Lokabhiramam

లోకాభిరామం - మళ్లీ మొదటికి (భాషల గురించి)

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Mon, 12 Oct 2026 03:36:24 +0000

మళ్లీ మొదటికి

ఇంతకూ భాష అంటే ఏమిటి? మళ్ల మొదటికి వచ్చినము. భాష లేని కాలంలో మనిషి సైగలతో చెప్పదలచుకున్నదేదో చెప్పి ఉంటడు. దీన్ని శరీర భాష అంటము. భాషలు బాగ పరిణతి చెందిన తరువాత కూడా శరీర భాష అవసరం మాత్రం తగ్గలేదు. నోటితో పొగడుతూ, నొసటితో వెక్కిరిస్తున్నడు అని ఒక మాట ఉంది. నోటితో అంటున్నది ఒకటయితే, శరీరం మరొకటి అంటుందన్నమాట! ఇది అందరికీ అనుభవంలో ఉన్న విషయమే. మొత్తానికి మనిషి భాష నేర్చుకున్నడు. ఉన్నచోట ఉండక రకరకాల చోట్లకు వలస వెళ్లినడు. ఎక్కడికక్కడ భాషలు పుట్టినయి. వాటి మధ్యన పోలికలు ఉన్నయి. తేడాలు అంతకన్న ఎక్కువగ ఉన్నయి.

నోరు తెరిచి సులభంగా చేయగలిగిన శబ్దం అకారం. కొంచెం ముక్కును కూడా వాడితే, మ అన్న ధ్వని వీలవుతుంది. ప్రపంచంలోని అన్ని భాషలలోనూ అమ్మ అన్న మాటకు మ అనే అక్షరమే ఆధారంగ ఉంది. ఇదేరకంగ భాష పుడుతూ అభివృద్ధి చెంది బోలెడన్ని మార్పులకు గురయింది. అయినా భాష ప్రయోజనం ఒక్కటే. ఏమిటా ప్రయోజనం? అసలు భాష అంటే ఏమిటి? భావ వినిమయ మాధ్యమం అని కదా జవాబు? విషయం అర్థమయిందే? నేను ప్రశ్నకు జవాబు తెలుగులోనే చెప్పిననని గట్టిగా అనుకుంటున్న. చెప్పిన మూడు మాటలు సంస్కృతంలోనివి. వచ్చి తెలుగులో చేరిన మాటలు. ఈ రకమయిన మాటలను తొలగిస్తూ పోతే, తెలుగు చాల కొంచెమే మిగులుతుంది. మనసులో ఆలోచనను ఎదుటివారికి అందించడానికి వీలు కలిగించే దారిని భాష అనాలి. ఇది దారి కాదు. ఒక యానకం. ఈ యానకం మళ్లీ సంస్కృతం! యానకం అంటే మోసుకుపోయేది అని అర్ధము.

భావ వినిమయ మాధ్యమం అన్నా, మనసులో ఆలోచనను ఎదుటివారి వరకూ మోసుకుపోయేది అన్నా ఒకటే! ఈ రెండవ నిర్వచనం అసలయిన తెలుగు. కానీ అది మనకు తెలుగులాగ వినిపించదేమో! మన దగ్గర రక్షకభట నిలయాలు ఉంటయి. పోలీసులు ఉంటరు. తమిళనాడులో పోలీసువారి వాహనాల మీద “కావల్‌' అని రాసి ఉంటుంది. నిజానికి వాళ్లు చేస్తున్న పని “కాపలా కాయడమే'. అంటే వాళ్లు కావలివాళ్లే! ఈ మాట తెలుగు తెలిసిన ఒక పోలీసాయనకు చెప్పి చూడండి. నేను అట్ల కనిపిస్తున్ననా అంటడేమో! అది భాషలోని చిక్కు. మనకు మాట్లాడడం తరతరాలుగా సంక్రమించిన శక్తి. కనుక ఇవాళ, ఇలాగే ఎందుకు మాట్లాడుతున్నము అని ప్రశ్నించకుండ అనుకరించి నేర్చుకున్న భాషను నిర్లక్ష్యంగ వాడేస్తము. అందులోని మంచి చెడులను తర్కించే అవసరము, అవకాశమూ లేదు అనుకుంటము.

మన దేశంలో బోలెడు భాషలు ఉన్నయి. ఒక్కొక్క భాషలో బోలెడు యాసలు ఉన్నయి. యాసలు కాని రూపాలు కూడ ఎన్నో ఉన్నయి. కనుక ముఖ్యంగ మనదేశంలోవారికి భాషలతో పరిచయం, వాటి తీరుతెన్నుల గురించిన ఆలోచన చాలా ఎక్కువగ అవసరం. ప్రఖ్యాత చిత్రకారుడు, రచయిత సంజీవ్‌దేవ్‌గారు చెప్పిన ఒక విషయం నాకు గుర్తుకు వస్తున్నది. రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌గారు సంజీవదేవ్‌గారితో కబుర్లు చెపుతూ కాలం గడపడానికి తుమ్మపూడికి వచ్చినరట. ఈ రాహుల్‌ ఎవరు? అని అడిగేవారికి జవాబు చెప్పవలసిన బాధ్యత నామీద ఉందని నాకు తెలుసు. జయ యౌధేయ, సింహసేనాపతి లాంటి రచనలు చదివినవారికి సాంకృత్యాయన్‌గారి పాండిత్యము గురించి తెలిసి ఉంటుంది. ఆయన గొప్ప పండితుడు, రచయిత. ఆయన రచనలు తెలుగులో చదివే భాగ్యం నాలాంటివారికి కలిగింది. మొత్తానికి సాంకృత్యాయన్‌గారికి తెలుగు రాదు. సంజీవదేవ్‌గారితో ఆయన ఒక కామన్‌ భాషను ఎంచుకుని చర్చ సాగించి ఉంటరు. సంజీవదేవ్‌గారు కూడా గొప్ప పండితులు. ఆయనకు కూడా బోలెడు భాషలు వచ్చి ఉంటయి. కానీ ఇక్కడ విషయం అది కాదు. సాంకృత్యాయన్‌ తుమ్మపూడిలో ఉండగా, ఒక రోజు పొలాలకు వెళ్లి చూడాలన్న ఆలోచన కలిగిందట. నడిచి వెళ్లడం శ్రమ అనుకున్నరేమో, ఎద్దుల బండి కట్టించుకున్నరట. బండి నడుపుతున్నది ఒక లంబాడీ మనిషి. వీళ్లనే సుగాలీలు అని కూడా కొన్ని ప్రాంతాలలో అంటరు. మన దగ్గర వీళ్లు అనుసూచిత జాతులలో లెక్కింపబడుతున్నరు. మొత్తానికి పెద్దలిద్దరూ బండిలో ప్రయాణం చేస్తున్నరు. బండి నడుపుతున్న మనిషి తోడు వచ్చిన మరొక మనిషితో తన భాషలో సంభాషణ సాగిస్తున్నడు. రాహుల్‌ గొప్ప పండితుడు, ఒక వైపు సంజీవదేవ్‌ గారితో మాట్లాడుతూనే, మరొక వైపు బండి మనిషి మాటలను విన్నట్టున్నరు. చేరవలసిన చోటికి చేరిన తరువాత బండి దిగినరు. వెంటనే ఈయన బండి మనిషితో సంభాషణ మొదలుపెట్టినరు. ఆ మనిషి అడిగిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు చెబుతున్నడు. సంభాషణ హాయిగ సాగింది. సంజీవదేవ్‌గారు సాంకృత్యాయన్‌ గారిని “నీకు లంబాడీభాష వచ్చునా?' అని అడిగినరు. రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌ చెప్పిన జవాబును మనమందరమూ గమనించాలె. బండి మనిషి మాట్లాడుతున్నది గుజరాతీ భాష. అయితే అది కొంత మారింది. దారి వెంట మాటలను విన్న ఈ పండితుడు ఆ మార్పును అర్థం చేసుకున్నడు. ఆయనకు గుజరాతీ వచ్చు. తనకు తెలిసిన మాటలను గమనించిన మార్పులతో సహా బండి మనిషి మీద ప్రయోగించినరు. సంభాషణ సాగింది. ఇక ఎక్కువ చెప్పనవసరం లేదు.

భాషలకు దేనికవిగా, చక్కని రంగు,రుచీ వాసనలు ఉంటయని నాకు గట్టి నమ్మకం. రైల్లో కూచున్నాను. ఎదురుగ ఒక జంట, వారి ఇద్దరు పిల్లలు వచ్చి చేరినరు. గొడవగొడవగ మాట్లాడుతున్నరు. నాకు తెలుగు, తమిళం, కన్నడం, మరాఠీ, హిందీ, ఉర్దూ బెంగాలీలాంటి భాషలతో పరిచయం ఉంది. కనీసం విన్నమాట ఏ భాషలోది అన్నది సులభంగా తెలుసు కోగలను. ఈ కుటుంబం మాట్లాడుతున్నది దక్షిణాది భాష కాదు. ఉత్తరాది భాష అంతకన్నా కాదు. అందులో నాకెన్నో బాషలు వినపడుతున్నయి. మామూలుగానే కొంతకాలానికి అక్కడున్న మిగతా వాళ్లందరితోనూ మాటలు కలిసినయి. అప్పుడు నేను సందర్భం చూచి వీళ్లు మాట్లాడుతున్నది దక్షిణాది భాషలు, కొంచెం మరాఠీ కలిసిన ఒక భాష అన్నది సూచించిన. అది కొంకణి లేదా తుళు అయి ఉండాలి అని నా అనుమానం. ఏదో ఒక పేరు చెప్పి తప్పులో చిక్కడానికి నాకు భేషజం అడ్డువచ్చింది. వాళ్లు మాట్లాడుతున్నది కొంకణి అని చాలా కాలంగా హైదరాబాద్‌లో ఉండడం కారణంగ అది కూడా ఎంతో మారిందని ఆ పెద్ద మనిషి హాయిగ నవ్వుతూ చెప్పినడు. భాషల రంగు, రుచి, వాసన రుజువయింది!

భాష గురించి పద్ధతిగా పరిశీలించేవాళ్లు సెమాంటిక్స్‌ అనే ఒక పద్ధతిని గురించి చెబుతారు. ఇది భాష నిర్మాణానికి సంబంధించిన విషయం.

ఇక సింటాక్స్‌ అనే వాక్యనిర్మాణ పద్ధతి మరొకటి ఉంటుంది. బాషల మధ్యన మాటలను ఇచ్చిపుచ్చుకునే పద్ధతి ఈ రూల్స్‌ను జవదాటుతుంది. పెన్‌ అన్న ఇంగ్లీషు మాట హలంతము. దాన్ని మనం పెన్ను అని అజంతంగ మార్చుకున్నము. పెన్నులు అని దానికి బహువచనం కూడా ఏర్పరచుకున్నము. పెన్‌లు అనడం ఇబ్బందిగ ఉంటుంది. తమిళంలో “పెణ్‌' అంటే అమ్మాయి అని అర్ధం! కనుక వాళ్లు పెన్నును పేనా అన్నరు. పెన్‌ మారలేదు. పేరు మాత్రమే మారింది!

తోడల్లుని గురించి చెప్పడానికి మనవాళ్లు కోబ్రదర్‌ అని ఒక మాట వాడుతుంటరు. ఇంగ్లీషువానికి తెలియని ఇంగ్లీషు మాట ఇది! జోక్‌ కాదు, ప్రపంచంలోని అన్ని డిక్షనరీలలో వెతికినా ఈ మాట మీకు కనిపించదు. మనతో కలిసి పనిచేసే మనిషి కోవర్కర్‌. మనతోబాటు ఒక మనిషికి అంటే మామగారికి అల్లుడయిన మరొక పెద్ద మనిషి, అయితే గీతే, కో సన్ ఇన్ లా కావాలి. ఈ కోబ్రదర్‌ ఎక్కడినుంచీ వచ్చిందో తెలియదు. గుండెలు గట్టిగ పట్టుకుని వినండి. ఇంగ్లీషు భాషలో తోడల్లుడుగారిని బ్రదర్‌ ఇన్‌ లా అంటరు. భార్య తోబుట్టువును కూడా ఈ మాటతోనే పిలుస్తరు. కజిన్‌ అంటే వాళ్లకు తేడా తెలియదు. మనకు మాత్రం బాబాయి కొడుకు వేరు, మామయ్య కొడుకు వేరు. భాషలలోని రంగులో, రుచిలో, వాసనలో ఛాయలు కూడా ఉంటయన్నమాట! మన భాష నేర్చుకోవాలంటేనే గగనం అవుతున్నది. ఇక మరో భాష నేర్చుకోవాలంటే, ఎంత కష్టమో ఆలోచించండి. కానీ, మనం చాలా భాషలు సులభంగానే నేర్చుకుంటున్నము.

మొక్కపాటి వారి పార్వతీశం : వాకాటి పాండురంగరావ్

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Fri, 09 Oct 2026 12:40:38 +0000

వీధి దీపం తమిళ కథ : Telugu version

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Wed, 07 Oct 2026 07:24:31 +0000

Street lamp : A Tamil Story retold by me

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Tue, 06 Oct 2026 10:00:03 +0000

Street lamp

A story in Tamil by Pudumaippithan famous Tamil writer

Retold in English by me

At the street corner there is a Municipal lamp lonely without any company. It lived for long trying to spread its scant light. Youth, old age then death! These are not after all not taken as a contract by humans! So,the street lamp also is now old.

Its stone pillar is now tilted a little. Glass shade is also broken on one side. Children throwing stones playfully do not perhaps know that lamp also would feel bad. Did the wind take out its breath in one go? Nay. It cruelly put the lamp into trouble step by step and left it half dead. Is the lamp able to spread its light even at least when the winds take pity? Not anymore. Who looks after it when it catches cold during rains?

Does the wind know that?

There is no need for this lamp anymore in this area, they say.

The lamp also has a friend.

He is an old man.

Friendship Blossoms well between people of similar age.

What is Peculiar about it?

Lamp has the old man.

Old man has the lamp.

Old man is not aware that the lamp is being uprooted.

How can he know that?

Does he not go for begging for food around?

How can anyone live without food?

It's true that the streetlamp is his sole friend.

What benefit can he derive from its light?

He came back that evening.

There was only a ditch there.

Darkness! Very dark!

It was like a blind man whose hand stick was snatched by somebody, and he was gropping not knowing which way to go.

On that day the world turned into a void and useless.

Any mental solace!

Where does it come from?

The streetlamp was after all broken; but to him it was giving some solace. Maybe there is no light, but there was that stone pillar to touch and take pleasure.

Next morning, people going that way, saw there the dead body of an old man.

On that day a new lamp was fixed there.

That was an electric lamp.

Children were jumping around and playing around it.

Who would be worried about the old lamp and the old man?

Just like them even these children would one day turn old.

But what about it?

It is all the same anywhere and anytime.

Old gives way to the new.

New comes into force.

That is the nature of this world!

లోకాభిరామం - ఓహ్ కలకత్తా! On my first trip to Calcutta

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Sat, 03 Oct 2026 03:49:29 +0000

ఓహ్ కలకత్తా

చదువరీ! మీరీ లోకాభిరామమున క్రమముగ నాతోబాటు సంచరించుచుంటిరా? ధన్యవాదములు. కాని మిమ్ము కలకత్తా నగరపు బస్సులు, ట్రాములలో వదిలి నేను మరి ఎక్కడికో వెళ్లినట్లుంటిని. రండు, మరొకమారు కలకత్తాలో తిరుగుదము. తొలి విడత జ్ఞాపకములే తంపరలుగ తలలెత్తుచున్నవి!

బురద: కలకత్తాకు నేను మొదటిసారి వానల సీజన్‌లో పోయినట్లున్న. అక్కడ బోలెడంత బీదతనం, పాతదనం ఎదురయినయి. భవనాలన్నీ పాతవి. ప్రతి ఆవరణలోనూ నాలుగు మూలల నీటి మడుగు, అందులో చేపలుంటయట. మరీ సముద్రం తేమ వాతావరణం. స్నానం చేసి బయటకు వస్తుంటే ఒళ్లు మళ్లీ జిడ్డుగ ఉంటుంది. అక్కడి వారికది అలవాట వుతుందేమో. ముత్యాలలాగ ఉంటరందర. పరిశోధన సంస్థలో కూడా పొడగరి మగవారు, సిసలయిన బెంగాలీ పంచెకట్టులో రావడం గమనించిన. వారెంత శుభ్రంగా ఉంటరో నగరమంత మురికిగ ఉంది అప్పట్లో. నగరం నడిబొడ్డున వారాలపాటు చెత్తకుప్పలు ఉండడం చూచిన.

పులి మీద పుట్ర అన్నట్టు (అంటే ఏమిటని, నాకయితే తెలియదు) వాన మొదలయింది. కలకత్తాలో బురద నల్లగ ఉంది. బట్టలకు తగిలితే వదలదని చెప్పినరు. నగరంలోని కేంద్రంలో ఒకచోట డక్‌బ్యాక్‌ అని ఒక అంగడి ఉంది. ఆ బ్రాండ్‌ రెయిన్‌ కోట్లు ఉంటయని తెలుసు. గాలి ఊది నింపే దిండ్లు కూడ ఉన్నయి వారి దగ్గర. అన్నిటికీ మించి గనుల్లో వాడే గమ్‌బూట్లు, పిక్కల దాకా ఉండేవి అమ్ముతున్నరు! నమ్మండి. వాటిని కొనేందుకు అందరూ క్యూలో నిలబడి ఉన్నరు. ఆ ఊరంతా నల్లని బురద. కనుక బురద నుంచి రక్షణ! బీదవాళ్లుండే గుడిసెలు, కోడిగూళ్లలాగున్నయి. వానతో వాటి చుట్టు బురద చీదరయింది. పాపం ఎట్ల బతుకుతరో అనిపించింది.

కలకత్తాలో మనుషులు తొక్కేవికాక, లాగే రిక్షాలున్నాయి. ఆ రిక్షా వాళ్ల దగ్గర ఒక సత్తు కంచం ఉంటుంది. పేలపిండి లాంటి పిండి, కానీ పసుపు చాయలో ఉంది. కంచంలో కొలిపించుకుని, నీరు కలిపి పిసికి తింటున్నరు. కొంచెం ఉప్పు, లేదా బెల్లం ముక్క ఆధరువు! అదే తిండి. మరి ఇల్లంటూ ఉందా? ఏమో?

భీ భిల్‌ భెయిట్‌: బి.ఎన్‌.ముఖర్జీ అనే బిశ్వనాథ్‌ బాబూ గురించి చెప్పకుండా కలకత్తా యాత్ర పూర్తి కాకూడదు. సన్నిహితులకు ఆయన బిషన్‌దా! హ్యూమన్‌ జెనెటిక్స్‌, అందునా నేను ఎన్నుకున్న పాపులేషన్‌ జెనెటిక్స్‌ రంగంలో పేరెన్నికగన్న పరిశోధకుడు. ఆయనను చూస్తే, సంస్థలో ఏ క్లర్కుగానో పని చేస్తాడేమో అనిపించేంత సాదాసీదా మనిషి. సొంత తమ్ముళ్లలాగ మా ముగ్గురిని (నేను, పటియాలా పిల్లలిద్దరు) అక్కున చేర్చుకున్నడాయన. ఏ మాత్రం దాచకుండా, తాము వాడుతున్న సాంకేతిక పద్ధతులన్నీ మాకు నేర్పసాగినడు. అప్పట్లో కలకత్తాలో విద్యుత్తు కొరత బాగ ఉంది. కరెంటు గంటలపాటు పోతుంది. దాని పేరు లోడ్‌ షెడింగ్‌. వచ్చినప్పుడు వోల్టేజ్‌ సరిగా ఉండదు. మా ప్రయోగాలు, కరెంటు మీద ఆధారపడే రకం. కరెంటు రాగానే బిషన్‌దా ‘హౌ ఇజ్‌ ధ భోల్టేజ్‌’ అని అడిగేవాడు. ప్రయోగం పెట్టిన తరువాత ‘భి భిల్‌ హోప్‌’ అనేవాడు. కరెంటు పొయ్యిందనుకోండి. ‘భి భిల్‌ భెయిట్‌’ అనేవాడు. ఆశావాదం. మరీ మంచి వాడు బిషేన్‌దా. (దా, దాదా అన్నవి ‘అన్న’ను సంబోధించే మాటలు) ఆయన దగ్గర ఎంతో నేర్చుకున్న. అందులో కొంత సైన్సు. మిగిలింది సెన్సు!

ల్యాబ్‌లో ఇద్దరు టెక్నికల్‌ అసిస్టెంట్స్‌ ఉండేవారు. ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే, లాబ్‌ నుంచి ప్రకటించిన పరిశోధన పత్రాలలో అన్నింటిలోనూ సైంటిస్టులతో బాటు వీళ్ల పేర్లు కూడా ఉండేవి. ఆ ఇద్దర్లో ఒకతను దోస్త్‌ అయ్యినడు. కలిసి ఊరు తిరగడానికి కూడా వచ్చినడు. ఒకచోట పెద్ద హోర్డింగ్‌ చూచి ‘సాధనా ఔషధాలయ్‌’ అని చదివిన. ఇంచుమించు హిందీ అక్షరాలే. కనుక చదవగలిగిన. మిత్రుడు ‘నీకు బెంగాలీ వచ్చా?’ అంటూ ఆశ్చర్యపోయినడు. ‘ఓ! వచ్చు!’ అని గొప్పలు పోయిన. ‘బ్రిష్టి పొరిచేన్‌’ అన్నడు. వాన కురుస్తున్నది అంటున్నావని ఇంగ్లీషులో చెప్పిన. సంస్కృతంలో వృష్టి అంటే వర్షం. చినుకులు పడుతున్నయి. కాస్తంత కామన్‌సెన్స్‌. ‘నీకు నిజంగా బంగ్లా తెలుసులాగుంద’ని అతను ఆశ్చర్యపోయినడు.

శరత్‌బాబు: బొన్‌హుగ్లీలో ఐఎస్‌ఐ హాస్టల్‌, సంస్థ ఆవరణలోనే ఉంది. ముందుండే రోడ్డు దాటితే చిన్నచిన్న దుకాణాలుండేవి. వాటిలో ఒక దాంట్లో బిస్కెట్లు, చిరుతిండి అమ్ముతరు. ఒక యువకుడు, చదువుకున్న మనిషి, ఆ అంగడిని నడుపుతున్నడు. బ్రిటానియా బిస్కెట్లకు కలకత్తా కేంద్రం. అన్ని రకాల బిస్కెట్ల పొట్లాలలో కాక, బరువు ప్రకారం అమ్ము తడతను. నాకు మొదటి నుంచీ బిస్కెట్లంటే ప్రాణం. కొందమని వెళ్లిన. అంగట్లో లోపట ఒక క్యాలెండర్‌ ఉంది. ఆశ్చర్యంగా దాని మీద నవలాకారుడు శరచ్చంద్ర ఛటర్జీ బొమ్మ ఉంది. ‘శరత్‌బాబు’ అన్న ఆశ్చర్యంగనే. మన దగ్గర రచయితల క్యాలెండర్‌ కలలోని మాట. అతనికి నేను స్థానికుడిని కానని తెలుసు. అతను అంతకన్న ఆశ్చర్యపోయినడు. ‘నీకెట్లా తెలుస’న్నడు. ‘తెలియడమేమిటి? ఆయన నవలలు, కథలు అన్నీ చదివిన’ అన్న నేను. నేను తీవ్రంగా అభిమానించే నలుగురయిదుగురు రచయితలలో శరత్‌ ఒకరు. నాటికీ, నేటికీ. ఇద్దరమూ, అనువాదాల గురించి బెంగాలీ రచయితల గురించి చర్చ సాగించినము. నేను రోడ్డు మీద కనిపిస్తే చాలు ‘పండిత్‌ మోషాయ్‌! (మహాశయ్‌!) నొమొష్కార్‌!’ అని పలకరించినడాయన నేనున్నన్ని నాళ్లూనూ!

పుస్తకాల ప్రసక్తి వచ్చింది గనుక, కలకత్తాలోని రొబీంద్ర సరణి ప్రాంతంలోని సెకండ్‌ హ్యాండ్‌ పుస్తకాల అంగళ్లను గురించి చెప్పుకోవాలె. అక్కడ వరుసబెట్టి దుకాణాలు. అరుదయిన పుస్తకాలు దొరుకుతయి. అది యూనివర్సిటీ దగ్గరి ప్రాంతం. అందరూ ముగియబడి పుస్తకాలు కొంటుంటరు. ఆ ప్రాంతంలోనే ఇండియా కాఫీ హౌస్‌ ఉంటుంది. ఉండేది అనాలె. దాన్ని ఎత్తివేశినరట. రబీంద్రనాథ్‌ టాగోర్‌ నిత్యమూ అక్కడ వచ్చి టీ తాగేవాడట. రెండు కప్పులూ టీ అడిగేవాడట. ఎందుకు అని అడిగితే ఒకటి నాకు, మరొకటి గడ్డానికి అనేవాడట.

ఆ పక్కనే మరొక వీధి ఉంటుంది. చైనా బజార్‌ అంటారేమో గుర్తు లేదు. అక్కడ అంగళ్లన్నీ చైనా వారు నడుపుతరు. అక్కడ అన్ని రకాల పాదరక్షలు అమ్ముతరు. ఒకనాడు వెళ్లి కొలత ఇస్తే, మనకు కావలసిన రకంగా షూస్‌, శాండల్స్‌ కుట్టి ఇస్తరు. వాళ్ల మెటీరియల్‌, డిజైన్లు బాగున్నాయి. నేను షూస్‌, శాండల్‌ (బెల్ట్‌ బూట్స్‌) రెండూ కుట్టించుకున్న. మూడవ నాడు డెలివరీ, ధర చాలా సరసమయింది. హైదరాబాద్‌లో యూనివర్సిటీలో ఎంతమంది అడిగినరో వాటి గురించి!

కలకత్తాలో తిండితోబాటు, అన్నీ చవకగ దొరుకుతాయనిపించింది. వంద రూపాయలకు మంచి సూట్‌కేస్‌ కొన్న. జ్యూట్‌ సంచులు, అందమయినవి కొన్ని తెచ్చిన. తిండి, మిఠాయిల సంగతి చెప్ప నవసరం లేదు. గ్రేట్‌ ఈస్టర్న్‌ హోటేల్‌ ప్రాంతంలో ఒక స్వీట్‌షాప్‌, రెస్టారెంట్‌ ఉంది. మనకు తెలియని రకాలెన్నో అక్కడ దొరికినయి. వీలయినన్ని సార్లు అక్కడికి వెళ్లి వీలయినన్ని రకాలు తిన్న. మొదలే స్వీట్లంటే ఇష్టం. అది బెంగాలీ వారి మూల లక్షణాలలో ఒకటని తెలిసిపోయింది. ఎన్ని స్వీట్లు తిన్ననో తెలియదు.

రసగుల్లా (ఛ, రొష్షగొల్లా అనాలి)లను కనుగొన్న కె.సీ.దాస్‌ వారి అంగడి ప్రపంచ ప్రసిద్ధమయినది. ఇరవయికి పైన రకాల రసగుల్లాలున్నయి అక్కడ. అప్పటికే సీల్‌ చేసిన టిన్నులు అమ్మడం మొదలయింది. రెండు టిన్నులు కొన్న. అక్కడే సూట్‌కేస్‌ కూడా కొన్న గనుక, దాన్ని నింపాలి. హాస్టల్లో మిత్రులకు ఇవ్వాలనే మంచి ఉద్దేశంతో మరేవో స్వీట్లు అట్టపెట్టెలో కొన్న. అది నేను బయలుదేరే రోజు. చాలా ముందుగ బయలుదేరకపోతే ట్రాఫిక్‌ జామ్‌లో ఇరుక్కుంటవని హెచ్చరించినరు. మధ్యాహ్నమే బయలు దేరాలె. నేను గదికి వచ్చేసరికి హాస్టల్లో ఎవరూ లేరు. ల్యాబ్‌కు వెళ్లే టైం లేదు. వీడ్కోలు కార్యక్రమం అయిపోయింది. అట్టపెట్టె స్వీట్లు, సూట్‌కేస్‌లో పెట్టడానికి లేదు. బెంగాలీ తడి రకం. కనుక మొత్తమన్నీ లంచ్‌గ తినేశిన.

పార్క్‌ స్ట్రీట్‌ అమ్మాయి: ఈ అమ్మాయిని గురించి చెప్పకుండా ముగించడం అన్యాయమే అవుతుంది. పార్క్‌ స్ట్రీట్‌ అంటే, కలకత్తాలోని మాడరన్‌ షాపింగ్‌ ప్రాంతం. అంగళ్ల మధ్యన విండో షాపింగ్‌ చేస్తూ తిరుగుతున్న. ఒక అందమయిన అమ్మాయి, చక్కని దుస్తుల్లో ఉంది. నన్ను చూచి చిరునవ్వింది. అర్థంగాక నా మానాన నేను పోతున్న. వెంట నడిచింది. కాసేపటికి నా చేయి పట్టుకున్నది. ‘మా ఇంటికి పోదాం పద!’ అన్నది. మట్టిబుర్ర నాది. అర్థం కాలేదు మొదట్లో. అర్థమయింతరువాత ‘రాను’ అన్న. నాలుగు రోజుల తరువాత మళ్లీ కనిపించింది. నవ్వింది. ‘నీవు పిరికివానివి’ అనేసి వెళ్లిపోయింది.

బిచ్చగాడు - నాళము కృష్ణారావు కవిత 1929

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Fri, 02 Oct 2026 14:07:13 +0000

సామల సదాశివ స్వరలయలు : ప్రారంభ వ్యాసం

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Fri, 02 Oct 2026 11:26:03 +0000

Swaralayalu

పండిత్‌ నెహ్రూ మనదేశ ప్రధానిగా ఉండగా బి.వి. కేస్కర్‌ ప్రసారశాఖ మంత్రి. అతడు శాస్త్రీయసంగీతం బాగా తెలిసినవాడు. ఆ సంగీతం పట్ల వల్లమాలిన అభిమానం గలవాడు. అది అభిమానం మాత్రమే అంటే సరిపోదు. అదొక చాదస్తం. ఆ చాదస్తం వలన తన ఆధీనంలోని ఆలిండియా రేడియో కార్యక్రమాల కోసం కొన్ని విడ్డూరమైన ఆదేశాలు జారీ చేసినాడు. అందులో ఒకటి, ఆలిండియా రేడియో ఎప్పుడైనా శాస్త్రీయ సంగీతాన్నే ప్రసారం చేయాలె, అది హిందుస్తానీ అయినా పర్వాలేదు.

కర్ణాటక అయినా పర్వాలేదు. కానీ శాస్త్రీయంకాని కార్యక్రమాలు ప్రసారం చేయకూడదు. ముఖ్యంగా సినీ గీతాలు ప్రసారం చేయకూడదు. ఈ ఆదేశం ఎంత అందంగా వుందో చూచినారా! ఏ కొందరో వినేది శాస్త్రీయ సంగీతం. అధిక సంఖ్యాకులు వినాలని కోరేది సినిమా సంగీతం. మాస్‌ మీడియాను క్లాస్‌ మీడియా చేసే ప్రయత్నమిది. ఈ ఆదేశం కారణంగా రేడియోస్టేషన్లలో భద్రపరచబడిన ఎన్నెన్ని సినిమా పాటల రికార్డులు నష్టమైనాయో!

ఇంకొక ఆదేశం. హార్మోనియం విదేశీవాద్యం కనుక అది రేడియోస్టేషన్లలో వుండగూడదు, ఎంతటి గాయికా గాయకులైనా హార్మోనియం పట్టుకొని రేడియోస్టేషన్లలో ప్రవేశించకూడదు. ఆ కాలంలో ప్రఖ్యాత గాయికా గాయకులు హార్మోనియం సహకారంతోనే గాన కచ్చేరీ నిర్వహించేవాళ్ళు. బేగం అఖ్తర్‌ కారణంగా, పండిత్‌ నెహ్రూ కారణంగా కేస్కర్‌ రేడియో స్టేషన్లకు హార్మోనియంను అనుమతించినాడు. ఆ ముచ్చట్లు తరువాత చెప్తాను.

మరొక ఆదేశం. ఎంతగొప్ప గాయికా గాయకులైనా రేడియోస్టేషన్లో పాడటానికి ముందు “వాయిస్‌ టెస్ట్‌” జరిపించుకోవాలి. అప్పటివన్నీ “లైవ్‌ ప్రోగ్రాములు” కనుక స్వరపరీక్ష చేయించటం సబబే అనిపిస్తుంది. కానీ వేల సంఖ్యలో వుండే శ్రోతల మధ్య కూర్చుండి మైక్‌ సహకారమున్నా లేకున్నా గంటలు గంటలు తమ సంగీతాన్ని వినిపించే ఆనాటి గాయికా గాయకులకు స్వరపరీక్ష నిర్వహించటమంటే వాళ్ళను అవమానించటమే. వాయిస్‌ టెస్ట్‌ పేరు వినగానే స్వరశ్రీ” కేసర్‌బాయి కేర్కర్ రేడియోస్టేషన్‌ నుండి తన కారు తిప్పుకొని ఇంటికి వెళ్లిపోయిందట. ప్రఖ్యాత సితార్‌ వాదకులు పండిత్‌ రవిశంకర్‌, ఉస్తాద్‌ విలాయత్‌ఖాన్‌లు రేడియో స్టేషన్లను “బాయ్‌కాట్‌” చేసినారట. కేస్కర్‌గారి చాదస్తం వలన ఆలిండియా రేడియో స్టేషన్లన్నీ కళ తప్పినప్పటికీ శాస్త్రీయ సంగీత రసికులకు రకరకాల (ప్రసార కార్యక్రమాలు వీనులవిందు కలిగించినవి. ఇప్పటికీ ఆ సంప్రదాయం నడుస్తున్నది. ఆదివారం రవివాసరీయ ఫంగీత కార్యక్రంలో, శనివారం జాతీయ సంగీత కార్యక్రమంలో, నవంబర్‌నెల నడిమి నుండి నెలరోజులకు పైగా జరిగే ఆకాశవాణి సంగీత సమ్మేళనంలో హిందూస్తానీ గాత్రం, వాద్యం, కర్ణాటక గాత్రం, వాద్యం వినిపిస్తూ సంగీత రసికులకు ఆనందం కలిగిస్తున్నారు.

ఆలిండియా రేడియోలోనే కాక కొన్ని టీ.వి. చానళ్లలోను హిందూస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీత స్పర్శ గల కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు.

ఈ ముచ్చట్లలో నేను చెప్పదలచుకున్నది టీ.వీ. చానళ్లలో వచ్చే శాస్త్రీయ సంగీత స్పర్శ గల కార్యక్రమాల గురించే,

ముచ్చట్ల సందర్భంలో, బేగం అఖ్తర్ కారణంగా, పండిత్‌ నెహ్రూ కారణంగా, హార్మోనియం గురించిన తన ఆదేశాన్ని కేస్కర్‌ రద్దు చేసుకున్నాడని రాసి వుంటిని. ఆ ముచ్చట వినదగిందే.

హైదరాబాదు నిజాంను తెలిసిన వాళ్లు, తెలియని వాళ్ళు విమర్శిస్తుంటారు. అతని గురించి నాలుగు మంచి మాటలెవరైనా రాస్తే సహించలేరు. అట్లాగే పండిత్‌ నెహ్రూను, ఇందిరాగాంధీని గురించి నాలుగు మంచిమాటలు రాస్తే అప్రసన్నులయ్యే వాళ్లు కొందరున్నారు. నిజాంను గురించి ఇక్కడ రాయను. నెహ్రూ కుటుంబం సంగీతానికి రేడియో చేయూత గురించి నాలుగు మాటలు రాస్తాను. బాధపడేవాళ్లను ఇంకా బాధపెట్టాలనే ఉద్దేశం కాదు నాది. నాలుగు మంచి మాటలంటే రాయటం న్యాయమే అని భావిస్తాను.

బేగం అఖ్తర్ దిల్లీ వెళ్లినప్పుడు సంగీత రసికుడైన అక్కడి ఆలిండియా రేడియో స్టేషన్‌ డైరెక్టర్‌ కొన్ని గజల్లు పాడవలసిందిగా ఆమెకు ఆహ్వానం పంపినాడట. ఆమె ఆమోదం తెలిపింది. ఆలిండియా రేడియో కార్యక్రమంలో ఆమె ప్రోగ్రాం ప్రకటించబడింది. ఆ ప్రకటన చదివిన ఇందిరాగాంధీ సాయంత్రం ఇల్లు చేరుకున్న పండిత్‌జీతో బేగం సాహెబా పాడుతుండగా రేడియోస్టేషన్లో కూర్చుండి వినాలని వున్నది అని చెప్పింది. పండిత్‌జీకి బేగం సాహెబా గజల్‌ వినటం సంతోషమేనాయె! వెంటనే ఫోనెత్తి కేస్కర్‌తో తాను ఇందిరాతో కలిసి ఆ రాత్రి బేగం సాహెబాను వినటానికి ఆలిండియా రేడియో స్టేషన్‌కు వెళ్తున్నట్లు చెప్పినాడు. కేస్కర్‌ రేడియో స్టేషన్‌ డైరెక్టర్‌కు ఫోన్‌చేసి రాత్రి బేగం సాహెబా గజల్లు వినటానికి పండిత్‌జీ వెంట తానూ స్టేషన్‌కు వస్తున్నట్లు చెప్పి యేర్పాట్లు చక్కగా వుండాలని ఆదేశించినాడు. స్టేషన్‌ డైరెక్టర్‌ బేగం సాహెబా ప్రోగ్రాం రద్దయినట్లుగా తెలియపరచినాడు.

కారణమేమంటే రేడియో స్టేషన్‌కు హార్మోనియం తేవద్దన్నందున తన కార్యక్రమాన్నే రద్దు చేసుకున్నది బేగం సాహెబా,

మళ్లీ ఆమెను ఒప్పించటం ఎవరికైనా అంత తేలికకాదు. కేస్కర్‌ ఆదరాబాదరాగా స్టేషన్‌కు వెళ్ళి డైరెక్టర్‌తో మాట్లాడినాడు. బేగం సాహెబా దగ్గరికి వెళ్లి హార్మోనియంతో స్టేషన్‌కు రావలసిందిగా ఆహ్వానించినాడు.

అతని ఆహ్వానాన్ని గౌరవించవలసిన అవసరం ఆవిడకు లేదు. తన గజుల్లు వినాలని వండిత్‌జీ కోరుతున్నాడని వినగానే

ఆ కుటుంబం పట్ల గల గౌరవాన్ని పురస్కరించుకొని స్టేషన్‌కు వెళ్లటానికి సిద్ధపడింది. కేస్కర్‌ గారి గండం గడిచింది.

పండిత్‌ నెహ్రూ తండ్రి, పండిత్‌ మోతీలాల్‌ నెహ్రూ ఎక్కడికి వెళ్లినా బాయీజీల సంగీతం వినేవాడు. ప్రఖ్యాత సినిమానటి

నర్గిస్‌ తల్లి జద్దన్‌బాయి మోతీలాల్‌ నెహ్రూకు సన్నిహితురాలు. ఆమె పాడే గజల్లన్నా ఠుమ్రీలన్నా దాద్రాలన్నా మోతీలాల్‌ నెహ్రూకు చాలా ఇష్టం. ఇందిరాగాంధీ కూడా సంగీత సాహిత్యాల పట్ల ఆదరభావం కలది. చెప్పటానికెన్నో ముచ్చట్లున్నాయి. ఇక్కడొక ముచ్చట మాత్రం చెప్తాను.

ప్రదానమంత్రి ఇందిరాగాంధీ విరామసమయంలో టీ.వి. చూస్తూ కూర్చుంటే ఒక చానల్లో మధురమైన వీణాధ్వని వినిపించింది. మైసూర్‌బాణి, హంసధ్వనిరాగం. వాయిస్తున్న కళాకారుడు ఎస్‌.ఎన్‌. సూర్యనారాయణ. అతడు సుప్రసిద్ధ వైణికుడైన

వీణ నుబ్బన్న మనుమడు. ఆ వీణావాదనం ఇందిరాగాంధీకి ఎంతగా రుచించిందంటే అప్పటికప్పుడు ప్రసారశాఖమంత్రికి ఫోన్‌చేసి సూర్యనారాయణ వీణావాదనను అప్పుడున్న తొమ్మిది చానళ్లలో ప్రసారం చేయమని ఆదేశించింది.

ఒక టీ.వీ, ఇంటర్వ్యూలో ఎస్‌. ఎన్‌. సూర్యనారాయణ మాట్లాడుతూ ఇందిరాగాంధీ కారణంగా సంగీత రసికులు దేశవిదేశాల్లో తన వీణావాదనం వినగలిగినారని, తన కార్యక్రమాలు దేశంలోని ప్రముఖనగరాల్లోనే కాక విదేశాల్లోను యేర్పాటవు తున్నాయని చెప్పినాడు.

సంగీత రసజ్ఞులకు రేడియోద్వారా శాస్త్రీయసంగీతం వినే సదుపాయం మొదటినుంచి వున్నదే. అయితే కేస్కర్‌ కారణంగా శాస్త్రీయ సంగీత కార్యక్రమాలు ఒక పద్ధతి ప్రకారం వినే అవకాశం కలిగింది. ఇటీవలి కాలంలో దూరదర్శన్‌లోను, ఇతర టీ.వీ. చానళ్లలోను రకరకాల సంగీత కార్యక్రమాలు ప్రసారం చేయబడుతున్నాయి. కొన్నాళ్ల క్రిందట ఏదో ఒక చానల్‌లో సోనూనిగం నిర్వహించే సరిగమ కార్యక్రమం చాలా ఆహ్లాదకరంగా జరిగేది. చౌరసియా సతీమణి ఏదో చానల్‌లో ఒక సంగీతయాత్ర నిర్వహించింది. మొట్టమొదటి కార్యక్రమం బనారస్‌లో ఉస్తాద్‌ భిస్మిల్లాఖాన్‌ ఇంటర్వ్యూ, ప్రఖ్యాత నర్తకి ఉమాశర్మ జరిపిన ఇంటర్వ్యూ సాకల్యంగానూ మనోహరంగానూ వున్నది. స్వరసామ్రాజ్ణి గిరిజాదేవి ఇంటర్వూ కూడా అంతే మనోహరంగ జరిగింది. ఠుమ్రీలతో పాటు ఆ కార్యక్రమంలో ఆ విదుషి ఒక 'కప్పా” చక్కగా పాడి వినిపించింది. షోరీమియా అనే సంగీత శాస్త్రజ్ఞుడు రూపొందించిన గాయనశైలి “ఠప్పా”. ఠప్పాను పాడే కళాకారులంతగా లేరిప్పుడు. గిరిజాదేవి, సుమతీ ముటాట్‌కర్‌, మాలినీ రాజూర్‌కర్‌ లు పాడిన ఠప్పాలు విని ఆనందించగలిగినాము. ఏ కారణం వల్లనో చౌరాసియా సతీమణి ప్రారంభించిన కార్యక్రమాలు త్వరలోనే ముగిసినాయి.

ఈ మధ్య మూడురకాల కార్యక్రమాలు ప్రసారమవుతున్నాయి. అన్నీ జి-మరాఠీ చానల్‌లోనే. నిన్నటి గాయికా గాయకులను అనుకరిస్తూ కొందరు పాటలు పాడుతున్నారు. పాడే వాళ్లలో స్పర్థ యేర్పడుతున్నది. న్యాయనిత్ణేతలు విజేతలను నిర్ణయిస్తారు.

నిన్నటి గాయికా గాయకులు పాడిన పాటలను తమ కంఠంతో పాడాలి కాని కాపీ చేయవద్దంటారు న్యాయనిర్దేతలు. అదంతా

ఆహ్లాదకరమైన గాయన వ్యాపారమే. సాధారణంగా నాలుగు స్వరాలుండే ఆ కార్యక్రమం “సరేగమప, మనం “సరిగమ” అంటే మహారాష్ర్రులు “సారేగమ” అంటారు. ఇంకో కార్యక్రమం పేరు సుర్‌తాళ్‌ మనం “స్వరము” అంటాము. అది తత్సమం. సూర్‌ అంటారు. మరాఠీభాష మహారాష్ర్ట ప్రాకృత జన్యం.

మరొక కార్యక్రమం ఆలాప్‌ తెల్లవారగట్ల 5.30 కు ప్రారంభమవుతుంది. అరగంటసేపు ప్రాతఃకాల రాగాలు వినవచ్చు. గాత్రంలో వినవచ్చు, వాద్యంలో వినవచ్చు. ఇంకొక కార్యక్రమం “ఏకాపేక్షాఏక్‌” అంటే ఒకరికంటే మరొకరు అని అర్ధం. ఈటీవి ఉర్దూ చానల్‌లో “గజల్‌సరా” అనే కార్యక్రమాన్ని మహమ్మద్‌ వకీల్‌ నిర్వహిస్తున్నాడు. న్యాయనిర్ణేతలుగా ఎవరెవరో వస్తున్నారు. ఇద్దరు మాత్రం స్థిరంగా వున్నారు. ఒకరు ప్రసిద్ధ గజల్‌ గాయిక దేవీ రమణమూర్తి. ఆమె సుప్రసిద్ధ వైణికుడు ఈమని శంకరశాస్త్రి గారి కుమార్తె. ఇంకొక న్యాయ నిర్దేత హైదరాబాదు నగరానికి చెందిన సీనియర్‌ గజల్‌ గాయకుడు విఠ్ఠల్‌రావు.

నేను ప్రస్తావించిన కార్యక్రమాలన్నింటి గురించి వివరాలు రాయటానికి ముందు విఠ్ఠల్‌రావు గారిని గురించి కొన్ని ముచ్చట్లు చెప్పాలె. హైదరాబాదును పరిపాలించిన ఏడవ నిజాం మీర్‌ ఉస్మానలీఖాన్‌ కడమ స్వదేశీ సంస్థానాలలోవలె తన దర్బారులో గాయకులను నియమించలేదు. చివరికి పండిత్‌ జస్‌రాజ్‌ తండ్రి పండిత్‌ మోతీరాంను దర్భారీ గాయకుడుగా నియమిస్తూ ఫర్మాన్‌ విడుదల చేసినాడు నిజాం. కానీ ఆ పీఠం మీద కూర్చుండక ముందే పండిత్‌జీ దివంగతుడైనాడు. ఆ పీఠం అలా ఖాళీగానే వుండిపోయింది. నిజాంకు సంగీతం బాగా తెలుసు. ఈ పత్రిక పుటల్లోనే రామ్మోహన్‌ నాయుడు రాసిన ఒక ముచ్చటను ఇక్కడ రాస్తాను.

ప్రతి శుక్రవారం నిజాం నవాబు సాధారణంగా పలబ్లిక్‌గార్డెన్‌లోని మసీదులో నమాజ్‌ చదివేవాడు. హైదరాబాదులో వున్నప్పుడు మేమాదృశ్యాన్ని చాలాసార్లు చూచినాము. ఒక శుక్రవారం నిజాం నవాబు తన పాత కారు దిగి మసీదువైపు నడుస్తుండగా ఫతేమైదాన్‌ లోంచి మధురమైన గజల్‌ గాయనం వినిపిస్తున్నది. ఆ సంగీతాన్ని క్షణకాలం విన్న నిజాం “అక్కడెవరో పాడుతున్నాడు. వెంటనే నాముందు ప్రవేశపెట్టండి” అని పోలీసులను ఆజ్ఞాపించినాడు. నిజాం కంఠంలోని అప్రసన్నతను గమనించిన అక్కడి అధికార్లు నమాజ్‌కు భంగం కలిగేటట్లు ఈ సమయంలో సంగీతం పాడుతున్న వాడెవడోగానీ, వానికెలాంటి శిక్షపడుతుందో అని లోలోపల భయపడుతున్నారు. ఆ గాయకుడు నిజాం సమక్షాన హాజరు పరచబడినాడు.

ఏమిరా! బేవఖ్త్ కీరాగీజీ అన్నట్లు భాగేశ్రీ రాగాన్ని పట్టపగలు పాడుతారా!” అని మందలించినాడు. తనకంటే చిన్నవాళ్లతో నిజాం మాట్లాడే పద్ధతే అది. హడలిపోయిన ఆ గాయకుడు చేతులు జోడించి “సర్కార్‌! నేను పాడుతున్నది భాగేశ్రీ

రాగమే కాని ఇప్పుడు పాడటం లేదు. రియాజ్‌ చేస్తున్నాను. రాత్రి ఒక నవాబు గారింట ఈ గజల్‌ పాడవలసి వున్నది” అని మనవి చేసుకున్నాడు. నిజాం నవాబు సంతుష్టి వ్యక్తం చేసి, సరే మంచిది. రియాజ్‌ సాగించు ఎప్పుడైనా కింగ్‌ కోఠీకి వచ్చి

మాకు వినిపించు” అని ఆజ్ఞాపించినాడు. వెంట వున్న అధికార్లు అతని పేరూ, అడ్రసు రాసుకున్నారు. అతనిపేరు విఠ్ఠల్‌రావు. ఈ ఘటనతో అతని కీర్తి నగరమంతా వ్యాపించింది.

మరణతరంగం - యుద్ధం : Luigi Pirandello story in Telugu

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Wed, 30 Sep 2026 06:02:59 +0000

మరణతరంగం 8

దుఃఖం, సంతాపం, యివి రెండూ మరణం పట్ల మనిషి చూపించగల ప్రతిక్రియలు. జరిగిన నష్టానికి సూచకంగా దుఃఖం కలుగుతుంది. ఆ దుఃఖం, సంతాపం రూపంలో కొంత కాలంపాటు నిలుస్తుంది. పోయిన మనిషి గురించి తలుచుకుంటూ, ఆ వ్యక్తి పోయారన్న విషయం అలవాటయ్యేదాకా సంతాపం కొనసాగుతుందని చెప్పవచ్చు. సంతాపానికి కాలపరిమితి లేదు. ‘ఇదేదో త్వరగా పూర్తి చేసుకుందాం’ అనుకున్నా వీలుపడదు. పండుగలు, పర్వాలు, ప్రత్యేక సంఘటనలూ ప్రతి ఒక్కటీ, పోయిన వ్యక్తి జ్ఞాపకాలను బలంగా మళ్లీ ముందుకు లాక్కు వస్తుంటాయి.

బలమయిన దెబ్బ తగిలితే నిజానికి బాధ వెంటనే తెలియదు. కొంత కాలం పాటు ఏమీ తెలియకుండా పోతుంది. అది నిజంగా అనుభవించిన వాళ్లే అర్థం చేసుకోగల విషయం. మరణం పట్ల కూడా మనిషి ప్రతిచర్య ఇలాగే ఉంటుంది. ఫలానా వ్యక్తి గతించే పరిస్థితిలో ఉన్నాడని తెలిసినా కూడా, నిజంగా వార్త తెలిసినప్పుడు ఒక శూన్యం ఏర్పడుతుంది. దీనికి పూర్తిగా వ్యతిరేకమయిన పరిస్థితి యింకొకటి ఉంది. ఒక వ్యక్తి చాలా కాలం పాటు జబ్బు పడతాడు. ఇవాళో, రేపో, అనుకుంటూనే చాలా కాలం గడుస్తుంది. ఆంటిసిపెటరీ బెయిల్ లాగ వీళ్లపట్ల సంతాపం కూడా మరణంకన్నా ముందే మొదలవుతుంది. ఆ వ్యక్తి నిజంగా మరణించినప్పుడు ఎలాంటి భావమూ కలగకపోవచ్చు. ఒక్కోసారి ఓ రకమయిన రిలీఫ్ కూడా కలగవచ్చు.

దుఃఖాన్ని కప్పి పుచ్చుకోవడం ధీరుల లక్షణమని భావన. కానీ ఇలా దుఃఖాన్ని కప్పి ఉంచితే, ఒక్కో సందర్భంలో అది, అనుకోనంత భయంకరంగా బయట పడుతుంది. ఒకాయన కొడుకు యుద్ధలో వీరమరణం పొందుతాడు. ఆయన ఆ విషయాన్ని ఓ మాత్రం లక్ష్య పెట్టినట్లే ఉండడు. అంతే కాదు, ఇతరులకు ధైర్యం చెపుతుంటాడు. కానీ నిజంగా కొడుకు గురించి చెప్పవలసి వచ్చే సరికి బెంబేలు పడిపోతాడు. అప్పుడాయన దుఃఖానికి అంతే లేదు. 1934లో నొబేల్ బహుమానం పొందిన ఇటాలియన్ రచయిత లుయిగీ పిరాండెల్లో కథ వార్ లో ఇదే కథ. అసలు కథేమిటంటే......

స్వాతి మాసపత్రిక అక్టోబర్ 1987

యుద్ధం

వాళ్లంతా రాత్రి ఎక్స్ప్రెస్ లో రోష్ నుండి బయలు దేరారు. సల్మోనా వెళ్లాలంటే చిన్న రయిల్లోకి మారాలి. అందుకనే వాళ్లు తెల్లవారే దాకా పాబ్రియానా స్టేషన్లో గడుపుతున్నారు. తెల్లవారితే గాని చిన్న రయిలు రాదు.

తెల్లవారింది. ఆ సెకండ్ క్లాస్ పెట్టెలో అప్పటికే అయిదుగురున్నారు. ఒక ముసలావిడ కూడా ఆ పెట్టెలోకి ఎక్కింది. ఎక్కింది అనేకన్నా ఎక్కించారంటే బాగుంటుంది. ఆవిడ ఒక మూటలాగ, మూటగట్టిన శోకంలాగ ఒక మూలన నక్కింది. ఆవిడ వెనకాలే వాళ్లాయనకూడా వచ్చాడు. సన్నగా ఉన్నాడతను. పాలిపోయిన ముఖం, మెరుస్తున్న చిన్ని కళ్లు. ఆయన ముఖంలో ఒక రకమయిన అలసట కనిపిస్తోంది.

ఎలాగో ఒకలాగున చోటు చేసుకుని కూచున్నాడాయన. తన భార్యకు చోటిచ్చినందుకు పక్కవాళ్లకు ధన్యవాదాలు కూడా చెప్పాడు. భార్యవేపు తిరిగి కోటు కాలరు సవరించి, ఏమిటి, ఎలాగుంది అన్నాడు. ఆవిడ జవాబివ్వలేదు. సరిగదా కోటు కాలరుతో ముఖం కప్పుకోవడానికి ప్రయత్నించింది.

వెధవ ప్రపంచం, తనలో తనే గొణుక్కున్నాడు ముసలాయన.

అసలు కథేమిటో, ఆవిడగారలా ఎందుకున్నారో అందరికీ తెలియజేయడం తన బాధ్యత అనిపించింది ఆయనకు. వాళ్లకు ఒక్కగానొక్క కొడుకు. వాడికి ఇరవై ఏళ్లు. వాడి చదువుల కోసం ఉన్న ఊరుకూడా వదిలి రోమ్ లో మకాం పెట్టారు. వాడు చివరికి సైన్యంలో చేరాడు. ఆరు నెల్లదాకా యుద్ధంలోకి పంపించరు అన్నారు, ముందు. కానీ ఇప్పుడు వాణ్ణి అకస్మాత్తుగా యుద్ధరంగంలోకి పంపుతున్నట్లు ఆదేశాలు ఇచ్చారు. వాణ్ణి చూడడానికి వెళ్లాలి. అదీ ఆవిడగారి పరిస్థితికి కారణం. దయనీయమయిన పరిస్థితి అని ఆయనగారి భావన.

ముసలావిడ మూలుగుతోంది. ముక్కుతోంది. ఈయన చెప్పే కబుర్లకు వాళ్లకెలాగూ సంతాపం కలగదని ఆమె నమ్మకం. ఎవరికి తెలుసు. ఆ మిగతా వాళ్లు తమలాంటి పరిస్థితిలోనే ఉండవచ్చుగదా. అప్పటి వరకూ చాలా ఆసక్తిగా వింటున్న ఒకతను ఇలా అన్నాడు.

‘మీరింకా అదృష్టవంతులు! మీ అబ్బాయిని యుద్ధరంగానికి ఇప్పుడు పంపుతున్నారు. మావాడు యుద్ధం మొదలయిన రోజే వెళ్లాడు. ఇప్పటికి రెండుసార్లు గాయాలతో తిరిగివచ్చాడు. మళ్లీ వెళ్లిపోయాడుకూడా!’

“మరి నాసంగతేమిటి నా ముగ్గురు కొడుకులూ, ఇద్దరు మేనల్లుళ్లూ యుద్ధరంగంలో ఉన్నారు!’ ఇంకో ప్రయాణికుడు అన్నాడు.

‘ఉండొచ్చు. కానీ మావాడు ఒక్కగానొక్క కొడుకు!’ ధైర్యం చేశాడు ముసలాయన.

‘అయితే మాత్రం? అతి గారాబం చేసి మీవాణ్ణి పాడు చేయగలరేమో, అంతేకానీ ఇంకా పిల్లలుంటే వాళ్ల మీద చూపించే ప్రేమ మీ ఒక్కగానొక్క కొడుకు మీదే ఒలకబోయగలరా ఏమిటి? ప్రేమంటే ఏం రొట్టెముక్క గనకనా, తుంచి తలోకాస్త పంచడానికి? పది మంది పిల్లలున్నా, ఒక్కొక్కరికి మన ప్రేమ మొత్తం చెందుతుంది! నాకున్న ఇద్దరు కొడుకులూ పోయారు. నేను వాళ్లకోసం చెరి సగమూ బాధ పడడం లేదు. రెండింతలు ఏడుస్తున్నాను!’

‘నిజమే!’ నిట్టూర్చాడు పెద్దాయన. ‘అయినా, ఇద్దరు కొడుకులు ఉండి, ఒక్కడు పోతే ఓదార్చడానికి ఒక్కడన్నా మిగిలి ఉంటాడుగదా?’ ‘అవున’న్నారు మిగతా అందరూ. అడ్డుపడుతూ ఇంకో పెద్దమనిషి అన్నాడు. ‘అవును! ఓదారుస్తాడు. వాడితోబాటు ఏడుస్తూ బతకాల్సిందే గదా? కానీ. ఒక్కడే కొడుకుండి వాడొక్కడూ పోతే, వాడితో బాటుగా తండ్రీ చావొచ్చు. ఏ బాధా ఉండదు. దీనికేమంటారు.....?’

‘అర్థంలేదు!’ మధ్యనే అందుకున్నాడు ఇంకో లావుపాటి పెద్దమనిషి. ఆయన కళ్లు బాగా ఎరుపెక్కి ఉన్నాయి. శరీరం బలహీనంగా ఉన్నా, సత్తువంతా కళ్లలోంచి చొచ్చుకుని వస్తుందేమో అన్నట్లున్నాడు. ‘అర్థంలేదు!’ మళ్లీ అన్నాడాయన. నోట్లో ముందు వరుసలో రెండు పళ్లులేవు. అది కనిపించకుండా చెయ్యి అడ్డుపెట్టుకుని మాట్లాడుతున్నాడు. ‘అర్థంలేదు మీ మాటలకు. మనం పిల్లలను ఏదో లాభంకోసం కంటామా ఏమిటి?’

అందరూ అవాక్కయిపోయారు. తొలిరోజునే యుద్ధానికి వెళ్లిన అబ్బాయి తండ్రి మాత్రం ‘మీరన్నది అక్షరాలా నిజం! మన బిడ్డలు మన బిడ్డలు కారు. వాళ్లు దేశమాత బిడ్డలు. ....’ అన్నాడు. లావుపాటి పెద్దమనిషి అందుకున్నాడు. ‘అర్థంలేదు. బిడ్డలను కన్నప్పుడు దేశం కోసం కంటున్నారేమిటి? పిల్లలు పుడతారు. పుట్టాలి కాబట్టి పుడతారు! కానీ, పోతే మాత్రం మన ప్రాణాలనూ తీసుకుపోతారు. మనం వాళ్లవాళ్లమే. వాళ్లు మాత్రం మన వాళ్లుకారు! వాళ్ళకు వయసొస్తే ఆ వయసులో మనం ఏంచేశామో అదే చేస్తారు. మనకూ అమ్మా నాన్నా ఉండేవాళ్లు. అంతేగాదు. అమ్మాయిలూ, ఆటపాటలూ, ఆశలూ, కూడా ఉండేవి. దేశం పిలిస్తే మనం మాత్రం పోకపోయామా? అమ్మా నాన్నా కాదన్నా పోయేవాళ్లమే. ఇప్పటికయినా మనకు మనకన్నా మన దేశమే ముఖ్యం! నీ కొడుకు బదులుగా నీవురా యుద్ధానికి! అంటే ఏ తండ్రి పోకుండా ఉంటాడు?’

అంతా నిశ్శబ్దం. అందరూ ఆయన మాటలు ఒప్పుకుంటున్నట్లే.

‘పిల్లలకు వయసు వచ్చిన తరువాత, వాళ్ల యిష్టాలకు వాళ్లను వదల వలసిందే. వాళ్లు మనకంటే దేశమే ముఖ్యం అనుకుంటే తప్పా? మనం పెద్దవాళ్లమయిపోయాం. మనమంతా బతికి బట్టగట్టాలంటే మరి ఎవరో ఒకరు యుద్ధానికి పోవలసిందే గదా అలాగని వాళ్లు వెళితే వాళ్లకోసం ఏడుపులా జీవితంలో దుఃఖాన్నీ, అసహ్యాన్ని, నిరాశనూ చూడకుండా చిన్న వయసులో పోతేనే మేలు! మీరంతా ఇలా ఏడవడం ఏమీ అర్థంలేదు. నన్ను చూడండి! నాలాగ నవ్వగలగాలి మీరు. మావాడు, వాడూ యుద్ధంలోనే పోయాడు. పోతూపోతూ తనకు ఇలా వీరమరణం చాలా సంతృప్తిగా ఉందని రాశాడు. తెలుసా? అందుకనే నేను కనీసం నల్లగుడ్డలు కూడా వేసుకోలేదు!’

బోసి పళ్ల పై పెదవి వణుకుతూ ఉంది. అతడి కళ్లు నీళ్లతో మెరుస్తున్నాయి. అతనొక నవ్వు నవ్వాడు. అది నవ్వో ఏడుపో తెలియలేదు.

‘అవును. నిజం.....’ అందరూ అన్నారు. మూలనున్న ముసలావిడ మాత్రం అలాగ వింటూనే ఉంది. ఇన్నిరోజులుగా ఇంతమంది చెపుతున్నా, అవిడకేమీ సమ్మతిగా లేదు. ఎవరికీ ఆమె భాధ అర్థంకాలేదు అనిపిస్తుందామెకు. ఇప్పుడు మాత్రం, లావుపాటి పెద్దమనిషి మాటలు, ఆవిడకు మంత్రాల్లాగ వినిపించాయి. ఇంతకాలమూ తనను అర్థం చేసుకునే వాళ్లెవరూ లేరనుకుంది. ఆవిడకిప్పుడే అర్థమవుతున్నది. తనే మిగతా వాళ్లలాగ ఆ ఉన్నత స్థాయికి చేరుకోలేక పోతున్నదని. బిడ్డలను యుద్ధానికి గాదు, మరణం కౌగిట్లోకి కూడా పంపగల ఆ ఉన్నతస్థాయిని, గురించి ఆవిడకు ఇప్పుడిప్పుడే తెలుస్తోంది.

దేశం కోసం, ప్రజలకోసం పోరాడుతూ తన కొడుకు ఎలాపోరాడిందీ, ఎలా మరణించిందీ, ఆయన కథలాగ చెపుతున్నాడు. ముసలావిడ ఆసక్తిగా లేచి వింటున్నది. ఆవిడకంతా కలలాగ తోస్తున్నది. కొడుకు మరణం గురించి అంత ధైర్యంగా వర్ణిస్తున్న ఆ తండ్రిని అభినందించాలనుంది ఆవిడకు. కలలలోంచి అప్పుడే లేచినట్టూ, అంతకు ముందు ఏమీ విననట్టూ, అమాయకంగా ప్రశ్నించిందావిడ.

‘అయితే మీ అబ్బాయి నిజంగా పోయాడా?’

అందరూ ఆవిడ వేపు కళ్లప్పగించి చూచారు. లావుపాటి పెద్దమనిషి కూడా తన పొడుచుకొస్తున్న కళ్లను, అటుకేసి తిప్పి, ఆవిడ ముఖంలోకి గుచ్చి చూశాడు. జవాబు చెప్పాలనే ఉంది. ఆయన నోటికి మాటలు రావడంలేదు. అతనలాగే చూస్తున్నాడు. ఆయనకప్పుడే అర్థమవుతోందా? ఆ అమాయకపు ప్రశ్న వల్లే, ..... తన కొడుకు పోయాడని – తననుండి దూరంగా..... శాశ్వతంగా .... ఎన్నడూ తిరిగి రాని చోటికి..... ఆయన ముఖంలో రంగులు మారుతున్నాయి. జేబులోంచి రుమాలు బయటికి తీసి, రెండు చేతులతో ముఖం కప్పుకున్నాడు. ఆశ్చర్యం..... అతను విపరీతంగా, ఎడతెరపి లేకుండా ఏడుపు మొదలు పెట్టాడు.

లోకాభిరామం - కబుర్లు కాదు: On languages in India

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Sun, 27 Sep 2026 02:47:48 +0000

కబుర్లు కాదు

ప్రపంచంలోని చాలామందితో పోలిస్తే, భారతీయులం అనే మనము భాషల విషయంలో చాలా వెసులుబాటు ఉన్నవాళ్ల కింద లెక్క. మన దేశంలోని వైవిధ్యం చాల గొప్పది. దేశంలో కావలసినన్ని భాషలు, అంతకు మించిన యాసలు ఉన్నయి. ప్రెంచ్‌ వారిలాగ, జెర్మన్‌లలాగ కేవలం ఒకే భాషతో బతుకుసాగించి ముగించేవారు మన దగ్గర ఉండరు. భారతీయులకు భాషా పటిమ మెండు. అంటే ఎక్కువని అర్థము లెండు.ఇక్కడ లెండు అన్నమాటకు లేవండి అని అర్ధం చెప్పుకుని ఫాయిదా లేదు. పోనిండు అంటే పోనివ్వండి అనే అర్థానికి బదులుగా లెండు అనే మాట వాడుతము. ఇంగ్లీషులో “లెండ్‌” అంటే అరువు ఇవ్వడమని అర్థం. మనం ఎన్నెన్నో మాటలను అరువు తెచ్చుకుని ప్రపంచాన్ని అర్ధం చేసుకుంటము.

ప్రపంచంలోని భాషలన్నీ మిగతా భాషలనుంచి మాటలను అరువు తెచ్చుకుని పెరుగుతుంటయి. పెరుగును చిలికి మజ్జిగ చేయడం ప్రపంచమంతట తెలుసు. వెన్నను కాచి నెయ్యి చేయడం మాత్రం అందరికీ తెలియదు. వెన్నను కాచి ద్రవంగ మార్చినంత మాత్రాన నెయ్యి రాదు. దాన్ని ఒక పద్ధతి వరకూ మరగబెట్టాలె. మాడకముందు దింపి చల్లబరచాలె. ఈ తతంగమంతా ఇంగ్లీషువాడికి తెలియదు. నెయ్యి రుచి అంతకన్నా తెలియదు. కనుకనే మొదట్లో నేతిని 'క్లారిపైడ్‌ బటర్‌” అన్నడు. ఇది సరిగా లేదని తోచి ఘీ అన్న మాటను ఏకంగ డిక్షనరీలోకి కూడా ఎక్కించినడు. జమీన్‌దార్‌, బాండికూట్‌ లాంటి మాటలెన్నో వెబ్‌స్టర్‌, ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ డిక్షనరీలలో కనబడతయి. అసలు నిజానికి డిక్షనరీ కొత్త ఎడిషన్‌ వచ్చినప్పుడల్ల, అందులో చేరిన కొత్త మాటలను గురించి చర్చించడం ప్రపంచమంతట పండితులకు అలవాటు. “జగ్గర్‌నాట్‌' అని ఒక మాట ఉన్నది. ఇది నిజానికి తెలుగువారికిగాని, ఒరియావారికిగాని పరిచయం లేకపోవచ్చు. జగర్‌ అంటే దారిలో వచ్చిన అడ్డులన్నింటినీ తొక్కేస్తూ ముందుకు కదిలే మహత్తరమయిన శక్తి అని అర్థం. వస్తున్నాయ్‌, వస్తున్నాయ్‌... అంటూ శ్రీశ్రీగారు పతితులకు, భ్రష్టులకు, బాధాసర్పదష్టులకు నమ్మకమిచ్చిన రథం మీద ఎక్కిన జగన్నాథుడు ఈ “జగర్‌నాట్‌”. జగన్నాథరథం ముందు కదలదు, కదలడం మొదలయితే, ఇక ఆగదు. అడ్డువచ్చినవారిని అణగగొడుతుంది. ఇది ఒకప్పటి నమ్మకం. ఈ నమ్మకం ఆధారంగ పుట్టిన మాట మీకు అన్ని ఇంగ్లీషు డిక్షనరీలలోనూ దొరుకుతుంది. ఇది భాష, భావం అర్థాల బలం.

జమీన్‌దారుగారు ముద్దాయిని హాజరు పరచమని హుకుం జారీ చేశినరు, అన్న వాక్యాన్ని ఆధారంగ ఒకప్పుడు వ్యాసం రాసినట్టు గుర్తుంది. ఈ వాక్యంలో అన్నీ తెలుగుకాని మాటలే. అవి తెలుగుకాదని అంతుపట్టనివారే ఎక్కువ. జమీన్‌రైతు అని ఒక పత్రిక కలకాలంగ ఉన్నది. జమీన్‌ అంటే నేల. నేలను కాక రైతు ఆకాశాన్ని దున్నుతడా? జామీన్‌ అని ఇంకొకమాట ఉంది. ఒక విషయంలో ప్రత్యక్షంగా నిలిచిన మనిషికి మరొకరు పక్కన ఉండి నమ్మకం కలిగించేట్టు మాట ఇస్తే, దాన్ని జామీన్‌ అంటారు. ఇట్ల, తెలియకుండనే రకరకాల భాషల నుంచి మాటలు వచ్చి తెలుగులో చేరినయి. తెలుగు మాటలు మిగతా భాషల్లో చేరినయి.

సరిహద్దుప్రాంతాల ప్రభావం కారణంగా తెలుగులో రకరకాల మాటలు వచ్చి చేరుతయి. కన్నడ ప్రాంతానికి కలిసిన ప్రాంతాలలో కన్నడం మాటలు ఉండడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. అక్కడివారు సులభంగా అటు తెలుగులోను,ఇటు కన్నడంలోనూ మాట్లాడేస్తుంటరు. రెంటిని కలిపిన ఒక మణిప్రవాళ భాష కూడా పుడుతుంది. కేశవరెడ్డిగారు చిత్తూరు జిల్లాకు చెందిన రచయిత. పనివాళ్లచేత ఇది ఆడిమాసం అనిపిస్తడు. తెలంగాణలో ఆడ, మగ అనే మాటలను ఆడి, మొగ అనే అలవాటు ఉన్నది. తమిళం గురించి తమిళ నెలలను గురించి తెలియనివారు, రెడ్డిగారి నవలలు చదువుతుంటే ఆడ నెలలు, మగ నెలలు ఉంటయా అన్న అనుమానంలో పడిపోకతప్పదు! వెంటనే ఆయన వయ్యాసి అన్న నెల పేరు కూడా చెపుతరు. అప్పుడు అనుమానం వస్తుంది. “రాముడుండాడు, రాజ్జిముండాది” లో యువకుడు అరవదేశం వెళ్లినడంటరు. నవలలు మొత్తంలోనూ తమిళ ప్రభావం అందంగా కనబడుతుంది. అర్థం చేసుకుంటే తప్ప, గజిబిజి పుడుతుంది. అర్ధమయిన తరువాత, అందం తోస్తుంది. తెలియని భాషలను, భాషారూపాలను, యాసలను కొంచెం ఓపికగ పట్టించుకుంటే, కలిగే ఆనందం అంతా ఇంతా కాదు. హిందీ, ఉరుదూ (ఉర్దూ అనాలి) రెండు కలగలిసిన హిందూస్తానీ వద్దనుకున్నా, దేశంలో అందరికీ కొంతవరకయినా తెలిసే ఉంటయి.

నూరుపాళ్లు తమిళుడు అనుకున్న ఒక తంబుడు అనగా తమ్ముడు అనగా తంబి ఒక సందర్భంలో నన్ను ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తాడు. అక్కడికి తమిళులకు హిందీ అసలు పట్టదు అని నేను అనుకోవడం గుర్తుకువచ్చేట్టు చేసినడతను. అతను ఇచ్చిన ఒక సామగ్రి గురించి నా అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశాను.

“ఖాన్‌ మే కోయిలా భీ మిల్తా హై” అన్నడతను. ఎంతటి ప్రతీకాత్మకమయిన బాష అది! వజ్రాలకని గని తవ్వితే బొగ్గుకూడా దొరుకుతుందని చెప్పి నన్ను అతను మురిపించినడు. ఆ తరువాత ఆయనకు ఎంత హిందీ వచ్చును అన్న పరీక్షకు నేను దిగదలచుకోలేదు. అసలు హిందీ రాదు అనుకున్న ఒక తమిళ మహిళ “ఓ క్యా బిగాడేగా? అన్నప్పుడు నోరు వెళ్లబెట్టడం నా వంతయింది. భాషలు తెలియడమేకాదు, వాటిలోని అందాలను అందుకుని సందర్భం ప్రకారం వాడడం మనకు బాగా వచ్చు.

భారత దేశంలోవాళ్లందరికీ కనీసం రెండు లేదా మూడు భాషలతో పరిచయం ఉండి తీరుతుంది. మాతృభాష, హిందీ ఇక ప్రపంచాన్ని నడిపించే ఇంగ్లీషు, ఇవి అందరికీ కొంతయినా వచ్చి ఉంటయి. వైద్యం రానివారు, పాట తెలియనివారు లేరని ఒక మాట ఉన్నది. ఈ ప్రపంచంలో ఉండే వస్తువులను చిట్కా వైద్యంగ వాడడం నిజంగనే చాలామందికి తెలుసు. ఠండే ఠండే పానీమే స్నానమాడేటప్పుడు కనీసం పాడని వారు ఉండరు. అట్లాగే తమది కాని భాషలో మాట్లాడనివారు కూడా ఉండరని మనవాళ్లందర కలిసి ఏకతాటిపై నిలిచి, మూక ఉమ్మడిగ నొక్కి వక్కాణిస్తుంటరు. తెలిసినా తెలియకున్నా, అన్యభాష పదాలను పుష్కలంగా పంచి పెడుతుంటరు. ఏ కొంచెం ప్రయత్నించి నేర్చుకున్నా ఆయా భాషలలో మంచి పాండిత్యాన్ని సంపాదించుకుంటరు. నెహ్రూ, గాంధీగారుల ఆంగ్ల రచనలకు ప్రపంచమంతటా ఉన్న గౌరవం తెలిసిందే. వచ్చీరాని ఇంగ్లీషులో మళయాళీ నవల చెప్పిన ఒక అక్కగారికి ప్రపంచస్థాయి బహుమతి వచ్చేసింది. మనవాళ్లు చాలామంది ఇంగ్లీషులో కవులుగ, రచయితలుగ గొప్ప పేరు తెచ్చుకుంటున్నరు. అనువాదకులుగా కూడా పేరు తెచ్చుకునే ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నయి. దక్షిణభారతీయులు దేశంలో మరెక్కడో స్థిరపడి అక్కడి భాషలను నేర్చుకుని అందులో పేరు సంపాదించుకోవడం కూడా చాలా మామూలు విషయంగ కనబడుతుంది. ఇది “ఇట్‌ హాపెన్స్‌ ఓన్లీ ఇన్‌ ఇండియా అనదగ్గ పరిస్థితి. రాంగేయ రాఘవ్‌ అనే ప్రసిద్ధిచెందిన హిందీ రచయిత నూటికి నూరుపాళ్లు తెలుంగు మనిషి. ఆయన రచన “కబ్‌ తక్‌ పుకారూ' (మన కంప్యూటర్లలో అర సున్నకు చోటు లేదు మరి!) అన్న నవల టీవీ సీరియల్‌గా ఒకప్పుడు దేశాన్ని ఒక కుదుపుకు గురిచేసింది. ఒక తెలుగు సోదరుడు హిందీ రచయితగ ఇంత పని చేశాడంటే అది మన భాషాపటిమకు చక్కని ఉదాహరణ. మొదలుపెట్టాలేగాని, ఇట్ల లెక్కించేందుకు ఎంతో మంది, ఎన్నో భాషలలో ప్రావీణ్యం సంపాదించినవారు ఉన్నరు.

పడమటి దేశాలవారు కేవలం ఒకే భాషతో బతుకు ముగిస్తరు. వారికి మరొక భాష నేర్చుకోవాలన్న ఆలోచన కూడా కలగదు. కనుక భాషల మీద అసహ్యం కూడ మొదలవుతుంది. రాజకీయ కారణాల వల్ల కెనడాలో ప్రెంచ్‌ మాట్లాడుతరు. మరికొన్ని చోట్ల స్పానిష్‌ మాట్లాడుతరు. వాళ్లకు ఆయా భాషలమీద ప్రేమ ఉండి మాత్రం కాదు. ఒకే భాషతో మొత్తం జీవితం గడిపే వారి మధ్యకు ఆసియాదేశాలవారు వెళ్లి అక్కడి భాషను కూడ నేర్చుకుని అదరగొడుతుంటరు.

అదనపు భాష ఈ ప్రపంచమనే దృశ్యాన్ని చూడడానికి మరొక కిటికీ అన్నరొకరు. కొత్త భాషతో కొత్త భావజాలం అర్థమయ్యే వీలు కలుగుతుంది. మన దేశంలో ఇది అవసరంగ మారింది. కనుక మనకు ఎక్కువ భాషలు రావడం వింతకాదు. చేతయినది కనుక మరికొంతమంది మరిన్ని భాషలు నేర్చుకుంటరు. పాతకాలంలోనే కొల్లాపురంలో రాజావారికి అష్టభాషా బహిరీ గోపాలరావుగారని పేరు ఉండేది! ఆయన ఎనిమిది భాషలు నేర్చుకున్నరు. పి.వి గారు మరిన్ని భాషలు నేర్చుకున్నరు. సాంబమూర్తిగారు ఎవరికీ తెలియరు. కానీ, ఆయన ఇరవయి అయిదు భాషలు నేర్చినరట. ఆశ్చర్యం లేదు.

ఆరుద్ర సినీవాలి నుంచి

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Fri, 25 Sep 2026 03:31:08 +0000

సినీవాలి అంటే సినిమా గురించి కాదు.

అది చంద్రుని కళల గురించిన మాట.

ఈ కవిత మాత్రం కవిత్వం గురించి...

రచయిత్రి ఇస్మత్ చుగ్తాయి

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Tue, 22 Sep 2026 06:05:08 +0000

ఇస్మత్‌ చుగ్తాయి

మహానటుడు శశికపూర్‌ సొంత ఖర్చుతో, సొంత ఆలోచనతో తీసిన సినిమా ఒకటి ఉంది. అది అర్థంలేని ప్రేమ గురించిన సినిమా. అందులో నాయకుడు ఒక బ్రిటిష్‌ ఆఫీసర్‌ కూతురిని మరీ మరీ ప్రేమించేస్తాడు. మనకికక్కడ ఆ సినిమా ముఖ్యం కాదు. హీరోయిన్‌ తల్లి పాత్రలో శశికపూర్‌ భార్య జెనిఫర్‌ కనిపిస్తుంది. ఆమెకు తల్లిగా ముగ్గుబుట్టలాంటి తల ఉన్న ఒక ముసలావిడ కనిపిస్తుంది. ఆమె సినిమా మొత్తంలోనూ మాట్లాడదు. కానీ, కథలో బలమయిన భాగంగా మిగులుతుంది. నిజానికి ఆ పాత్రలో కనిపించిన వ్యక్తి సినీ నటి కాదు! ఆమె ప్రసిద్ధ రచయిత్రి ఇస్మత్‌ చుగ్తాయి! సాహిత్య రంగంలో అందరూ ఆమెను ఇస్మత్‌ ఆపా అంటారు. ఉర్దూలో ఆపా అంటే అక్కయ్య. సినిమాలో చూచినవాళ్లకు ఆ వ్యక్తి గురించి అభిప్రాయాలు ఏర్పడే వీలే లేదు. మహా కలిగితే, జాలి కలుగుతుంది. కానీ, ఇస్మత్‌ ఫయర్‌ బ్రాండ్‌ రచయిత్రి. ఆమె క్రూరులకే క్రూరుడయిన చంగేజ్‌ ఖాన్‌ వంశంలో పుట్టిందని ఎక్కడో చదివినట్టు గుర్తు.

ఇస్మత్‌ ఛుగ్తాయి పుట్టుకతోనే తిరుగుబాటు స్వభావం గల మనిషి. మగరాయుడులాగ బతికింది. తన యిష్టం వచ్చినట్టు బతికింది. ఆవిడ కథలు, నవలలు, వ్యాసాలలో కూడా అదే పద్ధతి బలంగా కనిపించింది. సమకాలీనుడు సాదత్‌ హసన్‌ మంటో కూడా ఈ రకం మనిషే. అతను బతుకంతా కష్టపడ్డాడు. ఇస్మత్‌ మాత్రం బతుకంతా పోరాడుతూనే ఉన్నది.

ఇస్మత్‌ చుగ్తాయి 1915లో పుట్టిందన్నారు. ఈ మధ్యన మాత్రం 1911లో అంటున్నారు. ముస్లిం కుటుంబాలలో ముఖ్యంగా ఆడపిల్లలకు చదువు అవసరం లేదని గట్టి కట్టుబాట్లు ఉన్న ఆ కాలంలోనే, ఇస్మత్‌ ఎదురు తిరిగింది. బడికి వెళ్లింది. అక్కడితో ఆపకుండా గ్రాడ్యుయేషన్‌ పూర్తిచేసింది. సుమారు మూడు సంవత్సరాల పాటు వేరు వేరు చోట్ల పంతులమ్మగా పనిచేసింది. ఇంకా పైకి చదువుకున్నది. ఏకంగా ఇన్‌స్పెక్టర్‌ ఆప్‌ స్కూల్స్‌ ఉద్యోగానికి ఎక్కింది. ఆ కారణంగా ఆమె బొంబాయి వెళ్లవలసి వచ్చింది. అక్కడ ఇస్మత్‌ పెళ్లి కూడా చేసుకున్నది. ఇద్దరు అమ్మాయిలను కన్నది. ఉద్యోగం మానేసి రచనలతోనే కాలం గడుపుతూ, చివరి దాకా అక్కడే బతికింది.

ఇస్మత్‌ చుగ్తాయి రచనారంగంలోకి రావడానికి బొంబాయిలోని వామపక్ష అభ్యుదయ రచయితల బృందం కారణం అంటారు. నిజానికి ఆ బృందంలో సభ్యురాలయిన రషీద్‌ జహా అనే గైనకాలజిస్ట్‌ ఇస్మత్‌ మీద నిజమయిన ప్రభావం కనబరచిన వ్యక్తి. ఆ డాక్టరమ్మ ఆదర్శభావాలన్నింటినీ పొందుపరుస్తూ కథలు రాసేది. ఆ ప్రభావంతోనే ఇస్మత్‌ కూడా నాటకాలు, కథలు, వ్యాసాలు రాయడం మొదలుపెట్టింది. 1945లో ఆమె రాసిన నవల ఉర్దూ సాహిత్యంలోనే గొప్ప రచనల్లో ఒకటిగా పేరు పొందింది. నవల పేరును తెలుగులో ‘వంకర గీత’ అని చెప్పుకోవచ్చు. ఆ నవల నిజానికి రాసిన తరువాత యాభయి సంవత్సరాలకు అచ్చయింది. అందులో ఆమె ఆడవారి లైంగికతను, ఆ విషయంగా వచ్చే సమస్యలను జంకు లేకుండా చర్చించింది. అయితే, అది అసలు సిసలయిన నవల. వ్యాసాల పోగు కాదు. చెప్పదలచుకున్న విషయాలన్నీ బలంగా చిత్రించిన ఒక పాత్రలోనుంచే వస్తాయి. ఆ పాత్ర బహుశా స్వయంగా ఇస్మత్‌ అన్నారు పరిశీలకులు. పాత్రలో ఇస్మత్‌ వ్యక్తిత్వంలోని మిగతా అంశాలు లేకపోవచ్చు. ఈమె రచయిత్రి, నవలలోని కథా నాయిక మాత్రం పుస్తకాలు పట్టని మనిషి. అసలు కళలంటేనే ఆసక్తి లేని మామూలు అమ్మాయి. కనుకనే ఆ పాత్ర, ఆమె చుట్టూ అల్లిన కథ, చివరికి నవల, చాలా సహజంగానే కనిపిస్తాయి. కథానాయిక షంషాద్‌ పెళ్లి, చర్చకు అసలు ఆధారం. ఆమెకు దొరికిన మొగుడు ఇంగ్లీషు మనిషి. అప్పట్లో అదొక పద్ధతి. రెండవ ప్రపంచయుద్ధం కారణంగా ఆ మొగుడు షంషాద్‌ను వదిలి వెళిపోతాడు. ఆమెకు మొత్తం కంపెనీ మీద, బ్రిటీష్‌వారి మీదా కోపం వస్తుంది. మొగుణ్ణి ఆమె చీదరించుకుంటుంది. వదిలేస్తుంది కూడా!

ఈ నవల రాసేనాటికి చుగ్తాయికి పెళ్లయింది. భర్త షాహిద్‌ కూడా కలం బలం మనిషి. ‘నేను మామూలు ఆడమనిషిని కాదు. నా వల్ల కష్టాలు కలగవచ్చు. నేను బతుకులో బంధనాలన్నీ తెంపుకున్నాను. మళ్లీ ఒకసారి కట్టుబాట్లకు లొంగేది లేదు. బుద్ధిగా భార్యగా, జీవించడం, నటించడం నావల్ల కాదు’ అని ఆమె భర్తతో చెప్పిందట. చుగ్తాయి పెళ్లి తరువాత కూడా రచనలు కొనసాగించింది. దుప్పటి అనే కథలో, అప్పటికి ఎవరూ నోరు విప్పి మాట్లాడని లైంగిక సమస్యలను గురించి రాసింది. ఆడమనిషి మరో ఆడమనిషితో సెక్స్‌ అనుభవించడాన్ని చర్చించింది. కనుక ఇస్మత్‌ కోర్టు పాలయింది. కన్నబిడ్డను చంకనెత్తుకుని ఆమె కోర్టు చుట్టూ తిరగవలసి వచ్చింది. ఆ తరువాత జీవితంలో ఇటువంటి అపభ్రంశపు సంఘటనలు ఎదురు కాలేదుగానీ, కుటుంబ జీవితం సాఫీగా సాగింది లేదు. రచనల కారణంగా ఆమెకు గొప్ప పేరు వచ్చింది. ఆమె తీరు అలాగే కొనసాగింది. భయం లేకుండా ఆమె కలం ముందుకు సాగింది. బతుకు కూడా భయం లేకుండానే ముందుకు సాగింది. అయినా, గొప్ప ఒడిదుడుకులు మాత్రం ఎదురు కాలేదు.

కుటుంబ జీవితం గుంభనంగా సాగింది. అయినా భార్య ఖ్యాతి, ఏ భర్తకు నచ్చదు. ఇస్మత్‌ పేరు పెరుగుతున్నకొద్దీ, భర్త ఆమె నుంచి దూరం కాసాగాడు. ఈమె మాత్రం ఎక్కడా భర్త గురించి ఒక్క ముక్క రాయలేదు. అవసరం వచ్చిన చోట ఆయన తన నేస్తము, సహచరుడు, సముడు, అని మాత్రమే అంటూ వచ్చింది. మామూలుగా రచనల్లో కల్పన పేరుతో నిజాలు కనపడతాయి. అనుభవాలు కనపడతాయి. ఆలోచనలకన్నా, ఈ అనుభవాలే బలంగా కనపడతాయి. అయినా, ఇస్మత్‌ చుగ్తాయి తన రచనల్లో ఎక్కడా తన వైవాహిక జీవితం గురించి, భర్త గురించి లోతుగా రాసిన సందర్భాలు కనిపించలేదు.

ఈ దేశంలో నాటికీ నేటికీ ముస్లిం స్త్రీల జీవితాలు తెర వెనుక వరకే పరిమితమయి ఉన్నాయి. ఇస్మత్‌ మాత్రం ఆ తెరలను చింపేసింది. అది తొలగించడం కాదు. కథలన్నింటిలోనూ ఆడవాళ్ల కష్టాలను గురించి అలవిమాలిన ధైర్యంతో గొప్ప సత్యాలను చెప్పింది. ముఖ్యంగా సినీపరిశ్రమలోని అమ్మాయిల కష్టాలను వర్ణించిన తీరు దేశాన్ని కుదిపింది. చెప్పకుండా జరిగే వ్యభిచారం ఆమె కథల్లో చాలా చోట్ల వస్తువుగా మారింది. అయినాసరే, ఆ కథలేవీ సంచలనాత్మకంగా మాత్రం లేవు. లైంగిక పరంగా మనుషులను కిత కితలు పెట్టేవి కూడా కావు. భయంకర సత్యాలను అంత భయంకరంగానూ బయటపెట్టి భయపెట్టే రచనలవి!

పుస్తకాలు అమ్మేవాడు : మళయాళ కథకు అనువాదం

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Sun, 20 Sep 2026 05:06:13 +0000

పుస్తకాలు అమ్మేవాడు

ఈ కథ నిజానికి చాలా పాతది. ఇది మలయాళం కథ. అనువాదం కూడా చాలా పాతది. అనువాదకుడు కథ పేరును పుస్తకాలు అమ్మేవాడు అని కాక పుస్తకాలు అమ్మే మనిషి, అని కూడా పెట్టి ఉండవచ్చునేమో, అని నాకు అనిపించింది. మొదటి వాక్యంలోనే, కథలో నాకు ఇంకొక అభ్యంతరం కనిపించింది. అనువాదకుడు కథను తన సొంత కథగా మార్చడానికి ప్రయత్నం చేసినట్టు నాకు అనిపించింది. వదిలేయండి. కథ వినండి.

ఆ పుస్తకాలమ్మేవాడు రామవరప్పాడు స్టేషన్లో మా బండి ఎక్కాడు. బండి కదలగానే, ఒక మూల నిలబడి ఒక పుస్తకం తీసి, ఎంఏలు బిఏలు పాస్ అయినారు, అని పాడటం మొదలు పెట్టాడు. ఆ పాడే ధోరణిలో ఒక వింత ఆకర్షణ వుంది. మా పెట్టె క్షణంలో నిశ్శబ్ద పూరితమైంది. ఆ నిశ్శబ్దంలో కంగున వినిపించే వానికంట ధ్వని ఎవ్వర్ని ఆకర్షించదు? నేను విననట్టు నటిస్తూ సావధానంగా వింటున్నాను.

“చెట్ల క్రింద ప్లీడర్లు

గట్ల మీద ప్లీడర్లు

కల్లబొల్లి మాటలాయే

ఇల్లు వల్లు గుల్లలాయె!”

అని సాగించాడు. ఆ పాటసారాంశంయిది. ప్లీడరు పరీక్ష చదివి ఇల్లు గుల్ల చేసి, ఎవ్వరింటికైనా చెక్క కొడతారు. ఇంటి దగ్గర భార్యాలలామ పోరు పడలేక కోర్టుకి వెళ్తారు. అక్కడ బారు రూము లో పడి నిద్రపోతారు. సాయంకాలం అయిదింటికి ఆపసోపాలు పడుతూ కొంపకి చేరతారు. “మా ఆయన కష్టపడి వచ్చాడమ్మా!” అని భార్య ఆదరిస్తుంది... ఇంటి ఖామందు అద్దె అడిగితే, ఆరు నెలల నోటీసు ఇవ్వలేదు. నేను ఖాళీ చేయను, ఏమి చేసుకుంటావో చేసుకో” అంటారు.--- చేతిలో పడ్డవాళ్లను పీల్చి పిప్పి చేస్తారు. తిరుక్షారం చేసి పంపుతారు.---- ఫ్యాషన్లకు మాత్రం తక్కువ ఉండదు. నోట్లో సిగరెట్లు, ప్రక్క క్రాఫింగులు, మద్యపాపట్లు----.

రైలు పెట్టె లోని జన మంతా నన్ను చూచి గొల్లున నవ్వారు. నా నోట్లో సిగరెట్టూ, నా మధ్యపాపటి,(బహుశా నా మొహం ప్లీడరు మొహంగా ఉందేమో)- నా మొహం దేవురించింది. “ఆ క్లయింటు వెధవ చేశాడు. డబ్బు లేదని మూడో క్లాసు టిక్కెట్టు కొన్నాడు. లేకపోతే నా తాతలనాడు ఎక్కారా, నా తండ్రులనాడు ఎక్కారా, ఈ మూడో తరగతి!” అని గొణుగుకొన్నాను. గబగబా కాగితాలు తీసుకొని ఏదో చదువుతున్నట్టు నటించాను

పుస్తకాలమ్మేవాడు పాడుతూనే ఉన్నాడు. వాని మాటలు చెవుల్లో గింగురు మంటున్నవి. నా అదృష్టవశాత్తు వాడు ప్లీడర్ల అధ్యాయం ముగించి స్త్రీల అధ్యాయంలోకి వచ్చాడు. నేను కాగితాలు అడ్డుపెట్టుకునే వింటున్నాను.

“చంక చేతుల జాకెట్లు

చంటి మెడల జాకెట్లు

ముక్కు పుడకలు మోటాయె

వాలు చూపులు మెండాయె!”

నేను ఆకర్షించ బడ్డాను. అప్రయత్నంగా కాగితాలు మడిచి, శ్రద్ధగా విన్నాను. ఈ అధ్యాయం సారాంశం కూడా చెబుతాను. కుచద్వయం కనుపించే చేతులు గల జాకెట్లు --- ఒక కుచం కనిపించేటట్లుగా రెండో కుచం మీద నుంచి పోయే పమిట.... “

పెట్టలోని జనమంతా సంతోషంతో విరగబడి నవ్వారు. కొందరు చిరునవ్వులతో గుసగుస లాడుకున్నారు. కొందరు “చూడు” అన్నట్టు కనుసైగలు చేసుకున్నారు. “బలే బాగుంది. అందులో ఒక్క అబద్ధం లేదు,” అన్నారు కొందరు. ఒక ముసలివాడు తన్మయత్వంతో తలూపుతూ పుస్తకాలమ్మే వాడి పాటకు తాళం వేశాడు. “నాకొక పుస్తకం నాకొక పుస్తకం” అని ఆ పుస్తకాలన్నీ క్షణంలో కొని వేశారు. నా పక్కన కూర్చొన్న హరిజన బాలిక భర్తతో “ఒక పుస్తకం కొను” “పిచ్చాయి కూడా చదువుకుంటాడు,” అన్నది. అని వాడు రెండుపుస్తకాలు కొన్నాడు. నాక్కూడా ఒక పుస్తకం కొనాలని పించింది, కానీ నేను (ప్లీడర్ని, ఆర్టిస్టుని) ఈ అర్ధణా పుస్తకం, ఇటువంటి పుస్తకం కొంటుంటే ఎవ్వరైనా చూస్తే ... (వచ్చే టప్పుడు వీడు ఒంటరిగా కనబడితే తప్పకుండా కొనాలని నిశ్చయించుకున్నాను.)

ఇంతలో నేను దిగిపోవలసిన స్టేషన్ వచ్చింది . ఆ పుస్తకం సంగతే ఆలోచిస్తూ దిగాను. నా వెంటనే, నేను దిగిన పెట్టెలో నుంచే 20 సంవత్సరాల యువతి దిగింది. “ఈమె ఇందాకటి నుంచి ఈ పెట్టలోనే ఉందా!” అని నేను ప్రశ్నించు కున్నాను. ఆమె గబగబా నా దగ్గరకు వచ్చింది.

“ఆ పుస్తకం కొనుక్కోరూ?”

“ఏ పుస్తకం?”

“రైలు పెట్టెలో అమ్మిన పుస్తకం. “

“నాకెందుకు?”

“చాటుగా చదువుకొని ఆనందించటాడానికి. ఇందాక వాడు చదివేటప్పుడు, అందరూ పరిహాసంగా నన్ను చూచి నవ్వేటప్పుడు, మీరు నోరు తెరుచుకొని ఆనందించారుగా!” అంది. వాడు వర్ణించిన స్త్రీ వేషం ఈమెకు సరిగ్గా అతికిపోయిందని అప్పుడు నేను గ్రహించాను. రైల్లో జనం అంతగా ఎందుకు సంతోషించారు అప్పుడు నాకు అర్థమయింది. పాపం, ఈ అమ్మాయి...

“అభిమానం లేకపోతే సరి, ఒక స్త్రీని పట్టుకొని అందులో భారత స్త్రీని, ఈ విధంగా ఇంత మంది పురుషులు పరిహసిస్తుంటే, నోరు తెరుచుకొని సంతోషించారు.”

“నేనేం చేయను? నన్ను మాత్రం వాడు పరిహసించలేదా? మొదటి అధ్యాయం అంతా నా జాతిని గురించే గదా! నేను ప్లీడర్ని.”

“ఓహో, మీరు ప్లీడర్లా!! ... అందుకనే మిమ్మల్ని పరిహసించినా, మీ దేశంలోని ఒక అబలను పరిహసించినా, గుటకలు మింగుతూ సంతోషించారు. ఏ తృణమో పణమో, వంకాయో సొరకాయో, ముట్ట జెపితే నా తరఫున వాగే వారు కాబోలు. ... ప్లీడర్లు!” అనుకుంటూ పోయింది.

నాకు ఆశ్చర్యం వేసింది. పరిహసించటం తప్పయితే ఎవ్వర్ని పరిహసించినా తప్పే. “పురుషుణ్ని ఏమి చేసినా పర్వాలేదు గాని స్త్రీని జాగ్రత్తగా వాడాలి, అనే వాదం నేను ఒప్పుకోను.

“అందులో నీ దేశం, అబలను.” ఈ జాతీయవాదం నన్ను ఎప్పుడూ ఆకర్షించలేదు. నన్ను ఒక్కటే ప్రశ్న బాధిస్తోంది. “ప్లీడర్లంటే ఇంత ఏవగింపు ఎందుకు? ఈమె నన్ను డబాయించే బదులు (ప్లీడర్నని లోకువా?) వాణ్ని ఎందుకు డబాయించదు?”

లోకాభిరామం : కలకత్తా కాళిక నాలుక On my first visit to Calacutta

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Wed, 16 Sep 2026 03:29:40 +0000

కలకత్తా కాళిక నాలుక

గంగలో స్నానానికి వస్తవా, అని కలకత్తాలో ఉండగా ఎవరో అడిగినరు. బాత్‌రూంలో వచ్చేవి కూడా గంగ నీళ్లే కద. ఇక్కడే శుభ్రంగ స్నానం చేస్తనని నేనన్న.

ఒంటరి ప్రయాణం: పి.ఎచ్.డీలో చేరిన తరువాత చాలాకాలం పాటు, అంశాన్ని తేల్చక ప్రొఫెసర్‌గారు కాలయాపన చేయించినరు. మానవ జనాభాలలోని జన్యు వైవిధ్యం అని విషయం నిర్ణయమయింది. కొన్ని టెక్నిక్స్ నేర్చుకోవడానికి కలకత్తా పోయి రావాలె. అంతకు ముందు ఒంటరిగ అంతంత దూరం ప్రయాణం చేసింది లేదు. కనుక ఉత్సాహంగ ఉంది. ఈస్ట్‌కోస్ట్ అనే ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో మామూలు క్లాసులోనే ప్రయాణం. నాకు రిజర్వేషన్ ఉంది గనుక, నా సీట్లో నేను కూచున్న. అసలు ఎవరితోనూ మాట్లాడలేదు కూడా. ఎక్కడ ఎక్కినరో గుర్తు రావడం లేదు గాని, ఓ నలుగురు సైన్యం యువకులు ఎక్కినరు. వాళ్ల దగ్గర రిజర్వేషన్ లేదు. ఆ మాట ఎవరో చెప్పబోతే, ‘నీ కోసం మొత్తం రైలంత రీ-జర్వ్ అయిందిలే’ అని వారిలో ఒకడు మొరటుగ జవాబు ఇచ్చినడు. అందరూ వాళ్లను చూచి భయపడినట్లు ఊరకుండి పోయినరు. అట్లాగని నేనేదో పోరాటం జరిపిననుకునేరు! నేనూ ఊరికే ఉండిపోయిన. మధ్యలో ఎక్కడో ఒక కుర్రవాడు మట్టి పాత్రలలో ‘చాయ’ అమ్మడానికని పెట్టెలోకి ఎక్కినడు. చిన్న పిల్లవాడు. బహుశ పక్క స్టేషన్‌లో దిగి, మరో తిరుగు రైల్లో తన ఊరు చేరుకుంటడనుకుంట. ఈ మిలిటరీ రాక్షసులు, పిల్లవాని చాయ్ తాగి, పైసలివ్వక, వాణ్ణి రకరకాల హింసకు గురి చేశినరు. వాడు ఏడుస్తున్నా దిగవలసిన చోట దిగనివ్వలేదు. ఆ సంఘటన ఆధారంగా కథ రాయాలని అప్పుడే అనిపించిందా, తర్వాత అనిపించిందా? గుర్తు లేదు. సాహిత్యావేశమే గానీ, పిల్లవాని తరఫున పోరాడే ఆవేశం మాత్రం కలగలేదు. అది తలుచుకున్నప్పుడల్ల, మనసు వికలమవుతుంది. నేనే కాదు, మరెవ్వరూ వాళ్లను మందలించలేదు. ఎందుకయి ఉంటుంది?

ఆ రాక్షసులలో ఒకడు నాతో మాట కలిపినట్లు, వాడి దగ్గర నుంచి కొంచెం ఖైనీ పొగాకు, నేను రుచి చూచినట్లు గుర్తుంది. తల తిరగడం కూడ గుర్తుంది. మిగత సంగతులు గుర్తులేవు.

నేనసలు దినమంత ఎవరితోనూ మాట్లాడలేదు. రాత్రయింది. నాకు పైన బెర్త్ అలాటయింది. పండుకోవాలని ఎక్కితే అంతా దుమ్ము. ఏం చేయాలని ఆలోచిస్తున్న. నాది సైడ్ బెర్త్. ఎదురుగా ఉండే బెర్త్‌లలో ఒక కుటుంబం వారున్నరు. తెలుగువారు. ఆయనగారు కలకత్తాలోని ఆంధ్రా బ్యాంక్ శాఖ మేనేజరని అర్థమయింది. వాళ్ల అమ్మాయి ఒక గుడ్డతో తన బెర్త్ తుడుస్తున్నది. నేనామెను గౌరవంగా ఆ గుడ్డ అడిగిన. తెలుగులో అడిగిన. ఉదయం బయలు దేరి, రాత్రి వరకు, తెలుగు నేల నుంచి చాలా దూరం వచ్చేశినము. అక్కడ తెలుగు వినిపించేసరికి ఆ అమ్మాయికి సంతోషంగ తోచింది. వెంటనే! ఆయన తెలుగు వారు అని అమ్మానాన్నలకు చెప్పింది. కుటుంబం మొత్తం నాతో మాట కలిపినరు. దూర దేశంలో ‘మనవారు’ భావం రుచి నాకు అర్థమయింది. నాకంతా కొత్త. వెళ్లవలసిన చోటికి ఎట్ల చేరాలెనో తెలియదు. తెలుగు కుటుంబం కొరకు కారు వచ్చింది. వారు నన్ను చౌరంగీ దాక వెంట పెట్టుకు వెళ్లినరు. అక్కడ వారి డ్రైవరు నన్ను ఎక్కవలసిన బస్సులో ఎక్కించి, కండక్టరుకు చెప్పి, మరీ వెళ్లినడు. ‘మనవారు’ భావం పుణ్యమా అని నేను రెండు రూపాయల ఖర్చుతో గమ్యం చేరుకున్న.

పంజాబీ మిత్రులు: ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో నాతోబాటే, పని నేర్చుకునేందుకు పటియాలా నుంచి ఇద్దరు కుర్రవాళ్లు వచ్చినరు. వాళ్లు కూడా హౌరాలోనే రైలు దిగినరు. అక్కడి నుంచి గమ్యం చేరుకోవడానికి 125 రూపాయలు ఖర్చయిందన్నరు. అప్పట్లో అది చాలా పెద్ద మొత్తం. నాకు సెంట్రల్ యు.జి.సి. ఫెలోషిప్ వచ్చిందని చెపితే, వారిద్దరూ నన్నొక హీరోను చూచినట్లు చూడటం మొదలు పెట్టినరు. మా దగ్గరయితే నీ ఫొటోతోబాటు, వార్త పేపర్లో వచ్చేది తెలుసా? అన్నరు. మూడు వారాలు కలిసి ఉండి ఎంతో నేర్చుకున్నము. గణాంక శాస్త్రం సంస్థలో, ఒక మానవ జన్యుశాస్త్ర విభాగం ఉంటుందనీ, అక్కడ రంగంలోని గొప్ప పరిశోధకులు ఉంటరని ఎవరికీ తోచక పోవచ్చు. వాళ్ల గురించి చాల చెప్పుకోవాలె. ఈ పంజాబీ మిత్రులలో ఒకతనికి జ్వరం వచ్చింది. మెడికల్ సెంటర్ ఉంది. వెళ్లమని హాస్టల్లో వారు చెప్పినరు. ముగ్గురమూ వెళ్లినము. జ్వరం వచ్చిన అబ్బాయి పేరు విజయ్ శర్మ. డాక్టరు అడిగితే అదే చెప్పాడు. డాక్టర్ మాత్రం చీటీ మీద బిజోయ్ శొర్మా అని రాశినడు. వీడు, అనగా విజయ్ అల్లరి రకం. అది నా పేరు కాదన్నడు. మరేమిటి నీ పేరు, డాక్టరు మళ్లీ అడిగినడు. వీడు చెప్పినడు. అదే గదా నేను రాసింది, అంటడు డాక్టరు. కొంత చర్చ, స్పెల్లింగు చర్చ, తర్వాత విషయం అర్థమయి అంత నవ్వుకున్నము.

బస్సులు - ట్రాములు: సాయంత్రం లాబ్ నుంచి వచ్చిన తరువాత చేతులు కట్టుకుని కూచోవడం నావల్ల గాదు. ఊరంత తిరగాలె. బస్సుల్లో రద్దీ అంటే అక్కడనే చూడాలె. అసలు రద్దీ, అంటేనే అక్కడనే చూడాలె. ఏదో బస్ ఎక్కడం, శాంబజార్, ధరమ్‌తల్లా, మరో చోటికి వెళ్లడం, కాసేపు తిరిగి మళ్లీ వెనక్కు రావడం. తిరుగు ప్రయాణంలో దిగవలసిన స్టాప్ పేరు బోన్‌హుగ్లీ. బస్సు డన్లాప్ దాకా వెళుతుంది. మరింత ముందకు పోతే రామకృష్ణ మఠం వస్తుంది. కొథాయ్ జాబేన్, ఎఠా నాంపేన్, కుడీ పోయిషా (ఇరవయి పైసలు) లాంటి బెంగాలీ మాటలు పట్టుకున్న. అందరూ ఏదో పేర్లు అడుగుతున్నరు. అందులో ఒక వింత శబ్దం వినపడుతున్నది. అనొన్నొ లాంటి మాటేదో అంటున్నరు. రెండు దినాల తరువాత, అది నా బోన్‌హుగ్లీ కన్నా ముందే వస్తుందని అర్థమయింది. మరుసటి నాడు జాగ్రత్తగ చూస్తే అక్కడొక సినిమా హాల్ కనపడింది. దాని పేరు అనన్య! ఎంత అందమయిన పేరు! బెంగాలీ మాటల్లో ఒక ఊపు ఉంటుంది. ఏ మాటనయినా వాళ్లు పలికే తీరు ప్రత్యేకంగ ఉంటుంది. అకారం బదులు ఓత్వం. వకు బదులు బ అందరికీ తెలిసిందే. రవీంద్రుడు రొబీంద్రొ అవుతడు.

రోడ్ల మీదే ఏర్పాటు చేసిన పట్టాల మీద, రెండే రెండు పెట్టెల రైలు బండి నడుస్తుంది. దాని పేరు ట్రామ్. ఈ ట్రామ్ దారులు, ఊరంత లేవు. కొంత భాగంలోనే తిరుగుతయవి. కొత్తదనం పేరున వాటిల్లో కాస్త ఎక్కువగనే తిరిగినట్టు గుర్తు. బస్సుల్లో లాగే ట్రాముల్లోనూ విపరీతమైన రద్దీ ఉంటుంది. అమ్మాయిలకు వేరే సీట్లు ఉండవు. లేక ఉన్నా సరే, మిగతా సీట్లలోనూ వాళ్లు వచ్చి కూచుంటరు. అంతకన్నా ఎక్కువ అక్కడి అమ్మాయిలు నేర్చుకున్న పద్ధతి ఒకటి నాకు ఆశ్చర్యం కలిగించింది. సీటు వేపు తిరిగి నిలబడ్డ ఒక అబ్బాయికి సీటుకు మధ్యన వచ్చి చేరుకుంటరు. ఈ అబ్బాయి గౌరవంగా వారికి చోటిస్తడు. ఓ చిరునవ్వు చివరికి బహుమతిగా మిగులుతుంది. పరిష్వంగ సుఖము కూడ (పాపము శమించుగాక!)

కాళిక నాలుక: ఒకనాడెందుకో సెలవిచ్చినరు. సంగతేమో తెలుసుకోకుండ నేను ఒంటరిగ ప్లానేటేరియం, విక్టోరియా మెమోరియల్ చూడడానికి వెళ్లిన. అక్కడ తెలిసింది, అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు వచ్చినయి. జ్యోతిబాసు నాయకత్వంలో కమ్యూనిస్టులు మొదటిసారిగ గెలిచినరు. పెరేడ్ మైదాన్‌లో బహిరంగ సభ జరుగుతుంది అని! ఏమవుతుందిలే, అని నేను తిరుగు ప్రయాణానికి బయలుదేరిన. బస్సులు లేవు. ఆ మైదానం విక్టోరియా మెమోరియల్ ముందే ఉంటుంది. ఎక్కడెక్కడి వాళ్లంత అక్కడికే వస్తున్నరు. ‘నేల ఈనింది’ అన్న మాట గుర్తుకు వచ్చింది. ఎక్కడ చూసినా ఎర్రజెండాలతోటి జనం. ఎస్‌ప్లనేడ్ దాటే వరకు సాయంత్రమయింది. హాస్టల్లో నేను లేనని గమనించిన వారంత, ఆదుర్దాగా ఎదురు చూస్తున్నరు. నిజం చెపుతున్న, నాకు భయం మాత్రం కాలేదు. ఏమీ జరగనట్టే హాస్టల్ చేరిన. అందరూ కాసేపు అరిచినట్లు కూడా గుర్తు! నాకది భలే సరదాగా తోచింది. అట్లాగే గుర్తుంది. ఒకచోట మాత్రం రోడ్డు దాటడానికి వీలు కుదరక, వాళ్లలో కలిసి, నినాదాలు చేస్తూ, కొంత నడిచి, అవతలికి జారుకున్నట్లు గుర్తు! తలుచుకుంటే నవ్వొస్తుంది.

సింగాడా, పూడీ! అప్పట్లో కలకత్తాలో, మధ్యరకం హోటేల్స్ కనిపించలేదు. రోడ్డు పక్కన తడికల హోటల్లో తిండి దొరుకు తుంది. చిన్న సమోసాలుంటయి. వాటి పేరు సింగాడా. పూరీలను పుడీలంటారు. బేగునీ అనే వంకాయ బజ్జీలుంటయి. ఇక బెంగాలీ స్వీట్లను గురించి చెప్పనవసరం లేదు. మట్టి ముంతల్లో తియ్యటి పెరుగు దొరుకుతుంది. దాని పేరు మిష్టి ధోయి. పూరీలు, ఆలూ కరీ, చింతపండు పచ్చడి. ఎన్‌ప్లనేడ్‌లో ఒక గలీ హోటేల్‌లో కడుపు నిండ తిన్న. బిల్లు రెండే రూపాయలు!

కలకత్తా మొత్తం గజిబిజిగా, గలీజుగా కనిపించింది. మనుషులు మాత్రం ముత్యాల్లాగ అందంగ ఉన్నారు! ఏమిటి రహస్యం?

ఉద్యమమురిమిందంటే : సినారె కవిత : CiNaRe Poem

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Fri, 11 Sep 2026 03:30:46 +0000

కన్నీళ్ల గురించి ఎన్నెన్నో వివరాలు : On Tears

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Thu, 10 Sep 2026 03:37:59 +0000

కన్నీళ్ల గురించి

ఉల్లిపాయలను తరుగుతుంటే కళ్ళలోంచి ఉప్పునీరు వస్తుంది. దుఃఖం, సంతోషం అనే భావావేశాలు కలిగినా, అదే ఉప్పునీరు వస్తుంది. భావం కారణంగా కంటనీరు పెట్టడం ఒక్క మనుషులలో మాత్రమే ఉంది. ఇంతకు కంట నీరు పెడితే మనసు కుదుటపడుతుందా?

సైన్సులో ఏ సమస్యలోకి తిరిగి చూడాలన్నా ముందుగా నిర్వచనాలు కావాలి. ఏడుపును గురించి విక్రమ్ పటేల్ అనే పరిశోధకుడు 1993లో పరిశోధనలు నిర్వహించాడు. ఇది ఒక సంక్లిష్టమైన ప్రతిచర్య. ఇందులో మోటార్, మనం అనుకునే కారు వంటి మోటర్ కాదు ఇది, వ్యవస్థ కారణంగా, ఏ రకమైన ఇరిటేషన్ లేదా అసౌకర్యం లేకుండానే, లాక్రిమల్ గ్రంధుల నుండి కన్నీరు స్రవిస్తుంది. ఈ కన్నీళ్లే ఏడుపు వచ్చింది అనడానికి గుర్తు. ముఖంలోని కండరాలలో మార్పు ఏర్పడుతుంది. కొంతమందిలో గొంతు మారుతుంది. ధ్వనులు కూడా మొదలవుతాయి. కడుపు కండరాలు కదిలే రకంగా, శ్వాసలో కూడా తేడా వస్తుంది. ఈ విక్రమ్ ఏడుపును నిర్వచించాడు. మిగతా పరిశోధకులు అంతా ఇదంతా సరదాగా ఉంది, అన్నారు.

పారిశ్రామిక విప్లవం వచ్చే ముందుదాకా పదిమంది ఏడ్చినా తప్పులేదన్న పద్ధతి ఉండేది. గ్రీకులు, రోమనులు అంత్యక్రియల సమయంలో తమ కన్నీటిని ప్రత్యేకంగా సీసాల్లోకి సేకరించేవారట. మనదేశంలో, బాహాటంగా ఏడవడానికి, కూలీకి మనుషులను పెట్టే రుదాలి సంప్రదాయం గురించి చాలామందికి తెలిసి ఉంటుంది. గ్రీకులు తమ కన్నీటిని గతించిన వ్యక్తితో పాటు సమాధి చేసేవారట కూడా.

మెదడులో కొన్ని హ్యూమర్స్ అనే స్రావాలు చేరి అసౌకర్యం కలిగిస్తాయని, మనస్సు తేలికవుతుందని, హిప్పొక్రేట్స్ భావించాడు. ఏడిస్తే మెదడు శుభ్రం అవుతుందని అరిస్టాటిల్ అన్నాడు. ఇక రోమన్ కవి ఒవిడ్ కన్నీళ్ళతో పాటు, దుఃఖం కూడా, కారి బయటకు పోతుంది, అన్నాడు. సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ ఆఫ్ అస్సిసి ఏడ్చి ఏడ్చి గుడ్డివాడయ్యాడు.

భావావేశంతో రక్తం కళ్లలోకి చేరుకుంటుంది. ఏడిస్తే అది పోతుంది, అన్నాడు డార్విన్.

ఇంతకు ప్రస్తుత పరిశోధకులు కన్నీటి గురించి ఏమంటున్నారు? కన్నీరు మూడు రకాలు అంటున్నారు. కనీసం ఏడుపు మూడు రకాలుగా ఉండాలి. కన్నీరు కంటిలో వెలుపలి పైమూలలో తయారవుతుంది. అది బయటకు రావడం మాత్రం లోపలి, కింది మూల నుంచి జరుగుతుంది. అంటే కన్నీరు మొత్తం కంటిలో పరుచుకుంటుంది, అని అర్థం. మిల్లిమీటర్లో మూడవ వంతు మందం ఉండే పంక్టా అనే గొట్టాలు కన్నీటిని ముక్కులోకి, నోట్లో, గొంతు మొదట్లోకి కూడా పంపుతాయి. అందుకే ఏడ్చిన తర్వాత నోట్లో కూడా రుచి మారిన భావం కలుగుతుంది. కనుబొమ్మలు కదిలినందుకు నీరు కన్ను అంతటా పరుచుకుంటుంది. కన్ను ఆర్పడానికి 0.3 నుండి 0.5 సెకండ్ల కాలం పడుతుంది. ప్రతి రెండు నుంచి పది సెకండ్లకు ఒకసారి మనం కళ్ళు అర్పుతాము. కొంతమంది ఎక్కువ సార్లు కళ్ళు ఆర్పుతుంటారు. అటువంటి వారు జీవితం మొత్తంలో అదనంగా, అంటే నిద్రపోయిన సమయం కాకుండా, కళ్ళు మూసుకుని ఉంటారు. ఇవన్నీ సైంటిస్టులు లెక్క తేల్చిన వివరాలు.

కన్నీటిలో మూడు రకాల ద్రవాలు ఉంటాయి. అవి మూడు వేరువేరు గ్రంధులలో తయారవుతాయి. మొదటిది తెల్ల గుడ్డులో పుట్టే జిగురు రకం. ఆ ద్రవం కనుగుడ్డు మీద అంతటా సమంగా పరుచుకుంటుంది. కనుకనే కళ్ళు ఆర్పడం అంత సులభంగా జరుగుతుంది. రెండవ పొర మరింత నీరుగా ఉంటుంది. ఇది ఇంతకు ముందు చెప్పుకున్న లాక్రిమల్ గ్రందులలో తయారు అవుతుంది.కన్నీటిలో రకాల ప్రోటీన్లు, ఆంటిబయోటిక్స్, ఖనిజ లవణాలు కూడా ఉంటాయి. ఈ కంటి నీరు కనుగుడ్లను సూక్ష్మజీవుల నుంచి కాపాడి, వేడిని నియంత్రించి, ఉప్పుదనాన్ని అందించి, రకరకాలుగా సహాయపడుతుంది. ఇక కనుబొమ్మల చివరన ఉండే మైలోమియన్ గ్రంధుల నుంచి కొవ్వుతో కలిసి వచ్చేది మూడవరకం. లేకుంటే కన్నీరు వెంటనే కిందకు జారిపోతుంది. ఆరిపోతుంది కూడా.

మూడు రకాల ద్రవాలు ఉన్నట్టే కన్నీళ్లు, ఏడుపులకు, మూడు రకాల కారణాలు ఉంటాయి. దుమ్ము పడితే వచ్చే కన్నీరు ఒకరకం. కాంతి, పొగలాంటి వాటి కారణంగా ఏడుపు మరో రకం. భావోద్వేగంతో నవ్వినా, ఏడ్చినా వచ్చేవి మూడవ రకం. కన్నీళ్ళ వెనుక ఇంత సైన్సు ఉంది అని ఎంతమందికి తెలుసు?

రాజాజీ చెప్పిన కథ : వేప మొక్క తపస్సు

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Wed, 09 Sep 2026 03:49:12 +0000

లోకాభిరామం : నవలా తరంగం - శిలాహాసం On a Tamil novel by LaSaRa

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Sun, 06 Sep 2026 05:58:22 +0000

నవలా తరంగం - శిలాహాసం

నాకు పుస్తకాలు కొనే అలవాటు ఉంది. లేదు. నాలుగయిదు భాషలు చదువుతాను. కనుక నేను కొనదలచుకున్న పుస్తకాలకు సరిపడేన్ని పైసలు నా దగ్గర లేవు. కొన్న పుస్తకాలకు తగిన స్థలం ఇంట్లో లేదు. అయినా, ఫుట్‌పాత్‌ మీద మొదలు, పెద్ద అంగళ్లలో వరకు పుస్తకాలను చూస్తూ తిరగడం మాత్రం మానలేదు. అట్లనే వాల్డెన్‌ అనే ఒక అంగట్లోకి పోతిని (ఈ వాల్డెన్‌ అనే మాటకు అడవులు అని అర్థం ఉందని నా అనుమానం! జెర్మన్‌!) అక్కడ బెస్ట్‌ సెల్లర్స్‌ ఉండనే ఉంటయి. వాటి గురించి ఫ్లిప్‌కార్ట్‌, క్రాస్‌వర్డ్‌ వంటి వారంత ఊదరగొడుతునే ఉంటరు. వాల్డెన్‌లో ఒకచోట కొన్ని పుస్తకాల ధరలు తగ్గించి అమ్ముతున్నట్లు కనిపించింది. అనుకోకుండా అందులో ‘కథ’ అనే సంస్థ వారు వేసిన మంచి పుస్తకాలు కనిపించినయి. ఒకటి అనుకున్నవాణ్ని, అయిదు పుస్తకాలు తెచ్చి కూచుని చదివిన. అవన్నీ తమిళ రచనలకు ఇంగ్లీషు అనువాదాలు. వాటిల్లో ఒకటి రెండు చిరు నవలల జమిలి పుస్తకం.

రచయిత పేరు ‘లాసరా’ అని ఉంది. లోపల వివరంగా చూస్తే ఆ పెద్దాయన పేరు లాల్‌గుడి సప్తర్షి రామామృతం అని అర్థమయింది. (ఈ తమిళుల తస్సదియ్య సంస్కృతాన్ని కొమ్ములు విరిచి, చెవులు నులిమి ఎంత చెయ్యాలెనో అంత చేస్తరు. పేరును ‘లాల్‌గుడి సప్తరిషి రామామిర్తం’ అని రాసుకున్నారు. ఈ పుస్తకంలో లాసరా రాసిన రెండు చిరు నవలలున్నాయి. ఒకటి కల్‌ సిరిక్కిరదు, అంటే రాయి నవ్వింది, రెండవది ప్రాయశ్చిత్తం. ఈ రెండూ కలిసి నిజానికి ఒకటే నవల. మొదటి నవల అనువాదంలో 72 పేజీలు చదివి వదిలేస్తే, బాగనే ఉంది. తరువాతి నవల 80 పేజీలు చదివిన తరువాత మరింత బాగుంది. ఈ కథలో రాయి అంటే అమ్మవారి విగ్రహం. ఆమె మొదటి కథలో నవ్విందేమో తెలియదు. రెండవ భాగంలో ఆ సంగతి అర్థమవుతుంది. కమలాంబిక నవ్వుతుంది. కానీ, ప్రాయశ్చిత్తం ఎవరికి, ఏమో తెలియదు. రెండవ భాగంలో నిజానికి కొత్త పాత్రలు కొన్ని వచ్చి కొంప ముంచింది లేదు. కానీ, కథ ముందుకు సాగుతుంది. ప్రాయశ్చిత్తం తరువాత కూడా కథ మరింత ముందుకు నడుస్తుందేమో? నడిస్తే బాగుండునన్న భావం మిగులుతుంది. ఈ రెండు చిరు నవలలను కలిపిన నవల గురించి వ్యాఖ్యానించడానికి నాకు మనస్కరించడం లేదు. అయినా వాటిని గురించి అందరికీ చెప్పాలన్న భావం మాత్రం బలంగ మిగిలింది. ఈ రచయిత మరో బోలెడన్ని నవలలు, కథలు రాసినరు. అందులో కొన్ని ఉచితంగ నెట్‌లో అందుబాటులో ఉన్నయి. నాకు ధారాళంగ తమిళం చదవడం రాదు. ఎవరయినా చదివి వినిపిస్తే అర్థం చేసుకోగలను. లాసరా రచనలు కడు సరళంగ సాగుతయి కనుక మరింత సులభంగ, అర్థమవుతయని నమ్మకం. ఇంతకు ఒకటి రెండు సందర్భాలలో తమిళం చదువు అభ్యాసం చెయ్యలేదే, అని అనిపించడం వాస్తవం. ఈ అనువాద నవల చదివిన తరువాత ఆ భావం మరింత బలంగ మరోసారి కలిగింది.

నవలలో ధర్మరాజన్‌ గారని ఒక నడివయసు కూడ దాటిన పెద్దాయన నాయకుడు. ఆయనను ఆదర్శంగ చూడడమా, మెచ్చుకోవడమా, జాలి పడడమా, అసహ్యించుకోవడమా, మనకు, కనీసం నాకు అంతుపట్టలేదు. ఇటువంటి ఒక పాత్ర మరెక్కడో ఒక్కచోట మాత్రం ఎదురయిందని అనుమానం. ‘తెరచిరాజు’లోనా?

కథాక్రమంబెట్టిదనిన: నాకు కథ చెప్పాలనిపించడం లేదు. అంత కలగాపులగంగ గుర్తొస్తున్నది. అది కావాలని, రచయిత పన్నిన పన్నాగమని నాకర్థమవుతున్నది. ధర్మరాజన్‌కు తలిదండ్రులు లేరు. పెద్దనాయన దగ్గర బుద్ధులు నేర్చి, ఆయన చెప్పినందుకు ప్రపంచం మీద పడతడు. మంచి ఉద్యోగమే చేస్తడు. కానీ, వ్యక్తిగతంగ నాకులాగే, ఎక్కడా నిలకడ లేదు. ధర్మరాజన్‌ను చూచి అందరూ గౌరవిస్తరు. తలకెత్తుకుంటరు. ఆయన మాత్రం జారిపోయి కష్టాలలో మునిగిపోతడు. ఆయన దగ్గర ఉద్యోగం చేసిన ఒక అమ్మాయి, వివాహిత, ఆమెకు కొడుకు కూడ ఉంటడు. కానీ, ఆమెకు సుఖం లేదు. మొగుడు ఎందుకూ పనికిరాని సన్నాసి. ఆ అమ్మాయికి, ధర్మరాజన్‌కు బిడ్డ-తండ్రి వంటి ప్రేమ. ధర్మరాజన్‌కు ధర్మత: కమలాంబిక గుడిలో పూజారితనం హక్కుగ ఉంటుంది. అక్కడ పెదనాయన కొడుకు ఉన్నడు. పని చేయడం ఇష్టమే. పైసలు మాత్రం వద్దు. ఒక మార్వాడీ ఇంట్లో వంటవానిగ పనికి చేరుతడు మన నాయకుడు. కథలోని అమ్మాయి నగలు ఆ మార్వాడీ దగ్గర కుదువబెట్టి ఉన్నయి. వాటినీయన దొంగిలిస్తడు. సేఠ్‌ చని పోతడు. మన హీరో జెయిలు పాలవుతడు. తిరిగి బయటకి వస్తడు. కథ సాగుతుంది.

చెప్పిన గద, కథ చెప్పాలని లేదని! సినిమాకు కుదరదేమో గానీ, టీవీ సీరియల్‌కు బాగ పనికివచ్చే రచన యిది. ఇన్ని మలుపులు, ఇన్ని రకాల పాత్రలు, మామూలుగ మనకు నవలల్లో కనపడవు! ఇంగ్లీషు, నవలలు చదవడం అలవాటున్న వాండ్లందరు, ఈ పుస్తకం సంపాయించి చదవాలని నాకనిపించింది. ఇది గొప్ప నవల కాదు. గొప్ప నవల అంటే ఎట్లుంటుందో నాకు తెలియడము లేదు. ఆ చర్చలోకి పోయే సంకల్పము ప్రస్తుతము లేదు. కానీ, లాసరా రచనలు అందరూ చదవదగినవి. ఈ మాట నేననడం లేదు.

డా.గాబ్రియేలా అయిషింజర్‌ ఫెరొ-లుజీ అనే భాషావేత్త, ద్రావిడ భాషల గురించి పరిశోధించినరు. ఆమె ఈ రచయితను ఆకాశానికెత్తింది. ఆమె చెప్పిన ఒక సంగతి మాత్రం నాకు ముఖంలో గుద్దినట్లుగ తగిలింది. లాసరా ప్రతీకలను అర్థం చేసుకోవాలంటే బ్రాహ్మల బ్రతుకు తీరు, వారి సంప్రదాయాలు తెలిసి ఉండాలంటుంది ఆమె. శ్రీపాద గురించి, మల్లాది రామకృష్ణ శాస్త్రి గురించి ఈ మాట ఎవరయినా అని ఉండవచ్చు. అనకున్నా, ఇప్పుడు నేనంటున్న. ఈ మహా రచయితల ఎక్స్‌ప్రెషన్‌ సిసలయిన బాపనితనం నిండినదే.

ఒక రచయిత నాలుగయిదు రచనలు చదివితే, రచయితను గుర్తించగలగడం నిజంగా ఒక ఫీటు. లాసరా విషయంలో ఇది నిజమంటారు మరో తమిళ విమర్శకులు. లాసరా కాస్త కఠినమయిన రచయిత. ఆయన చెప్పినదంత అర్థమయిందని నేను అనలేను అంటారు గాబ్రియేలా! ఆయన వాక్యాలు సింపుల్‌కన్న సింపుల్‌. భాష తప్పకుండా సింపుల్‌. ఎక్కడ ప్రయత్నించినా కాంప్లెక్సిటీ కనిపించదు. కానీ, ఆ పాత్రలు, అవి చేసే పనులు, అనే మాటలు మనలను ఆలోచనల్లో ముంచుతయి. ధర్మరాజన్‌ ఒకనాడు దారి పక్కన కూచుని, ముందు ఉత్తరీయం పరిచి, పిల్లంగ్రోవి మీద సంగీతం వాయించడం మొదలుపెడతడు. ఆయనకు ఆ పని చేయవలసిన అవసరం ఏమి? అర్థంకాదు. కానీ, దాంతోనే ‘ప్రాయశ్చిత్తం’ మొదల వుతుంది. ‘చదువరులారా, రండి. కన్నీళ్ల కలయిక, నదులన్నిటి సంగమంకన్న గొప్పది. అక్కడ ఇక మన అవసరం లేదు. మనం వాళ్లని వదిలేద్దము! సరేనా!’ అంటూ ముగుస్తుంది రెండవ నవల, తరువాత కమలాంబ నవ్వుతుంది!!

అనువాదం: అనువాదం విషయంలో ఎందరో పెద్దలు సిద్ధాంతాలు చేసినరు. నాకవేవీ పట్టలేదు. నా సిద్ధాంతాలు నేను చేసుకుని కొన్ని అనువాదాలు చేసిన. తిట్లు దీవెనలు, రెండూ తిన్న. నన్ను అర్థం చేసుకోలేని వారున్నరని అర్థమయింది. అనువాదం చేస్తున్నది కాల్పనిక సాహిత్యమయితే, మూల రచయిత, దయ్యమయి మనకు పట్టాలె. వారి శైలి కూడ విషయమంత బలంగ, అనువాదంలో ప్రతిబింబింప వలె. ఇది నా పద్ధతి. కల్‌ సిరిక్కిరదు, తమిళ ప్రతి చదవడానికి ప్రయత్నించిన తరువాత, పద్మా నారాయణన్‌ అనువాదం బాగుందని తోచింది గాని, భాష, భావం కలయిక, అంటే అభివ్యక్తి మూలానికి ఎంత సమీపంగ ఉన్నదీ తెలియలేదు. అనువాదం చదువుతుంటే, అడుగడుగున, మూలభాష గుర్తుకు రావాలని నాకనిపిస్తుంది. రచన అసలయిన ఇంగ్లీషు ఇడియంతో సాగుతుంటే నాకు అసౌకర్యంగ తోస్తుంది. ఈ విషయం గురించి చాల మందితో, చాల చర్చించిన. ఇంకా అది కొనసాగవలసి ఉంది.

ప్రాయశ్చిత్తం: తిరిగి గోమతి యింట్లో, ఆయన తన పెట్టెను పరీక్షించాడు. తాళం బదులు ఒక తీగ చుట్టి ఉంది. తన బట్టలన్నీ ఉన్నాయని గమనించాడు. కాఫీ ఫిల్టరు, స్టీలుగ్లాసు కూడా. పాస్‌బుక్‌, ఎఫ్‌డీ రసీదు, చెక్కుబుక్కు లేవు. పోలీసు వాళ్లు తీసేసుకుని ఉంటారు. ఒక వస్తువు కంటికి కనపడింది. అది గుడ్డలో చుట్టి ఉంది. ఆకారం వల్ల అదేమిటో తెలిసింది - తన పిల్లంగ్రోవి. ఆయన దాన్ని తీశాడు. శుభ్రంగా తుడిచాడు, కళ్లతో తడిమాడు.. ఆయన తన పరిసరాలను మరిచిపోయాడు.

మూడున్నర సంవత్సరాలు... మొదటి స్వరపు తీయని గాలి వెలికివచ్చి గుండెను తడిపింది. ఆయన సర్వస్వాన్ని ముంచెత్తింది. లోపల ఒక పచ్చని చిగురు తలయెత్తింది.

అక్కడ రచయిత రాసిన మాటలు మనసులో కుచ్చుకుంటయి. అదే రచన యొక్క సక్సెస్‌కు గుర్తింపు. అట్లని రచన గొప్పది కానవసరం లేదు.

ఈ జమిలి నవల నిజంగా ఒక మసాలా మిక్స్‌! కానీ మసాలా నవల్లో ఇలాంటి మాటలుంటయా? ఏమో?

చింపిరిజుట్టు పరిశోధన On Anthropology!

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Wed, 02 Sep 2026 03:51:51 +0000

ఆదివారం 11 ఫిబ్రవరి 2001 ఆంధ్రభూమి దినపత్రిక

చింపిరి జుట్టు పరిశోధన

పరిశోధన, సైంటిస్టు అనగానే మనకంతా చింపిరి జుట్టు, గడ్డం, పాతకాలం తరహా దుస్తులు వేసుకున్న ఒక పిచ్చి మారాజు మనసులో మెదులుతాడు. పరీక్షనాళికలో రంగురంగుల ద్రవాలను కలిపి సక్సెస్ అని కేకలేస్తాడతను. సినిమాలు, నవలల పుణ్యమా అని మనకు ఇలాంటి ఆలోచనలు స్థిరపడతాయి. అటు సైన్స్ అంచులను తాకుతూ, ఇటు సాంఘికశాస్త్రం గురించి కూడా పట్టించుకుంటూ ఆంత్రపాలజీ అనే శాస్త్రం ఒకటి ఉంది. దాన్ని అచ్చంగా అనువదించాలంటే మానవశాస్త్రం అనాల్సి ఉంటుంది. మానవుల తీరుతెన్నులు, జీవన విధానాలను వర్ణించే శాస్త్రం అది. అందులో ముక్కులు కొలవడం మొదలు, మునుపటి వారి విశేషాలను సేకరించడం దాకా ఎన్నెన్నో అంశాలు ఉంటాయి. అసాధారణంగా జీవిస్తున్న జాతులను పట్టించుకోవడం ఈ రంగం వారి ప్రస్తుత ప్రత్యేక కార్యక్రమం.

ఆదిలాబాద్ లోని గోండులను గురించి పరిశోధించడానికి జర్మనీ నుంచి హేమిండార్ఫ్ దంపతులు వచ్చి మర్లవాయి అనే ఊళ్లో గోండ్లతోనే కలిసి జీవించారు. శ్రీమతి హేమిండార్ఫ్ సమాధి అక్కడే ఉంది ఇంకా. ఈ దంపతులు గోండులు అయిపోయారన్నా అతిశయోక్తి లేదు. పరిశోధన శాలలు, పరికరాలు, సమావేశాలు, అందుకు తగిన ఆధునిక కాలం హంగులు ఏవి అవసరం లేకుండా ఈ రకం పరిశోధనలు ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి. మిచిగన్ యూనివర్సిటీ మానవశాస్త్ర పరిశోధకుడు టామ్ ఫ్రిక్ రెండు సంవత్సరాలకు పైగా కాల్ ఆఫ్ అనే మధ్యతరగతి కుటుంబీకుడితో కలిసి వాళ్ళ ఇంట్లోనే ఉంటున్నాడు. వాళ్లు ఉండేది ఒక నిజమైన పల్లె. అక్కడ సౌకర్యాలు అంతగా లేవు. అటువంటి ప్రాంతాల్లో బతుకుతున్న వారి జీవితాలను పరిశోధించడమే ఫ్రిక్ పెట్టుకున్న పని. అందుకు వారి మధ్య వారిలో, ఒకడుగా బతకడం కన్నా మంచి మార్గం లేదు. తాను పరిశోధకుడనే విషయాన్ని పక్కనపెట్టి ఫ్రిక్ తన యజమానితో కలిసి వారి పొలాల్లో పని చేస్తుంటాడు. పశువులను కాస్తుంటాడు. ఈ పేరుతో బీద రైతుల పనితీరును, పరిశోధకుడు స్వయంగా నేర్చుకుంటున్నాడు. ఆయా విషయాలను గురించి ప్రశ్నలు అడిగి వివరాలు తెలుసుకుంటున్నాడు. అతను మధ్యాహ్నం భోజనం సమయం దాకా ఆగి, అప్పుడు విరామం దొరికినప్పుడు ఆ రోజు సేకరించిన వివరాలు అన్నింటిని ఒక పుస్తకంలో రాసుకుంటాడు. మారుతున్న మధ్యతరగతి జీవితాలు, వారి పనితీరులన్నీ త్వరలోనే ప్రపంచం ముందు పెట్టే ప్రయత్నంలో ఇదొక భాగం!

కాలువ గట్టు మీద నిలబడి, కర్రతో గుచ్చి, రాయి వేసి, లోతు గురించి, ప్రవాహం గురించి తెలుసుకోవచ్చు. నేరుగా అందులోకి దిగి సంగతులను మరింత వివరంగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఫ్రిక్ పాటిస్తున్నది ఈ రెండవ మార్గం. దీన్ని పనిలోనే పరిశీలన అనవచ్చు. పరిశోధనకు వస్తువైన వారికి అనవసరంగా కాలయాపన జరుగుతున్నది అన్న భావం ఉండదు. పరిశోధకులకు వివరాలు అనుమానం లేకుండా అర్థమవుతాయి. ఇక్కడ ఇంకొక విచిత్రం జరిగింది. ఏ విషయాలయితే, ఈ మధ్య తరగతి రైతు కుటుంబాలు, సమస్యలుగా గుర్తించి చర్చిస్తున్నారు అన్నది గమనించి ఈ పరిశోధకుడు వాటిని పట్టించుకుంటున్నాడు. మారిపోతున్న ప్రపంచంలో ఇప్పుడు ఎవ్వరూ ఎక్కడికక్కడ ఉండిపోయే వీలు లేదు. రైతులకు సమాచారం కావాలి. వారి ఫలసాయం పైచోట్లకు అందాలి. కొత్త కొత్త పద్ధతులు అన్ని రంగాల్లోనూ వస్తుంటే పట్టించుకోకుండా ఉండలేరు. అవి కాక మానవ సంబంధాల విషయంగా వచ్చే మార్పులు మరోవైపు ఉన్నాయి.

మన పరిస్థితులు మారుతున్నాయని మనకి ఎవరూ ప్రత్యేకంగా చెప్పనవసరం లేదు. కానీ దేశమంతా మారుతున్న పరిస్థితులలో తేడాలు, పోలికలు, అందుకు కారణాలు కూడా తెలిస్తే కొన్ని సమస్యలకు సమాధానాలు దొరుకుతాయి. జనజీవనం గురించి పట్టించుకోవడం పరిశోధన. అదే చింపిరి జుట్టు పరిశోధన!

పిచ్చివాళ్ల స్వర్గం : మరణతరంగం నుంచి

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Sun, 30 Aug 2026 03:33:53 +0000

పిచ్చివాళ్ల స్వర్గం

ఐజాక్‌ బషేవిస్‌ సింగర్‌

చచ్చి స్వర్గం చేరుకుంటే సులభంగా ఉంటుంది. ప్రపంచం గురించి ఆలోచించనక్కర లేకుండా అమృతం తాగుతూ, రంభ డాన్సు చూస్తూ, హాయిగా బతకవచ్చుననుకునే వాళ్లూ ఉండే ఉంటారు. మంచి వాళ్లకు బతికినంత కాలం కష్టాలుంటాయి. ఈ భూమి మీద నూకలు చెల్లితే అంతా సుఖమే సుఖం! అని మనవాళ్లు అనాదిగా నమ్ముతున్నదే. అలా నమ్మిన ఒక కుర్రవాడి పాత్ర చుట్టూ అల్లిన కథ పిచ్చివాళ్ల స్వర్గం. ఐజక్‌ బషేవిస్‌ సింగర్‌ అనే పోలాండ్‌ రచయిత రాసిన ఇద్దిష్‌ కథ ఇది. అసలు కథ ఏమిటంటే...

అనగనగా ఒక ధనవంతుడు. ఆయన పేరు కదిష్‌. ఆయనకు ఒక్కడే కొడుకు.ఆ అబ్బాయి పేరు అట్సెల్‌. వాళ్లింట్లో ఒక దూరపు చుట్టాల అమ్మాయి కూడా ఉంటుంది. ఆమె పేరు ఆక్సా. అట్సెల్‌ అందగాడు. అక్సా కొంచెం పొట్టి. కానీ అందగత్తె. ఇద్దరిదీ ఇంచుమించు ఒకే వయసు. వాళ్లిద్దరూ కలిసి తినేవారూ, కలిసి తిరిగేవారూ, చదువుకునేవారూ, ఆడుకునేవారు కూడా. మొగుడు పెళ్లాలాట కూడా ఆడేవారు అప్పుడప్పుడు. పెద్దయింతర్వాత వాళ్లిద్దరికీ పెళ్లి చేసేయాలని పెద్దలనుకున్న సంగతీ అందరికీ తెలుసు. పెరిగారు, పెద్దవాళ్లయ్యారు. కానీ అట్సెల్‌కు ఒక మాయదారి రోగం పట్టుకుంది. ఎన్నడూ కనివిని ఎరుగని మాయరోగం అది. ఆ అబ్బాయి ఎప్పుడూ తానుచనిపోయాననుకునే వాడు!

తనకలాంటి ఆలోచనలు ఎక్కడినుంచి వచ్చాయి? ఇంట్లో ముసలి పని మనిషి ఎప్పుడూ కథలు చెపుతుంది గదూ! ఆవిడే స్వర్గం గురించి చెప్పిందట! స్వర్గానికెళితే కష్టపడవలసిన పనిలేదు. చదువుకోవలసిన అవసరం అంతకంటే లేదు. అమృతం తాగుతూ హాయిగా బతకవచ్చు!

అట్సెల్‌ నిజానికి సోమరి. పొద్దున్నే లేవాలన్నా, బడికి పోవాలన్నా, పని చేయాలన్నా తనకు ఇష్టం ఉండేది కాదు. పెద్దవాడయితే తండ్రి వ్యాపారమంతా తనే చూచుకోవలసి వస్తుందే మోనన్న భయం కూడా ఉండేదతనికి. మరి సుఖపడాలంటే స్వర్గానికి పోవాలి. స్వర్గానికి పోవాలంటే చావక తప్పదు. ఇలా ఆలోచించి, ఆలోచించి, చివరకు ఆ అబ్బాయి తను చనిపోయినట్టు ఊహించడం మొదలుపెట్టాడు.

పాపం అమ్మా నాన్నా, చాలా బెంగ పెట్టుకున్నారు. అక్సా కూడా ఏడిచింది. అట్సెల్‌ మాత్రం ఎంత చెప్పినా వినడు. ‘‘ఏమిటి మీ పిచ్చి? ఒకవేపు నేను చనిపోయి పడి ఉంటే మీరంతా కబుర్లేమిటి? నన్ను పాతేసెయ్యండి! నేను స్వర్గానికి వెళ్లిపోవాలి!’’ అనేవాడు.

ఎంతోమంది డాక్టర్లు ఎన్నో మందులు వేశారు. ఎన్నో రకాలుగా నచ్చ జెప్పడానికి ప్రయత్నించారు. ‘‘నువ్వింకా తింటూ, తాగుతూ, రాయిలా ఉండి చచ్చావంటావేమిటి?’’ అన్నారు. ఇంకేముంది అట్సెల్‌ తిండి మానేశాడు. నిజంగానే చచ్చే పరిస్థితి వచ్చింది!

కదిష్‌ అందరికన్నా పెద్ద డాక్టరుగారి దగ్గరకు వెళ్లాడు. తన కొడుకు సంగతి వివరించాడు. అంతా విన్న డాక్టరుగారు ‘‘ఏం ఫరవా లేదు! ఎనిమిది రోజుల్లో మీవాడి రోగం కుదురుస్తాను. కానీ ఒక షరతు! నేను ఏం చేయమంటే అది చేయాలి మీరు! ఎందుకని ప్రశ్నించకుండా!’’ అన్నారు.

ఆయన ఇంట్లో అందరికీ ఈ విషయం వివరించాడు. ఆ రోజు నుంచే వైద్యం మొదలయింది. డాక్టరుగారు ఏం చెపితే అది క్షణాల్లో అమలు జరగాలి. అది నియమం. డాక్టర్‌ అట్సెల్‌ గదిలోకి ప్రవేశించారు. నలిగిన గుడ్డలతో చిక్కిపోయిన అట్సెల్‌. మంచంలో పడి ఉన్నాడు. డాక్టర్‌ మొహం చిట్లించి, ‘‘ఏమిటది? ఇంకా ఈ శవాన్ని ఇంట్లో దాచుకున్నారేమిటి? అంతిమయాత్రకు ఏర్పాట్లు చేయండి!’’ అంటూ అరిచారు. అట్సెల్‌ తల్లిదండ్రులు అదిరిపోయారు. ఆ అబ్బాయి మాత్రం మొహం చింకిచాటంత చేసుకుని ‘‘నేనెప్పుడో చెప్పాను! చూడండి! నేను చనిపోయానో లేదో? డాక్టరుగారు కూడా అదే మాటన్నారు!’’ అన్నాడు.

డాక్టరుగారి షరతు జ్ఞాపకం తెచ్చుకుని ఇంట్లో అందరూ శవయాత్రకు ఏర్పాట్లు మొదలు పెట్టారు. ఇదంతా చూస్తున్న ఆట్సెల్‌ సంతోషం పట్టలేక గంతులు వేశాడు. ‘‘ఆకలి! అన్నం కావాల’’న్నాడు. ‘‘స్వర్గంలో తిందువుగానిలే!’’అన్నారు డాక్టరుగారు.

ఆ ఇంట్లోనే డాక్టరుగారి ఆదేశం ప్రకారం ఒక గదిని స్వర్గంగా మార్చేశారు. గోడలు కనిపించకుండా తెరలు, నేల కనిపించకుండా తివాచీలు ఏర్పాటు చేశారు. కథలో స్వర్గంలో లాగ దీపాలు అమర్చారు. సేవకులంతా దేవదూతల్లాగ అలంకరించుకున్నారు.

అట్సెల్ ని శవపేటికలో పెట్టి ఊరేగింపు మొదలుపెట్టారు. అబ్బాయి నిద్ర పోయింది చూచి, అతడిని స్వర్గం గదిలో దిగబెట్టారు. నిద్రలేచిన అబ్బాయి ఆశ్చర్యపోయాడు. ‘‘నేనెక్కడున్నాను? ఎవరక్కడ?’’ అన్నాడు. దేవత ప్రత్యక్షమయి ‘‘ఇది స్వర్గం మహాప్రభో!’’ అని జవాబిచ్చాడు. ‘‘సరే! నాకాకలిగా ఉంది. ఆహారం, అమృతం కావాల’’న్నాడు అట్సెల్‌. ముఖ్య సేవకుడు చప్పట్లు చరవగానే తెరలు తొలగించుకుని సేవకులు బంగారు పళ్లాలలో అన్ని పదార్థాలు పట్టుకువచ్చి అట్సెల్‌ ముందు అమర్చారు. బాగా తిని వెంటనే మళ్లీ నిద్రలోకి జారుకున్నాడు అబ్బాయి. మరురోజు పొద్దున్న నిద్రలేచాడు గానీ, అది పగలో రాత్రో తెలియలేదతనికి, అట్సెల్‌ నిద్రలేచాడని గమనించగానే, సేవకులంతా సిద్ధమయి అచ్చం మొదటి రోజులాగానే ఆహారం ఏర్పాటు చేశారు.

‘ఇదేమి బ్రేక్‌ఫాస్ట్‌? కాఫీ, బ్రెడ్‌ రోల్స్‌ కావాల’న్నాడతను.

‘కానీ స్వర్గంలో అవేవీ ఉండవు. ఎప్పుడూ ఇదే తిండి! మహాప్రభో’ అన్నారు సేవకులు.

‘అస్సలిప్పుడేమిటి? పగలా? రాత్రా?’ అన్నాడు అట్సెల్‌.

‘అంటే ఏమిటది? ఇక్కడదంతా ఉండదు!’ అన్నారు సేవకులు.

ఎలాగోలాగ తిండి అయిందనిపించి, ‘మరి కాలక్షేపానికి నేనిప్పుడేం చేయాలి?’ అని ప్రశ్నించాడా అబ్బాయి.

‘స్వర్గంలో ఎవరూ ఏమీ చేయరండీ!’ జవాబు.

మిగతా దేవతల గురించి అడిగితే చాలా దూరం అన్నారు.

‘మరి మా అమ్మా, నాన్నా ఎప్పుడొస్తారు?’ అని అడిగాడు అట్సెల్‌.

‘మీ నాన్నగారు ఇరవై ఏళ్ల తర్వాత, అమ్మగారు ముప్పయి ఏళ్లకు!’ అన్నారు.

‘మరి అక్సా సంగతి ఏమిటి?’

‘ఆమె రావాలంటే యాభయి సంవత్సరాలు కావాలి!’

‘అంటే అప్పటిదాకా, నేనిలా ఒంటరిగా ఉండవలసిందేనా?’’

‘అంతే మహాప్రభో!’

‘సరే, ఇప్పుడు అక్సా ఏం చేస్తుంది మరి?’’

‘‘కొన్నాళ్లు మీ కోసం ఏడుస్తుంది. నెమ్మదిగా మరిచి పోయింతర్వాత ఇంకో అందమయిన కుర్రవాణ్ణి చూచి పెళ్లి చేసుకుంటుంది. భూమ్మీద బతికేవాళ్లు ఎప్పుడూ అంతేగదా!’ అన్నారు సేవకులు. అట్సెల్‌కు తిండి ఒంటబడుతున్నది. కానీ చేయడానికి పని మాత్రం లేదు. ఎనిమిది రోజులు అలా గడిచే సరికి అతనికి దుఃఖం ముంచుకు వచ్చింది. పట్టలేక సేవకుడితే ‘‘స్వర్గంకన్నా భూమిమీదే బాగుంటుందేమో!’ అన్నాడు.

‘అయ్యో! ఏం బాగులెండి! చదువుకోవాలి! పనిచేయాలి! ఒక్కటా? అంతా కష్టం?’’ అన్నాడు సేవకుడు.

‘‘ఆ ఏం కష్టంలే? ఇలా పడి ఉండేకన్నా కట్టెలు కొట్టినా సుఖంగా ఉంటుంది! అయినా ఇలా ఎన్నాళ్లుండాలి నేను’ అన్నాడు ఆ అబ్బాయి.

‘ఎప్పటికీ ఇలాగే’ జవాబు.

‘ఛీ! అలాగయితే నేను ఛస్తాను!’

‘చచ్చినవాళ్లు మళ్లీ చావడానికి వీల్లేదు!’

చింతలో పడ్డాడు అట్సెల్‌.

కొన్ని క్షణాల తరువాత ఒక సేవకుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ‘మహాప్రభో! తప్పు కాయాలి. తప్పు ఎక్కడ జరిగిందో తెలియదు. కానీ మీరు చనిపోలేదు! ఇంకా బతికే ఉన్నారు!’ అన్నాడు.

ఎగిరి గంతేసి అట్సెల్‌ ‘ఏమిటి? నేనింకా బతికే ఉన్నానా? మరి నన్ను ఇక్కడ ఎందుకు ఉంచారు? వెంటనే మా ఇంటికి తీసుకెళ్లండి!’ అన్నాడు.

సేవకులు తన కళ్లకు గంతలు కట్టి, కాసేపు అటూయిటూ తిప్పి, చివరకు ఇంట్లో అందరూ ఉన్న గదిలోకి తెచ్చారు. గంతలు విప్పారు. మళ్లీ ప్రపంచం చూచిన అట్సెల్‌ సంతోషం పట్టలేకుండా ఉందప్పుడు. బ్రతకడమెంత హాయిగా ఉంటుందో అర్థమయిందతనికి. అక్సాని చూచి, ‘నీవింకా ఎవరినో పెళ్లి చేసేసుకుని ఉంటావనుకున్నాను! నా అదృష్టం ఇంకా ఇక్కడే ఉన్నావు!’ అన్నాడు.

వాళ్లిద్దరి పెళ్లి ఘనంగా జరిగింది. కానుకలు, కట్నాలు కూడా ఘనంగా వచ్చాయి. సోమరితనం మానేసి, అట్సెల్‌ వ్యాపారం మొదలు పెట్టాడు. బాగ్దాద్‌, భారతదేశమూ తిరిగాడు. చాలాకాలం తర్వాత గానీ, అట్సెల్‌కు డాక్టరు చేసిన వైద్యం గురించి తెలియదు. పిచ్చివాళ్ల స్వర్గం గురించి అతను తన పిల్లలకు, వాళ్లకూ కథలుగా చెపుతూ ఉండేవాడు.

కథకు ముగింపు మాత్రం ఎప్పుడూ ఒకటే. ‘నిజంగా స్వర్గంలో ఎలా ఉంటుందో ఎవరికీ తెలియదు!’ అని.

లోకాభిరామం : మాదదయో (ఇప్పుడే కాదు) On Kurosawa Movie Madadayo

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Sat, 29 Aug 2026 04:33:41 +0000

ఇప్పుడే కాదు..

Published originally on Saturday, 13 April 2019 - Andhrabhoomi daily Sunday Magazine

ఎవరికీ నమ్మకంగా తెలియని విషయం గురించి మనకు అసలు అనుమానం ఉండనే కూడదు - ఆన్ వార్డ్ రాడ్ క్లిఫ్ (రచయిత)

* * *
ఒక మనిషికి జీవితకాలంలో తినడానికి కొంత తిండి కోటా ఉంటుంది అంటారు. బతుకు ముగియకముందే అంత తిండి తినేస్తే ఆ తర్వాతి కాలంలో వారికి తిండి ప్రాప్తం ఉండదు, అంటారు. బహుశా సినిమాల విషయంలో నాకు ఇటువంటి పరిస్థితి ఎదురయినట్టు అనిపిస్తుంది. చిన్నప్పుడు సినిమాలు తెగ చూసేవాడిని. డబ్బులు ఉన్నాయని కాదు, మిత్రులు, అన్నయ్య కలిసి సినిమాలు చూడడానికి మంచి వెసులుబాటు కలిగించేవారు. 'పరీక్షలు వచ్చే సంవత్సరం కూడా రాయవచ్చు. కానీ సినిమా మళ్లీ వస్తుందో రాదో, కనుక సినిమా చూడడమే మేలు' అని, నాన్న ఒక సందర్భంలో అన్నాడు. అది నా గురించి కాదు అని అనుమానం. కానీ విషయం మాత్రం నిజమే. సినిమాలు అంతగానూ చూచాను. కనుక ప్రస్తుతం నాకు సినిమాలు చూడడానికి ఓపిక లేకుండా ఉంది. అరగంట సేపు చూస్తే చాలు అలసట, అసహ్యం లాంటి లక్షణాలు అన్నీ మొదలయ్యి ఇక సినిమా చాలు అనిపిస్తుంది.
అక్కడో ఇక్కడో అరకొర సినిమాలు నచ్చినవి కూడా ఉన్నాయి. అంటే వాటిని ఇంచుమించు పూర్తిగా చూడగలిగాను అని అర్థం. అలాంటి వాటిలో అన్నిటికన్నా ముందు 'క్షణక్షణం' గురించి చెప్పాలి. బహుశా ఈ మాట ఇప్పటికే చాలాసార్లు చెప్పి ఉంటాను. అయినా మరోసారి చెప్పడానికి సందేహం లేదు. ఆ సినిమా అయిదు నిమిషాలు చూచిన తరువాత, అదేదో కాపీ వ్యవహారం అని అర్థం అయిపోయింది. కానీ శ్రీదేవి అమాయకత్వం, వెంకటేష్ ఏదీ పట్టి లేదు అన్నట్టు ప్రవర్తించడం, విలన్ తీరు, ఇలాంటివన్నీ కలిసి సినిమా చాలా నచ్చింది. మూసగా అందులో ప్రేమలో పాటలు అలాంటివి ఏమీ లేవు. ఏదో ఒక చిన్న సంగతిని పట్టుకుని సినిమా మొత్తం నడుస్తుంది. హిందీ విలన్ పాత్ర చాలా ఆకర్షణీయంగా ఉంది. కనుక ఆ సినిమాను ఇంచుమించు పూర్తిగా చూచాను. రెండోసారి, మూడోసారి, పన్నండోసారి చూసినప్పుడు ఆ సినిమాను నేను ఎప్పుడూ పూర్తిగా చూడలేదు అని అర్థమయింది.
నిజం చెప్పాలంటే నా దగ్గర చాలా సినిమాలు ఉన్నాయి. వాటిని నేను ఇంట్లోనే అంచెలంచెలుగా చూస్తుంటాను. ఇక ఇంటర్నెట్‌లో అయినా సరే సినిమా చూడడానికి అదే పద్ధతి. నాకు సినిమా చూడడానికి ఓపిక లేదు అన్న మాట వాస్తవమే కానీ, నేను సినిమాలు చూడను అంటే మాత్రం అబద్ధం అవుతుంది. అయితే తెలివిగల మనుషులలోకి నన్ను కూడా లెక్క వేసుకుంటాను కనుక, కొన్ని తిక్క పనులు చేయాలి. అందరూ చూసే సినిమాలు చూస్తే మనం తెలివిగల వాళ్లు కింద లెక్క కాదు. ఎవరికీ తెలియని కొన్ని సినిమాలు, కొంతమంది డైరెక్టర్లు, మరి కొంతమంది నటులు వగైరాలను గురించి మాట్లాడుతూ ఉండాలి. అది ఫ్యాషన్ మరి. అందుకే ప్రయత్నించి అరుదైన సినిమాలు చూడడం నేర్చుకున్నాను. ఆ క్రమంలోనే అకిరా కురొసావా గురించి కూడా తెలుసుకున్నాను. నాకు తెలియకుండానే ఈ పెద్ద మనిషి తీసిన ఒకటి రెండు సినిమాలు చూశాను.
పెళ్లయిన కొత్తలోనే, అమాయకురాలు మా ఆవిడని కూడా వెంటబెట్టుకుని వెళ్లి ‘కగేముష’ అనే ఒక సినిమా చూశాను. అది ఒక సమురాయ్ వీరునికి సంబంధించిన కథ. నిజం చెబుతున్నాను. సినిమా నాకు ముక్క అర్థం కాలేదు. మా ఆవిడకు అంతకన్నా అర్థం కాలేదు. ఆ తరువాతో, అంతకు ముందో ఎప్పుడో గానీ సెవెన్ సమురాయి అనే సినిమా కూడా చూశాను. ఇది నలుపు - తెలుపు సినిమా. అంటే చాలా ముందు తీసింది అని అర్థం. అందులో గూండాల బాధలు ఎదుర్కోవడానికి ఊరి వాళ్లు పైనుంచి వీరులను అరువు తెచ్చుకోవడం అసలు కథ. నిజానికి మన దేశంలో సూపర్ డూపర్ హిట్‌గా వచ్చిన ‘షోలే’ అనే సినిమాకు ఆధారాలు కురొసావా సినిమాలో ఉన్నాయి అంటారు. కిరాయి వీరులు అన్న మాట ఒకటి తప్పిస్తే రెండు సినిమాలలో పోలిక లేనే లేదు. మళ్లీ ఒకసారి చెబుతున్నాను, ఆ సినిమా కూడ నాకు అర్థం కాలేదు.
సినిమా చూస్తే పోతుంది కదా? అందులో అర్థం కావడానికి ఏముంది? అనుకోవచ్చు కూడా. అట్లాగే అనుకుని అకిరా కురొసావా సినిమాగా తీసిన రషోమన్ అని ఒక కథను నాటకంగా చూశాను. దాన్ని లలిత కళాతోరణంలో ఎమ్మెస్ సత్యు లాంటి కొన్ని పెద్ద పేర్ల ప్రభావం కింద ప్రదర్శించారు. నాకు ముక్క అర్థం కాలేదు. ఆ తరువాత కొంచెం తెలివి తెలిసినప్పుడు, అకుటగవ అనే రచయిత సంకలనాన్ని సంపాదించి ఆ కథ మొత్తం చదివాను. కథ వేరు, నాటకం, సినిమా వేరు. వెర్రి కాకపోతే నాకు ఎందుకని ఈ డైరెక్టర్ల సినిమాలు చూడాలని యావ? ఫ్యాషన్ మరి.
అకిరా కురొసావా చాలా సినిమాలు తీశాడు. నేను వాటిలో చాలా చూచినట్టు కూడా ఉన్నాను. అతని వయసు పెరిగిన కొద్దీ, సినిమాలు, కథలు, తీసిన తీరు అన్నింటిలోనూ మార్పు కనబడింది. కురొసావా చివరిగా తీసిన చిత్రం ‘మాదదయో!’ ఇది ఒక ప్రశ్నకు జవాబు! 30వ సినిమాగా తీశారు కాబట్టి, అప్పటికి కురొసావా రిటైర్మెంట్ మూడ్‌లో ఉన్నట్టున్నాడు. కనుక రిటైర్మెంట్ గురించి బొమ్మ తీశాడు. ఈ సినిమా మాత్రం నాకు పిచ్చిపిచ్చిగా నచ్చింది.
‘మాదదయో’ నాకు అంతగా నచ్చడానికి బహుశా కొన్ని కారణాలు ఉన్నాయి. సినిమా తీసిన కురొసావా వృద్ధాప్యంలో ఉన్నాడు. నేను కూడా 60 ఏళ్లు దాటిన వాడిని. సినిమాలో నాయకుడైన సెంసయ్ అంటే గురువుగారు అప్పటివరకు తాను చేసిన అధ్యాపక వృత్తికి వీడ్కోలు చెప్పి, పుస్తకాలు రాస్తూ సుఖంగా బతుకుతాను అంటాడు. అందుకు అనువుగా ఒక చిన్న ఇంటిని ఏర్పాటు చేసుకుంటాడు. ఆయనకు భార్య ఉంది. ఆమె కూడా భర్తను గురువుగారు అంటుంది. పిల్లలు మాత్రం లేరు. ఎన్నో సంవత్సరాలుగా ఆయన వద్ద జర్మన్ నేర్చుకున్న కుర్రవాళ్లు అంతా, ఇప్పుడు పెద్దవాళ్లయి మంచి పొజిషన్లలో ఉన్నారు. వాళ్లంతా ఆయన పిల్లలుగా ఉంటారు. ఏటా ఆయన పుట్టినరోజు జరుపుతారు. సినిమా మొత్తంలోకి ఈ పుట్టినరోజు పార్టీలు ప్రత్యేక ఆకర్షణలు. విద్యార్థులు కుటుంబాలతో సహా ఒకచోట చేరుతారు. సెన్సయ్ గారిని ఘనంగా సన్మానిస్తారు. అదేమి ఆచారమో తెలియదుగానీ, ఒక పేద్ద గ్లాసు నిండి బియర్ పోసి ఆయన గారికి తాగడానికి ఇస్తారు. ఆయన ఒక్క గుక్కలో గ్లాసు ఖాళీ చేస్తాడు. అప్పుడు సినిమా పేరు వినిపిస్తుంది. విద్యార్థులంతా కలిసి 'మాదకై' అని అడుగుతారు. గురువుగారు 'మాదదయో' అంటాడు. మాదకై అంటే 'సమయం వచ్చిందా?' అని అర్థం. మాదదయో అంటే 'అప్పుడే రాలేదు!' అని అర్థమట. గురువుగారిని ఇక జీవితం నుండి సెలవు తీసుకుంటావా? అని పిల్లలు అడగడం, ఆయన ఇప్పుడే కాదు మరింత కాలం బతుకుతాను అనడం, ఇంచుమించు అదే వయసులో ఉన్న నాకు బాగా నచ్చింది అంటే ఆశ్చర్యమేముంది?
విద్యార్థులు గురువుగారి గురించి పట్టించుకున్న తీరు కంటతడి పెట్టిస్తుంది. రిటైర్ అయిన తరువాత భార్యా భర్తలు ఇద్దరూ బతుకుతున్న ఇంట్లో రక్షణ ఎంతగా ఉందో చూడాలని, ఇద్దరు విద్యార్థులు రాత్రిపూట ఇంట్లో దూరడానికి ప్రయత్నిస్తారు. 'దొంగలకు దారి' అన్న బోర్డు ఎదురవుతుంది. ఆ సన్నివేశం నిజంగా చాలా బాగుంటుంది. మొత్తానికి రక్షణ బాగుంది, అని తెలుస్తుంది. ఎదురు గోడ మీద మూత్రం పోయడం గురించి రాసి ఉంటుంది. స్వంతదారు ఆ పొలాన్ని మరెవరికో అమ్మడంతో గురువుగారు అక్కడి నుండి కదలవలసి వస్తుంది. విద్యార్థులంతా కలిసి ఆయనకు ఒక గుడిసె ఏర్పాటు చేస్తారు. ఆ గుడిసెకు ద్వారం ఉండదు. మిగతా సౌకర్యాలు అన్నీ ఉంటాయి. చుట్టుపక్కల ఎట్లున్నా అసలైన జపాను పద్ధతిలో కాగితాలతో పరదాలు మొదలయినవి ఏర్పాటు చేసిన ఆ గుడిసె మాత్రం చాలా బాగుంటుంది. విద్యార్థులు ప్రతి నిత్యం అక్కడికి వస్తుంటారు. ఎవరిలోనూ అది కేవలం ఒక చిన్న గుడిసె అన్న భావన కనిపించదు.
సినిమాలో పుట్టినరోజు పార్టీలు మళ్లీమళ్లీ వస్తాయి. వాటికన్నా ముఖ్యంగా చెప్పుకోవలసింది, పిల్లి గురించిన విషయం.
గురువుగారికి ఒక పిల్లి దొరుకుతుంది. దాన్ని ఇంచుమించు సొంత బిడ్డలా పెంచుకుంటారు. మధ్యలో ఆ పిల్లి కనిపించకుండా పోతే వెదకడంతో సినిమా ఎంతో ముందుకు సాగుతుంది. అక్కడ కొంచెం విసుగు కలిగిన భావన కనిపించవచ్చు కానీ, అది కూడా సినిమా నిర్మాణంలో భాగం ఏమో అనిపించింది.
జీవితం పట్ల, అందులో తనకు కావలసిన సౌకర్యాలు, సంగతుల పట్ల, పెద్ద వయసులో కూడా ఒక మనిషికి ఉండే ఆసక్తి గురించి కురొసావా తీసిన సినిమా, నాకు మాత్రం అద్భుతంగా కనిపించింది. నిజానికి సినిమా మొత్తం ఈ ఒక్క విషయం మీదనే ఆధారపడి ఉంటుంది అనవచ్చు. అందరికీ నచ్చిన ఒక పెద్ద మనిషి, తన జీవితాన్ని తాను ఎంతో ప్రేమిస్తూ ఉంటాడు. అప్పుడే అందులో నుంచి బయటపడాలి అని అనుకోవడానికి కూడా వీలు లేనంతగా, తను జీవితాన్ని ప్రేమిస్తూ ఉంటాడు. నాకు నిజానికి జీవితం మీద అంత గట్టి ప్రేమ లేదు. అయినా సరే సినిమాలో ప్రొఫెసర్ కనబరిచిన తీరు, నాకు చాలా నచ్చింది.
సినిమాలో నిజానికి ఎక్కడా కూడా గోల గందరగోళం కనిపించదు. వినిపించదు కూడా. అంతా ప్రశాంతంగా సాగుతూ ఉంటుంది. కురొసావా అందుకు తగినట్టు బ్యాక్‌గ్రౌండ్‌లో పాశ్చాత్య శాస్ర్తియ సంగీతాన్ని వినిపించాడు. పార్టీలో కూడా అటువంటి సంగీతం వినిపిస్తూ ఉంటుంది. సినిమా మొత్తం, మనిషి మీద ఒక ప్రశాంతమైన ప్రభావాన్ని కలిగిస్తుంది. కెమెరా కదలికలు కూడా చాలా నెమ్మదిగా ఉంటాయి. పరుగులు ఫైట్లు లాంటివి ఊహించడానికి కూడా ఈ సినిమాలో ఉండవు. ఉన్నది చిన్న గుడిసె అయినా, అది గుడిసెలాగా కనిపించదు. అందంగా ఉంటుంది. వచ్చిన విద్యార్థులు నిజానికి విద్యార్థులు కాదు. వాళ్లంతా పెద్దపెద్ద ఉద్యోగాల్లో చేరిన వాళ్లు. నగరంలో నాయకులుగా చెలామణి అవుతున్న వారు కూడా. ఈ సంగతి పార్టీ సందర్భంగా బయటపడుతుంది.
సినిమాలో ప్రొఫెసర్ లాగే మొత్తం సినిమా కూడా ప్రశాంతంగా ఉంటుంది. అది ఈ సినిమా ప్రత్యేకత. ఆ ప్రొఫెసర్ మన వంటి ప్రేక్షకులను కూడా తన పద్ధతిలోకి రమ్మని ఆహ్వానిస్తూ ఉంటాడు. అది అతను నేరుగా చేయడు. అప్రయత్నంగా అది జరిగిపోతూ ఉంటుంది. స్వార్థం ఏ మాత్రం కనిపించని తీరు, మనసును తాకుతుంది. సింప్లిసిటీ అనే ఒక లక్షణం, మనం కూడా నేర్చుకుంటే బాగుండును, అనిపిస్తుంది.
మనకు సినిమా అంటే కేవలం ఒక సరదా. సినిమాలలో జరిగే విషయాలు మామూలు జీవితాలలో అసలు కనిపించవు. అట్లా కనిపించాలని మనం ఎప్పుడూ అనుకోము. అటువంటి మనకు, ఇప్పుడే కాదు, అన్న ఈ సినిమా చూస్తే, అది విచిత్రంగా కనిపిస్తుంది అనడంలో సందేహం మాత్రం లేదు. ఈ సినిమా యూట్యూబ్‌లో దొరుకుతున్నది. నిజంగా ఆసక్తి గలవారు దాన్ని చూడడానికి ప్రయత్నించండి. కొంచెం ఓపికగా చూడండి. నాకు సినిమాల గురించి రాసినప్పుడు మ్యూజిక్‌తో మూడు గంటలు పద్ధతిలో మొత్తం కథ చెప్పడం అలవాటు లేదు. ఇక్కడ కూడా కథ చెప్పను. చివరకు ఏమవుతుంది అన్న సంగతి అసలే చెప్పను. అప్పుడుగాని ఆరుగురు అయినా సినిమాను చూస్తారు ఏమో అని నా అనుమానం. అకిరా కురొసావా గొప్ప దర్శకుడు. నేను చెప్పవలసిన అవసరం లేదు. మీరు కూడా నాలాగా ఆ విషయాన్ని మీ అనుభవం ప్రకారం తెలుసుకుంటారేమో అని నా ఆశ.

తుపాకుల ప్రపంచం : Guns in my world

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Tue, 18 Aug 2026 05:12:45 +0000

తుపాకుల ప్రపంచం

పొద్దున్నే ప్రపంచం సంగతులన్నీ తలుపు కింది నుంచి ఇంట్లోకి దూరి వచ్చేస్తాయి. విప్పి చూస్తే బాంబుల వర్షం, తుపాకుల మోత, భయం. విలయం ఇల్లంతా పరుచుకుంటాయి. నాకు తుపాకులను గురించిన కొన్ని జ్ఞాపకాలున్నాయి.

మాఊళ్ళో బడి ముందర పెద్ద మర్రిచెట్టు ఉండేది. అది ఈనాటికీ ఉంది. అప్పట్లో ఆ మర్రిచెట్టు కిందనే ప్రార్థన జరిగేది. చెట్టు మీద గుడ్లగూబ ఉందని ఎవరో చూశారు. అంత పెద్ద చెట్టు మీద ఒక అమాయకపు పక్షి ఉందని అంత గత్తర ఎందుకయిందో నాకు ఇవాళటికీ అర్ధం కాదు. ఒక పంతులుగారు మిలిటరీ మనిషిలా ఉండేవారు. ఆయన నిజంగా మిలిటరీలో పని చేసిందీ, లేనిదీ నాకు తెలియదు. ఆయన దగ్గర తుపాకీ ఉంది. దాన్ని మోసుకు వచ్చి ఆయన గుడ్లగూబను `ఉడాయించే' ప్రయత్నం మొదలుపెట్టారు. అందరూ గుంపుగా చేరారు. తుపాకీ పాతకాలం పద్ధతి. తూటాలు లేవు. తుపాకీ మందు, పొడుగాటి చువ్వ సాయంతో నింపాలి. తరువాత `ఛర్రాలు' అంటే బాల్‌ బేరింగ్‌ లోంచి ఊడిపోయిన ఇనుప గుండ్లు నింపాలి. అవి గట్టిగా ఉండడానికి పేడ పొడి దట్టించాలి. ఒక పేలుడు తర్వాత మళ్ళీ తుపాకీ తయారు కావడానికి బోలెడు టైమ్‌ పడుతుంది. మూడు, నాలుగు సార్లు కష్టపడి నింపి తుపాకీ పేల్చారు. గుడ్లగూబ చావలేదని, ఎగరి ఎటో పోయిందని నా నమ్మకం. చస్తే కింద పడాలి? పడలేదు. ఎందుకో గుర్తులేదు కానీ అంతటితో ఆనాటి కార్యక్రమం ముగిసింది. గుడ్లగూబ కనిపించలేదు.

తుపాకీ కనిపించాలంటే దసరా పండుగ రావాలి. ఏ వారం నాడు విజయదశమి వచ్చిందంటే దాన్ని బట్టి ఒకానొక దిక్కున పొలంలో జమ్మికొమ్మ నాటేవారు. ఊరి నడిమి నుంచి అందరూ బయలు దేరి భజన చేస్తూ ఆ కొమ్మదాకా వెళతారు. అక్కడ పూజ జరుగుతుంది. జమ్మికింద రాతలుంటాయి. అంతా అయింతర్వాత మళ్ళీ భజనతో ఊళ్ళోకి గుడిదాకా రావాలి. ఈ కార్యక్రమంలో ప్రత్యేకాకర్షణ `తుపాకి'. ఉత్సవం మొదలయినప్పటి నుంచి ఒకాయన అదే పనిలో ఉండేవాడు. అయితే ఊళ్ళో తుపాకీ గల మనిషి ఆయనొక్కడే. అందుకే నాకాయన హీరోలా కనపడేవారు. తుపాకి చూడాలని చాలా సరదాగా ఉండేదని ప్రత్యేకంగా చెప్పనవసరం లేదనుకుంటాను. మొట్టమొదటి తుపాకీ మోతకే గుడి దగ్గరకు పోవాలని ఉండేది. కానీ కుదిరేది కాదు. భజనకంటే ముందు `బొడ్రాయి' దగ్గర మేకపోతును మెడ నరికి బలి ఇచ్చే వారు. తుపాకీ మోత అక్కడ మొదలవుతుంది. తుపాకీ ఇష్టమే కానీ బలి చూడాలంటే భయం. అందుకే ఓపిక పట్టి భజన మొదలయింతర్వాతే వెళ్ళడం. ఆ తర్వాత జట్టు తిరిగి వచ్చే దాకా తుపాకీని గమనిస్తూ ఉండడమే కార్యక్రమం!

తుపాకీ గలాయన మా కుటుంబానికి ఒక గొప్ప ఉపకారం చేశాడని నా నమ్మకం. అదింకా కరెంటు దీపాలు లేని కాలం. ఇళ్లు పాతకాలం నాటివి. పై కప్పులో దూలాల మీద అడ్డంగా `వాట్లు' వాటి మీద అడ్డదిడ్డంగా `చిలుకు చెక్క'. కలవారయితే ఆ చిలుకు చెక్కను చదునుగా చెక్కించి సందు లేకుండా పరిపించేవారు. మా పెద్దలంత స్థితిపరులు కారు. అందుకే చేతి కందిన కర్రనంతా పరిచేశారు. అందరమూ వరుసగా కూర్చోని అన్నాలు తినడం అలవాటు. పిల్లలందరూ ముగించినట్లే గుర్తు. నాయనగారు చెంబుతో ఎత్తి మంచినీళ్లు తాగాలి కనుక తలపైకెత్తారు. నీళ్లు తాగి నెమ్మదిగా మమ్మల్ని అందరినీ చప్పుడు చేయకుండా బయట హాల్లోకి పొమ్మన్నారు. మిద్దెలో పెద్ద పామున్నది. అది వాట్లు, చిలుకు చెక్కలో ఇరుక్కున్నది. కదలడానికి కష్టపడుతున్నది. నాగుపామట. లాగి కిందకు పడేస్తే ఏం చేస్తుందో మరి! నాయన గారు తుపాకీ గలాయనను పిలిపించారు. అతను వచ్చి ఒక మోతతో పామును పరలోకానికి పంపిచారు. చెట్లు నుంచి ఆకులు తెంపే `కమ్మల కత్తి'తో దాన్ని కిందకు లాగారు. మా కుటుంబానికి కలకాలంగా తరతరాలుగా పాములతో సంబంధం ఉందని కథలున్నాయి. అది మరో చరిత్ర అవుతుంది. మొత్తానికి ఆచారం, సెంటిమెంటూ అన్నీ కలగలిపి ఆ పాముకు మా గడ్డి దొడ్లోనే అంత్యక్రియలు జరిగాయి. అదుగో! అప్పుడు చూడగలిగాము పామును! చాలా పొడుగుంది. అందుకే చిలుకు చెక్కలో ఇరికింది. తుపాకీ లేకుంటే ఏమయ్యేదో!

చదువని కొంతకాలం, తరువాత బతుకుదెరువని కొంతకాలం పల్లె నుంచి దూరమయినది నేనొక్కడినే కాదు. అంతా దారి వెదుక్కుంటూ అప్పుడప్పుడు పల్లెకు చేరేవారమే! ఒకసారి వెళ్ళినప్పుడు తుపాకీ గలాయన గురించి అడిగాను. జైల్లో ఉన్నాడన్నారు. దాయాదులతో పొలం పంపకాల సంగతిగా తగువులు వచ్చినాయట. గోడవారన మూత్రం చేస్తూ కూచున్న దాయాదినొకడిని ఇతను తుపాకీతో పేల్చి చంపాడట! మాట వింటేనే వెన్ను జలదరించింది. నేను చిన్నప్పటి నుంచి అభిమానించిన తుపాకీ ఎంత పని చేసింది?

ప్రపంచమే మారిపోయింది. ఎవడి మీదా ఎవడికీ నమ్మకంలేదు. మంత్రి గారుగానీ మరొక పెద్ద మనిషిగానీ బజార్లోకి బయలుదేరితే ఆయనకి ఇరుపక్కల తుపాకులుంటాయి. పిల్లల ఆటకు మొదటి బొమ్మలు తుపాకులు. అన్నల ఆయుధాలు తుపాకులు, అక్కడ ఆత్మరక్షణ కోసం తుపాకులు. ఇన్ని రకాలుగా మరెన్నో రకాలుగా ఎక్కడబడితే అక్కడ తుపాకులు దొరుకుతుంటే హత్యకూ తుపాకులే, ఆత్మహత్యకూ తుపాకులే! తుపాకీ మీద ప్రేమతో ఉగ్రవాదుల్లో చేరిన యువకుడి పాత్ర ఒకటి సినిమాలో వచ్చిందట. అందుకే పత్రిక వచ్చిందంటే విప్పడానికి మనసు పుట్టదు. అందులోంచి తుపాకీ వాసన వస్తుంది. తుపాకులు లేని ప్రపంచం బాగుంటుందేమో? గోపాలం.కె.బి తేది: 29 అక్టోబర్‌ 2001

అర్థం తెలుసా? దేశభక్తి, వందేమాతరం మరిన్ని విషయాల గురించి... On patrotism, and such matters

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Sat, 15 Aug 2026 04:52:40 +0000

విషయానికి రాగలగడం చాలా గొప్ప విషయం — మెక్‌ లియోడ్‌ జి ప్రెస్టన్‌ (ఈయనగారెవరో తెలియదు. కానీ చాలా గొప్ప

మాట అన్నారు.)

అర్థం తెలుసా?

ఒక అనర్ధం జరుగుతుంది. దేశం మొత్తం ఒక్కటి అవుతుంది. ఆ భావన కొంత కాలం నిలుస్తుంది. ముందే ఎన్నికల

కాలం. పులి మీద పుట్ర లాగా పుల్వామా అనర్ధం ముంచుకు వచ్చింది. అది నిజంగా అనర్ధం. యుద్ధాలు, సేనలు అంటే

ఒకరి మీద ఒకరు పడి కొట్టుకు చావడానికే కదా? యుద్ధం అన్న పద్ధతిని మొదలు పెట్టిన వారు ఎవరో తెలియదు.

అంతకన్నా అర్ధంలేని పద్ధతి మరొకటి లేదు. తెలివి గల మనిషి ఆ తెలివిని ఉపయోగించుకుని సమస్యలకు

సమాధానాలు వెతకవచ్చు. అంతేకాని పాశవికంగా, రాక్షసంగా ఎదురుపడి చంపుకుని అందులో బలాబలాలు

తేల్చుకుంటాం అంటే అంతకన్నా అమానుషం మరొకటి లేదు. అయినా చరిత్ర అంటేనే యుద్ధాల వరుస. ప్రస్తుతం

యుద్ధం జరగడం లేదు. కానీ ఇరు దేశాల మధ్యన పొంతన లేదన్న సంగతి కూడా మరవడానికి లేదు.

హ్యాపీమోన్‌ జేకబ్‌ అనే జె ఎన్‌ యు ప్రొఫెసర్‌ ఒకాయన ఈ మధ్యన ఒక పుస్తకాన్ని వెలువరించాడు. దానిపేరు లైన్‌

ఆఫ్‌ కంట్రోల్‌. జేకబ్‌ అసలే మంచి పేరు లేని ఆ విశ్వవిద్యాలయంలో, రాజకీయాలు బోధిస్తూ ఉంటాడు. మౌలికాంశాలను

బోధిస్తూ ఉంటే చిక్కు లేదు. ఈ పెద్దమనిషి భారత - పాకిస్తాన్‌ సంబంధాల మీద నిపుణుడు. ఈ విషయం గురించి రెండు

దేశాలలోనూ చర్చలు సమావేశాలు జరుగుతుంటాయి, అంటే మనలాంటి వాళ్లకు కొంచెం విచిత్రంగానే తోస్తుంది. సైన్యం

దారి సైన్యం చూస్తుంటే, విద్యావంతులు, పరిశోధకులు మరో పక్కన మాటలు, మంతనాలు సాగిస్తున్నారు, అన్నమాట.

తన రంగం గురించి బాగా తెలుసుకోవాలి కనుక ఈ ప్రొఫెసర్‌ గారు భారతదేశంలోని సైనిక అధికారులను చాలామందిని

కలిసి విషయ సేకరణ చేస్తుంటాడు. పదవిలో ఉన్నవారు అంత సులభంగా మాట్లాడారని, రిటైర్‌ అయినవారు

సులభంగానే ఎన్నో విషయాలు చెబుతారని ఈ పరిశోధకుడు తన పుస్తకంలో వెల్లడిస్తాడు. నేను ఆ పుస్తకాన్ని

కొన్నాను. రెండు మూడు పత్రికలలో సమీక్ష చదివిన తరువాత ఆ పుస్తకం చదవాలి అనిపించింది. కనుక కొన్నాను.

చదివాను కూడా!

పరిశోధకుడు దేశంలో సైన్యాధికారులను మెప్పించి, ఒప్పించి లైన్‌ ఆఫ్‌ కంట్రోల్‌ వెంట కొంతకాలం

గడిపి అక్కడి పరిస్థితులను ఆకళింపు చేసుకున్నాడు. ఈలోగా అటువేపు వారిని కూడా రకరకాలుగా బుజ్జగించి,

పాకిస్తాన్‌ వెళ్లడానికి పర్మిషన్‌ తెచ్చుకున్నాడు. అంతేకాదు, సరిహద్దు వెంట అధికారంలో ఉన్న అత్యున్నత స్థాయి

వారితో కలిసి మంతనాలు చేయడానికి కూడా కావలసిన అనుమతులను సంపాదించాడు.

మనదేశంలో లాగే అటు పాకిస్తాన్‌ లో కూడా ప్రజలకు పక్క దేశం ప్రజల మీద నిజంగా ఏవగింపు లాంటివి లేవు.

అయితే రాజకీయంగా అవసరం గనుక, మీడియా వారు అంతకన్నా చేయగలిగింది లేదు గనుక, రకరకాల మార్గాల

ద్వారా అవతలి దేశం మీద అందరికీ గుండెలనిండా అసహ్యం కలిగే పరిస్థితులను, కావాలని తయారు చేస్తున్నారంటే

ఆశ్చర్యం కాదు. ప్రజలకు ప్రజలకు మధ్యన వైరుధ్యం ఉండవలసిన అవసరం లేదు. నేను ఈ రకం మాటలు చెబితే

నన్ను కూడా దేశభక్తి లేనివాడు అని తన్ని తగలేస్తారు. ఇక్కడ దేశభక్తి గురించిన ప్రసక్తి లేనే లేదు. అవతలి దేశంలో

ఉంటున్నవాళ్ళు కూడా మనుషులే. కానీ దేశాన్ని నడిపిస్తున్న వారు మాత్రం బహుశా మనుషులు కారు. ఇది రెండు

వైపులా సత్యమే. వీళ్లకు తగినట్టే మిలిటరీ ఉంటుంది. నిష్కారణంగా లైన్‌ ఆఫ్‌ కంట్రోల్‌ వెంట ఇరువైపుల నుంచి

కాల్పులు జరుగుతుంటాయని, అమాయకుల ప్రాణాలను బలికొంటారని అర్ధం కానివ్వరు. హ్యాపీమోన్‌ జేకబ్‌ పుస్తకం

మొత్తం చదివితే విషయం అర్థమవుతుంది.

నిజానికి ఈ వ్యాసంలో నేను చెప్పదలచుకున్నది పాకిస్తాన్‌, భారత దేశాల మధ్యన ఉన్న సంబంధాలను గురించి

కానేకాదు. అందుకే విషయానికి రావడం కష్టం, అన్న ఒక మంచి మాటను ముందే ఉటంకించాను. దేశంలో అందరికీ ఈ

మధ్యన కొంచెం మరుపు పాలయిన దేశభక్తి ఒక్కసారిగా ఉప్పొంగింది. పంద్రాగస్టు, ఛబ్బీస్‌ జనవరి వచ్చాయంటే

పాటలు పాడుతూ, వీధుల వెంట ఊరేగింపులు చేసిన చిన్నతనపు అనుభవాలు గుర్తుకువస్తాయి. తలుచుకుంటే ఒళ్లు

గగుర్పొడుస్తుంది. తరువాత జరిగిన చైనా, పాకిస్తాన్‌ యుద్ధాల సందర్భంగా, దేశవ్యాప్తంగా ప్రదర్శితమైన దేశభక్తి,

మరొకసారి కళ్లముందు మెదులుతుంది. అప్పటికి నేను అవగాహన లేని కుర్రవాడిని. అయినా దసరా, దీపావళి లాగే

స్వాతంత్రదినం కూడా ఇవ్వాళటికి నాకు పండుగలాగా కనిపిస్తుంది. దసరా, దీపావళి గురించి తెలియని నేటి

యువతరానికి ఇక దేశభక్తి గురించి ఎవరు చెప్పాలి?

మొత్తానికి అందరికీ ఈ గడ్డు సమయంలో, సైనికుల పట్ల తమకు గల భావాలను వ్యక్తం చేయ వలసిన అవసరం ఉందని

అర్ధమయింది. మా వీధి చివరన కూడలిలో బహుశా ఆటోవాళ్లు, మరికొంత మంది కలిసి ఒక జెండా ఎగురవేసి, అక్కడ

దేశభక్తి పాటలు వినిపించారు. కానీ సందర్భానికి తగినట్లు కాకుండా వాళ్లంతా హాయిగా జోకులు వేసుకుని

నవ్వుకుంటున్నారు. అసలు విషయం చెప్పడానికి వాళ్లకు తగిన నాయకత్వం లేదు. నాలాంటివాడు ఎవడైనా

ముందుకు వెళ్లి చెబుతానంటే, బహుశా వాళ్ళు వినే లక్షణం కనిపించదు. వాళ్లను వదిలి పెట్టవలసిందే. ఒక సాయంత్రం

మా కాలనీలోని ఆడవాళ్లు కొంతమంది చేరి, కొవ్వొత్తులు వెలిగించి, వీధుల వెంట నినాదాలు చేస్తూ తిరిగారు.

( నేను వాడిన ఆడవాళ్లు అన్నమాట నాకే బాగుండ లేదు.) స్త్రీ జనం అనడం కన్నా ఇదే కొంత మేలు అనుకున్నాను. వీళ్ళ భావన చాలా బాగుంది. కానీ వీరిలో కూడా సందర్భానికి అవసరమైన సమాచారదృష్టి మాత్రం లేదు. మరేమీ తోచ లేదు

కనుక అదేపనిగా భారత్‌ మాతాకీ జై అంటూ ఉన్నారు వాళ్ళు. అప్పుడప్పుడు ఎవరో కలుగజేసుకుని వి వాంట్‌ జస్టిస్‌ అని

కూడా నినాదాన్ని ఇస్తున్నారు. వాళ్లకు ఏమి న్యాయం కావాలి అన్నది వాళ్లకే తెలియదు. మృతవీరులకు నివాళులు

అర్పిస్తున్నారు కనుక, వారి గురించి నినాదాలు ఉండాలి. చిత్రంగా మన దగ్గర ఏ నినాదం కావలసి వచ్చినా, అది మరొక

భాషలో ఉండాలి. కార్మికుల ఐక్యత వర్థిల్లాలి అనడానికి మజ్దూర్‌ యూనియన్‌ జిందాబాద్‌ అంటారు. ముర్దాబాద్‌ అనే

మాట మరొక చోట వాడుకుంటారు. లేదంటే ఇంగ్లీషులో నినాదాలు చేస్తారు. మన భాష మీద మనకు పట్టు లేదు.

కనుకనే పెద్దపెద్ద మాటలు సంస్కృతం నుంచి అరువు తెచ్చుకుని వాడుకునే పద్ధతి చాలాకాలంగా కొనసాగుతున్నది.

ఇక నినాదాల విషయానికి వస్తే సంస్కృతంలో నినాదాలు ఇచ్చేవారు ఎవరూ, బహుశా అందుబాటులో లేరు. వీర జవాన్‌

అమర్‌ రహే అంటే సరిపోయేది. ఆ రెండు ముక్కలు కూడా వీరికి దొరకలేదు. భారత్‌ మాతాకి జై అన్నారు. ఎవరు ఈ

బారత్‌ మాత? ఇది నా ఇవాళటి విషయం.

విషయానికి చేరుకునే సరికే నాకు అందుబాటులో ఉన్న ఈ పేజీ అడుగుకు చేరుకున్నాను. అయినా మునిగింది లేదు.

భారతమాత అన్నమాట ఒక భావన మాత్రమే. తెలుగులో కొంతమంది భరతమాత అని కూడా రాస్తారు. సంస్కృతం,

వ్యాకరణం తెలిసినవారికి ఇక్కడ ఒక చిక్కు ఎదురవుతుంది. భరతుని మాత భారతమాత. అంటే శకుంతల. ఆమెను

కాదు మనం ప్రార్థిస్తున్నది. భారతదేశం అనే మాతను ఊహించుకుని పూజించుకుంటున్నాము. మాతృదేశం అన్న

భావన మనలో గట్టిగా ఉంటుంది. దేశమంటే మట్టి కాదోయ్‌, దేశమంటే మనుషులోయ్‌ అన్నారు గురజాడ! మరి

ఇప్పుడు ఎవరు ఈ భారతమాత?

భక్తి కావాలంటే అందుకు ఒక ఆలంబన కావాలి. నిర్గుణుడు, నిరాకారుడు, నిరంజనుడు, అజాయమానుడు అని

ఆయన గురించి ఒక పక్కన చెప్పుకుంటూనే ఆయనకు వేలాది ఆకారాలను ఆపాదించుకుని, అర్చావతారములు

అంటూ పూజలు చేస్తున్నాము. అందులో ఒక దేవుడు సరిపోక లెక్కలేనన్ని దేవుళ్లను తయారు చేసుకున్నాము.

కనుక గజిబిజి పుట్టింది. తెలియజెప్పే వారు లేక కొంతమందికి విషయం అర్థం కావడం లేదు.

అచ్చంగా ఇదే పద్ధతిలో దేశం మీద అభిమానం ఉండాలంటే, ఆ దేశాన్ని ఒక మనిషిగా చూడగలగాలి. దేవుడిని కూడా

మనిషిగా చూసిన మనం, దేశాన్ని, ఒక తల్లిగా చూచి పూజించుకోవడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. అభ్యంతరం అంతకన్నా

ఉండకూడదు.

ఇంకొక తికమక గురించి ఇక్కడే చెప్పుకుంటే పోతుంది. వందేమాతరం అంటూ బంకించంద్రుడు తన నవలలో

వాడుకున్న ఒక పాటను జాతీయగీతం, నేషనల్‌ సాంగ్ గా వాడుకుంటున్నాము. ఏవో కొన్ని విశేషణాలు ఉన్న మొదటి

భాగాన్ని మాత్రమే అవసరం వచ్చినప్పుడు పాడుకుంటున్నాము. సప్త కోటి కంఠ కలకల నినాద అంటూ తరువాత సాగే

చరణాలు ఉన్నాయి, అని కూడా చాలా మందికి తెలియదు. ఇక అసలైన జాతీయగీతానికి వస్తే జనగణమన అధినాయక

అంటూ ఒక పురుషుడిని ప్రార్థిస్తున్నాము. రవీంద్రుని దృష్టిలో ఈ పురుషుడు జార్జి చక్రవర్తి అని నేను ఇవాళ అంటే

అందరూ నన్ను తన్ని తగలేస్తారు. ఎవరు ఈ అధినాయకుడు? భారత మాత అనే భావన ఒక పక్కన ఉండగా ఎందుకు

ఒక పురుషుడిని ప్రార్థించడం? ఆ పురుషుడు ఒక దేవుడు అనుకుందామా? అప్పుడు అంతకన్నా పెద్ద చిక్కు

మొదలవుతుంది? ఆ దేవుడు ఏ మతానికి సంబంధించిన వాడు? రవీంద్రుడు ఏ మతానికీ చెందని ఒక దేవుని గురించి

పాడుకున్నాడు. ఆంత భావనాబలం మనకు ఉన్నదా చెప్పండి! ఈ విషయం గురించి ఇక్కడ నేను ఇంతకన్నా ఎక్కువ

ప్రస్తావించ దలుచుకోలేదు.

అందరూ నాకంటే ఎక్కువ తెలిసిన వారే! ఆలోచించండి! ఆలోచన లేని వారికి కనీసం మీరైనా చెప్పండి! తికమకలో

పడి తెలియకుండా ముందుకు సాగేకన్నా, ఉన్నచోట నిలబడి ఆలోచించడం మేలు కదా!

మంచు కురిసింది - ఐజక్ బషేవిష్ సింగర్

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Sun, 09 Aug 2026 05:44:22 +0000

మంచు కురిసింది

ఐజక్ బషేవిష్ సింగర్

ఛెల్మ్ అన్నది వెర్రివాళ్ల ఊరు. అక్కడ పెద్దా చిన్నా అంతా గొప్పవాళ్లే. ఒక రాత్రి అక్కడ ఎవరికో నీళ్ల తొట్టిలో చంద్ర బింబం కనిపించింది. చంద్రుడు ఆ తొట్టిలో పడిపోయాడని చూచినవాళ్లు అనుకున్నారు. తొట్టిమీద గట్టిమూత పెట్టి, మరు రోజు సంగతి చూడాలి అనుకున్నారు. పొద్దున్న మూత తీసి చూస్తే, చంద్రుడు లేడు! ఎవరో దొంగిలించి ఉంటారని తేల్చుకున్నారు. పోలీసులను పిలిచారు. కానీ దొంగ దొరకలేదు. ఛెల్మ్‌వాళ్లంతా చాలా బాధపడ్డారు.

ఒకసారి, పండగరోజుల్లో సాయంత్రం మంచు కురిసింది. ఊరు ఊరంతా వెండిగుడ్డ కప్పినట్టు అయ్యింది. చంద్రుడు వచ్చాడు. నక్షత్రాలు మిలమిలమన్నాయి. కురిసిన మంచు ముత్యాలు, రత్నాలలాగ మెరిసిపోయింది.

ఛెల్మ్‌లో అక్కడి పెద్దమనుషుల సంఘం అందరికన్నా తెలివి గలవాళ్లు. వాళ్లు ఊళ్లో అందరికన్నా ఎక్కువ వయసు గలవారు. వాళ్లదే అక్కడ అధికారం. పెద్దలకంతా పెద్ద గడ్డాలు ఉంటాయి. మరీ ఆలోచిస్తారు గనుక నుదుళ్లు కూడా వెడల్పుగా ఉంటాయి. ఆ సాయంత్రం ఏడుగురు పెద్దలు ఒకచోట చేరి ముఖం మీద ముడతలు పడేటట్లు ఆలోచన మొదలు పెట్టారు. ఛెల్మ్‌కు నిధులు కావాలి. ఎట్లా సంపాయించాలో అర్థం కాలేదు. ఒక్కసారిగా గ్రోనామ్ ఆక్స్ గట్టిగా అరిచాడు. అందరూ ఆశ్చర్యపడేట్లు అతను ‘మంచు అంతా వెండి!’ అంటూ అరిచాడు.

'నాకు మంచులో ముత్యాలు కనపడుతున్నాయి!’ అన్నాడు ఇంకొకాయన.

'నాకు ఏకంగా రత్నాలే కనపడుతున్నాయి!’ మూడవ పెద్దాయన అరిచాడు.

మొత్తానికి ఛెల్మ్ పెద్దలకు తమ ఊళ్లో నిధి వర్షంగా కురిసిందని తెలిసిపోయింది. అంతలోనే వాళ్లకు చింత కూడా మొదలయింది. ఛెల్మ్‌లో అందరూ రాత్రిపూట తిరుగుతూ ఉంటారు. నిధిని వాళ్లు కాళ్లతో కసపిసా తొక్కుతారు. మరి ఏం చెయ్యాలి? ఒక పెద్దమనిషికి ఆలోచన రానే వచ్చింది.

'అన్ని ఇళ్లకు వార్త పంపిద్దాము. ఎవ్వరూ ఇంట్లో నుంచి బయటకు రాకుండా ఉండాలని చెబుతాము. వెండి, ముత్యాలు, రత్నాలను ఏరిన తరువాతే రావాలని ప్రకటిస్తే సరి’.

పెద్దలకంతా మాట బాగా నచ్చింది. అందుకే అరచేతులు రుద్దేసి ఆ సంగతి తెలియజేశారు. అప్పుడు మత్తు లెకిష్ మరో మాట అన్నాడు. ‘వార్త అందించే మనిషి మరి నిధిని తొక్కుతాడు కదా' అన్నాడు.

లెకిష్ మాట సత్యమని పెద్దలకు అర్థమయింది. మళ్లీ నుదుట ముడతలు పడేట్టు ఆలోచనలు మొదలయ్యాయి.

'తోచింది!’ అన్నాడు గ్రోనామ్ ఎద్దు. ‘చెప్పు మరి’ అడిగారు అందరు.

'వార్త మనిషి నడుస్తూ వెళ్లకూడదు. అతగాడిని ఒక బల్లమీద పెట్టి పంపితే, అతను మంచును తొక్కడు!’

గ్రోనామ్ చాలా తెలివిగలవాడు. ఆ తెలివికి సంతోషించి పెద్దలందరూ ఈసారి చప్పట్లు చరిచారు.

వెంటనే గింపెల్ కోసం వంటశాలకు పంపించారు. కుర్రవాడు వచ్చాడు. వాడిని ఒక బల్లమీద ఎక్కించారు. మరి ఆ బల్ల ఎట్లా కదులుతుంది? వంటశాలలో వంటాయన ట్రైటెల్, దుంపచెక్కులు తీసే బెరెల్, సలాడ్ కలిపే యూకేల్, యోంటెల్ అక్కడే ఉన్నారు. వాళ్లంతా మేకలకు మేత వేస్తున్నారు. ఆ నలుగురూ కలిసి గింపెల్ ఎక్కిన బల్లను ఎత్తుకుపోవాలని నిర్ణయించారు. వాళ్లు బల్లకాళ్లు తలొకరూ పట్టుకున్నారు. గింపెల్ చేతిలో కర్రసుత్తి పట్టుకుని నిలబడ్డాడు. దానితో అతను ఇళ్ల కిటికీల మీద కొడతాడు. ఇక అందరూ బయలుదేరారు.

ప్రతి ఇంటి కిటికీ మీద సుత్తెతో కొట్టి గింపెల్ ‘ఈ రాత్రి ఎవరూ ఇంట్లోనుంచి బయటకు రాకూడదు. బయట నిధి కురిసింది. దాన్ని తొక్కకూడదు’ అని చెప్పసాగాడు.

ఛెల్మ్‌లో వాళ్లకు పెద్దలమీద గౌరవం ఎక్కువ. అందుకే ఎవరూ ఇళ్లలో నుంచి బయటికి రాలేదు. ఇక అక్కడ పెద్దలు మాత్రం నిధిని సేకరించడం గురించి, దాన్ని వాడడం గురించి ఆలోచనలో ఉన్నారు. నిధిని అమ్మి, బంగారు గుడ్లు పెట్టే బాతును కొంటే బాగుంటుందని ఒక పెద్దాయన చెప్పాడు. ఇక ఒకరోజు కాదు, నిత్యమూ నిధి దొరుకుతుంది.

మత్తు లెకిష్‌కు మరో ఆలోచన వచ్చింది. ఛెల్మ్‌లో వాళ్లకంతా కళ్లజోళ్లు కొని ఇవ్వాలి. ఇక ఇళ్లు, వీధులు, దుకాణాలు అన్నీ పెద్దవిగా కనిపిస్తాయి! ఛెల్మ్ మొత్తం పెద్దదిగా కనిపిస్తే మరి పెద్దదే అవుతుంది. అది పల్లె పోయి పట్నం అవుతుంది.

ఇంకా మంచి మంచి ఆలోచనలు వచ్చాయి. అవి కొనసాగుతుండగానే ఉదయం కూడా వచ్చింది. సూర్యుడు వచ్చాడు. పెద్దలంతా కిటికీలోనుంచి బయటకు చూచారు. ఆశ్చర్యం. కురిసిన మంచును ఎవరో కసకసా తొక్కనే తొక్కారు. ఎవరని చూస్తే, బల్ల మోసిన నలుగురి కాళ్లు అని తెలిసింది.

ఛెల్మ్ పెద్దలు తమ తెల్లగడ్డాలు పట్టుకుని పీక్కుంటూ, తప్పు జరిగిందని ఒప్పుకున్నారు. ఆ నలుగురినీ నడిపించకుండా వాళ్లను ఎత్తుకుని పొమ్మని మరో నలుగురికి చెబితే బాగుండునేమో అనుకున్నారు!

మళ్లీ పండుగకు మళ్లీ నిధి కురిస్తే అప్పుడయినా జాగ్రత్తగా ఉండాలని ఇప్పటినుంచే నిశ్చయించుకున్నారు.

ఛెల్మ్‌లో వాళ్లకు నిధి మిగలలేదు. కానీ, మళ్లీ సంవత్సరం అది కురుస్తుందని ఆశ మాత్రం మిగిలింది. పెద్దలు చెప్పిన మాట ఎప్పుడూ తప్పు పోదుకదా!

తిండి పిండి ఎన్నో సంగతులు 2 On Food and Starch

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Tue, 04 Aug 2026 06:33:40 +0000

తిండి - పిండి

అందరమూ మూడు పూటల బుద్ధిగా కూర్చుని తింటాము. మరి ఆ తిండి ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది అని ఆలోచించే వాళ్ళు చాలా తక్కువ. అదేమన్నమాట? కష్టపడి సంపాదించుకుంటున్నాము. తింటున్నాము అనుకోవచ్చు. ఆలోచన మరింత ముందుకు పోతే తినడానికి పంటలు, జంతువులు ఉన్నాయి కదా అనుకోవచ్చు! పంటలు, జంతువులు ఎక్కడినుంచి వస్తున్నాయి? ఎందుకు అంతగా దొరుకుతున్నాయి? ఎట్లా ఆ విధంగా అవి పెరుగుతున్నాయి? అన్నవి ఆ తరువాత రావాల్సిన ప్రశ్నలు!

ఈ భూమిమీదికి మనకన్నా ముందు మొక్కలు వచ్చాయి. అవి పెరిగి చెట్లు అయ్యాయి. ఒక చెట్టును గమనిస్తే దాని నిండా రక రకాల ఆకులు ఉంటాయి. అరటి చెట్టు ఆకులు వెడల్పుగా ఉంటాయి. చింత చెట్టు ఆకులు చిన్నవైనా చాలా ఎక్కువగా ఉంటాయి. మొత్తం కలిసి ఒక పెద్ద విస్తీర్ణాన్ని అవి ఏర్పాటు చేసుకుంటాయి. ఈ ఆకులు మనకు తిండి పెట్టే కర్మాగారాలు అన్న సంగతి చాలామందికి అర్థం అయి ఉండదు. అందుకే మనం సైన్స్‌ గురించి తెలుసుకోవాలి. తినే తిండి గురించి తెలియని వాళ్లకు ఇంకా మిగతా విషయాలు ఏం తెలిసినట్టు లెక్క?

ఆకులలో ఒక అద్భుతమైన కార్యక్రమం ద్వారా పిండి పదార్థం తయారవుతుంది. ఇది అటువంటి ఇటువంటి అద్భుతం కాదు! అద్భుతాల కే అద్భుతం! ఆ పిండి కారణంగానే మొక్కలు, పొదలు, చెట్లు, మహా వ ృక్షాలు అన్ని అంతలేసి గా పెరుగుతాయి. ఆ మొక్కలను తిని కొన్ని రకాల జంతువులు పెరుగుతాయి. ఆ జంతువులను మరి కొన్ని జంతువులు తింటాయి. కొన్ని జంతువులు మొక్కలను, జంతువులను అన్నింటినీ తింటాయి. ఇక మనిషి అనే మన జాతి మాత్రం దొరికిన ప్రతి చెత్తా తినే రకం. చాలా రకాల జంతువులు కూడా తినని కొన్ని పదార్థాలను మనం తింటాము. ఈ మాట అంటున్నప్పుడు అసలు సిసలైన సర్వ మానవ సౌభ్రాత ృత్వం కనబడుతున్నది. మనుషులలో కూడా కొంతమంది శాకాహారులు ఉంటారు. శాకము అంటే కూర. ఈ సంగతి వ్యాసం టైప్‌ చేస్తున్న కంప్యూటర్‌ ప్రోగ్రామ్‌ కూడా తెలిసినట్టు లేదు. అది నన్ను కష్టపెట్టి ఏవేవో మాటలు చూపిస్తున్నది. వాళ్ళు కూర సంగతి మరిచిపోయి, కొమ్మలు తింటున్నాము అనుకుని శాఖాహారము అని రాసుకుంటారు. అది తప్పు.

మొత్తానికి ప్రపంచంలోని మొక్కల నుండి మహావ ృక్షాలు వరకు, చీమల నుండి మహా మ ృగాల వరకు అన్నింటికీ తిండి పెట్టేది ఆకులు అన్న సంగతి మనం మొట్టమొదట గుర్తించాలి. ప్రాణదాతలు గా గుర్తించి అన్ని రకాల చెట్లకు వినయ విధేయతలను ప్రదర్శించాలి.

ఆకులలో పచ్చని రంగు ఉండడం మరొక అద్భుతం. ఆ పచ్చని రంగును ఆకుపచ్చ రంగు అనే వరకు అది వ్యాపించింది. ఆ రంగు కారణంగానే మనకు పిండి పదార్థం, అంటి తిండి పదార్థం దొరుకుతున్నది అన్నది మరొక అద్భుతం. ఇది కూడా మామూలు అద్భుతం కాదు. మొత్తం జీవ ప్రపంచానికి ఆధారం గా నిలిచిన అద్భుతం. ఆకుపచ్చ రంగుకు కారణం క్లోరోఫిల్‌ అనే పదార్థం. మొదట ఆకులు సూర్యుని వెలుతురును గ్రహిస్తాయి. ఈ విషయాన్ని మనం పట్టించుకున్నట్లు కనిపించలేదు. నీడలో వేసిన మొక్కలు చక్కగా పెరగవు. గోడ పక్కన వేసిన మొక్కలు ఎండ ఎటువైపు ఉంటే అటు పెరుగుతాయి. గోడ వైపు కొమ్మలు కూడా ఎండ వైపు తిరుగుతాయి. ఈ సంగతి ఇంతకుముందు గమనించకుంటే ఇక మీద అయినా గమనించి చూడండి. ఈ ప్రపంచమంతా, కనీసం ఆకు పచ్చని చెట్ల ప్రపంచమంతా సూర్యుని వైపు చూచి పెరుగుతున్నట్టు అర్థమవుతుంది. ఎండ మరీ వేడిగా ఉంటుంది. అది నేలను చేరే వరకు కొంత చల్లబడుతుంది. అట్లా చల్లబడిన ఎండ ఆకులకు ఉపకరిస్తుంది. అక్కడ జరిగే కార్యక్రమం వివరాలు ఈరోజు వరకు కూడా పూర్తిగా అర్థం కాలేదు.

1866లో ఆస్ట్రియా దేశంలో ఒక పరిశోధకుడు మొక్కలకు వేడికి గల సంబంధాన్ని మొట్టమొదటిసారి గుర్తించాడు. ఎండా, వేడి ఉంటే కానీ, మొక్కలు పెరగవు అని చెప్పాడు. సముద్రంలో పరచుకొని ఉన్నడెస్మిడ్స్‌, డయటమ్స్‌ వంటి కొన్ని రకాల చిన్న మొక్కలు మొదలు, మహావ ృక్షాలు దాకా ఈ ఆకు పచ్చని ఆకులు, వెలుగు సహాయంతో పనిచేసే రసాయన కర్మాగారాలు, అంటే కొత్త పదార్థం తయారయ్యే చోట్లు, అని అతను తేల్చి చెప్పాడు. అందరికీ అది వింతగా వినిపించింది. ముందు ఎవరికీ నమ్మకం కలగలేదు.

ఇంటి మీద ఫోటో వోల్టాయిక్‌ సెల్స్‌ పెట్టి సోలార్‌ ఎనర్జీని గ్రహించి కరెంట్‌ గా వాడుకోవడం కొంతమంది చూసి ఉంటారు. ఇందుకు అసలుసిసలైన నమూనా ఆకులు. వాటిలో కరెంటు పుట్టదు. పిండి పదార్థం పుడుతుంది. ఇటువంటి విషయాలు తెలిసినప్పుడు కూడా ఆశ్చర్య పడని వారికి ఈ ప్రపంచంలో మరే విషయము ఆశ్చర్యకరంగా కనిపించదు. వారి బతుకులు చాలా పొడిపొడిగా నడుస్తాయి. సైన్స్‌ రుచి తెలియని చీకటి బతుకులను గురించి ఎన్నిసార్లు చెప్పుకున్నా తక్కువే! చీకట్లో కూడా కనిపిస్తున్న భావంతో మనకు తిండి గురించి తెలుసు అనుకుని తింటున్నాము. కానీ పత్రహరితం అనే క్లోరోఫిల్‌ గురించి తెలుసుకుని, ఆకులలో జరుగుతున్న అద్భుతాన్ని అర్థం చేసుకుని అప్పుడు తిన్నది అన్నం అయినా, లేక మరొకటి అయినా అందులో కొత్త రుచి కనబడుతుంది. దాని పేరే సైన్స్‌ రుచి!

వృక్ష శాస్త్రం అని ఒక ప్రత్యేక విజ్ఞాన శాఖ ఉంది. అది నిన్నమొన్న పుట్టలేదు. కలకాలం గా ఉంది. కానీ అందులోని వారికి చాలా రోజుల వరకు మొక్కలు పెరగడానికి వెలుగు అవసరం, అన్న విషయం అర్థం కాలేదు. ఇంతకన్నా విచిత్రమైన విషయం ఇంకొకటి ఉండదు. సైన్స్‌ తీరు అలాగే ఉంటుంది. ఒక విషయాన్ని ముందుగా ఊహించి, ఆ తరువాత అందుకు సంబంధించిన వివరాలను సేకరించి, ఆ వివరాలలోని సంబంధాలను, వాటికి గల పూర్వాపరాలను అర్థం చేసుకున్నప్పుడు మాత్రమే ఆ విషయం అర్థమవుతుంది. ఆహా! అనిపిస్తుంది. ఒక కొత్త సూత్రం పుడుతుంది. ఒక కొత్త అవగాహన కలుగుతుంది. అది సైన్స్‌ రుచి!

లోకాభిరామం - వానొచ్చె వరదొచ్చె : On rain and then Sambaru

noreply@blogger.com (Vijayagopal) — Sun, 02 Aug 2026 04:06:59 +0000

వానొచ్చె వరదొచ్చె

పొటుకు - పొట్కు- టపక్‌

‘ఇల్లంత టపక్‌ పెడ్తున్నాది. పెద్దా పుస్కం తడ్సీ పోతుంది’ అని ఎర్రని గుడ్డలో చుట్టిన ఒక లావుపాటి పుస్తకాన్ని తెచ్చింది బువ్వమ్మ. ఆ పెద్ద పుస్కం పవిత్ర గ్రంథం ఖురాన్‌. తెచ్చిందేమో నిప్పులు కడిగే ఆచార్లవారి ఇంటికి. వాన కాలమంతా ఆ పుస్తకం ఆచార్లవారి ఇంట్లో గూట్లో సురక్షితంగా ఉంటుంది. అక్కడి మిగతా పుస్తకాలు అన్నింటితోబాటు! బువ్వమ్మ ఇల్లు పూరి గుడిసె అనుకుంటాను. ఆచార్ల వారిది మట్టిమిద్దె. అప్పటికి రాతిగోడలు వచ్చినయి కానీ, సిమెంటు కప్పులు రాలేదు.

మట్టిమిద్దె అంటే గోడలు కూడా మట్టివయి, ఆ మీద కప్పు ఉంటుంది. రాతిగోడల మీద కూడా మట్టిమిద్దె ఉంటుంది. దూలాలు లావుగ ఉంటయి. వాటిమీదనుంచి గోడల మీదకు కొంచెం సన్నటి వాట్లు ఉంటయి. (ఈ మాటంటే వేట్లు? అని అడిగాడు నా కొడుకు! మీకు అర్ధమయితే సరే, కాకుంటే వదిలేయండి.) ఆ వాట్లమీద చిలుక చెక్క పరిచి ఉంటుంది. కలిగిన వారయితే పలకలుగా తీర్చిన చిలుకు చెక్కలను, మధ్య ఖాళీలు లేకుండా పరిపిస్తరు. లేదంటే పొయ్యిలోకి కొట్టిన కట్టెలను పేర్చి, మీద గడ్డి పరిచి, ఆ మీద మట్టి వరస వేస్తరు. మట్టిమిద్దెలో ఎండలకు పగుళ్లు వస్తయి. గడ్డి, చిన్న మొక్కలు పెరుగుతయి. చుట్టు గోడలను మిద్దెకన్న కొంచెం ఎక్కువ ఎత్తు వరకు కడతరు. వాటిని కుంబిగోడలు అంటరు. వాటిమీద కూడా పగుళ్లు, గడ్డి మొక్కలు ఉంటయి. వానలు రాబోతున్నయంటే, మొక్క లన్నింటినీ పీకి, చవిటి మన్ను తెప్పించి మిద్దె నిండ పరిపించాలె. మొదటి వానలకే మట్టి తడిసి పరుచుకుంటుంది. దిమ్మిస పీటతో కొట్టి దాన్నంత చదును చేయాలె. వాలు సరిగ్గ వుండేట్లు సరిచేయాలె. ఇదంతా సక్రమంగ జరిగితే పడిన వాననీరు గూనలలోంచి కిందకు పడుతుంది. ఈ పనులు వీలవుతయి, కావు. కుదురుతయి, కుదరవు! ఇంక వాన వచ్చిందంటే చాలు పొటుకు మొదలవుతుంది.

వాతావరణం మారిపోతున్నదని చెప్పడానికి పరిశోధకుల దాక పోనవసరం లేదు. గతంలో వాన కాలమంటే ప్రతినిత్యం ఉదయం, అస్తమానం వాన కురవవలసిందే. ముసుర్లు పట్టుకుంటే అయిదారు రోజులు ఏకాకారంగా వాన కొనసాగేది. గోనెసంచీ, గొంగడీ కప్పుకుని, అంత దూరం బడికిపోతే ‘సెలవు! వెళ్లిపొండి!’ అనేవారు. ఇంటి కంటే బడి మరింత అధ్వాన్నం. అందునా, మా బడి పక్కనే పెద్ద చెరువు కూడ ఉంది. నీళ్లు గదుల వరకు వచ్చినా ఆశ్చర్యం లేదు. అంతటి వానలో ఇల్లు, పూరి గుడిసె అయినా, మట్టిమిద్దె అయినా పొటుకు తప్పదు. పగుళ్లు, మొక్కల వేళ్లుంటే, ఎక్కువగ, లేదంటే, అక్కడా ఇక్కడా మిద్దెలోంచి నీరు ఇంకి చుక్కచుక్కగ పడుతుంది. అదే పొటుకు. మా ఇల్లు నిజంగ తాతల కాలం నాటిది. రకరకాల పాత్రలను ఆ పొటుకు పడుతున్న చోట పెట్టి, నేలన్న తడి కాకుండ జాగ్రత్తపడి, మిగిలిన చోట పండుకోవాలె. పొటుకు మరీ ఎక్కువగా ఉంటె, వానలోనే జాగ్రత్తగ మిద్దె ఎక్కి ఆ భాగంలో తొక్కాలె. చవిటి మన్ను జారుడుగ ఉంటుంది. కాలు జారితే ప్రమాదం! మట్టిమిద్దెలు పోయినయి! పొటుకు మాత్రం మిగిలింది. ఎవరన్నా ఒకేపని గురించి, సంగతి గురించి, తెరిపిలేకుండ అడుగుతూ (నస!) కష్టపెడుతున్నరనుకోండి. దాన్ని పొట్కు-పొటుకు పెడుతున్న రని వర్ణించేవారు. ఆర్‌సీసీ మిద్దెల్లో కూడా లీకులున్నయి. పొటుకుల ఉండే ఉంటయి. ఎండను తట్టుకోవాలని వేసే కూల్‌హోమ్‌ కారణంగ పగుళ్లు వస్తయని చెప్పినరు ఒకరు. మరేమి, అట్లాంటివి జరిగితే పొటుకు తప్పదు!

బల్లి సాంబారు: ఉల్లి సాంబారు అని వేరుగ ఏదయినా ఉంటుందా? సాంబారు వెంగాయం అని చిన్న చిన్న ఉల్లిపాయలుంటాయని తెలుసు. వాటిని అట్లాగే వేసి సాంబారు వండుతారనుకుంటాను. ‘బిసి బేళె హుళి అన్న’ అంటే వేడి పప్పుపులుసు అన్నం అని అర్ధం. అందులో వెంగాయం అంటే ఉల్లి పాయలు పెద్ద ముక్కలు వేయడం చూచాను. (నిజమే, నాకు తిండి గురించిన చింత ఎక్కువ. ఎర్రోనికి ఏమి చింత? అంటే ఎప్పటికి తిండిమీదనే చింత’ అని ఒక మాట ఉంది. ఈ ఏర్రోడు వెర్రివాడా లేక ఎర్రని వాడా? శివరాజు సుబ్బారావు అనే బుచ్చిబాబుగారు, వరంగల్‌ నవీన్‌గారి పద్ధతిలో పోతున్నది రాత. నా పేరులోనూ ‘బుచ్చి’ ఉంది. వరంగల్లు మీద కావలసినంత ప్రేమ ఉన్నది! అక్కడికే పోవాలె మనం ఇప్పుడు. వరంగల్‌లో ఎమ్‌ఎస్‌సి చదువుతున్నము. మధ్యాహ్నం పూట మొదటి పంక్తి భోజనాలు అయిపోయినవి. అమ్మాయిల హాస్టలు చిన్నది. అక్కడికి కూడా తిండి ఈ హాస్టల్‌నుంచే పోతుంది. అక్కడ కూడ అందరూ తిన్నరు. ఆలస్యమయి రెండవ పంక్తికి వచ్చిన వారు తింటుంటే సాంబారులో బల్లి పడిందని తెలిసింది! అసహ్యం అన్న మాట పక్కనపెడితే తెలియకుండ తిన్నవారికి, రెండవ పంక్తిలోని వారికీ, ఎవరికీ ఏమి కాలేదు! అంతా ఆరోగ్యంగ ఉన్నరు. సంగతి తెలిసిన తరువాత ‘కడుపులో తిరుగుతున్నది!’ అని కొందరు హెల్త్‌ సెంటర్‌కు పరిగెత్తినరు. పరిగెత్తినరంటే ఆరోగ్యంగ ఉన్నరనే గదా అర్థం. డాక్టర్‌ రెడ్డిగారు వాండ్లను పరీక్షించి డైజీన్‌ లాంటి మాత్ర ఏదో ఇచ్చి పంపించినరు. బల్లిని ఉడికించి తింటేనే ఏం కాలేదు. అది మీద పడితే ఏమవుతుంది! ఆ బల్లి అనారోగ్యంగ ఉండి, దాన్ని ద్వారా క్రిములేమైన సోకితే ఏమన్న అవుతుందేమో?ఏమో?

ఉల్లి సాంబారు: మేము (ఇంట్లో) ఉల్లి, వెల్లుల్లి, గోంగూర, ఆనపకాయ లాంటివి తినము. ఛాదస్తమే! అయినా తినము. ఎక్కడన్న ఉల్లిపాయల వంట తిన్నమంటే, తరువాత వాసన తెలుస్తుంది. మాకుండే ఛాదస్తం వెనక కొన్ని పద్ధతులున్నయని చెప్పంగ విన్న. కొన్ని పదార్థాలు చూడడానికి బాగుండవు. కొన్నింటి వాసన బాగుండదు. కొన్ని అర్ధం లేని చాదస్తం! క్యాబేజ్‌ కొత్తగ వచ్చినపుడు నాన్న అడ్వెంచరస్‌ గనుక కొని తెచ్చినడు. అది భయంకరమయిన వాసన.అప్పటి క్యాబేజీతో పోలిస్తే ఇప్పటిది ఎంత మేలో చెప్పలేము. అప్పట్లో పురుగుమందులు ఇంతగ లేవు కనుక ఆకుల మధ్యన పురుగులు కూడ ఉండేవి! ‘కన్న మన్ను తెచ్చి వండమంటరు!’ అని అమ్మ గులుగుడు (గొణుగుడు) నాకు గుర్తుంది. ‘మెప్పులకై కన్నతావు అప్పు వడక’ అన్నారు త్యాగయ్యవారు. కన్న అంటే కనిన అంటే చూచిన అని అర్ధం. అంతేగానీ ప్రసవంతో సంబంధం లేదు. బిడ్డను చూస్తము గనుక అది కానుపు! ‘నిను కన్నది కానుపు’ అని రామదాసుల వారంటే అది చూడడం గురించే, ప్రసవం గురించి కానే కాదు! అందుకే కన్న మన్ను అంటే కనపించిన మన్ను అని.

మళ్లీ, మేము ఇంట్లో ఉల్లి, వెల్లుల్లి, గోంగూర, ఆనిగెంకాయె తినము (ఈసారి అసలు సంగతే చెప్త!) మా బిల్డింగులో ఒక్కోసారి సామూహిక భోజనాలు ఏర్పాటు చేస్తరు. ఒక్కో ఇంటివారు ఒక వంటకం చేసి తెచ్చి, అందరూ ఒక చోట తినడం అదొక సరదా! మా ఇల్లుగలావిడ, మా యజమాని, మా ప్రొఫెసరు గారు (మాయావిడ, నా భార్య) సాంబారు వండమంటే సరేనని వండింది. అందులో ఆన్యన్‌ అనే ఉల్లిపాయల్లేవు. అయినా చాలా రుచిగ ఉందన్నరు అందరు! ఆనియన్‌ అదే ఆన్యాన్‌ లేకుండా సాంబారు ఎట్లా చేస్తరని అందరూ హాచ్చెర్య పడిపోయేశినరు. తరువాత ఒకటి రెండుసార్లు కూడా సాంబారు తయారీ బాధ్యత మా ఇంటికే వచ్చినట్టు గుర్తు! అన్య అంటే ఇతరము. తమిళంలో అన్యన్‌, అన్నియన్‌ అవుతుంది. అపరిచితుడు ఎందుకు మనకు మన సినిమాలో?

మూడు పైసల నాటకం: అంకుశ్‌ బోర్‌హాడే అనే పేరు మీరు విని ఉండరు. అతను మరాఠీ అయి వుంటడని కొందరికి తోచి ఉండవచ్చు. బెర్ట్‌హోల్ట్‌ బ్రెష్‌ట్‌, జెర్మనీలో ప్రసిద్ధ నాటక రచయిత. అతని పేరును బ్రెఖ్‌ట్‌, బ్రెహ్ట్‌ అని కూడ పలుకుతరు. అతని సాంఘిక నాటకాలు సంచలనం కలిగించినయి. అందులో ఒకదాని అనువాదం ‘ద త్రీ పెన్నీ ఆపెరా’ పోనీ ఓపెరా అనండి! నాకు అభ్యంతరం లేదు. జబ్బార్‌ పటేల్‌ అనే మరాఠీ నాటక కారుడు దానికి అనువాదం కాదు గానీ అనుసరణ చేశినడు. ‘తీన్‌ పైసాచా తమాషా’ అని దాని పేరు. తమాషా అనేది మరాఠీ జానపద నాటక పద్ధతులలో ఒకటి. అక్కడ మొదలయి, ఈ నాటకం సాగుతుంది. అందులో నాయకుని పేరు అంకుశ్‌ బోర్‌హాడే. అతను నాటకం మొదలయిన తరువాత చాలాసేపటి వరకు రంగం మీదకి రాడు. అతనొక రౌడీ, దాదా! పాత్ర వచ్చే ముందు ఆ పేరును ప్రతిధ్వనులతోపాటు హాలంతా కదిలిపోయిందేమో అనిపించే పద్ధతిలో వినిపింపచేసిన తీరు నాకు ఇంకా గుర్తుంది. మనసులో మనం ఒక ఎస్వీ రంగారావును ఊహించుకుంటే, అక్కడ అందమైన యువకుడు ఎదురయ్యినడు. నాటకం ఎంత బాగుందో ఎంత బాగుందో ఎంత బాగుందో, అంత బాగుంది, అంత బాగుంది, అంత బాగుంది. పుణె (పూనా లేక పునహా) బాల గంధర్వ రంగమంచ్‌లో చూచిన నేను. అంకుశ్‌ పెళ్లవుతుంది. హాలంతా రంగు దీపాలు వెలిగినయి. ప్రేక్షకులందరు పెళ్లి వారయ్యినరు! ము! బావుంటుంది, మరాఠీ వారి నాటక విద్య! ఆ హాల్లో నిత్యమూ నాటకం ఉంటుంది. మిగతా చోట్ల సినిమా చూచినట్టే జనం టిక్కెట్లు కొని నాటకాలు చూస్తరు. ఈ అలవాటు మహారాష్ట్రలో ఇంకా కొనసాగు తున్నది. మన దగ్గర హైదరాబాదులో ప్రయత్నం జరిగింది కానీ, కొనసాగలేదు మరి.