giangle

Photo of the year

noreply@blogger.com (giangle) — Thu, 12 Nov 2009 02:11:00 +0000

(Source: Tuoi tre)

Watch index

noreply@blogger.com (giangle) — Wed, 11 Nov 2009 10:25:00 +0000

Một phóng viên của báo Vedomosti đã xây dựng một danh sách sau, dựa vào ảnh chụp các quan chức Nga trên báo chí:

Vladimir Resin (Phó thị trưởng Moscow): DeWitt - 1M Swiss franks

Ramzan Kadyrov (Tổng thống Chechen): Bovet - $300,000

Vladimir Artyakov (Tỉnh trưởng Samara): DeWitt - $223,427

Aleksei Miller (Chủ tịch Gazprom): Breguet - $112,100

Aleksey Ulyukayev (Thống đốc NHTW): Patek Philippe - $78,800

Dmitry Medvedev (Tổng thống): Breguet - $32,200

Sergey Naryshkin (Chánh văn phòng phủ TT): Patek Philippe - $29,700

Vladimir Putin (Thủ tướng): Blancpain - $10,500

....

Đó là hiệu và giá của những chiếc đồng hồ đeo tay của các quan chức nói trên (thực ra danh sách dài hơn nhiều). Người đứng đầu danh sách, Vladimir Resin là phó thị trưởng Moscow phụ trách mảng xây dựng (chả trách). Đây có thể là một corruption index mới chăng? Có ai có thời gian google ảnh các quan chức VN xem thế nào.

Nationalism

noreply@blogger.com (giangle) — Tue, 10 Nov 2009 07:32:00 +0000

Trong khi lần lượt Krugman, Frankel, Eichengreen, và hàng loạt các nhà kinh tế khác kêu gọi TQ nới lỏng kiểm soát đồng RMB và để nó lên giá, WB chief economist nói ngược lại. Ông cho rằng việc ép đồng RMB lên giá sẽ không giải quyết được vấn đề international imbalances. Không những thế ông còn cho rằng các nước đang phát triển khác không nên can thiệp vào thị trường ngoại tệ để chống lại sự lên giá của đồng tiền nước mình. Long live nationalism!

Black swan II

noreply@blogger.com (giangle) — Tue, 10 Nov 2009 06:01:00 +0000

PTT Hoàng Trung Hải nói rằng vụ lũ lụt vừa qua sau hai cơn bão số 9 và 11 ở miền Trung là do biến đổi khí hậu. Ông cho biết đã cho thanh tra quá trình xả lũ của hai nhà máy thủy điện A Vương và Ba Hạ và kết luận những nhà máy này đã "xả lũ đúng qui trình".

Chắc chắn những qui trình này không do các nhà máy thủy điện tự đề ra mà phải do một cơ quan chính phủ qui định, nhiều khả năng phải được ông Hải ký duyệt. Có lẽ vì vậy ông kết luận rằng họ làm "đúng qui trình" nhưng không đả động gì tới việc qui trình có đúng hay không. Như đã nói trong entry trước, qui trình xả lũ phải được tính toán với số liệu thời tiết trong lịch sử. Số liệu này có thể đã thay đổi vì biến đổi khí hậu như ông Hải tuyên bố, tuy nhiên liệu nó có biến đổi nhanh đến như vậy hay không? Chẳng lẽ vấn đề 70% lưu vực của sông ngòi miền Trung nằm bên Lào không được phản ánh trong số liệu lịch sử? Biến đổi khí hậu là vấn đề toàn cầu, tại sao chỉ có VN và chỉ có miền Trung bị tác động đến độ qui trình xả lũ không còn phù hợp dẫn đến chết dân? Tôi nghi ngờ khả năng số liệu đã biến đổi và cho rằng qui trình bị thiết kế sai.

Ngay cả nếu thực sự qui trình đã lạc hậu vì biến đổi khí hậu làm sai số liệu, tại sao ông Hải không chỉ đạo xây dựng lại một qui trình mới an toàn hơn? Nếu tuần tới thêm một cơn bão nữa đổ vào miền Trung liệu ông Hải sẽ tiếp tục cử cán bộ đi giám sát các nhà máy thủy điện bắt họ xả lũ đúng qui trình hay ông sẽ xem lại qui trình xả lũ? Trong entry trước tôi cho rằng các qui trình không nên và không cần phải đối phó với black swan events, đấy là việc của bảo hiểm. Nhưng nếu đã nghi ngờ hay có bằng chứng qui trình không còn phù hợp nữa (vì biến đổi khí hậu) thì phải nhanh chóng điều chỉnh lại qui trình, trừ khi những người quản lý có black swan về mặt nhận thức.

Update (12/11): Một bài viết về phát biểu của PTT Hoàng Trung Hải của PPL, đăng trên blog Nguyễn Văn Tuấn.

Public goods

noreply@blogger.com (giangle) — Mon, 09 Nov 2009 20:59:00 +0000

Trong kinh tế học, public goods là những loại hàng hóa/dịch vụ có positive externality và free access, ví dụ giáo dục, quốc phòng. Khái niệm public goods thường được hiểu trong phạm vi một nước hay một nền kinh tế. Tuy nhiên Charles Kindleberger (trích dẫn bởi Mohamed El-Erian and Ramin Toloui) cho rằng Mỹ đã cung cấp cho nền kinh tế toàn cầu năm loại public goods:

1. Thị trường tiêu thụ hàng hóa cuối cùng (consumer of last resort)

2. Điều phối các chính sách vĩ mô của các nước (coordinating macro-economic policies)

3. Ổn định tỷ giá (supporting a stable system of exchange rates)

4. Người cho vay cuối cùng (lender of last resort)

5. Cho vay dài hạn chống suy thoái (providing counter-cyclical long-term lending)

El-Erian và Toloui bổ sung thêm hai public goods nữa cho đến trước khi khủng hoảng xảy ra:

6. Dẫn dắt mặt bằng lãi suất toàn cầu (providing the risk-less – a true AAA – asset to benchmark other instruments)

7. Là hình mẫu cho các thị trường tài chính các nước (supplying deep and predictable financial markets).

Cuộc khủng hoảng 2007-2009 đã làm cả 7 loại public goods nói trên suy yếu. Câu hỏi đặt ra là ai sẽ là người thay thế Mỹ cung cấp những public goods đó? Liệu một thế giới đa cực (về kinh tế) có thể cung cấp các public goods đó hiệu quả như Mỹ trước đây hay không?

10

noreply@blogger.com (giangle) — Mon, 09 Nov 2009 06:01:00 +0000

Tháng 10 đánh dấu cột mốc unemployment rate của Mỹ vượt ngưỡng 10%, một cột mốc không lấy gì làm tốt đẹp nhưng dù sao cũng đã có một số dấu hiệu phục hồi. Báo The Economist có một bài viết cho rằng tình trạng thất nghiệp ở Mỹ tồi tệ hơn rất nhiều so với châu Âu một phần vì các chính sách kích cầu của Mỹ không hướng vào labor market. Nhiều nhà kinh tế cho rằng thị trường lao động châu Âu rigid hơn ở Mỹ vì châu Âu có xu hướng can thiệp nhiều hơn trong thị trường này, những chính sách kích cầu hiện nay ở châu Âu chỉ là một ví dụ. Rigidity của labor market xét trên quan điểm macro là không tốt. Nhưng lập luận của châu Âu là thất nghiệp có social và personal cost lớn hơn nhiều những gì con số thống kê GDP có thể capture. Và không chỉ có thất nghiệp, điều kiện làm việc của những người đang được employed cũng quan trọng không kém, bởi vậy intervention/regulation là cần thiết.

Immortal

noreply@blogger.com (giangle) — Sun, 08 Nov 2009 06:12:00 +0000

A random non-economic thought :-)

Các vị vua chúa từ xa xưa đã cố gắng tìm những loại thuốc có thể giúp họ trường sinh bất tử, và có lẽ không chỉ vua chúa đã bỏ tiền và công sức cho ước mơ này. Ngày nay, mặc dù giấc mơ bất tử đã được loài người gác lại, những cố gắng nghiên cứu về lão hóa và khả năng kéo dài tuổi thọ vẫn là những ưu tiên hàng đầu của khoa học. Điển hình là giải Nobel y học năm 2009 đã được trao cho 3 nhà khoa học trong lĩnh vực này.

Thời Ai cập cổ đại, các Pharaohs có lẽ đã cho rằng chìa khóa của bất tử là giữ lại cơ thể sinh học của mình. Bởi vậy họ đã phát triển kỹ nghệ ướp xác và xây dựng những kim tự tháp kiên cố để sau khi chết đi cơ thể của họ sẽ được gìn giữ vĩnh cửu. Chắc các Pharaohs tin rằng trong tương lai con cháu họ sẽ tìm ra một loại thuốc hoặc phép thuật để hồi sinh lại cha ông mình (e.g. The Mummy). Gần đây một số người cũng tin như vậy và họ chuẩn bị cho mình những "phòng lạnh" để giữ lại cơ thể sau khi chết, chờ đến khi khoa học phát triển sẽ phục sinh trở lại.

Khái niệm bất tử này gắn liền với sự trường tồn sinh học của một cơ thể, mặc dù là tự nhiên nhưng không phải duy nhất. Nếu những ai tin vào thế giới tâm linh và việc gọi hồn của các ông đồng bà cốt, hẵn nhiên phải tin rằng "linh hồn" của mỗi người bất tử. Như vậy bên cạnh một cơ thể sinh học không bất tử, bất kỳ ai cũng đã có một "linh hồn" bất tử. Nếu các vị vua chúa phải rất tốn kém để cố giữ lại khả năng bất tử cho thể xác sinh học của họ, giới cần lao chẳng tốn một xu vẫn có được sự bất tử của cá nhân mình.

Trong phim Ghost, khi linh hồn của Sam nhập vào cơ thể bà đồng Whoopi Goldberg, bà đồng này đã có những hành động "tình cảm" với Demi Moore. Hãy thử tưởng tượng rằng thay vì Sam nhập vào cơ thể của bà đồng, Demi Moore thuê GS Ian Wilmut clone một cơ thể giống hệ như Patrick Swayze để Sam nhập vào, liệu đây có phải là một cách để Sam trở thành bất tử? Hay là một cách để loài người thực hiện giấc mơ bất tử cả về thể xác lẫn linh hồn?

Tất nhiên kế hoạch này, mặc dù còn phải đợi rất lâu để kỹ thuật nhân bản vô tính trở nên reliable, vẫn phải dựa trên giả định "linh hồn" của mỗi người tồn tại vĩnh cữu và nó có khả năng xâm nhập vào một cơ thể sống (có lẽ còn cần nghiên cứu xem Whoopi Goldberg có DNA đặc biệt nào mà linh hồn của Sam có thể nhập vào được). Mặc dù vấn đề "Đảng bảo không, nhân dân bảo có" này còn tranh cãi, ngay cả nếu linh hồn có thật và bất tử, chắc gì nó đã muốn quay về một cơ thể sống. Chẳng phải cuối phim Ghost, linh hồn của Sam đã bay lên thiên đàng đó sao. Thiên đàng phải tốt hơn hạ giới chứ.

Vậy các nhà khoa học cần đi thêm một bước nữa, nghĩa là phải phát minh ra công nghệ clone luôn "linh hồn" để nạp vào cái cơ thể sinh học sẽ được clone sau khi một người qua đời. Tôi mường tượng đây sẽ là kết quả của sự phối hợp giữa sinh học và khoa học máy tính, đặc biệt là ngành artificial intelligence. Có thể tưởng tượng rằng trong tương lai người ta có thể "download" toàn bộ "memory" của một bộ não vào máy tính, hay vào một cái thẻ USB cho gọn. Sau đó "upload" lại số memory này vào bộ não của một cơ thể sinh học mới được cloned. Vậy là đã có giangle version 2, sống tiếp vài chục năm nữa rồi vòng cloning lặp lại, chỉ có điều lần này khi download cần phải có 2 cái thẻ USB vì memory của giangle ver 2 chắc sẽ doubled.

So far so good. Thế rồi đến một lúc nào đó giangle ver N bỗng nảy ra ý nghĩ, tại sao mình cứ nhất thiết phải nằm trong một cái cơ thể sinh học. Nếu có một cách nào đó mình có thể interact được với thế giới bên ngoài mà không cần phải có mắt, mũi, tai, hay tay để viết blog, việc trói buộc "linh hồn" trong một cơ thể sinh học có thể là một trở ngại hơn là một điều desirable, chưa kể cloning chắc sẽ tạo ra nhiều greenhouse gas. Đành rằng tồn tại sinh học cho phép giangle hưởng thụ "tứ khoái" trong cuộc sống, xét về mặt thần kinh đấy cũng chỉ là những sung điện kích thích vào một vài vùng nào đó trong bộ não sinh học của giangle. Cho nên nếu các nhà sinh học và khoa học AI có thể tạo ra một "bộ não" vật lý "bền" hơn bộ não sinh học và cũng có đủ các chức năng "tư duy" và "hưởng thụ" như một bộ não sinh học (thực ra chức năng "tư duy" có thể sẽ được cải thiện hơn rất nhiều nhờ vào sức mạnh tính toán của các máy tính bổ trợ), đến một lúc nào đó nhu cầu clone cơ thể sinh học sẽ giảm dần. Loài người sinh học sẽ tuyệt chủng?

Câu hỏi đó để các nhà xã hội học và triết học trả lời. Ở đây tôi chỉ muốn nêu ra vấn đề bất tử mà loài người hằng theo đuổi không chỉ và không nên giới hạn trong bất tử của cơ thể sinh học. Bất tử của "linh hồn" có lẽ quan trọng hơn nhiều. Nếu vài trăm năm sau, con cháu của giangle ver 1 vẫn có thể trò chuyện với anh ta, mặc dù cơ thể sinh học của giangle đã trở thành cát bụi từ lâu, há chẳng phải gianle đã bất tử hay sao? Entry này viết sau khi tình cờ nghe lại Paul Anka:

Every time I kiss my children

Papa's words ring true

"Your children live through you.

They'll grow and leave you, too"

I remember every word my papa used to say

I live that every day

He taught me well that way

Papa

Everyday my papa worked

To help to make ends meet

To see that we would eat

(To) keep those shoes upon my feet

Every night my papa would take

And tuck me in my bed

Kiss me on my head

After all my prayers were said

Growing up with him was easy

time just flew on by

The years began to fly

He aged and so did I

I could tell

That mama wasn't well

Papa knew and deep down so did she

So did she

When she died

My papa broke down and cried

All he said was, "God, Why not take me!"

Every night he sat there sleeping in his rocking chair

He never went upstairs

All because she wasn't there

Then one day my Papa said,

"Son, I'm proud (of) the way you've grown

make it on your own

I'll be O.K. alone."

Every time I kiss my children

Papa's words ring true

"Your children live through you.

They'll grow and leave you, too"

I remember every word my papa used to say

I live that every day

He taught me well that way

Every night my papa would take

And tuck me in my bed

Kiss me on my head

After all my prayers were said

Every night my papa would take

And tuck me in my bed

Tuck me in my bed

After all my prayers were said

Gold info

noreply@blogger.com (giangle) — Fri, 06 Nov 2009 07:06:00 +0000

Một số bạn hỏi tôi về giá vàng và các thông tin liên quan đến thị trường vàng. Thú thực tôi biết rất ít về thị trường này (giống như đa số các nhà kinh tế). Tình cờ tôi tìm được presentation này của CMC Market, thấy có một số thông tin bổ ích nên đưa lên đây, có thể một số bạn chưa biết. Tôi sẽ tiếp tục update các links về gold trong entry này nếu tìm được thông tin nào bổ ích.

Update (10/11): Willem Buiter có một cái nhìn khá negative về gold, cho rằng gold đã bị bubble hơn 6 nghìn năm nay. Buiter cho rằng money, dù là gold standard hay fiat money hiện nay, đều có (near) zero intrinsic value. Lý do người ta sử dụng tiền là một công cụ store of value vì đa số tin vào value của money (hay gold), và đó chính là bubble. Buiter đã có lần đề suất tách chức năng store of value và medium of exchange ra, nhưng chỉ là idea chứ không khả thi trong điều kiện hiện nay. Bài viết này của Buiter chỉ ra rằng, vì money, hay gold price, luôn luôn trong trạng thái bubble nên một hệ thống kinh tế phải có multiple equilibria để có thể support được các bubble này. Nếu vậy rõ ràng gold price sẽ không stationary, nghĩa là không có long-run average, mà sẽ shifft từ equilibium level này sang equilibrium level khác. Trong khoảng gần một equilibrium, gold price sẽ do demand/supply quyết định. Nhưng khi nó vượt qua một reflation point nào đó thì nó sẽ không quay về equilibium cũ nữa. Ngoài ra, những lực đẩy để gold price shift từ level này sang level khác sẽ không phải demand/supply mà sẽ là structural changes, dạng như sự ra đời/tan vỡ của Bretton Woods.

Black swan

noreply@blogger.com (giangle) — Fri, 06 Nov 2009 06:14:00 +0000

Đọc bài này và thông tin về những cơn bão/lũ vừa đổ vào miền Trung tôi chợt nhớ đến ... Nassim Taleb. Có một điểm giống nhau giữa finance và xây dựng mà Taleb đã phê phán là cả hai lĩnh vực đều phải dựa vào statistics của một số đại lượng ngoài tầm kiểm soát khi design sản phẩm. Trong finance là asset return còn trong xây dựng là thời tiết. Quan điểm của Taleb là dù bạn có historical statistics dài đến đâu bạn cũng không thể dự báo được các black swans, nghĩa là những đột biến sẽ xảy ra với những đại lượng là đầu vào trong các tính toán của bạn. Bởi vậy khi "bão" xảy ra, chúng ta sẽ nghe đến những kỷ lục mới về credit spread, về stock volatility, về sức gió trong tâm bão hay đỉnh lũ.

Trong các phản biện lại black swan theory của Taleb có một lập luận là đành rằng black swan events sẽ xảy ra và sẽ có hậu quả khôn lường, historical statistics và các tính toán sử dụng những số liệu này vẫn quan trọng và cần thiết vì nó "đúng" trong đa số các trường hợp. Xã hội loài người/thiên nhiên hoạt động "normal" trong 99% thời gian và chỉ rất hãn hữu mới xảy ra black swan, do vậy cần phải xây dựng những công cụ/sản phẩm phục vụ cho cuộc sống dựa vào historical statistics chứ không phải dựa vào lo ngại black swan sẽ xảy ra. Giả sử tất cả các tòa nhà cao tầng của VN đều phải xây theo tiêu chuẩn chống động đất của Tokyo hay tất cả các công trình ven biển phải xây theo tiêu chuẩn chống tornado của Florida thì xác suất thảm họa sẽ giảm đi rất nhiều, nhưng có thể chi phí sẽ không còn là optimum cho xã hội nữa.

Để đối phó với black swan events mà không phải quá tốn kém upfront costs cho các công trình xây dựng, thế giới đã sản sinh ra ngành bảo hiểm, đặc biệt là catastrophic insurance (tôi đã có lần đề cập đến cat bonds). Nếu thị trường insurance chưa phát triển hoặc không thể phát triển vì đặc thù của loại rủi ro này, đây là lúc vai trò "bảo hiểm xã hội" của nhà nước phải phát huy tác dụng. Người VN có truyền thống lá lành đùm lá rách rất cao, cho nên mỗi khi thiên tai xảy ra xã hội huy động được một nguồn lực từ thiện lớn thực hiện chức năng "bảo hiểm xã hội" nói trên. Nhưng về lâu dài nhà nước và insurance market phải cáng đáng được trách nhiệm này. Nếu không buộc các tiêu chuẩn xây dựng phải được nâng lên, hệt như các tiêu chuẩn an toàn tài chính của các ngân hàng sẽ được nâng lên sau cuộc khủng hoảng.

Tuy tôi không đồng tình với quan điểm black swan của Taleb, entry này hoàn toàn không biện hộ cho những người thiết kế thủy điện A Vương, Ba Hạ hay đường Hồ Chí Minh. Cần phải phân biệt giữa black swan events và sai lầm thiết kế với số liệu đầu vào là historical statistics. Cuộc khủng hoảng tài chính vừa rồi xảy ra không phải vì người ta không tính đến black swan mà vì nhiều người đã quên vấn đề "fat tail" trong return distribution. Tương tự như vậy việc đường Hồ Chí Minh liên tục bị sạt lở dù chỉ sau vài trận mưa lớn cho thấy những người thiết kế đã quên hoặc tính sai một vài equation nào đó, góp phần biến con đường này thành một white elephan lớn trong lịch sử kinh tế VN.

Tax credit

noreply@blogger.com (giangle) — Thu, 05 Nov 2009 07:53:00 +0000

Từ trước tới giờ tôi chỉ biết nếu một công ty làm ăn thua lỗ thì số lỗ đó có thể để dành bù vào thuế lợi tức trong một vài năm sau đó. Hình thức này gọi là tax credit và hầu hết các nước đều có và tùy theo luật thuế của từng nước tax credit có thể sử dụng được trong 1-3 năm (không rõ ở VN là mấy năm).

Hôm nay đọc tin này mới biết ở Mỹ có một hình thức tax credit có thời hạn rất dài (10 năm) và đặc biệt có thể mua bán được. Nghĩa là nếu công ty A (Fannie Mae) có tax credit nhưng không muốn sử dụng để bù thuế lợi tức của mình trong tương lai thì có thể bán lại cho công ty B (Goldman Sachs). Hình thức tax credit "lợi hại" này được chính phủ Mỹ sử dụng để khuyến khích các nhà đầu tư tư nhân bỏ tiền xây dựng nhà ở cho người có thu nhập thấp. Đây có thể là một chính sách hay mà VN nên học tập.

Quiz

noreply@blogger.com (giangle) — Thu, 05 Nov 2009 06:32:00 +0000

Bạn nào quan tâm đến history of economics thử làm cái quiz này xem sao (nhớ đọc instruction cẩn thận). Tôi chỉ score được 8/10, spell sai tên của Veblen và không thể nhớ được Becker :-(

VN Bonds

noreply@blogger.com (giangle) — Wed, 04 Nov 2009 07:52:00 +0000

Nhân đọc tin này tôi tò mò muốn xem số bond $750m VN phát hành năm 2005 hiện ra sao. Search một hồi trong Datastream cũng tìm được code (59763M):

Đường mầu xanh đậm là yield (LHS-%), mầu hồng là spread (RHS-bps) so với benchmark (UST bonds). Nhìn vào đồ thị trên có thể thấy từ khi phát hành đến khoảng tháng 5/2008 bond yield khá ổn định, dao động trong khoảng 6-7%, rồi đột ngột jump từ 6 lên 8% vào tháng 5/08. Đấy là thời điểm NHNN tăng mạnh lãi suất để chống lạm phát. Tuy nhiên spread đã bắt đầu tăng từ trước đó khá lâu (tháng 5/2007) chứng tỏ thị trường đã lo ngại credit rik của VN hoặc lãi suất của VN sẽ tăng trước khi VN xảy ra lạm phát cao vào đầu năm 2008.

Đến tháng 9/2008, yield tăng vọt lên gần 18%, chủ yếu vì spread tăng, hiển nhiên đây là tác động của cuộc khủng hoảng tài chính. Sau đó cả yield và spread đều giảm từ từ. Đến ngày hôm qua yield còn 5.61%, spread là 289bps, đều thấp hơn so với ngay trước khủng hoảng (9/2008). Đây có thể là thời điểm tốt để VN đi vay nếu thực sự cần ngoại tệ, nhưng xin đừng giao cho Vinashin nữa.

Update: Vừa viết xong thì đọc được cái link này từ blog của Krugman (xem bảng cuối cùng) :-(

All-pay auction

noreply@blogger.com (giangle) — Tue, 03 Nov 2009 07:13:00 +0000

Bạn có thể đọc thêm chi tiết tại blog Aguanomics, tuy nhiên xem video dưới đây là đủ:

Fertility rate

noreply@blogger.com (giangle) — Tue, 03 Nov 2009 06:41:00 +0000

Một video rất bổ ích của The Economist (tiếc là không embedded được vào đây). Theo video này, năm 1950, một phụ nữ TQ có trung bình 6.5 con, không biết VN thời đó thế nào.

Asia's puzzle

noreply@blogger.com (giangle) — Tue, 03 Nov 2009 05:13:00 +0000

Trước kia có Asia's miracle, hôm qua IMF lại đưa ra Asia's puzzle: ai cũng nói các nước châu Á, đặc biệt là TQ (phần nào đó là VN), dựa vào export-led strategy. Vậy tại sao trong cuộc khủng hoảng vừa rồi Asia lại ít bị ảnh hưởng khi export sang các nước phương Tây collapsed? IMF đưa ra 2 giải thích cho puzzle này: các nước châu Á đưa ra các biện pháp kích cầu rất nhanh và mạnh (tính theo % GDP còn lớn hơn của Mỹ và các nước phát triển), và global trade phục hồi rất nhanh (V-shape) từ đầu năm 2009.

Tôi nghĩ còn một lý do quan trọng nữa (mà trước đây tôi đã tính nhầm) là import của các nước này giảm nhanh hơn export, do vậy NX có đóng góp dương cho tăng trưởng mặc dù output và employment có thể còn giảm nhanh hơn các nước phát triển. Nguyên nhân là các nước châu Á đa số xuất khẩu hàng tiêu dùng, do vậy nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu phục vụ cho xuất khẩu rất cao. Khi khủng hoảng nổ ra, nhiều công ty lập tức ngưng mua nguyên vật liệu và run down inventory để sản xuất tạm thời. Do đó import giảm nhanh hơn export.

Ngoài ra, theo bài báo này, những nước xuất khẩu manufaturing goods chủ yếu ở Asia bị ảnh hưởng vào xuất khẩu ít hơn vì price elasticity của những loại hàng hóa này thấp hơn. Tôi đã đề cập đến Walmart effect trước đây.

Cuối cùng là, liệu những con số thống kê tốt đẹp đó có độ tin cậy đến đâu?

Update: RBA vừa tăng lãi suất lên 25bps, AUD mất 60 pips trong vòng 20 phú sau đó. Ops!

Economic blogs II

noreply@blogger.com (giangle) — Tue, 03 Nov 2009 04:55:00 +0000

John Jansen cho biết hôm qua US Treasury đã tổ chức một cuộc họp với mộ số econblogger nổi tiếng: Across the Curve, Naked Capitalism, Aleph, Marginal Revolution, Interfluidity, Accrued Interest, Kid Dynamite,... Trong số này chỉ có Marginal Revolution là của một academic economist và đa số rất critical với các chính sách của chính phủ Mỹ (cả fiscal và monetary). Rất lạ là chưa thấy blogger nào tường thuật về cuộc họp này, không biêt UST đã thảo luận những gì với giới blogger. Một vài commenters chúc mừng Jansen nhưng một số khác, không biết có phải từ VN không, cho rằng UST "triệu tập" các blogger này lên để yêu cầu họ viết theo "lề phải" :-)

Update (04/11): Một số bloggers bắt đầu tường thuật lại cuộc gặp mặt nói trên: Naked Capitalism, Financial Armageddon, Accrued Interest. Theo Accrued Interest, Tim Geithner đã có mặt trong buổi gặp mặt này và để lại ấn tượng tốt. Nhìn chung đây là một cuộc gặp không chính thức và không có mục đích rõ ràng. Theo Naked Capitalism có lẽ đây là một dạng "mời uống nước làm quen" để hai bên hiểu nhau hơn và be nicer hơn khi nói về nhau, một dạng PR activity. Hiển nhiên UST không cần input từ các blogs khi hoạch định chính sách, nếu cần họ cũng có thể đọc trực tiếp từ blogs chứ không nhất thiết phải mời lên gặp mặt. Nhưng các blogs nổi tiếng có ảnh hưởng rất lớn đến dư luận và có thể tạo feedback không tốt cho các chính sách của UST. Bởi vậy UST cần các blog này, nếu không theo "lề phải" hoàn toàn, cũng bớt ngả về "lề trái".

Việc lựa chọn các blogs cũng rất khôn ngoan. Hầu hết các bloggers được mời đều không phải high profile individuals (như Krugman, Buiter, Roubini) nhưng rất có tiếng trong cộng đồng econblog. Do đó UST dễ thuyết phục họ hơn trong khi họ vẫn có ảnh hưởng khá rộng. Ngoài việc UST bỏ xót một số bloggers khác (Angry Bear, Mish Shedlock, EconLog, Felix Salmon), tôi vẫn đang thắc mắc về timing của cuộc gặp này. Một công ty thường tổ chức một chiến dịch PR khi có một sự kiện lớn (sản phẩm mới, mở chi nhánh...). UST có kế hoạch gì săp tới?

Update (06/11): Steve Waldman có một bài tóm tắt rất hay về cuộc gặp nói trên. Waldman nói thẳng đây là một PR activity của UST, nội dung không quan trọng mà cái chính là để các bloggers "thông cảm" hơn với các chính sách của UST. Nhưng cũng chính Waldman thừa nhận UST đã thành công với mục đích PR trong cuộc gặp này. Theo Aleph blog, thực ra danh sách các bloggers được mời dài hơn nhiều (có cả Mish và Salmon mà tôi nhắc đến ở trên) nhưng chỉ có 8 người đến dự được, không biết có phải vì không được thanh toán tiền đi lại hay không. Nếu ai muốn theo dõi giới econblog, danh sách này có lẽ khá đầy đủ những blog quan trọng.

PMI

noreply@blogger.com (giangle) — Tue, 03 Nov 2009 02:49:00 +0000

Manufacturing PMI (October-2009):

- Global: 54.4 (+1.4)

- US: 55.7 (+2.7)

- UK: 53.7 (+3.8)

- EU: 50.7 (+1.4)

- GE: 51.0 (+1.4)

- FR: 55.6 (+2.6)

- IT: 49.2 (+1.6)

- SP: 46.3 (+0.5)

- SD: 56.7 (+0.8)

- NW:

- SW: 50.4 (-3.9)

- RU: 49.6 (-2.4)

- JP: 54.3 (-0.2)

- AU: 51.7 (-0.3)

- CH: 55.2 (+0.9) - CFLP

- CH: - CLSA

- IN: 54.5 (-0.5)

(Tháng trước)

Economics IV

noreply@blogger.com (giangle) — Mon, 02 Nov 2009 07:53:00 +0000

Bài viết của Neal Koblitz có một nhận xét rất chính xác là dù hệ thống giáo dục ĐH của Mỹ có nhiều yếu kém, Mỹ không hề thiếu các nhà khoa học tài giỏi vì đất nước này thu hút chất xám của toàn thế giới rất hiệu quả. Có thể nói đây là một dạng "bóc lột" còn "thâm độc" hơn ngàn lần chủ nghĩa "thực dân mới" mà Koblitz lên án. Một hệ quả của việc Mỹ thu hút chất xám từ các nước khác là, theo Tyler Cowen, những nhà khoa học Mỹ càng ngày càng nói tiếng Anh kém.

Điều này có ảnh hưởng vào xu hướng phát triển của kinh tế học vì những nhà kinh tế có gốc gác nước ngoài sẽ có thiên hướng sử dụng nhiều toán để bù cho sự yếu kém về ngôn ngữ của mình. Bản thân tôi cũng thấy rất nhiều sinh viên VN khi ra nước ngoài học có xu hướng chọn những môn thiên về định lượng. Có những bạn khi mới sang ANU học đã hỏi thẳng tôi môn nào ít phải viết essay và làm presentation để đăng ký học. Tôi thường khuyên nên chọn học các môn mình yếu để nâng cao những kỹ năng đó, nhưng chẳng ai nghe vì áp lực điểm số vẫn quan trọng hơn :-(

Quay lại vấn đề toán trong kinh tế học, tôi cũng ngả về phe phản đối sử dụng quá nhiều toán (có lẽ vì mình kém toán :-)). Hơn nữa dùng toán để bù đắp cho những yếu kém khác, mà ngôn ngữ chỉ là một, sẽ rất nguy hiểm vì nó sẽ ngăn cản việc tìm ra và sửa chữa những yếu kém đó. Tuy nhiên các trường ĐH KT ở VN vẫn nên tăng cường dạy toán và các môn định lượng, đơn giản vì tỷ lệ toán/định lượng dạy ở VN vẫn còn quá thấp (ít nhất đã mất đứt 25% thời gian dậy các môn chính trị rồi).

Autumn effect

noreply@blogger.com (giangle) — Fri, 30 Oct 2009 13:34:00 +0000

Rất nhiều cuộc khủng hoảng tài chính xảy ra vào mùa thu, trong tháng 9 và tháng 10. Catherine Rampell đưa ra một cách giải thích là lịch sử thị trường tài chính Mỹ trong thế kỷ 19 luôn bị thiếu liquidity vào mùa thu vì đây là mùa thu hoạch nông sản, do đó liquidity bị rút ra khỏi thị trường tài chính để phục vụ cho mục đích mua bán nông sản. Tất nhiên đấy là thời Mỹ còn theo bản vị vàng, nghĩa là liquidity trên thị trường bị giới hạn bởi số lượng vàng mà nền kinh tế sở hữu. Sau này, khi chuyển sang dùng tiền giấy vấn đề liquidity này không còn tồn tại nữa miễn là ngân hàng trung ương thực hiện tốt chức năng lender of last resort.

Một commenter trên Free Exchange đưa ra giả thuyết là tháng 9,10 hàng năm thời gian trời sáng (day light) giảm rất nhanh nên ảnh hưởng vào tâm lý của traders, những người vừa đi nghỉ hè về. Một commenter khác phát triển ý này tiếp, cho rằng vì thiếu ánh nắng mặt trời nên trade bị thiếu vitamin D, là nguyên nhân làm họ depressed. Do vậy cần phải phát vitamin D cho Wall street traders vào đầu mùa thu để phòng ngừa khủng hoảng tài chính.

VN chẳng bao giờ thiếu nắng, cho nên không lo ngại gì traders VN thiếu vitamin D gây ra khủng hoảng :-)

End or beginning?

noreply@blogger.com (giangle) — Fri, 30 Oct 2009 06:13:00 +0000

"This is not the end, or even the beginning of the end, but it may be the end of the beginning." - Winston Churchill.

Larry Summers đã trích dẫn câu trên của Churchill để nói về con số 3.5% tăng trưởng GDP của Mỹ trong Q3 2009. (Note: tốc độ tăng trưởng này là annualized quarter-on-quarter, nghĩa là [GDP(Q3)/GDP(Q2)-1]*4). Mặc dù nhiều nhà kinh tế cho rằng tốc độ tăng trưởng ấn tượng này chủ yếu do chương trình kích cầu mua xe hơi "cash for clunkers" và inventory restocking, Robert Gordon đã khẳng định lại một lần nữa dự báo của mình từ hồi tháng 5/2009 là kinh tế Mỹ đã chấm dứt giai đoạn suy thoái từ tháng 6/2009. Tuy nhiên Gordon đã nhắc đến khái niệm jobless recovery mà Krugman đưa ra hồi tháng 7. Còn bản thân Krugman dùng số liệu thống kê tăng trưởng và unemployment (một dạng Okun's law) cho rằng với tốc độ tăng trưởng như vậy (3.5%) umemployment chỉ giảm 0.5% một năm, nghĩa là cần 6 năm nữa để giảm xuống mức 6% natural rate.

Markets có một "big smile" trong hai ngày vừa qua.

Oil price III

noreply@blogger.com (giangle) — Thu, 29 Oct 2009 06:51:00 +0000

Tôi đã đề cập đến việc nhiều hợp đồng mua bán dầu thô sử dụng WTI và Brent làm benchmark. Đây là trở ngại chính cho việc các nước OPEC muốn tìm cách định giá dầu bằng một rổ tiền tệ khác vì WTI và Brent được định giá bằng USD. (Lưu ý: định giá dầu bằng USD khác với mua bán dầu bằng USD. VN có thể bán dầu thô cho Nhật lấy Yen, nhưng hợp đồng mua bán vẫn định giá bằng USD vì giá dầu được link với WTI hoặc Brent.)

Tuy nhiên hôm qua Aramco, công ty dầu mỏ quốc gia của Saudi Arabia, vừa tuyên bố sẽ bỏ WTI trong các hợp đồng của mình và chuyển sang sử dụng ASCI của Argus, một công ty chuyên cung cấp thông tin về thị trường năng lượng có trụ sở ở London. ASCI (Argus Sour Crude Index) mới được Argus xây dựng từ tháng 5/2009 bằng cách tính trung bình giá spot của các giao dịch dầu mỏ ở 4 cảng dầu khí lớn của Mỹ trên vịnh Mexico. (WTI do Pratt xây dựng dựa vào giá của các giao dịch ở Cushing, Oklahoma). Như vậy ASCI vẫn tiếp tục được định giá bằng USD, cho nên ảnh hưởng của thay đổi này của Aramco vào đồng USD sẽ không lớn.

Lý do của Aramco đưa ra là WTI đã không còn phản ánh đúng tình hình cung cầu trên thị trường dầu thô thế giới, đơn giản vì sức chứa của Cushing có hạn trong khi hợp đồng futures của WTI trên NYMEX là hợp đồng được giao dịch nhiều nhất. NYMEX tuyên bố sẽ mở các hợp đồng future mới dựa vào ASCI, chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến khối lượng giao dịch WTI futures. Điều này có thể sẽ tốt hơn cho sự ổn định của giá dầu vì có quan điểm cho rằng chính các giao dịch WTI futures (futures transaction lớn hơn physical transaction) đã làm giá dầu bị bubble và burst.

Tuy nhiên nếu đằng sau quyết định này của Aramco còn có những lý do nào khác thì chưa biết thị trường dầu mỏ thế giới sẽ biến động thế nào.

Update (02/11): Alphaville vừa trích dẫn một bài viết của Olivier Jakob về high correlation giữa WTI futures vơi DJIA và USD. Theo Jakob trong 2 ngày vừa qua 10-minute Dow và WTI có correlation lên đến 0.9, chứng tỏ WTI không còn phản ánh được supply/demand trong oil market (ít nhất ở Cushing). Do đó có thể hiểu được lý do Aramco bỏ WTI chuyển sang dùng ASCI. Có điều nếu NYMEX đưa ra ASCI futures và cho phép trade bằng electronic platform thì giá của ASCI futures sẽ bị link vào WTI futures rất chặt. Giải pháp của Jakob: quay lại open-outcry trading cho oil futures.

Real dilemma

noreply@blogger.com (giangle) — Tue, 27 Oct 2009 06:50:00 +0000

Is Nash equilibrium real?

Higher education

noreply@blogger.com (giangle) — Sun, 25 Oct 2009 18:26:00 +0000

Trái với các bài viết của trường phái cực hữu, tôi không thích đọc các bài viết của những người cực tả (e.g. anti-globalisation), càng không thích viết/bình luận những bài viết thuộc loại này. Nhưng entry này là một ngoại lệ.

"Sự tàn phá của người Mỹ không phải chỉ ở khía cạnh vật chất mà còn cả về mặt văn hoá, đặc biệt là ở miền nam, nơi đã chịu đựng sự chiếm đóng của quân đội Mỹ trong suốt 11 năm. Tiền bạc của họ đã nuôi sống các tệ nạn như mại dâm, nghiện hút, và tham nhũng với qui mô khủng khiếp. Giống như vũ khí của Mỹ mang lại sự tàn bạo và chết chóc, tiền bạc của Mỹ đã ăn dần ăn mòn các cơ cấu văn hoá và xã hội Việt

Nam

ở phía nam vĩ tuyến 17."

Nếu chưa đọc bài này trên Vietnamnet, có lẽ nhiều bạn sẽ cho rằng đây là một trích đoạn của một bài xã luận trên báo Nhân dân cách đây vài chục năm. Vâng, phải vài chục năm chứ bây giờ khó mà tìm được một đoạn văn như vậy trên tờ báo này hay một tờ báo chính thống nào khác. Tác giả của nó là Neal Koblitz, giáo sư toán học của University of Washington, một người bạn lớn của VN từ những năm chiến tranh và là đồng sáng lập giải thưởng Kovalevskaia, một giải thưởng vinh danh các nhà khoa học nữ hàng năm ở các nước đang phát triển (bà Phan Lương Cầm từng được giải năm 1995).

Bài viết có đoạn trích dẫn nói trên của Neal Koblitz là phản biện lại một báo cáo của Thomas Vallely và Ben Wilkinson đánh giá về hệ thống giáo dục đại học VN và đề suất cải tổ. Tôi đã nghe nói đến bài của Vallely và Wilkinson cách đây một vài tháng nhưng không đọc vì nghĩ rằng bài này cũng chỉ nhắc lại những chuyện "biết rồi, khổ lắm, nói mãi", những căn bệnh kinh niên không thể/không thèm sửa của hệ thống giáo dục VN nói chung và giáo dục ĐH nói riêng. Nhưng đến khi đọc được lời buộc tội của Neal Koblitz rằng "Báo cáo Vallely rõ ràng là đã bóp méo và xuyên tạc..." thì phải vội vã tìm đọc ngay bản báo cáo này xem các đồng nghiệp cũ của mình viết gì mà bị qui tội nặng như vậy.

Tội đầu tiên mà Koblitz qui cho Vallely và Wilkinson là đã cố tình "lờ" đi giai đoạn 1954-1985, thời gian Mỹ tham chiến ở VN rồi sau đó là cấm vận. Đoạn tôi trích dẫn Koblitz bên trên nằm trong đoạn này có lẽ phản ánh hồi tưởng của Koblitz về thời gian ông tham gia các phong trào phản chiến hơn là phản biện bài viết của Vallely và Wilkinson. Koblitz buộc tội Harvard, cụ thể là McGeorge Bundy và Samuel Huntington (đáng ra phải thêm Thomas Schelling nữa), đã đứng đằng sau chính phủ Mỹ trong cuộc chiến VN. Do vậy Koblitz cho rằng các học giả của Harvard đã cố tình không nhắc đến giai đoạn này, chưa kể bản thân Vallely là cựu thủy quân lục chiến Mỹ ở VN.

Hiển nhiên lời qui tội này không theo một tiêu chuẩn khoa học nào cả, hoàn toàn là cảm tính của Koblitz. Tuy nhiên nếu đặt trong toàn bộ bài phản biện, dường như việc không nhắc đến "tội ác của Mỹ" trong giai đoạn 1954-1985 sẽ làm giảm đi kết luận về khủng hoảng giáo dục đại học mà Vallely và Wilkinson muốn, càng có lợi cho mục đích phản biện của Koblitz. Vậy có chăng đưa vấn đề này lên là cách để Koblitz cảnh báo rằng nhân cách/đạo đức của các học giả Harvard là đáng ngờ nên không thể tin các nghiên cứu của họ. Theo tôi đây là một công kích cá nhân không nên có trong một cuộc tranh luận nghiêm túc.

Tội thứ hai là Koblitz "nghi" Vallely và Wilkinson "chê bai" những người được đào tạo ở các nước XHCN trước kia không bằng những người được đào tạo ở phương Tây sau này (biết tiếng Anh). Vấn đề này cũng khá cảm tính và khó có thể đánh giá được liệu Koblitz có hiểu đúng những gì Vallely và Wilkinson nghĩ hay không. Dẫu sau điểm chính mà Vallely và Wilkinson đề cập đến trong báo cáo của họ là vấn đề "merit-based selection" trong hệ thống đại học của VN có vấn đề. Tiếc rằng thay vì chỉ ra liệu nghi vấn này có đúng hay không, Koblitz một lần nữa lại sử dụng chiến thuật công kích cá nhân, "vạch trần" bằng cấp "không ra gì" của Vallely và Wilkinson. Hóa ra không chỉ có TS Lê Anh Sắc mới cho rằng chỉ có những người có bằng TS mới có tư duy đột phá.

Tội thứ ba, thực ra chỉ là một nhận xét nhỏ, Vallely và Wilkinson đã chỉ trích việc Bộ ĐH bắt buộc các sinh viên đại học VN phải học 25% tín chỉ liên quan đến các môn học chính trị. Koblitz cho rằng ngay ở Harvard cũng có chương trình bắt sinh viên học 100% chính trị thì 25% của VN đã là cái gì. Tất nhiên Koblitz nhầm lẫn giữa một chương trình chuyên về chính trị ở Harvard với tất cả các chương trình đại học ở VN. Nhưng có lẽ đằng sau "nhầm lẫn" này là việc công kích các chương trình đào tạo ngắn hạn ở viện Ash, chuyển từ công kích cá nhân sang công kích một institution. May mà Koblitz chưa biết đến Fulbright Economic Teaching Program ở TPHCM để công kích nốt. (Ngoài lề: nhiều quan chức của VN đã từng dự những chương trình đào tạo ngắn hạn ở Kennedy School của Harvard, chắc họ không thích thú gì khi Koblitz chê bai những chương trình này.)

Tội thứ tư của báo cáo Vallely và Wilkinson là khuyến nghị một trường đại học mới do người Mỹ dựng lên. Thực ra ở khía cạnh này Koblitz "nhẹ nhàng" hơn vì cho rằng đây là ý tưởng của GS Hoàng Tụy và cũng đồng ý rằng VN cần phải nhìn ra bên ngoài để học kinh nghiệm của các nước, và Mỹ có nhiều điều cần học. Nếu ai đã theo dõi đề suất về việc thành lập một trường đại học đẳng cấp quốc tế có thể đã biết quan điểm của Thomas Vallely qua những bài phỏng vấn trên Vietnamnet trong vài năm lại đây. Vallely đề suất VN nên có một trường đại học của mình dựa trên mô hình đại học nghiên cứu của Harvard. Tiền đầu tư do chính phủ VN bỏ ra và chính phủ nên vận động một số đại học hàng đầu của Mỹ giúp (xây dựng chương trình, sách vở, giáo viên). Điểm mấu chốt là chính phủ nên bỏ tiền xây dựng một đại học hoàn toàn mới thay vì rải tiền ra nâng cấp các đại học hiện hữu. Tôi không biết tại sao Koblitz lại cho rằng Vallely và Wilkinson (phần nào đó là GS Hoàng Tụy) muốn có "một trường đại học do người Mỹ dựng lên".

Tội cuối cùng, nặng nhất dẫn đến cáo buộc "bóp méo và xuyên tạc" tôi nhắc đến ở trên, là trích dẫn trường hợp Intel không tuyển được số nhân viên cần thiết. Phải nói đây là phần GS Neal Koblitz phản biện một cách "khoa học" nhất. Ông đã nghiên cứu hoạt động của Intel ở VN và trong khu vực, rồi viết thư hỏi trực tiếp Intel về phần trích dẫn trong bài của Vallely và Wilkinson. Có điều, tôi đọc đi đọc lại phần trả lời rất "politic" của Intel vẫn không thể thấy tại sao Vallely và Wilkinson đã "bóp méo và xuyên tạc". Hai tác giả này đưa ra những con số rất cụ thể về một vụ tuyển nhân viên không thành công của Intel, hiển nhiên nếu họ bóp méo và xuyên tạc thì Intel sẽ nhanh chóng chỉ ra điều này.

Có đúng là trong số 90 ứng viên chỉ có 5% vượt qua cuộc kiểm tra hay không, có đúng là đây là kết quả tệ nhất trong các cuộc thi tuyển của Intel hay không. Với tôi, nếu đây là sự thật, nó là một biểu hiện vô cùng rõ ràng của chất lượng đào tạo kém cỏi của hệ thống đại học VN. Nhà máy này của Intel, theo như chính Koblitz mô tả không cần chuyên gia trình độ gì cao xa, vậy mà chỉ có 5% vượt qua kỳ thi tuyển thì đến bao giờ VN mới đào tạo ra được đội ngũ kỹ sư đủ để phục vụ cho nhà máy này và cả bộ phận R&D của Intel mà Koblitz hi vọng sẽ có mặt ở VN?

Bên cạnh ví dụ tuyển người của Intel, Vallely và Wilkinson đưa ra số liệu academic publication và innovation index của VN và các nước lân cận. Những bằng chứng này, tiếc là Koblitz không có ý kiến gì, quan trọng hơn rất nhiều trường hợp của Intel và cũng cho thấy hệ thống giáo dục đại học VN hiện đang bị khủng hoảng. Vâng, khủng hoảng vì so với giai đoạn 1954-1985 nó đang thụt lùi trong khi nhu cầu kinh tế xã hội ngày càng lớn. Nó đang khủng hoảng vì những người bạn của Neal Koblitz như GS Hoàng Tụy và rất nhiều nhà khoa học tâm huyết VN đã và đang bị gạt ra bên lề. Nó đang khủng hoảng vì thay vì nhìn nhận và tìm cách khắc phục 5 điểm yếu mà báo cáo Vallely đã chỉ ra, Bộ GDĐT lại đăng lên website của mình lời thanh minh hộ của Neal Koblitz.

[Disclosure: Mặc dù không còn liên quan gì đến chương trình Fulbright TPHCM, tôi viết bài này để support cho báo cáo của Thomas Vallely và Ben Wilkison mà tôi thấy rất chính xác và thẳng thắn. Về mặt cá nhân, tôi cũng muốn phản biện lại những lời buộc tội không đáng có của Neal Koblitz đối với hai đồng nghiệp cũ của mình.]

Update (27/10): Thêm hai phản biện của Phạm Toàn và Nguyễn Vạn Phú.

Update (29/10): Bài phản biện rất khoa học của Nguyễn Văn Tuấn.

Tobin tax

noreply@blogger.com (giangle) — Thu, 22 Oct 2009 06:52:00 +0000

Đang bận quá nên tạm ghi lại mấy tin quan trọng này ở đây đã:

Brazil vừa áp dụng 2% Tobin tax cho foreign portfolio investment (hot money) với mục đích ngăn không cho đồng BRL tiếp tục lên giá so với USD. Cách này có lẽ tốt hơn tiếp tục tích trữ USD trong foreign reserve giống TQ vì còn giúp chống asset bubble.

Trong khi đó VN đang đàm phán vay của WB $1b, mặc dù mục đích là cho "public investment reform" nhưng sẽ được structured để bổ sung ngoại tệ cho VN, nghĩa là disbursement sẽ phải rất nhanh và unconditional. Cũng theo tin này, VN còn $14.85b trong dự trữ ngoại tệ và dự báo BoP sẽ thâm hụt $1b trong năm nay. Dự trữ vẫn còn thừa sức bù cho số thâm hụt đó, tại sao phải vay? Tại sao không vay liquidity từ IMF?

Update (30/10): Ấn độ đang cân nhắc Tobin tax giống Brazil sau khi $13.8b đổ vào thị trường chứng khoán nước này từ đầu năm tới giờ so với $8.6b chảy ra trong năm 2008.

Update (04/11): VN định phát hành $1b trái phiếu chính phủ trong năm nay (không biết có kịp không).

Update (05/11): Có vẻ Tobin tax của Brazil bị nhiều người phản đối, lại nhớ hồi Malaysia freeze capital account năm 97.

Update (12/11): Đến lượt Đài loan cấm foreign capital chảy vào term deposit trong nước, một biện pháp chặn carry trade để ngăn không cho đô la Đài loan lên giá.

China V

noreply@blogger.com (giangle) — Tue, 20 Oct 2009 03:07:00 +0000

Michael Pettis lại có một bài rất hay về TQ, có thể nói đây là econblog number one về kinh tế tài chính TQ (trước đây còn có Follow the money của Brad Setser, nhưng Setser đã đóng blog vì chuyển sang làm nhân viên cho Larry Summers trong WH). Ai quan tâm đến kinh tế TQ nhất thiết phải đọc Michael Pettis.

Trong bài vừa rồi, Pettis đã giải đáp được một thắc mắc của tôi lâu nay về chính sách export-led growth của nước này. Từ trước tới giờ, rất nhiều người trong đó có tôi cho rằng TQ theo đuổi export-led growth bằng cách giữ tỷ giá của đồng RMB thấp để hàng hóa xuất khẩu của TQ có giá rẻ khi xuất ra bên ngoài. Mỹ đặc biệt khó chịu với chính sách tỷ giá này của TQ và đã nhiều lần (qua nhiều đời tổng thống) tìm cách buộc TQ phải nâng giá đồng RMB.

Tuy nhiên để giữ RMB thấp, nhất là tương đối với USD, TQ buộc phải can thiệp vào thị trường ngoại hối và mua USD cất vào foreign reserve. Điều này phù hợp với số liệu foreign reserve của TQ tăng rất nhanh trong một thập kỷ qua, đến mức TQ đã trở thành chủ nợ lớn nhất của chính phủ Mỹ. (Cần hiểu "chủ nợ" ở đây là người nắm giữ số government bonds của Mỹ lớn nhất chứ không phải là người cho vay trực tiếp). Nhưng một điều hiển nhiên là khi mua USD tích trữ, lượng cung tiền trong nền kinh tế của TQ sẽ tăng mạnh, giống hệt như những gì VN đã trải qua trong giai đoạn 2006-2007. Nhưng như vậy tại sao TQ không bị lạm phát cao như VN trong nửa đầu 2008?

Rõ ràng là ngân hàng trung ương TQ (PBoC) phải sterialize việc mua USD của mình rất hiệu quả, hoặc phải tăng lãi suất để chống lạm phát. Nhưng mặt bằng lãi suất của TQ khá thấp so với VN, trung bình lãi suất cho vay ngắn hạn (6 tháng) chưa bao giờ vượt 7% trong suốt 10 năm qua. Đành rằng PBoC sử dụng required reserve ratio, central bank notes, và trả lãi suất cho excess reserves cho các NHTM để ngăn chặn lạm phát, money supply của TQ (M2 growth) tăng trung bình khoảng 20%/năm, khá cao so với nhiều nước đang phát triển chứ đừng nói gì các nước phát triển. Vậy để export-led growth thông qua undervalued RMB có thể sustainable, TQ phải còn có một cái trick nào đó?

Lý giải của Michael Pettis là labor policy, một phần nào đó có liên quan đến labor mobility mà tôi đã đề cập trước đây. Theo Pettis, TQ đã tạo điều kiện để nông dân nghèo trong nội địa đổ ra các tỉnh duyên hải làm việc trong các xí nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu. Điều quan trọng là những người lao động này được trả lương rất thấp và hầu như không có các chế độ chính sách bảo hiểm xã hội cũng như công đoàn bảo vệ. Chủ các doanh nghiệp có power rất lớn trong việc thuê mướn và đuổi việc người lao động, do đó họ có thể trả lương thấp và có thể thay đổi labor force rất nhanh nếu tình hình sản xuất có biến động. Chính mức độ labor mobility/flexiblity này giúp cho các doanh nghiệp TQ có giá thành sản phẩm thấp, do đó có tính cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế.

Chính vì giới chủ dễ dàng "bóc lột" công nhân nên số liệu thống kê cho thấy thu nhập của người lao động trong nhiều năm qua tăng thấp hơn nhiều tốc độ tăng trưởng kinh tế và tất nhiên là chậm hơn corporate profit. Theo Michael Pettis, đây là một dạng industrial policy nhằm nghiêng cán cân phân chia lợi nhuận cho giới chủ doanh nghiệp, do vậy tiếp tục kích thích đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Điều này có một hệ quả quan trọng liên quan đến vấn đề lạm phát mà tôi nói đến ở trên. Đó là do thu nhập của người dân tăng chậm nên tốc độ tăng private consumption cũng chậm hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế nói chung. Dẫn đến domestic demand tăng chậm và giảm áp lực lên lạm phát. Nhiều người cho răng saving rate của TQ cao vì bản chất dân TQ tiết kiệm, điều này có thể đúng phần nào nhưng Pettis cho rằng chính slow private income growth mới là lý do chính dẫn đến low private consumption và high saving.

Như vậy, export-led growth policy của TQ phải có hai vế: giữ đồng RMB thấp và giữ cho private income tăng chậm hơn GDP growth. Vế sau sẽ giữ cho private consumption tăng chậm và giảm sức ép lạm phát. Xét trên quan điểm national accounting, hạn chế private consumption (C) sẽ giúp gia tăng NX vì domestic saving tăng. Như vậy hai chính sách này một là nominal policy, một là real policy, phối hợp với nhau giúp TQ tăng trưởng kinh tế nhanh nhưng không bị lạm phát. Nếu không phải vì tình cờ, có thể nói những người hoạch định chính sách vĩ mô của TQ rất giỏi khi đưa ra được cặp chính sách này, chưa kể họ còn có khả năng thực hiện hiệu quả cả hai chính sách.

VN có nên học tập kinh nghiệm này không? Không, vì chúng ta theo đuổi định hướng XHCN, đồng nghĩa với giảm thiểu sự bóc lột của giới chủ với người lao động.

Update (27/10): Newsweek có một bài viết khá negative về China.