Voor een ieder die de wekelijkse mail ontvangt: ik heb een nieuw systeem waarin ik jullie mailadressen zal importeren. Het lukt al wel om mails te versturen met de posts van de week ervoor, maar nog niet dat deze automatisch verzonden wordt. Een tijdelijke breuk in de verzending kan daarom voorkomen, maar ik werk aan een oplossing.

Je kunt in de tussentijd ook gebruik maken van de RSS feed. Gebruik een RSS-reader om niet alleen deze, maar ook mijn andere website te volgen. Net zoals e-mail geeft een RSS-lezer je een inbox waarin je automatisch nieuwe artikelen die ik publiceer ontvangt.

De toekomstige RSS-feed is: https://infullflow.net/index.xml

En als vanouds kun je me ook gewoon in de fediverse blijven volgen. Daar verandert niets aan: https://deepthought.infullflow.net/@elmine

Reacties zullen niet meer direct mogelijk zijn op de nieuwe site. Daarvoor in de plaats geef ik je een link om me een mail te sturen, of gebruik je je eigen fediverse-account om terug te kletsen.

En nu maar hopen dat de verbouwing helemaal goed gaat

Ik heb begrepen van Man, die meer boeken van Nnedi Okorafor heeft gelezen, dat dit boek van haar, Death of the Author, een heel ander verhaal is dan haar andere werk. Jammer, want van zo’n verhaal wil ik er nog wel tien.

Je volgt in het boek een vrouw die een buitenbeetje is in haar gemeenschap. Om te beginnen zit ze in een rolstoel door een ongeluk in haar kindertijd. Dan is ze ook nog niet in staat om te voldoen aan de verwachtingen van haar familie en als ze door omstandigheden weer in haar ouderlijk huis belandt, schrijft ze een boek dat helemaal niet past binnen de verhalencultuur van haar familie, namelijk over robots en AI na het uitsterven van de mensheid. Vervolgens maakt ze ook nog de keuze om technologie te omarmen die haar weer kan laten lopen. Haar familie verafschuwt die keuze.

Het verhaal van de vrouw wordt afgewisseld met stukken uit het perspectief van een robot die moet overleven in een wereld waar AI en robots zich in groepen hebben onderverdeeld. De robot heeft een fascinatie voor de mens en doet niets liever dan verhalen verzamelen.

De twee verhaallijnen staan in het begin los van elkaar, maar ze verweven met elkaar richting het einde, met een fantastische ontknoping die ik niet aan zag komen.

Het boek raakt allerlei onderwerpen waar ik zelf ook mee bezig ben (geweest) en het ademde de sfeer van Wall-E, een van mijn favoriete films. Ik vond het heerlijk om te lezen.

Raad ik het boek aan: ja.

Populaire boeken, ik vind ze al snel verdacht. Hoe meer een boek in grote stapels overal wordt uitgestald en des te langer die stapels blijven liggen op de tafels, hoe groter mijn neiging om er met een grote boog omheen te lopen. Daarom gebeurt het regelmatig dat ik tien jaar na eerste verschijning dergelijke titels pas lees. Zo ook Het Rosie Project van Graeme Simsion. Bij uitzondering las ik deze niet in de originele taal (Engels), maar de vertaling van Linda Broeder, aangezien ik die zonder extra kosten kon downloaden uit de Kobo Plus. Bovendien leest het toch net wat sneller in je moerstaal, precies wat ik nodig had tijdens de kerstvakantie.

De Nederlandse uitgever zegt er meer dan 300.000 van te hebben verkocht. Het boek leest lekker weg, dus ik begrijp wel dat er zoveel exemplaren van verkocht zijn. Dan is er nog een extra verkoopbonus in dit boek. De verteller is namelijk autistisch. Of eigenlijk heeft deze Asperger, maar tegenwoordig benoemen we dit syndroom niet meer apart en is het een autismespectrumstoornis. Het verhaal wordt verteld vanuit het ik-perspectief van deze man en blijkbaar vinden heel veel mensen het fascinerend om een boek vanuit het perspectief van zo’n andersdenkende te lezen. Ik moest ook meteen denken aan het boek De Eenzaamheid van de Priemgetallen, dat in 2011 in Nederlandse vertaling verscheen. Ook dat was destijds zo’n boek dat iedereen me aanraadde (en ik heb het ook gelezen, maar weet oprecht niet meer wat ik er van vond).

Het Rosie Project draait allemaal om de zoektocht van de autistische man naar een vrouw. Het verhaal is vermakelijk en lekker geschreven. ‘Like a bag of crisps’, beschreef Sonja Schulte haar leeservaring. Tegelijkertijd bekroop me ook wel een gevoel van verwondering, want ik ken inmiddels best veel mensen die autistisch zijn en ik vond de manier van doen van de karakters in het boek erg clichématig. Zo wordt de beste vriend van de hoofdpersoon, een academicus, meteen neergezet als een womanizer die een lezing afzegt, omdat hij seks wil hebben met een vrouw die hij op een eerder congres had ontmoet. Volgens de hoofdfiguur probeert zijn vriend seks te hebben met vrouwen van zo veel mogelijk verschillende nationaliteiten. Dit krijgen we op pagina twee van hoofdstuk 1 al voorgeschoteld.

Spoiler alert: de juiste vrouw wordt al snel gevonden, maar meneer de autist heeft dat niet door. Ze voldoet namelijk op geen enkele manier aan de voorwaarden die hij stelt aan een vrouw. Als lezer heb je natuurlijk wel al snel door dat de liefde hier opbloeit.

Handig trouwens, dat Sonja haar stuk publiceerde, net op het moment dat ik deze blog post aan het schrijven was. Zij beschrijft in haar reflectie op het boek namelijk wat ik zelf ook storend vond:

What irks me though, is how Rosie is learning, having to learn, to accept what this man will not give her. He will never kiss her (but he will have sex with her). He won’t hug her either. He will never say nice lovey dovey things. He will not empathize with her. She learns to accept all that, and that is the part that bothers me.

en ze constateert:

It all comes down to this: she will have to take care of him as taking care of a child. And she does– she learns to be his mother, really, thus being able to be his wife. Is that not very depressing? I am starting to think this Graeme Simsion has a horrifying idea of what women need and what you should do to get them, that is (yes, finally!) actually very funny indeed.

Kortom, mocht je toch nieuwsgierig zijn naar het boek (en net als ik tot de laatsten in Nederland behoren die het nog niet heeft gelezen), neem het dan tot je als een zak chips. Lekker hartig, maar neem de boodschap met een korrel zout.

Ergens in de herfst vorig jaar was ik in boekhandel Bijleveld (Utrecht). Dit boek lag op de tafel vlak naast de kassa en terwijl ik eigenlijk de boeken die ik al had uitgezocht wilde gaan afrekenen, viel deze titel me op, omdat de kaft net wat anders was dan de andere romans die er omheen lagen. Als De Dieren heet het, geschreven door Lieselot Mariën. Ik bladerde door het bovenste exemplaar van de stapel en begreep niet wat ik vast had. Was dit wel een roman? De bladspiegel was op de meeste pagina een smalle kolom aan de rechterkant, soms weer over de volle breedte en een enkele pagina had tekst in beide kolommen. Het leek meer op de vormgeving van een hele dikke poëziebundel. Ik las een paar zinnen en dat was blijkbaar genoeg om me te overtuigen het boek mee naar huis te nemen.

Mastodonconnectie Sandra kondigde aan dat ze het boek ging lezen en daardoor besloot ik het boek bovenop mijn ’te lezen’-stapel te leggen. Nadat ik het boekenclub boek uit had (De Laatste Witte Man, blogpost volgt nog), mocht ik aan Als De Dieren beginnen. Ik werd er onmiddellijk ingetrokken en las het in twee dagen uit. Het was prachtig, ontzettend verdrietig en het resoneerde bij mij.

De ‘ik’ in dit boek, aangemerkt in het boek als een dramatis personae, is een vrouw die verwoordt, deels aan haar kind, dat het moederschap haar niet past. Dat ze nu vastzit als in een trui die ze aangetrokken heeft, maar waarvan het uittrekken niet meer lukt, omdat het hoofd niet meer door de halsopening past. Dat is een van de vele metaforen die de schrijfster gebruikt om de beklemming te laten voelen van de hoofdpersoon.

Ik ben vooral een verhalenlezer en niet altijd fan van teveel poëtische taal om een verhaal te vertellen. Als een auteur vooral verliefd is op taal, kan dat de verhaalboog in de weg gaan zitten, maar dit boek staat vol met prachtige zinnen waarmee Mariën me bladzijde na bladzijde raakte. Zo’n oprecht relaas over wat moederschap ook kan zijn, namelijk een helletocht, heb ik nog niet eerder gelezen en het resoneerde.

De gevolgen van een kind krijgen voor je eigen zelf kun je niet overzien. Wat voor kind je krijgt kun je niet voorspellen. Het kind in het boek huilt veel, in ieder geval in de herinnering van de hoofdfiguur. Dat daar vergaande consequenties aan vastzitten, dat weet ik uit eigen ervaring. Ook Dochter huilde de eerste maanden heel veel. Als je alles van de basale babyoverlevingslijst hebt afgevinkt, van schone luier tot drinken, en er niets meer overblijft dan het huilen te ondergaan, dan is dat slopend voor de ouders. Slaap is onontbeerlijk voor een mens, en precies dat was waar ik de eerste maanden bizar weinig van kreeg. Dochter sliep niet in haar bedje. Alleen vastgebonden tegen mijn, of haar vader’s buik, was er voldoende veiligheid om in slaap te sukkelen. Het gevolg was dat ik bijna de hele dag een ander lijf tegen me aan geplakt had. Ik werd daar soms wanhopig van. Ik kan alleen ontspannen bij de volledige afwezigheid van andere lijven en ogen in een ruimte, dus de constante aanwezigheid van een baby, mijn baby, maakte dat ik alleen nog maar áán stond, altijd alert bleef, hoe moe ik ook was. Ook op de momenten dat ik de zorg deelde met Man kon ik het moederlijk luisterend oor niet uitzetten waardoor ik alsnog niet of nauwelijks sliep.

Op een gegeven moment gingen vlaggetjes omhoog bij het consultatiebureau. Mijn gemoedstoestand begon aardig te lijken op postpartum depressie. Daar had ik helemaal geen zin in. Het spel Depressie had ik vijftien jaar eerder al gespeeld en dat wilde ik niet nog een keer. Uiteindelijk heb ik hardop tegen mezelf gezegd dat ik niet depressief was of werd, maar dat ik alleen maar veel, heel veel, te weinig sliep. Gek genoeg hielp dat.

Alles wat Mariën in Als De Dieren opschrijft resoneert aan hoe ik me voelde bij het eindeloze huilen, immense slaaptekort en de constante overprikkeling. Op die momenten is een diepe connectie voelen met je kind geen vanzelfsprekendheid en kan de afstand tussen jou en je partner zo groot worden dat je de weg naar elkaar niet meer terug vindt. Al die dingen verwoordt Lieselot Mariën zo goed in deze roman, dat ik dit boek op mijn bewaarplank in de kast zet om later nog een keer te lezen, maar dan langzamer, om nog beter te kunnen genieten van haar poëtische proza.

Raad ik het boek aan: volmondig ja.

Wat als Duitsland inderdaad 20.000 olifanten uit Botswana ontvangt? Dat heeft schrijver Gaea Schoeters uitgewerkt in het boek Het Geschenk. Hoe re(a)geert de bondskanselier na de plotselinge verschijning van olifanten in het Duitse landschap, hoofdzakelijk rondom Berlijn? Wat vinden de mensen van deze grote beesten? Hoe voed je ze, zodat dat ze niet alles kaal gaan vreten? Hoe voorkom je ongelukken als ze snelwegen gaan oversteken? Welke regio’s zijn bereid ook olifanten op te nemen? Zijn de olifanten misschien een aanwinst voor de ontwikkeling van de natuur? Kan de mest van olifanten bestaande kunstmest vervangen?

Het is soms een hilarisch verhaal waarin echo’s van Merkel’s ‘wir schaffen das’ doorklinken (de zin komt ook daadwerkelijk terug in het boek). Je kunt er allerlei verwijzingen naar bestaande politieke dynamiek in lezen als je wilt. Zelf vond ik het vooral een leuk uitgewerkt gedachte-experiment, verpakt in een korte roman.

Raad ik het aan: ja, als luchtig vermaak tussendoor.

I just don’t think being aggressive ever works. If you meet somebody who disagrees, first of all, listen to them, because maybe they’ve got something, got an idea, that you hadn’t thought about. And then, if you still think you’re on a better track than they are, you’ve got to reach the heart. It’s no good fighting with the head, because they’re not going to listen, especially a big powerful man, with me. Fortunately, as I’ve lived longer, I’ve got more stories, because to reach the heart you can usually do it with a story.

• Jane Goodall in Famous Last Words (2025)

Dat licht ze toe met, uiteraard, een anekdote van een CEO in Singapore die na afloop van een praatje van Jane naar haar toekwam en vertelde:

”What tipped the balance for me was my little girl, eight years old. She came home from school one day, and she said ‘Daddy, they tell me that what you’re doing is hurting the planet? That’s not true, is it, Daddy? ‘Cause it’s my planet.” That reached the heart.

Dit. Deze manier van actie voeren. Dat resoneert. Met verhalen anderen raken (en hopelijk van inzicht doen veranderen). Lang geleden schreef ik iets vergelijkbaars al eens op in een workshop.

Ik loop al minstens anderhalf jaar van binnen te broeien als het gaat om digitale autonomie. Er moeten heel veel dingen veranderen met onze omgang met Big Tech. Er zitten zoveel verschillende lagen in. Van de sociale netwerken tot de digitale pijplijnen in de zee en alle wetten die om die infrastructuur is heen gevouwen. Ik weet niet zo goed waar ik m’n energie op moet richten, maar bovenal, ik weet niet wat de verhalen zijn die beslissers en machthebbers kunnen raken in het hart? En welke verhalen raken zo aan de kern van mens zijn, waardoor mensmassa daadwerkelijk gaat bewegen? Misschien heb ik nog niet lang genoeg geleefd om die verhalen te kunnen verzamelen. Of is onze digitale infrastructuur te droge materie om het hart te kunnen raken?

Vragen. Vooralsnog alleen maar vragen. Mijn verhalenverzameling is nog leeg, maar ik ga op zoek naar die verhalen. Of leen ze van anderen. Als jij al wat verzameld hebt, dan hoor ik ze graag

Want potjandorie, wat moeten we in beweging komen met elkaar!

Hartelijk kerst allemaal!

Zo aan het einde van 2025 dringt zich een eindejaarspost aan me op. Een uitleg aan mezelf waarom het op dit kanaal zo stil bleef, een manier om mezelf eraan te herinneren dat ik niet heb gedaan wat ik me eind vorig jaar voornam, maar desondanks moet vieren dat ik hier nu relatief ongeschonden kan zitten typen over het jaar dat was.

Het was namelijk een kakjaar.

Man en ik constateerden in het voorjaar van 2024 dat hij alle tekenen vertoonde van burn-out. Daar ging hij voortvarend mee aan de slag, maar de oorzaak van de burn-out lag niet in hemzelf waardoor hij langdurig moest klunen in de winter, lente en zomer die volgden. Voor wie het verhaal niet kent, verwijs ik graag naar zijn blog: deel 1, deel 2, deel 3. De korte samenvatting: een van Man’s zakenpartners was ziek en moest het bedrijf verlaten. Dat was verdrietig, maar vooral een ingewikkeld proces om tot dat punt te komen.

Ik stond erbij en keek ernaar. Ik had geen invloed op het proces waar Man’s bedrijf doorheen moest, noch op zijn persoonlijke herstel (dat steeds uitgesteld moest worden). Het enige dat ik kon doen was thuis alles managen en Dochter (nu negen) te compenseren voor de teruggetrokken, zeer vermoeide (en dus snel chagrijnige) Man die we dit jaar thuis uit de wind moesten houden. De stress droop van onze muren af en dat was zwaar voor ons allemaal. Alledrie zijn we gevoelig voor de emoties van anderen, dus als één van de lichamen in de woonkamer stress uitademt, dan ademen de andere twee lichamen dat in. Het doel gezellig was uit zicht, het doel was alleen nog gericht op blijven staan met z’n drieën.

Dat is gelukt en dat is de allergrootste prestatie van dit jaar. Dat vieren vind ik echter moeilijk. Mijn eigen ontwikkeling stond dit jaar op de onderste plank in de prioriteitenkast en ik was te moe om te bukken. Ik heb geen nieuwe projecten voor klanten kunnen doen, ik heb weinig artikelen kunnen schrijven, ik heb mijn boek niet verder geëdit, ik heb minder gelezen, mijn blog was stil en de meeste pagina’s in mijn notitieboeken voor verhalen bleven blanco.

Dit was niet de eerste moeilijke periode in mijn jaren samen met Man (26 jaar inmiddels), wel een van de heftigste, zeker omdat er dit keer ook een kind in het spel is. Daarom kon ik me deze periode niet overgeven aan de vermoeidheid naar behoefte. Een kind moet naar school, met gesmeerde lunch en verwacht ook weer een ouder aan het hek na afloop. Het ritme van een schoolgaand kind is alles behalve flexibel. Ik nam het dag voor dag en mijn mantra werd: blijven ademen. Want hoe cru en verdrietig de oorzaak ook was, het was ook duidelijk dat er een eindpunt was. De vraag was vooral, hoe houden we het vol tot die tijd?

Het enige wat ik in deze periode kon doen is ervoor zorgen dat Dochter’s herinneringen aan dit rotjaar overstemd zouden worden door gave herinneringen. Ik heb er dan ook voor gezorgd dat we elke schoolvakantie iets bijzonders deden. De sneeuw opzoeken in februari, samen naar Legoland en Lego House in het voorjaar, in de zomer eindelijk naar Disneyland Parijs en de bergen van Oostenrijk in, omdat ze die heel graag wilde zien. Allemaal ervaringen waarbij we als gezin stressloze lucht konden inademen door ons te verplaatsen naar een andere omgeving. Ja, zelfs in Disneyland was er minder stress ;-). We maakten het onszelf makkelijk door een tent te huren in plaats van zelf alles mee te slepen, ruime en luxe huisjes te huren, in restaurants te eten. Dingen die Man en ik aan het begin van onze relatie absoluut niet konden veroorloven, maar nu wel. Elke nacht in een fatsoenlijk logeerbed was ik daar dankbaar voor.

Naast een gigantisch stom jaar was het dus ook een heel mooi jaar, met heerlijke vakanties samen. En hoewel ik nauwelijks betaalde projecten heb kunnen doen, heb ik wel stappen gezet in de richting die ik een jaar geleden voor me zag. Ik ben wel gestart met linklogs rondom digitale zaken die me opvielen, ik heb een eigentijdse puberversie van Hans en Grietje geschreven (novellelengte, moet nog geëdit worden), ik heb fijn samengewerkt met Laurens voor de stichting Activity Club, ik volg sinds september bij de Stadsbron een cursus onderzoeksjournalistiek (en ben ook van plan daar voor te schrijven). Het was dus helemaal geen verloren jaar als het gaat om werk.

Ergens eind september had ik de te verwachten terugval. Man’s partner was inmiddels overleden en eindelijk kwam de rust weer terug en daarmee ruimte om de opgebouwde spanning los te laten. Dat ging gepaard met grote vermoeidheid. Wekenlang had ik bij het minste of geringste tranen in mijn ogen staan. Als iemand aan me vroeg hoe het ging, schoot ik meteen vol. Energie om het huishouden te doen was er niet meer. Gelukkig kon ik met mildheid voor mezelf de situatie accepteren. De schone was vouwde ik gewoon niet op, iedereen zocht z’n eigen spullen er maar uit. Stof verzamelde zich in alle hoeken, maar dat was dan maar even zo. Concentreren op een boek of werk lukte niet, jammer dan. Zolang Dochter maar op tijd op school was, genoeg oefende voor drumles, op tijd bij tekenles en musicalles was, was het goed genoeg.

De stress is inmiddels van de muren af gegleden, op de grond beland en door de stofzuiger afgevoerd. Gemiddeld genomen voel ik me elke dag een stukje beter. Er werd in de afgelopen weken zelfs weer gelachen in ons huis. Een periode als dit heeft een lange mentale en fysieke nasleep en die eindigt niet ineens met het veranderen van kalenderjaar. Wel kan ik de prioriteitenkast nu opnieuw inrichten en voor de komende maanden mijn eigen ontwikkeling en werk weer voor het grijpen zetten.

Maar eerst moet ik nog even stilstaan bij het resultaat van het grootste project van 2025: mijn gezin overeind houden. Man is nu eindelijk echt aan het herstellen, Dochter zit nog steeds goed in haar vel en ik ben elke dag blijven ademen. Een uitzonderlijke prestatie. Goed gedaan, Elmine.

Vier jaar geleden las ik Assembly van Natasha Brown. Ik had het gevonden in Shakespeare and Company in Parijs en van dat boek was ik erg onder de indruk. Toen Man de tweede roman van Brown uit z’n tas haalde en op tafel legde, kon ik dan ook niet wachten deze te lezen.

Universality stelde niet teleur, maar er zit in het boek een harde knip tussen het eerste deel, wat een nieuwsartikel is waarmee de hoofdpersoon doorbreekt als journaliste, en de rest van het boek, waarin de periode na het artikel wordt beschreven voor de verschillende personen die figureerden in dat artikel. Daarom duurde het even voordat ik er in zat (voor zover dat mogelijk is in een roman van 150 pagina’s (toch al vijftig pagina’s langer dan Brown’s eerste roman)). Het was echter zeker de moeite waard, omdat ook in Universality Brown met hele rake reflecties en dialogen de tijdsgeest weet te vangen. Misschien minder sterk dan in Assembly, maar zeker de moeite waard om te lezen.

Raad ik het boek aan: ja.