Definitie van digitale boeken

Laten we beginnen met iets concreter te definiëren wat digitale boeken eigenlijk zijn. Allereerst een veelgebruikt synoniem: e-boek, of in het Engels e-book. Eigenlijk kunnen we een relatief simpele definitie hanteren: elke tekst die je digitaal op een beeldscherm kunt lezen, kun je een e-boek noemen. Er is nog één ander belangrijk kenmerk wat mij betreft. Dat is de ‘draagbaarheid’ van een digitaal boek (net zoals een gedrukt boek). Het  is immers niet meer dan een computerbestand, dat je dus heel goed goed kunt lezen op een draagbaar apparaat.

Elektronische inkt

Er is dan ook specifieke hardware te koop voor het lezen van e-boeken. Dit zijn de zogenaamde e-readers, veelal uitgerust met elektronische inkt (e-ink). Deze e-readers wegen vaak veel minder dan één kilo, en ze hebben meestal een schermafmeting tussen 5 en 9 inch. Het voordeel van e-ink ten opzichte van LCD schermen is dat e-ink veel minder stroom verbruikt. Het stroomverbruik van een e-reader wordt meestal uitgedrukt in het aantal pagina’s dat kan worden omgeslagen met één acculading. En 1 acculading kan gemakkelijk 3000 tot 8000 pagina’s mee, oftewel tientallen boeken. Een goede tablet met LCD scherm kan maximaal 10 uren werken op 1 acculading. Mijn Pocketbook IQ 701 (met LCD scherm) houdt het maximaal drie uren vol, afhankelijk van wat ik er mee doe.
Bij het lezen van e-boeken heb je dus de keuze uit een apparaat met e-ink of een apparaat met een LCD scherm. Maar dat is niet de enige keuze waar je als lezer voor gesteld wordt. Zoals wel vaker in deze wereld, zijn er verschillende standaarden, bestandsformaten en bijbehorende leveranciers als we het hebben over digitale boeken. Dat maakt het leven, ik bedoel het lezen van e-boeken, er niet eenvoudiger op.

Digitale boeken in soorten

Digitale boeken heb je dus in vele soorten, of correcter geformuleerd: in vele bestandsformaten. Een  rijtje: MobiPocket, EPUB, PDF, pdb, fb2, en AZW (en er zijn nog meer formaten, zie Wikipedia). De meeste e-readers kunnen enkele bestandsformaten aan.
Om het nog ingewikkelder te maken is er vaak ook nog sprake van een soort kopieerbeveiliging in de vorm van Digital Rights Management (DRM). Want ook de boekenbranche is natuurlijk bang dat boeken verspreid worden zonder dat er voor betaald wordt.
Een e-boek kun je bij vele internetwinkels kopen, in en buiten Nederland. Daar moet je wel wat voor doen. Een e-boek dat bijvoorbeeld bij Bol wordt gekocht, is voorzien van DRM. In DRM is het alom bekende Adobe een grote speler. Om boeken van Bol te kunnen lezen, heb je namelijk software van Adobe (Digital Editions) nodig op de gewone computer om te ‘bewijzen’ dat je het boek rechtmatig in je bezit hebt. Je kunt het vervolgens maar een bepaald aantal keren op een e-reader zetten. De e-reader moet gekoppeld zijn aan je zogenaamde Adobe ID. Zie voor nog meer uitleg de website van Bol.
En om het nog wat moeilijker te maken, heeft Amazon haar eigen bestandsformaat ontwikkeld (AZW) dat eigenlijk alleen goed op haar eigen e-readers kan worden gelezen. Maar er zijn wel weer apps die ervoor kunnen zorgen dat je boeken van Amazon op bijvoorbeeld een Android apparaat of een iPad kunt lezen. Maar het lezen op bijvoorbeeld een Sony e-reader van deze AZW bestanden is moeilijk, zo niet onmogelijk. Amazon wil namelijk graag dat je hun e-reader koopt, en dan ook dus de e-boeken uit hun assortiment.

Wat nu?

Ik zal hier verder maar niet ingaan op wat andere hete hangijzers bij e-boeken. Op een e-boek wordt in Nederland bijvoorbeeld 19% BTW geheven, en op een gedrukt boek maar 6%. Of wat te denken van de vaste boekenprijs?
Ondanks al die mitsen en maren, is het e-boek natuurlijk een interessante ontwikkeling. Ook voor onderwijs en leren. We staan nog maar aan het begin van de ontwikkelingen. In een volgend artikel zal ik enkele van mijn ideeën voor het gebruik van e-boeken voor leren met jullie delen. Kernwoorden: HTML5, EPUB en PDF. Wordt vervolgd!

Sakai OAE is beschikbaar

Ik schreef al eerder over twee aparte producten die onder de vlag van de Sakai Foundation worden ontwikkeld. Ik heb in Amsterdam een demonstratie gezien van de New York University (NYU) die versie 1.0 van de Sakai Open Academic Environment in gebruik heeft genomen en daar behoorlijk tevreden over is. De NYU heeft campussen over de hele wereld, en zocht dus een oplossing die aanpasbaar en toepasbaar was in redelijk verschillende settings.

Wat mij bijzonder verraste was de vergaande integratie die men liet zien met Google Apps. Binnen Sakai OAE was het mogelijk om groepen aan te maken en die waren dan ook meteen in Google Apps beschikbaar, en vice versa. Maar eigenlijk zou ik niet verbaasd moeten zijn, maar juist deze eenvoudige mogelijkheden tot integratie is een belangrijk pluspunt van Sakai OAE.

Kies voor samenwerking

Het hoogtepunt van de dag was wat mij betreft de presentatie van Bradley Wheeler. Wheeler is een veteraan in de academische wereld en de manier waarop ICT daar ingezet wordt. Wheeler is inmiddels al weer enkele jaren Chief Information Officer van de Indiana University (en hij is ook nog professor en dean aan dezelfde universiteit) en was betrokken bij de start van het Sakai project en vele andere vergelijkbare community source projecten in de afgelopen jaren.
Wheeler keek terug op wat er in de afgelopen jaren is geleerd in de grote community source projecten (zoals uPortal, Kuali en Sakai) en wat dat betekent voor de toekomst. Wheeler is positief over de toekomst van community source en open source voor het hoger onderwijs, al was het alleen maar omdat tegenwoordig het kostenbewustzijn steeds meer ingang begint te vinden als er gekeken wordt naar ICT in het (hoger) onderwijs.

Wheeler beweert niet dat open source altijd zou moeten worden gekozen, maar hij vindt wel dat het altijd serieus onderwerp van evaluatie en onderzoek moet zijn bij een keuze voor nieuwe software. Uiteindelijk kan elke dollar (of euro) maar één keer worden uitgegeven. Wheeler legde ook nog even het model van Community Source uit aan de aanwezigen. Eigenlijk heel simpel: als twee partners beide 1000 euro inleggen, is er 2000 euro om te investeren. Daar kunnen ze beiden wellicht meer uit krijgen dan de investering van 1000 euro. Wellicht krijgen beide partners niet elk iets ter waarde van 2000 euro, maar dan toch tenminste wel iets van 1500 euro. En dat is toch 50% meer dan die ingelegde 1000 euro. Die overige 500 euro gaat dan op aan beheer, coördinatie en overleg. Dat is eigenlijk in een notendop het model van de Sakai Foundation en de software die het onder beheer heeft. Of met een Nederlands spreekwoord: 1 + 1 =  3 (of tenminste meer dan 2).

Verder nam Wheeler duidelijk stelling tegen de praktijk (ook in Nederland heel gebruikelijk) om software op basis van lijstjes met mogelijkheden en functies te selecteren. Ook hier weer een vergelijkbare argumentatie van Wheeler: je zou verder moeten kijken dan het hier-en-nu van je eigen instelling. Je moet een keuze durven maken voor een pad ergens naartoe, wellicht samen met andere vergelijkbare instellingen. Samen kun je heel goed je eigen pad bepalen en gaan bewandelen. Bij een gemiddelde closed source leverancier wordt het pad grotendeels ingericht door de leverancier en niet door de klant, hoe goed de leverancier ook luistert naar zijn klanten.

Zie ook de volgende artikelen (in het Engels) van Wheeler: Open Source 2010: Reflections on 2007 (2007) en Above-Campus Services: Shaping the Promise of Cloud Computing for Higher Education (2009).

Meer foto’s via http://www.flickr.com/photos/wytze/tags/eurosakai

Niels Maes heeft reeds verslag uitgebracht over het seminar, en heeft wat bedenkingen en openstaande vragen in zijn verslag staan. Hij rept vooral over de onvolwassenheid, net als de sprekers, van het thema. Ik heb een andersoortige bedenking bij het thema Learning Analytics. Hieronder leest u meer.

Definitie

De verschillende sprekers lieten duidelijk zien dat van een eenduidige definitie nog geen sprake is. Dat geeft ook wel aan dat Learning Analytics nog in de kinderschoenen staat. Learning Analytics gaat in essentie om drie zaken:
1) het verzamelen en opslaan van allerlei gegevens uit de geautomatiseerde systemen die we gebruiken in het onderwijsleerproces, zoals een Electronische Leeromgeving (ELO) of een StudentInformatieSysteem (SIS)
2) het zinvol presenteren en visualiseren van de verzamelde gegevens
3) op basis van een analyse van de presentatie en visualisatie zinvolle conclusies kunnen trekken over het onderwijsleerproces
Van het seminar heb ik het meeste opgestoken van de inleiding van Prof. Dr. Erik Duval. Duval is expert op het gebied van Technology Enhanced Learning (TE Learning) in Leuven, en doet onderzoek op het gebied van learning analytics en is tegelijkertijd ook nog steeds zelf een docent die onderwijs verzorgt. Hij kan dus vanuit zijn eigen wensen als docent goed de (on)mogelijkheden van learning analytics relativeren. Duval ging vooral in op het belang van het visualiseren van de gegevens. Maar dan nog: wat doe je dan met die mooie visualisatie? Volgens Duval moet je altijd een verband zien te leggen met je oorspronkelijke (leer)doel. En uiteindelijk zou learning analytics je moeten helpen bij het leerproces, dus bij het veranderen van gedrag of attitude bij je studenten of lerenden. Maar zover is het dus nog lang niet. En zo kon Duval, maar ook de andere sprekers, eigenlijk alleen maar concluderen dat er nog veel onontgonnen gebied is. Werk te doen dus voor wetenschappelijke onderzoekers dus. Ook niet verwonderlijk want de sprekers van de eerste dag waren ook allemaal wetenschappers.

Alle sprekers lieten interessante voorbeelden zien. Waarbij er ook voorbeelden werden getoond waar niet de docent, of de student, maar juist het management van een organisatie de primaire gebruiker zou zijn van Learning Analytics. Wolfgang Greller en Hendrik Drachsler presenteerden een Learning Analytics Framework (zie foto).  Maar toch bleef, zoals gezegd, iets knagen bij mij.

Aandachtspunt

Je kunt met de huidige stand van de techniek heel veel gegevens opslaan, analyseren, interpreteren en visualiseren. Dat werd door de sprekers beaamd. Dat kan met de huidige stand van de techniek niet meer het probleem zijn. Je kunt met gemak alle acties van al je studenten in de ELO opslaan voor vele jaren. Geen enkel probleem. Wat is dan wel het probleem? Dat je set gegevens een incomplete set met gegevens is en blijft. Conclusies daaruit trekken kan natuurlijk best, maar een waarschuwing lijkt mij op zijn plaats. En waarom dan? Omdat het gemiddelde onderwijsleerproces nog steeds grotendeels een proces is tussen docent en student(en) in de collegezaal, tussen studenten onderling in de projectgroep, of van een student alleen met zijn neus in de studieboeken. En over die interacties heb je geen of weinig gegevens.

Wat te doen?

Gegeven al deze ontwikkelingen is het in mijn optiek verstandig om de ogen en oren goed open te houden, en te kijken naar andere (markt)ontwikkelingen. Een steeds sterkere ontwikkeling is die rond “open”, oftewel rond open source software, open standaarden en open content. Een mooie gelegenheid om daar in kort tijdbestek meer over te weten komen dient zich in de komende maand aan.

EuroSakai 2011

Op 26, 27 en 28 september aanstaande kunt u namelijk een bezoek brengen aan de Europese Sakai conferentie, heel toepasselijk EuroSakai 2011 geheten. Deze conferentie wordt georganiseerd door de Universiteit van Amsterdam en Edia, in Pakhuis de Zwijger. Voor het inschrijfgeld van een luttele 125 euro kunt u zich geen buil vallen, lijkt mij. Alle informatie is natuurlijk te vinden op de (Engelstalige) website. Zie ik u wellicht in Amsterdam?

De ontwikkelde master is een 3-jarige opleiding, die in deeltijd te volgen is voor fysiotherapeuten met minimaal 2 jaar werkervaring.

Dit was een interessante en uitdagende opdracht voor mij in meerdere opzichten. Het was eigenlijk voor het eerst dat ik vanaf het begin bij de opzet van een hele nieuwe opleiding was betrokken. Dat was zonder meer een interessante ervaring. Het was voor mij zeer inspirerend om me onder te dompelen in de werkveld van de fysiotherapie, en met de inhoudelijke experts op dit gebied zowel onderwijskundig als inhoudelijk een unieke opleiding neer te zetten. Wat verder zeer waardevol was, was dat de lectoren Musculoskeletale Revalidatie van de HAN (Dr. Robert van Cingel en Dr. Wim Hullegie) vanaf het prille begin betrokken waren bij het proces, en ook zeker zeer richtinggevend zijn geweest in vele opzichten.

De opleiding kent aan de ene kant een grote praktische component, waarin vaardigheden worden getraind. Maar zeker net zo belangrijk is de aandacht voor de wetenschappelijke evidentie. Ook in de wereld van de fysiotherapie wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de effectiviteit van behandelingen. Juist in deze opleiding wordt dit nadrukkelijk ingebed, opdat de fysiotherapeut verantwoord zijn werk doet. Daarbij kan de student ook eigen casuïstiek inbrengen.

Ik zou nog veel meer kunnen schrijven over de opleiding, maar daarvoor verwijs ik naar de uitgebreide informatie van de HAN die online te vinden is. Mocht u willen weten of ik ook voor uw accreditatie iets zou kunnen betekenen, dan kunt u altijd contact opnemen.