voor het licht van deze lamp komt uit op 4.2 μMol/s/m².

Deze waarde geldt op 1 m afstand van de lamp en tevens geldt deze waarde voor ruwweg het gebied (op 1 m afstand) binnen de stalingshoek. De stralingshoek is groot, evenals de totale lichtstroom. Uiteindelijk is het PAR getal laag vanwege het grote aanstraaloppervlak.

Als gekeken wordt naar het gedeelte van het spectrum van het licht van de lamp, dat bruikbaar is voor fotosynthese, dan komt dat neer op 64 % (geldig voor het golflengtegebied van 400-700 nm.

S/P ratio

Uitleg over S/P ratio, de waarde en het verkregen spectrum is te vinden op de OliNo site.

Het vermogensspectrum, de gevoeligheidscurves en de resulterende nacht - en dagspectra (laatste op 1 m afstand).

De oppervlakte onder het photopisch spectrum is kleiner (rode curve) dan de oppervlakte onder het scotopisch spectrum (zwarte curve), gevolg is een S/P ratio van 1.7.

Zie voor meer achtergrondinformatie het uitlegartikel over S/P ratio op de OliNo website.

Kleursoort diagram

Het kleursoort diagram en de plaats van het licht van de lamp.

Het lichtpunt ligt dichtbij het pad van de zwarte straler. Hier wordt op teruggekomen bij de CRI van deze lamp.

De kleurcoördinaten zijn x=0.3548 en y=0.3527.

Kleurweergave-index of CRI

Hierbij het plaatje van de kleurweergave index. Deze wordt goed uitgelegd op de Wiki over kleurweergave-index. De echte relevantie van de CRI waarde wordt verder in een artikel op OliNo besproken.

De gegevens mbt de kleurweergave index van het licht van deze lamp.

Deze waarde van 65 geeft aan in hoeverre het licht van deze lamp een aantal referentiekleuren kan weergeven in vergelijk met het licht van een referentiebron.

Deze waarde van 65 is lager dan de waarde van 80 die als minimum geldt voor een natuurgetrouwe kleurweergave voor alledaags gebruik, zie ook de uitleg op OliNo.

De “chromaticity difference” is 0.0032, wat aangeeft hoever de kleur van deze lamp afligt van het pad van de zwarte straler. Deze waarde is lager dan 0.0054 en daarmee zeggende dat de CRI berekening nauwkeurig is en er van mag worden uitgegaan.

Spanningsafhankelijkheid

De lamp is onderzocht op hoe afhankelijk de parameters verlichtingssterkte E_v [lx], de kleurtemperatuur T [K] en het opgenomen netto vermogen P [W] zijn van de lampspanning. Uit de deling van E_v door P volgt een inschatting van de efficiëntie.

Afhankelijkheid van lampparameters van de ingestelde lampspanning.

De lampparameters variëren nauwelijks mee met de variatie van de aangelegde voedingsspanning.

Een abrupte variatie van + of - 5 V levert een verandering van de lichtintensiteitswaardes van < 0.5 %. Dit verschil in lichtintensiteit is niet zichtbaar.

Opwarm-effecten

Van deze lamp zijn de opwarm-effecten doorgemeten op de verschillende interessante parameters. Zie ook de grafiek.

Opwarmen van de lamp en het effect op lampparameters; 100 % niveau aan het begin en aan het eind gelegd

De warmup tijd is ongeveer 30 minuten. Gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈3 %. De kleurtemperatuur neemt toe met ≈2.5 %.

In dit artikel staan allerlei interessante lampparameters, zoals ook opgenomen in de Eulumdat file.

Zie voor een vergelijk met andere lampen dit overzicht.

Samenvatting meetgegevens

parameter	meting lamp	opmerking
Kleurtemperatuur	3281 K	Warmwit (tegen koudwitte van warmwit aan)
Lichtsterkte Iv	360 Cd	Gemeten recht onder de lamp.
Stralingshoek	124 deg	In de richting dwars op de lengterichting (C0-C270) is deze 124º berekend, en in de lengterichting van de buis (C0-C180) is de hoek 117º. Dit is vergelijkbaar.
Vermogen P	17.8 W
Power Factor	0.81	Met deze powerfactor geldt dat voor iedere 1 kWh aan netto vermogen, er 0.7 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.
Lichtstroom	1145 lm
Efficiëntie	64 lm/W
CRI_Ra	68	Color Rendering Index oftewel de kleurweergave-index.
Coördinaten kleursoort diagram	x=0.4212 en y=0.4048
Fitting	TL	De ledbuis wordt direct aan de 230 V gehangen.
PAR-waarde	3.1 μMol/s/m2	Het aantal fotonen wat een gemiddelde plant ziet in het licht van deze lamp, geldend op 1 m afstand van de lamp.
S/P ratio	1.2	Dit is de factor die aangeeft hoeveel keer efficienter deze lamp is in het generen van visueel effectief licht voor het menselijk oog, bij nachtgevoeligheid (vergeleken met daggevoeligheid).
D x L buitenafmetingen	32 x 1198 mm	Buitenafmetingen van de lamp (D = diameter). De lengte is exclusief de pinnen.
L x B afmetingen lichtruimte	1143 x 22 mm	Diameter van het gebied waar het licht vandaan komt. Dit is gelijk aan de oppervlakte van de plaat waarop de smd-LEDs zijn gemonteerd. Deze parameters worden in een Eulumdatfile gebruikt.
Algemene opmerkingen		De omgevingstemperatuur gedurende de hele set van metingen was 23-23.5 deg C. Opwarmeffect: gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈7 %. Spanningsafhankelijkheid: geen afhankelijkheid van lampparameters bij variatie van de voedingsspanning.
Meetrapport (PDF)	tbc
Eulumdat file		Rechtsklik op het icoon en sla het bestand op.

Overzichtstabel

Let op: de gegevens zijn (deels) afkomstig van berekeningen. Zie ook de uitleg van deze tabel op de OliNo site.

Eulumdat lichtdiagram

Het lichtdiagram geeft de helderheid aan in het C0-C180 en het C90-C270 vlak. Er is ook meer uitleg over dit diagram op de OliNo site.

Het lichtdiagram en de indicatie van de planes.

Het C0-C180 vlak (hier de lengterichting van de buis) en het C90-C270 (dwars daarop) vlak zijn bijna geheel gelijk.

Verlichtingsterkte E_v op 1 m afstand, of lichtintensiteit I_v

Hierbij de plot van de gemiddelde lichtsterkte (I_v) afhankelijk van de hoek van meting t.o.v. de lamp. Dus alle lichtsterkte metingen behorende bij 1 kantelhoek, en afkomstig van verschillende draaihoeken, zijn gemiddeld. In deze grafiek is de helderheid in Cd direct af te lezen.

Het stralingsdiagram van de lamp.

Deze plot met deze gemiddelde waardes worden gebruikt om de totale lichtopbrengst te berekenen.

Het verloop van de lichtsterkte afhankelijk van de hoek t.o.v. de lamp.

Deze plot geeft grafisch weer welke verschillende meetwaardes verkregen zijn bij iedere kantelhoek. Voor een bepaalde kantelhoek zijn er zo een aantal metingen, die afkomstig zijn van verschillende draaihoeken rondom de lamp. Bij een kantelhoek van 40 graden zijn de gemeten intensiteiten in een range van 72-82 %.

Bij het berekenen van de gemiddelde lichtsterktewaardes per hoek en deze uit te zetten in een grafiek, is de stralingshoek te bepalen: dit is berekend op 117-124 graden.

Lichtstroom

Met de meetgegevens van lux op 1 meter, gehaald uit het stralingsdiagram met de gemiddelde lichtsterktewaardes, is de lichtstroom te berekenen. Het resultaat van deze berekening voor deze lamp is 1145 lm.

Efficiëntie

Een lichtstroom van 1145 lm, en een opgenomen vermogen van 17.8 Watt, levert een efficiëntie van 64 lm/Watt.

Met de powerfactor van 0.81 geldt dat voor iedere kWh aan netto vermogen, er 0.7 kVAhr aan reactief vermogen is geweest.

Tevens is van deze lamp de spanningsvorm en stroomvorm opgenomen. Hoe dat is gebeurd wordt uitgelegd op de OliNo site.

Spanningsvorm over de lamp en stroom door de lamp.

De stroom heeft geen sinusvorm, echter probeert deze wel te benaderen. Er zitten pieken in de stroomvorm, wat leidt tot hogere harmonischen. De fase loopt iets voor op de fase van de spanning. Doordat de sinusvorm wordt benaderd is de powerfactor nog mooi boven de 0.8.

Wanneer het powerspectrum van de stroom bepaald wordt, dan is het aantal hogere harmonischen zichtbaar.

Het stroom vermogensspectrum, met logaritmische schaal (in % van de grootste harmonische).

Vanwege de stroompieken zijn er ook veel hogere harmonischen.

Kleurtemperatuur en licht- oftewel vermogensspectrum

Het kleurspectrum van het licht van deze lamp. Energieniveaus geldig op 1 m afstand.

De gemeten kleurtemperatuur van deze lamp is ongeveer 3275 K wat warmwit is (tegen het koudwitte van warmwit aan).

De meting is gedaan recht onder de lamp. De kleurtemperatuur kan ook worden gemeten onder verschillende kantelhoeken.

De kleurtemperatuur van de lamp afhankelijk van de kantelhoek.

De kleurtemperatuur is gegeven voor kantelhoeken tot 75 graden, daarna is de verlichtingssterkte veel lager geworden (< 5 lux).

Kijkende naar de stralingshoek van 124 graden (dus 62 graden kantelhoek, dit is het gebied waar het meeste van het licht afgegeven wordt) dan geldt dat in dit gebied de kleurtemperatuur met ongeveer 3 % afneemt.

PAR waarde en -spectrum

Uitleg over PAR, hoe de waarde te verkrijgen en de achtergrond van de gegevens is te vinden in dit artikel op de OliNo site.

Het fotonenspectrum, dan de gevoeligheidscurve, resulterend in een PAR-spectrum

Het PAR getal voor het licht van deze lamp komt uit op 3.1 μMol/s/m².

Deze waarde geldt op 1 m afstand van de lamp en tevens geldt deze waarde voor ruwweg het gebied (op 1 m afstand) binnen de stalingshoek. De stralingshoek is groot, evenals de totale lichtstroom. Uiteindelijk is het PAR getal laag vanwege het grote aanstraaloppervlak.

Als gekeken wordt naar het gedeelte van het spectrum van het licht van de lamp, dat bruikbaar is voor fotosynthese, dan komt dat neer op 63 % (geldig voor het golflengtegebied van 400-700 nm.

S/P ratio

Uitleg over S/P ratio, de waarde en het verkregen spectrum is te vinden op de OliNo site.

Het vermogensspectrum, de gevoeligheidscurves en de resulterende nacht - en dagspectra (laatste op 1 m afstand).

De oppervlakte onder het photopisch spectrum is ongeveer even groot (rode curve) als de oppervlakte onder het scotopisch spectrum (zwarte curve), gevolg is een lage S/P ratio van 1.2.

Zie voor meer achtergrondinformatie het uitlegartikel over S/P ratio op de OliNo website.

Kleursoort diagram

Het kleursoort diagram en de plaats van het licht van de lamp.

Het lichtpunt ligt dichtbij het pad van de zwarte straler. Hier wordt op teruggekomen bij de CRI van deze lamp. De kleurcoördinaten zijn x=0.4212 en y=0.4048.

Kleurweergave-index of CRI

Hierbij het plaatje van de kleurweergave index. Deze wordt goed uitgelegd op de Wiki over kleurweergave-index. De echte relevantie van de CRI waarde wordt verder in een artikel op OliNo besproken.

De gegevens mbt de kleurweergave index van het licht van deze lamp.

Deze waarde van 68 geeft aan in hoeverre het licht van deze lamp een aantal referentiekleuren kan weergeven in vergelijk met het licht van een referentiebron.

Deze waarde van 68 is lager dan de waarde van 80 die als minimum geldt voor een natuurgetrouwe kleurweergave voor alledaags gebruik, zie ook de uitleg op OliNo.

De “chromaticity difference” is 0.0028, wat aangeeft hoever de kleur van deze lamp afligt van het pad van de zwarte straler. Deze waarde is lager dan 0.0054 en daarmee zeggende dat de CRI berekening nauwkeurig is en er van mag worden uitgegaan.

Spanningsafhankelijkheid

De lamp is onderzocht op hoe afhankelijk de parameters verlichtingssterkte E_v [lx], de kleurtemperatuur T [K] en het opgenomen netto vermogen P [W] zijn van de lampspanning. Uit de deling van E_v door P volgt een inschatting van de efficiëntie.

Afhankelijkheid van lampparameters van de ingestelde lampspanning.

De lampparameters variëren nauwelijks mee met de variatie van de aangelegde voedingsspanning.

Een abrupte variatie van + of - 5 V levert een verandering van de lichtintensiteitswaardes van < 0.5 %. Dit verschil in lichtintensiteit is niet zichtbaar.

Opwarm-effecten

Van deze lamp zijn de opwarm-effecten doorgemeten op de verschillende interessante parameters. Zie ook de grafiek.

Opwarmen van de lamp en het effect op lampparameters; 100 % niveau aan het begin en aan het eind gelegd

De warmup tijd is ongeveer 25 minuten. Gedurende de opwarming neemt de verlichtingssterkte af met ≈7 %.

Mijn huis heeft op de 1e verdieping een woonkamer met een balkon. Het balkon is een betonnen plaat welke door de buitenmuur en binnenmuur steekt. Hoewel de spouwmuren van het huis zijn geïsoleerd, vormt het balkon een thermische verbinding tussen de buitenmuur en binnenmuur.

De muur grenzend aan het balkon is voorzien van een cv radiator. Ik verwachtte dat er via deze muur en het balkon makkelijk warmte naar buiten zou kunnen lekken.

Een methode om dit warmteverlies te beperken, is de radiator aan de achterzijde voorzien van radiatorfolie, waardoor er minder warmte van de radiator naar de muur wordt gestraald. Echter in mijn geval ging dat niet omdat de achterzijde van de radiator niet vlak is, maar voorzien van “ribbels” waardoor de folie er niet netjes opgeplakt kan worden.

In plaats daarvan heb ik ervoor gekozen om het hele stuk muur te isoleren met noppenfollie.

De noppenfolie in detail

Achter de radiator heb ik stroken van 18 mm multiplex aangebracht. De radiator is daarmee ook 18 mm naar voren gekomen. Dit is gedaan zonder de radiator te demonteren en met de waterdruk erop, dat gaf geen problemen, de cv leidingen zijn voldoende flexibel om deze kleine verplaatsing op te vangen. Daarna zijn er 2 lagen noppenfolie isolatie (totaal 15 mm dikte) aangebracht tussen de stroken multiplex.

Noppenfolie isolatie achter de cv radiator

Daarna triplex aangebracht over de multiplex stroken, het triplex steekt aan de bovenkant en zijkant ongeveer 10 cm achter de radiator, en aan de onderzijde ongeveer 1 cm. Achter de radiator is dus een vrij groot oppervlak waar de noppenfolie niet is afgedekt, maar dat is vanuit de kamer niet te zien. De glimmende laag op de noppenfolie zal daar werken als radiatorfolie, en de stralingswarmte van de achterzijde van de radiator terug reflecteren. Tot slot heb ik de triplex voorzien van glasvlies behang, en geschilderd.

De muur ziet er weer net zo uit als eerst, maar is nu wel extra geïsoleerd
(De radiator zelf heb ik later ook nog gereinigd ).

Besparing op gasgebruik

Om een inschatting te maken van de besparing op het gasverbruik heb ik de volgende berekening gemaakt:
Mijn jaarlijkse gasverbruik is 1750 m3 per jaar. Daarvan is -afgaande op het verbruik in de zomermaanden- ongeveer 500 m3 voor koken en warm water.

Blijft er 1250 m3 gas per jaar over voor de verwarming van het hele huis.Naar schatting gaat daarvan 35 % naar de woonkamer met balkon, dus 437,5 m3 gas. Als er nu eens door de extra isolatie 5 % daarvan bespaard wordt (alweer een schatting), zou het gaan om zo’n 22 m3 gas per jaar. Bij een gasprijs van € 0,60 per m3 komt dat overeen met € 13,20 per jaar.

Deze actie heeft me aan materialen ongeveer € 25 gekost. Dus dat zou dan met zo’n twee jaar zijn terugverdiend.

Waarbij wel opgemerkt moet worden dat ik van de behang en verf nog restanten had, die ik niet in de kosten heb meegenomen. Met deze ombouw ben ik ongeveer 8 uur bezig geweest.

Gerelateerde artikelen

• Warmteverlies in buisisolatie
• Verwarming en ventilatie
• Passiefhuis