1. Pieniężne:

• o stałej stopie procentowej – przez cały okres ich posiadania przynoszą posiadaczowi stały dochód, niezależnie od wahań oprocentowania bieżącego na rynku kapitałowym czy też sytuacji finansowej emitenta (w całym okresie, na jaki udzielana jest pożyczka stopa procentowa jest ustalana jest jako stała);
• o zmiennej stopie procentowej – wysokość wypłacanych odsetek zależy od kształtowania się stóp procentowych na rynku kapitałowym, zatem może zmieniać się z czasem (zazwyczaj do tego typu zaliczają się obligacje emitowane na dłuższe, kilkuletnie okresy);
• z tzw. kuponem zerowym – przynoszą nabywcom stały dochód, jednakże sprzedawane są z dyskontem i do momentu wykupu nie uprawniają do pobierania należności ubocznych w postaci odsetek. Sprzedaż obligacji z dyskontem oznacza, że cena ich nabycia jest niższa od ceny nominalnej. Dyskonto, czyli różnica między wyższą a niższą ceną; zastępuje w tym przypadku dochód procentowy w postaci kuponów.

Najczęściej stosowaną formą świadczenia pieniężnego z obligacji jest oprocentowanie, wypłacane okresowo w postaci kuponów odsetkowych. Oprocentowanie zmienne jest zwykle uzależnione od stóp rynkowych lub bieżącej rentowności bonów skarbowych (obligacje indeksowane). Świadczeniem pieniężnym może być również przychód z inwestycji doliczany do wartości nominalnej obligacji (obligacje przychodowe).

2. Niepieniężne, charakteryzujące się tym, że w zamiast wykupu obligacji świadczenia te mogą przyjąć inną formę, w postaci np.:

• udziału w przyszłych zyskach przedsiębiorstwa-emitenta;
• zamiany obligacji inne instrumenty finansowe (zazwyczaj akcje emitenta);
• pierwszeństwa do objęcia w posiadanie papierów wartościowych przy kolejnej ich emisji przez firmę.

Tylko trzeci rodzaj świadczenia stanowi niewątpliwie świadczenie niepieniężne. Pozostałe dwa zawierają w istocie formę zobowiązania pieniężnego. Przedmiotem prawa do udziału w przyszłych zyskach emitenta jest właściwie świadczenie pieniężne, aczkolwiek jego wysokość i data otrzymania pozostają warunkowo zawieszone. W przypadku prawa do zamiany obligacji na akcje po stronie zobowiązanego występuje świadczenie przemienne. Jedno – w postaci prawa do ceny nominalnej obligacji oraz otrzymania określonych odsetek, natomiast drugie – do zaliczenia nominalnej wartości obligacji na poczet ceny zdefiniowanej liczby akcji emitenta obligacji.

Wśród wspomnianych rodzajów euroobligacji, jak również skryptów dłużnych emitowanych przez przedsiębiorstwa, największy udział w rynku posiadają papiery o charakterze „zwykłym” oraz o zmiennym oprocentowaniu (FRN). Gwarantują one inwestorom ustalony z góry, minimalny procent zysku powyżej stopy LIBOR, przy czym kwota ta wypłacana jest na koniec każdego (zazwyczaj półrocznego) okresu płatności. W stosunku do nich wspomniane już średnioterminowe papiery dłużne, denominowane w eurowalutach, cechują się nieco krótszym terminem spłaty (3-5 lat), zarazem zaś procedura ich emisji jest znacznie uproszczona, co upodabnia je do odnawialnych średnioterminowych kredytów eurowalutowych.

Obligacje o oprocentowaniu zmiennym mają ponadto zwykle wyższą wartość nominalną aniżeli papiery dłużne o oprocentowaniu stałym – na międzynarodowym rynku dominują wśród nich zestandaryzowane nominały: 5, 10 i 100 tys. USD.

Jeśli chodzi o emitentów wymienionych papierów wartościowych, to w roli tej mogą występować:

• banki i instytucje finansowe (np. konsorcja bankowe);
• podmioty prowadzące działalność gospodarczą, posiadające osobowość prawną;
• jednostki samorządu terytorialnego oraz związki komunalne;
• inne podmioty posiadające osobowość prawną, upoważnione do emisji obligacji na podstawie odrębnych przepisów.

Obecnie emitentami obligacji są przede wszystkim spółki giełdowe oraz banki. Podobnie jak jednostki samorządu terytorialnego (od gmin po województwa), przedsiębiorstwa emitować mogą obligacje dwojakiego rodzaju: zabezpieczone i niezabezpieczone. Emitenci o słabszej kondycji finansowej mają możliwość wprowadzania do publicznego obrotu wyłącznie papierów dłużnych zabezpieczonych przez inne podmioty gospodarcze o odpowiednim standingu finansowym. Zabezpieczenie owo przeważnie polega na ustanowieniu prawa akcesoryjnego do treści dokumentu, czyli zobowiązania, które ułatwia przymusowe dochodzenie roszczeń z obligacji przez obligatariusza. Dodatkowi dłużnicy odpowiadają tylko do wysokości udzielonego zabezpieczenia, gdyż w rozumieniu prawa bankowego jest ono rodzajem gwarancji. Sam fakt istnienia tzw. „prawa akcesoryjnego” oznacza, iż jest to uprawnienie nie występujące samodzielnie, którego istnienie zależne jest od innych praw samoistnych i służące ich umocnieniu. Ponadto zabezpieczenie obligacji może polegać również na ustanowieniu zastawu tudzież hipoteki.

Natomiast emitentem obligacji niezabezpieczonych może zostać ten podmiot, który sporządził sprawozdanie finansowe za ostatnie trzy lata, zaś wartość jego kapitału i funduszy własnych przynajmniej pięciokrotnie przekracza wartość minimalnego kapitału akcyjnego, określonego przepisami kodeksu spółek handlowych.

Jak już wspomniałam, za zobowiązania wynikające z obligacji emitent odpowiada całym swym majątkiem (za wyjątkiem papierów przychodowych). Jednak dla obligatariuszy, oczekujących kolejnego okresu odsetkowego i wykupu może to nie być wystarczającym zapewnieniem, iż odzyskają pożyczone firmie fundusze. W ich interesie emitent powinien zabezpieczyć, całkowicie lub częściowo, wierzytelności wynikające z zaciągniętego zobowiązania. Zabezpieczenie obligacji leży także w interesie samego emitenta, gdyż umożliwia sprzedaż papierów przy niższym oprocentowaniu oraz zwiększa szansę powodzenia emisji i rozszerza pulę potencjalnie zainteresowanych inwestorów.

Jeszcze innym sposobem zagwarantowania obligatariuszem ochrony ich interesów jest zawarcie dodatkowej umowy z bankiem reprezentantem. Reprezentując stronę obligatariuszy, bank zobowiązany jest do: monitorowania na bieżąco sytuacji finansowej emitenta, udzielania odpowiedzi na pytania wierzycieli dotyczące historii kredytowej firmy, składania obligatariuszom co najmniej raz na pół roku wyczerpującej informacji finansowej, niezwłocznego ich powiadamiania o wszelkich zagrożeniach lub naruszeniach obowiązków spoczywających na emitencie. W roli banku reprezentanta nie może jednak występować pierwsza z brzegu instytucja finansowa, gdyż jego kapitały własne muszą sięgać przynajmniej równowartości 10 mln EUR.

Marta Konstancja Olesińska

Podobne artykuły:

• W biznesie nawet filozof ma szansę czyli jak otrzymać dotację dla bezrobotnych
• Plan marketingowy
• Google Alerts
• W dużym skrócie – akcje, obligacje oraz bankowe papiery wartościowe
• Zmiana na rynku. Jak na nią reagować podczas pisania biznesplanu?
• Zatrudnianie osób niepełnosprawnych.
• ABC poszukującego dotacji z urzędu pracy

• obligacje jankeskie – emitowane poza USA przez firmy amerykańskie;
• obligacje samurajskie – których emitentami są przedsiębiorstwa oraz banki japońskie;
• euroobligacje – emitowane w euro i innych europejskich walutach (np. funtach), poza granicami krajów, w których walucie są denominowane.

Przechodząc do meritum, a więc do tematu euroobligacji, stanowiących aktualnie największy segment rynku obligacji międzynarodowych oraz najbardziej dostępną jego część dla polskich przedsiębiorców, warto zauważyć, że ich historia sięga aż do roku 1963. Wówczas to spółka „Autostrade” dokonała pierwszej emisji tego typu papierów wartościowych, opiewających na kwotę 15 mln USD. Obligacje te zostały skierowane na rynki międzynarodowe i stały się zaczątkiem nowego typu instrumentów dłużnych. Z uwagi na fakt, iż standard ich emisji został opracowany oraz wdrożony w Europie, otrzymały one nazwę euroobligacji.

W ostatnim okresie rynek euroobligacji uległ znacznemu rozwojowi. Kwoty obecnych emisji sięgają kilku miliardów dolarów. Początkowo walutą dominującą na owym rynku był właśnie dolar (jako najmocniejszy pieniądz narodowy), jednakże od dłuższego czasu rośnie znaczenie innych walut światowych, przede wszystkim euro, ale także japońskiego jena, szwajcarskiego franka czy funta.

Utarło się, iż euroobligacjami nazywane są wszystkie papiery dłużne sprzedawane na rynkach międzynarodowych. Przedrostek „euro” (eurowaluta, euroobligacja) dodawany jest nawet wówczas, gdy dany papier wartościowy z Europą nie ma nic wspólnego (i tak np. emisja korporacji tajwańskiej, denominowana w jenach i sprzedawana inwestorom amerykańskim nazywana będzie euroemisją w eurojenach, choć wydaje się to nie mieć żadnego sensu).

Emitentem euroobligacji może być każdy podmiot, o ile przepisy dewizowe kraju jego siedziby tego nie zabraniają. Nabywcami są natomiast w głównej mierze inwestorzy instytucjonalni, choć niektóre emisje równie chętnie wykupywane są przez inwestorów indywidualnych. Zazwyczaj są one jednak wprowadzane na rynek przez duże przedsiębiorstwa oraz administracje rządowe państw w celu pozyskania długoterminowych funduszy inwestycyjnych bezpośrednio na międzynarodowym rynku kapitałowym. Subskrypcją euroobligacji, jak też ich dystrybucją między inwestorów zajmują się rozproszone geograficznie konsorcja bankowe.

Euroobligacje, jako instrumenty finansowe praktycznie nie podlegające regulacjom, obowiązującym na poszczególnych rynkach krajowych, znacznie łatwiej jest wyemitować aniżeli poszczególne rodzaje dłużnych papierów wartościowych na rynku krajowym. Ich centrum emisyjnym pozostaje Londyn (gdyż to właśnie z eurorynku pochodzi największa ilość innowacji na rynku finansowym), dlatego też większość instytucji działających w tej branży funkcjonuje pod egidą Zarządu Papierów Wartościowych i Transakcji Terminowych (SFA), organizacji założonej na mocy Brytyjskiej Ustawy o Usługach Finansowych, a także Międzynarodowego Zrzeszenia Rynków Papierów Wartościowych (ISMA) i Międzynarodowego Zrzeszenia Rynków Pierwotnych (IPMA), które ustaliły reguły prawidłowego postępowania dla uczestników rynku euroobligacji.

Obecnie euroobligacje definiowane są w literaturze, jako „swobodnie zbywalne instrumenty dłużne na okaziciela, których emisji i gwarancji dokonują międzynarodowe syndykaty banków uniwersalnych oraz inwestycyjnych”. W roli nabywców owych papierów występują zazwyczaj inwestorzy, mający siedzibę poza krajem, w którego walucie emisja jest wyrażana. Euroobligacje emitowane są na okres od roku do dwudziestu lat, aczkolwiek w ostatnim czasie można zaobserwować próby wydłużania terminu wykupu. Transakcje przeprowadzane przy użyciu tych walorów są natomiast rozliczane przez instytucje Clearstream lub Euroclear, pełniące rolę depozytariusza oraz izby rozliczeniowej, które zostały stworzone przez banki zainteresowane rozwojem tego segmentu rynku.

Zasadnicze różnice między euroobligacjami a obligacjami krajowymi można sprowadzić do następujących punktów:

• technika emisji charakteryzuje się większą dywersyfikacją przy plasowaniu papierów dłużnych na wybranych rynkach zagranicznych aniżeli ma to miejsce przy emisji na jednym lokalnym rynku; dzięki czemu euroobligacje wyłączone zostają niemal całkowicie spod wpływu legislacji krajowej;
• euroobligacje sprzedawane są jednocześnie w wielu krajach przez konsorcjum instytucji bankowych;
• należne odsetki z tytułu inwestycji w euroobligacje nie są obciążone podatkiem u źródła;
• sprzedaż euroobligacji zawsze dokonywana jest poza granicami kraju, w którego walucie są one denominowane.

Rynek euroobligacji charakteryzuje się ogromnym zróżnicowaniem wewnętrznym – w obrocie znajdują się instrumenty o cechach bardzo odmiennych, zaś dodatkowo wciąż pojawiają się zmodyfikowane ich wersje. Przeto z punktu widzenia uczestnika tego rynku niezbędne jest zapoznanie się z opisem poszczególnych parametrów wybranej euroobligacji. Za najważniejsze cechy, charakteryzujące ten rodzaj papierów wartościowych, uznać możemy:

• Emitenta – jest nim strona zaciągająca pożyczkę, zazwyczaj instytucja o uznanej pozycji (np. rząd, bank, korporacja, instytucja międzynarodowa, acz może w tej roli występować także większe przedsiębiorstwo). Z uwagi na wynikające z tego korzyści podatkowe często w roli emitenta występują spółki-córki specjalnego przeznaczenia (tzw. SPV), posiadające gwarancje instytucji macierzystych.
• Typ – na rynku dominują dwie najpopularniejsze odmiany euroobligacji, klasyczna oraz Euro Medium Term Note (EMTN), której warto poświęcić nieco więcej uwagi. EMTN różni się od wersji klasycznej głównie sposobem emisji, która przyjmuje postać tzw. programu, pozwalającego na znaczącą swobodę w kształtowaniu takich parametrów jak termin wykupu, waluta oraz kwota emisji. W przypadku tradycyjnej euroobligacji parametry owe są w dużej mierze zestandaryzowane.
• Kraj emitenta – fakt, z jakiego kraju pochodzi emisja, posiada istotne znaczenie z przyczyn formalnych bądź podatkowych. W przypadku, gdy emisja jest przeprowadzana za pośrednictwem spółki zależnej, wówczas znaczenie ma to, w jakim kraju to owa spółka ma swoją siedzibę.
• Walutę – euroobligacje są denominowane przede wszystkim w USD oraz EUR, aczkolwiek w ostatnich latach obserwujemy rynkową ekspansję papierów denominowanych w GBP, JPY, CHF. Od niedawna widoczny staje się na międzynarodowy rynku także rosnący udział walut „egzotycznych” ( w tym PLN).
• Termin wykupu – obecnie spotkać możemy się z euroobligacjami emitowanymi na okres od roku nawet do 40 lat. Największą popularnością wśród inwestorów cieszą się obligacje o okresie zapadalności od 3 do 10 lat. Nietypowym instrumentem są obligacje krótkoterminowe (emitowane na okres 9 mies.), pochodzące głównie z krajów o bardzo wysokim tempie inflacji.
• Rodzaj kuponu – najpopularniejszym jest kupon stały (fixed), zaś pozostałe odmiany to: kupon zmienny (float) – oparty na stopie referencyjnej rynku pieniężnego (lub innych instrumentów finansowych), kupon narastający (step up) – dla którego wielkość odsetek rośnie zgodnie z przyjętym w prospekcie emisyjnym kalendarzem, kupon zerowy – w przypadku którego emitent nie dokonuje płatności okresowych, zaś należne odsetki wypłaca w dniu wykupu obligacji (poprzez odkupienie jej z dyskontem).
• Częstotliwość realizacji kuponów – zazwyczaj roczna, półroczna lub kwartalna.
• Konwencje naliczania odsetek – na rynku euroobligacji do najpopularniejszych należą:
  • ACT/360 – faktyczna ilość dni/360,
  • ACT/365 – faktyczna ilość dni/365,
  • ACT/ACT oznacza natomiast konwencję, w której za długość okresu przyjmuje się faktycznie przypadającą liczbę dni, natomiast długość roku jest obliczana jako wielokrotność długości okresu naliczania odsetek. Jest to metodologia najczęściej stosowana w USA, gdzie odsetki dla obligacji są naliczane dwa razy w roku, co 181, 182, 183, 184 dni i dlatego też „długość roku” może wynieść odpowiednio 362, 364, 366 oraz 368 dni,
  • 30/360 – technika, przy stosowaniu której rok ma 360 dni, a długość okresu między datami D1/M1/Y1 oraz D2/M2/Y2 oblicza się według wzoru (darujemy go sobie tutaj, gdyż jest dość skomplikowany;)
• Rating emitenta – zdecydowana większość euroobligacji otrzymuje ocenę ryzyka kredytowego (rating), przyznawaną przez wiodące agencje (Moody’s, Standard & Poor’s lub Fitch), zajmujące się jakościową klasyfikacją papierów dłużnych pod kątem wiarygodności finansowej ich emitentów oraz warunków danego rynku; choć nie jest to wymagane w ramach procedury dopuszczenia ich do obrotu. Rating jest oficjalnie ogłaszany, choć na życzenie zleceniodawcy może zostać utajniony, natomiast zawarta w nim ocena jest okresowo weryfikowana, przy czym zmiany mają istotny wpływ na ceny papierów wartościowych znajdujących się w obiegu oraz ceny nowych emisji. Od oceny ratingowej zależy bowiem wysokość odsetek, czyli cena, jaką emitent obligacji płaci za pożyczane na rynku pieniądze. Z tego też powodu oceny agencji ratingowych są istotne dla nabywców obligacji (inwestorów), którym zależy na tym, by nie mieć problemu z odzyskaniem użyczanych firmom (lub innym podmiotom) środków. Agencja na bieżąco monitoruje nadany przez siebie rating aż do momentu wykupu papierów dłużnych.
• Wielkość emisji – kwota obligacji dopuszczonych do obrotu; może ona być następnie zwiększona (w przypadku dodatkowych emisji) bądź zmniejszona (poprzez wykup papierów na rynku wtórnym).
• Opcje dodatkowe:
  • opcja przedterminowego wykupu przez emitenta (call),
  • opcja dająca obligatariuszowi prawo do przedterminowego przedstawienia obligacji do wykupu (put),
  • prawo do zamiany obligacji na inne aktywa np. akcje (obligacja zamienna).
  • Minimalną jednostkę – najmniejszy nominał obligacji dopuszczony do obrotu;

Giełdę – ze względu na wymagania inwestorów, chcących zapewnić sobie stały monitoring i nadzór nad pożyczonymi emitentom środkami, wiele euroobligacji notowanych jest na giełdach papierów wartościowych, a więc rynkach regulowanych Najczęściej wybierana jest przy tym giełda w Luksemburgu (o czym jak zwykle decydują korzystne przepisy podatkowe), jakkolwiek europapiery bardzo często można też spotkać na giełdach we Frankfurcie, Zurichu lub Singapurze.

Podobne artykuły:

• Zarządzanie przez innowacje
• Marketing i PR dla wczesnych startup-ów
• Czym jest Public Relations?
• Dotacja dla firm z województwa łódzkiego
• Błędy przedsiębiorców: #4 Na równych zasadach
• Negocjacje w biznesie
• PO IG Priorytet V Dyfuzja innowacji

Obligacja – ex definitione – stanowi pożyczkowy papier wartościowy, w którym emitent stwierdza, iż jest dłużnikiem wobec posiadacza obligacji zwanego (obligatariuszem) i zobowiązuje się wobec niego do realizacji zdefiniowanych świadczeń, takich jak: wykup obligacji według wartości nominalnej bądź określone zobowiązania o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym, zgodnie z wcześniejszymi deklaracjami.

Rynek kapitałowy, a więc ten segment rynku finansowego, w ramach którego dokonuje się obrotu obligacjami, to miejsce kupna i sprzedaży instrumentów, których okres zapadalności jest dłuższy niż 1 rok [liczony jako 365 dni]. Obligacje rozpatrywać więc można jako kontrakty, zapadające w okresie rocznym lub dłuższym, na mocy których emitent (dłużnik) zaciąga na określonych warunkach pożyczkę u nabywcy obligacji (czyli wierzyciela) oraz zobowiązuje się do jej zwrotu, to jest wykupienia zobowiązania, po upływie danego okresu.

Według innej jeszcze definicji: „Obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji, i deklaruje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia”. Przyrzeczone świadczenie może mieć zasadniczo charakter pieniężny lub niepieniężny, jednakże większość emitowanych obligacji pozostających w obrocie rynkowym zawiera zobowiązanie do świadczenia pieniężnego.

Obligacje umożliwiają zaciąganie pożyczek u wielu wierzycieli (w przeciwieństwie do klasycznego kredytu bankowego), rozdzielając tradycyjny stosunek przedsiębiorstwo-bank na multilateralną relację: przedsiębiorstwo-wielu posiadaczy wolnych środków finansowych. Ci ostatni często pozostają anonimowi, co wpływa równocześnie na rozdrobnienie stosunków pożyczkowych.

Zanim przejdziemy do meritum tematu, a więc możliwości emisji obligacji przez polskie przedsiębiorstwa, zaprezentować wypada jeszcze krótką charakterystykę najważniejszych pojęć związanych z tymi walorami:

• Wartość nominalna – to kwota, którą emitent zobowiązuje się zapłacić obligatariuszowi po upływie terminu, na jaki obligacja została wyemitowana. W celu wyraźnej separacji instrumentów rynku pieniężnego i kapitałowego, co do zasady obligacje są instrumentami długoterminowymi, w przypadku których mija kilka lub kilkanaście lat od ich emisji do dnia wykupu. Jednakże na rynku nieustabilizowanym, o relatywnie wysokiej dynamice inflacji występują również obligacje roczne (tzw. yearling bonds).
• Okres do wykupu (z ang. maturity date) – zwykle liczony jest w latach i kończy się konkretną datą, z upływem której emitent zobowiązuje się zapłacić posiadaczowi obligacji kwotę zobowiązania, na jakie opiewa obligacja (to jest jej wartość nominalną).
• Oprocentowanie obligacji (interest rate) – to jedna z głównych części kosztu zaciąganej pożyczki obligacyjnej (z punktu widzenia emitenta) lub zasadniczy element przychodów (z pozycji nabywcy obligacji). W większości przypadków obligacje są instrumentami o oprocentowaniu stałym w całym okresie ich ważności. Jednakże na rynku o relatywnie wysokiej dynamice inflacji występują obligacje o oprocentowaniu zmiennym, natomiast na rynkach o inflacji dwucyfrowej w zasadzie wyłącznie krótkoterminowe obligacje o oprocentowaniu zmiennym. Odsetki te naliczane są od nominalnej wartości obligacji, a niekiedy – w przypadku walorów o oprocentowaniu zmiennym – z uwzględnieniem procentu składanego, to jest ich kapitalizacją dla potrzeb liczenia oprocentowania w kolejnym okresie. Istotną część rynku stanowią ponadto obligacje, nie zawierające w ogóle kuponów odsetkowych, a jedynie zobowiązanie do zapłaty nominału po upływie terminu, na jaki zostały wyemitowane. Są to obligacje zerokuponowe.
• Okresy odsetkowe (inaczej kupony odsetkowe – interest period) – to terminy, w jakich powstają wierzytelności odsetkowe, przy czym zwykle są to okresy roczne, półroczne lub kwartalne.
• Kurs obligacji (cena obligacji) jest to wartość obecna (PV) strumienia dochodu, który daje posiadaczowi papier wartościowy; przy czym strumień dochodu stanowią kupony odsetkowe liczone od nominału oraz spłata nominału na koniec okresu emisyjnego. Jeśli aktualna cena jest wyższa aniżeli wartość nominalna papieru to oznacza, że obligacja sprzedawana jest z premią. Jeśli zaś obligacja ma cenę niższą niż wyniosła jej wartość nominalna, wówczas jest sprzedawana z dyskontem. Kursy (ceny), czyli wartości obecne obligacji o stałym oprocentowaniu oraz zerokuponowych zmieniają się w odwrotnym kierunku niż zmiany poziomu rynkowych stóp procentowych. Jeśli więc rynkowe stopy procentowe rosną, to ceny obligacji o stałym oprocentowaniu i zerokuponowych maleją. Jeśli natomiast aktualne oprocentowanie na rynku maleje, ceny obligacji o stałym oprocentowaniu i zerokuponowych rosną. Ta charakterystyka dotyczy zresztą wszelkich aktywów finansowych, przynoszących stały dochód lub nie dających dochodu bieżącego, to znaczy “zerokuponowych”.

Obligacja, podobnie jak akcja, stanowi papier wartościowy. W przeciwieństwie jednak do akcji -dającej prawo do partycypacji w majątku firmy – jest ona papierem dłużnym, a więc narzędziem kredytowania dla jej emitenta. Emisja obligacji to jedna z form pozyskania środków finansowych przez przedsiębiorstwa (ale też samorządy terytorialne i związki komunalne) na planowane zamierzenia inwestycyjne. Również państwo, gdy w związku z deficytem w budżecie musi zdobyć środki finansowe na realizację wydatków przewyższających dochody, skorzystać może z tej formy finansowania.

W Polsce emisję i obrót obligacjami regulują różne akty prawne, których treść niedawno została zunifikowana z legislacją Unii Europejskiej. Najważniejsze z nich, z których treścią warto zapoznać się, zanim zdecydujemy się rozpatrzyć możliwość takiej formy dofinansowania naszej działalności, stanowią:

• ustawa z 29 czerwca 1995r. o obligacjach (wraz z późniejszymi zmianami);
• 3 ustawy z 29 lipca 2005r.: o obrocie instrumentami finansowymi, o nadzorze nad rynkiem kapitałowym oraz o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych;
• zarządzenia Ministra Finansów, dotyczące emisji obligacji skarbowych.

Ważnym elementem uzupełniającym znaną już definicję obligacji, podaną w pierwszej ze wspomnianych ustaw, jest to, iż emitent odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania wynikające z obligacji, z wyjątkiem przypadku emisji obligacji przychodowych. Oczywiście od momentu emisji obligacji do terminu jej wykupu może ona wielokrotnie zmieniać właściciela. Wierzycielem emitenta nie jest więc ten, kto pożyczył mu pieniądze jako pierwszy, lecz każdy kolejny jej posiadacz (obligatariusz). Ponadto trzeba zauważyć, iż obligacje w większości przypadków inkorporują wierzytelności pieniężne – środki pochodzące z ich wprowadzenia do obrotu mogą być jednak przeznaczone jedynie na cele określone w warunkach emisji.

Największymi organizatorami emisji obligacji nieskarbowych na polskim rynku finansowym w minionym roku były dwa podmioty: Deutsche Bank (62,34% rynku) i CitiBank Handlowy (16,57%).

Podobne artykuły:

• Marketing mix. 4P.
• Długa droga do refundacji składek na ZUS
• Marketing-mix na rynku globalnym w ujęciu teoretycznym
• Badanie rynku a biznesplan.
• Nabór wniosków do Priorytetu IX w województwie podkarpackim
• Ułatwienia oraz przeszkody w dostępie do kapitału na międzynarodowym rynku finansowym
• Nabór wniosków do Działania 9.4 w województwie pomorskim

Najważniejszym motorem rozwoju polskiej gospodarki w najbliższych latach powinny stać się projekty badawczo-rozwojowe, dlatego też szczególny nacisk położony został w bieżącym okresie na „dotacje na innowacje”. Na ów cel zarezerwowano znaczną pulę środków w ramach RPO, jak też PO IG. Główną linię demarkacyjną wyznacza skala innowacyjności prowadzonych badań czy wprowadzanych produktów – lokalna lub regionalna (wówczas aplikować powinniśmy o środki z właściwego miejscowo RPO) bądź ponadregionalna (wsparcie z PO IG). Kluczowym elementem będzie możliwość bezpośredniego zastosowania uzyskanych wyników prac badawczo-rozwojowych w danej branży lub gałęzi gospodarki. Z tego względu w ramach PO IG przewidziane zostało zastosowanie nowatorskiego sposobu ubiegania się o środki, dzięki któremu zainteresowani projektodawcy składać mogą jeden wniosek o dofinansowanie w dwóch fazach. W pierwszej przeprowadzane będą prace badawczo-rozwojowe (priorytet I, działanie 1.4), które następnie podlegać będą implementacji w ramach priorytetu IV, działania 4.1.

Warto jeszcze zauważyć, iż to, z jakiego źródła finansowania starać się możemy o środki na innowacyjne projekty, w znacznym stopniu warunkuje wielkość naszego przedsiębiorstwa. Wyłącznie mikroprzedsiębiorstwa oraz „misie” składać mogą wnioski aplikacyjne w ramach RPO i PO RPW, podczas gdy dofinansowanie z PO IG udzielane jest wszystkim rodzajom podmiotów gospodarczych, niezależnie od ilości pracowników. O środki tego programu ubiegać się mogą także konsorcja naukowo-przemysłowe oraz grupy przedsiębiorców, działających w klastrach.

Projekty inwestycyjne to z kolei ten typ koncepcji, który cieszy się od lat największym zainteresowaniem ze strony przedsiębiorców, jeśli chodzi o ich realizację przy wsparciu unijnych funduszy. Jak wynika z doświadczeń poprzedniego okresu programowania, polskie firmy do tego stopnia zapałały entuzjazmem do współfinansowania inwestycji ze środków europejskich, iż niemal w każdym konkursie wartość składanych wniosków aplikacyjnych wielokrotnie przekraczała dostępne alokacje. Taka sytuacja jest w pełni zrozumiała, gdyż fundusze strukturalne stanowią szansę na zwiększenie konkurencyjności firmy poprzez rozbudowę lub modernizację parku maszynowego czy też rozszerzenie profilu prowadzonej działalności. W aktualnej perspektywie finansowej głównym źródłem środków na cele inwestycyjne mają być poszczególne RPO, natomiast jedynie w przypadku inwestycji od podstaw, związanych z zastosowaniem nowoczesnych rozwiązań o stosunkowo dużej wartości, zainteresowane przedsiębiorstwa ubiegać się mogą o wsparcie w ramach PO IG (działania 4.1-4.3). Z PO IG, a konkretnie działania 4.3, dofinansowanie uzyskać mogą również klastry przedsiębiorców.

Tak jak w poprzednim okresie ważną grupę projektów, możliwych do wsparcia, stanowią szkolenia i kursy, mimo iż są one mniej popularne od inwestycji. Niewątpliwie potrzeba fachowego poradnictwa w określonych obszarach (np. certyfikacja systemu zarządzania jakością) pojawia się dopiero w momencie, gdy zaspokojone zostaną podstawowe potrzeby modernizacji parku maszynowego czy realizacji podstawowych inwestycji. Ze szkoleń najczęściej korzystają te firmy, które planują opracowanie nowej strategii marketingowej, ekspansję na odmienne rynki czy też znaczącą zmianę jakościową w prowadzonej działalności.

Projekty doradcze i szkoleniowe na poziomie ogólnym (np. kursy językowe, komputerowe itp.) organizować można w ramach PO KL – działania 2.1 oraz 8.1, które w istocie odnoszą się do tego samego priorytetu, występującego jednak w jednej wersji w komponencie centralnym, w innej zaś w regionalnym („Regionalne kadry gospodarki”). O dofinansowanie szkoleń specjalistycznych ubiegać się można natomiast, zależnie od wielkości naszej firmy, w ramach działań 4.2 oraz 4.4 PO IG – ograniczenie dotyczy mikroprzedsiębiorstw, które pozyskać mogą środki wyłącznie z pierwszego ze wspomnianych działań. W tym przypadku skorzystać możemy dodatkowo z tzw. cross-financing, czyli finansowania krzyżowego, które wprowadzone zostało w związku z tym, iż w bieżącym okresie każdy z funduszy finansuje tylko 1 program operacyjny. Zaistniała przeto potrzeba uelastycznienia mechanizmu finansowania oraz wprowadzenia formy rekompensaty dla wnioskodawców. Cross-financing oznacza możliwość dofinansowania projektu z innego funduszu do wysokości 10% pozyskanych środków. Krótki przykład: jeżeli wnioskodawca realizuje projekt infrastrukturalny (finansowany z EFRR) dotyczący np. zakupu i instalacji urządzeń, to ma również sposobność ramach tego samego projektu sfinansować koszty szkoleń dla pracowników (finansowane z EFS), jednak tylko do wysokości 10% wielkości otrzymanych środków.

Zaznaczyć trzeba jeszcze, iż w ramach RPO wsparte zostaną przede wszystkim te przedsięwzięcia, które obejmują dostosowanie standardów do norm krajowych i europejskich poprzez uzyskanie certyfikatów wyrobów i usług. Natomiast projekty o większej skali, np. doradztwo w zakresie opracowania wzorów przemysłowych, mogą zostać wsparte ze środków PO IG. Warto zainwestować w kompetencje miękkie personelu, bowiem wraz ze wzrostem poziomu rozwoju gospodarczego oraz spadkiem bezrobocia o konkurencyjności firmy w coraz większym stopniu decydować będą wykształcenie i umiejętności zatrudnionych w niej pracowników, a więc jakość kapitału ludzkiego.

Pula środków EFS przeznaczona na podnoszenie kwalifikacji daje możliwość znalezienia kursu lub studiów poświęconych niemal każdej tematyce. Trzeba zaznaczyć też, że w przypadku organizacji szkoleń ogólnych podmioty zainteresowane ich dofinansowaniem nie będą raczej projektodawcami – rolę beneficjentów oraz organizatorów dokształcania personelu pełnić będą inne podmioty, np. firmy konsultingowe lub uczelnie.

Kolejna dziedzina działalności, jaką możemy wesprzeć finansowo w naszej firmie dzięki unijnym dotacjom, to ochrona własności intelektualnej, a także zupełnie innej sfery – środowiska. W skrócie: działanie 5.4 PO IG jest właściwym obszarem do złożenia wniosku aplikacyjnego dotyczącego tej pierwszej kwestii, natomiast w przypadku projektów z zakresu ochrony środowiska otrzymujemy szerokie możliwości wyboru stosownego działania, bowiem przedsięwzięcia finansowane są we wszystkich punktach IV osi priorytetowej PO IŚ.

Jeszcze jednym obszarem, o dofinansowanie którego ubiegać się mogą w latach 2007-2013 polskie firmy, jest promocja gospodarcza za granicą, a przede wszystkim wsparcie finansowe udziału w targach, wystawach czy misjach handlowych. Zależnie od skali oddziaływania tego rodzaju projekty realizowane mogą być w ramach RPO (w przypadku przedsiębiorstw działających na rynku lokalnym/regionalnym) bądź w PO IG (firmy działające na szerszą skalę). Działania z zakresu promocji gospodarczej nie będą jednak dotyczyły dużych firm, zatrudniających ponad 250 pracowników.

Priorytetowym kierunkiem rozwoju Unii Europejskiej, ma być w najbliższych latach budowa społeczeństwa informacyjnego, jak też gospodarki opartej na wiedzy. Szczególnie istotną rolę w jej rozwoju pełni wsparcie dla szeroko rozumianego sektora edukacji i szkolnictwa – od przedszkoli (które obecnie na coraz szerszą skalę prowadzone są w formie prywatnych placówek) po ośrodki naukowe. Fundamentalną rolę spełniają tu również szkolenia, podnoszące kwalifikacje kadr systemu edukacji oraz działania „miękkie” w postaci stypendiów dla uczniów szczególnie uzdolnionych.

Lokalna infrastruktura edukacyjna i utrzymanie szkół wciąż stanowią lwią część zobowiązań naszych samorządów, a w wielu przypadkach sfera ta pochłania ponad 1/2 lokalnych budżetów. Za sprawą unijnych funduszy objęte wsparciem zostały placówki przedszkolne oraz wszelkiego rodzaju szkoły. W poprzedniej perspektywie finansowej w ramach ZPORR w niektórych województwach wartość złożonych wniosków wielokrotnie przekraczała pulę możliwych do pozyskania środków, toteż należy przypuszczać, że również teraz samorządy wykażą się podobną aktywnością. Oczywiście niepubliczne placówki oświatowe także mogą być dofinansowane – i tu możemy aplikować o dostępne środki, występując w roli przedsiębiorców. W ramach projektów tej sfery możliwa jest budowa, modernizacja oraz zakup wyposażenia placówek oświatowych wszystkich szczebli, a także placówek edukacyjnych służących kształceniu ustawicznemu. Źródłem finansowania będą tutaj co do zasady programy regionalne.

Kolejną dziedziną, o wsparcie której starać się możemy zarówno z pozycji władz samorządowych, jak i przedsiębiorstwa, są projekty dotyczące szkół wyższych, wśród których najważniejszą pozycję zajmują inwestycje w bazę dydaktyczną oraz infrastrukturę okołoedukacyjną. Wszystkie one zasadniczo wspierane będą w ramach RPO, natomiast przedsięwzięcia infrastrukturalne dofinansowanie pozyskać mogą także z innych źródeł. Po pierwsze – aplikowanie do PO IŚ możliwe jest w przypadku, gdy realizować zamierzamy projekt na uczelni kształcącej na kierunkach matematyczno-przyrodniczych, gdyż te oficjalnie preferowane są w rządowych strategiach, jako decydujące w największym stopniu o przyszłej konkurencyjności naszej gospodarki. Po drugie – część projektów infrastrukturalnych uczelni zlokalizowanych na obszarze wschodniej Polski otrzyma wsparcie w ramach PO RPW.

Stypendia w najszerszym spektrum oferowane są ze środków PO KL (priorytet IX), a projekty pomocy stypendialnej dla uczniów zarówno pochodzących ze środowisk nieuprzywilejowanych, jak też tych ponadprzeciętnie uzdolnionych, zapewne ponownie cieszyć się będą ogromnym zainteresowaniem ze strony włodarzy gmin i powiatów. To jednak nie jedyny rodzaj stypendiów, możliwych do uzyskania ze środków europejskich, bowiem w priorytecie I PO IG studenci, absolwenci oraz doktoranci uczestniczyć mogą w projektach badawczych, mających zastosowanie w gospodarce – w tym przypadku mogą one być uzupełnieniem projektu inwestycyjnego o innowacyjnym charakterze.

Ostatnią grupą beneficjentów, za to bardzo obszerną i zróżnicowaną, są jednostki administracji państwowej, obejmujące zarówno administrację rządową, jak też zespoloną oraz podmioty im podległe (np. GDDKiA). Z jednej strony jednostki owe zaangażowane są we wdrażanie w Polsce funduszy strukturalnych, z drugiej zaś mogą pełnić rolę beneficjentów – ze względu na tę dwoistość nazywane są „beneficjentami systemowymi”. W nowej perspektywie podmioty te aplikować mogą o środki ze wszystkich programów. Specyficzną pulę pieniędzy stanowi przy tym tzw. pomoc techniczna, występująca zarówno jako jeden z priorytetów każdego PO, jak też jako odrębny program operacyjny. Jej specyfika przejawia się w tym, iż środki tej osi skierowane są w głównej mierze właśnie do administracji, zajmującej się realizacją polityki rozwoju. Katalog uprawnionych podmiotów w danym PO każdorazowo zależny jest od tego, jaka jednostka pełni rolę instytucji zarządzającej, a jaka pośredniczącej (o ile IP została wyznaczona). W ramach środków PT dofinansowanie pozyskać można na wszelkie cele związane ze wspomaganiem zarządzania – od szkoleń pracowników, przez opracowania i ekspertyzy, aż po materiały promocyjne.

Administracja ubiegać się może również o wsparcie działań, związanych ze sferą przedsiębiorczości, a konkretnie – tworzeniem warunków, sprzyjających jej rozwojowi. Mogą to być np. centra obsługi inwestorów czy przygotowanie terenów pod inwestycje (priorytet VI PO IG), tworzenie elektronicznych usług publicznych (priorytet VII PO IG) oraz promocja gospodarcza (priorytet I PO RPW). Jednak najbardziej popularnym wśród jednostek administracji publicznej obszarem wsparcia ze środków strukturalnych będą zapewne infrastruktura transportowa oraz ochrony środowiska, notorycznie w naszym kraju niedoinwestowane. Zapewne najbardziej niecierpliwie oczekiwane przez Polaków są inwestycje w zakresie linii kolejowych, dróg i autostrad, lotnisk oraz centrów logistycznych. W bieżącym okresie ambitnie założono wybudowanie kilku tys. kilometrów dróg ekspresowych, jak też modernizację głównych szlaków kolejowych. Większość tych (znaczących pod względem wartości) inwestycji umieszczona została na listach tzw. projektów kluczowych, dzięki czemu ostateczne uzyskanie środków przez wnioskodawców powinno stać się łatwiejsze. Dużym zainteresowaniem cieszyć się też będą zapewne przedsięwzięcia dotyczące termomodernizacji budynków użyteczności publicznej, renowacji instytucji kultury oraz projekty adresowane do sektora służby zdrowia, umożliwiające placówkom podniesienie jakości oferowanych usług (przy czym usprawnienia powinny być widoczne nie tylko w szpitalach, których stan jest Polakom doskonale znany, ale także w systemie ratownictwa medycznego).

W ten sposób dobrnęliśmy do końca długiej listy potencjalnych beneficjentów funduszy unijnych, które – szczególnie w okresie spowolnienia gospodarczego i zaostrzenia kryteriów dostępu do kredytów przez banki – stać się mogą obecnie najważniejszym dla naszego kraju źródłem finansowania zewnętrznego w toku realizacji inwestycji, niezbędnych firmom, samorządom, a także organizacjom pozarządowym dla podniesienia wartości posiadanego kapitału (od rzeczowego po ludzki) i zapewnienia sobie przewagi konkurencyjnej czy też wzmocnienia swej pozycji na rynkach wszystkich poziomów, od lokalnego aż po europejski. Pierwszym krokiem na krętej i cokolwiek zbiurokratyzowanej ścieżce do pozyskania unijnej dotacji powinna być identyfikacja najwłaściwszego z naszego punktu widzenia programu operacyjnego, a w jego ramach priorytetu, działania i niekiedy poddziałania. Zgodnie ze starym powiedzeniem, iż „dobry plan to połowa sukcesu” warto zacząć właśnie od takiego kroczku, poświęcając chwilę na lekturę dokumentów programowych czy odwiedzenie stron MRR, na których znajdziemy na bieżąco wszelkie wyczerpujące informacje, poradniki i kalkulatory. Opłaca się poświęcić chociaż trochę czasu na merytoryczne przygotowanie do „starcia” z meandrami urzędowych procedur i żmudnym procesem wypełniania wniosku o dofinansowanie oraz kompletowania wymaganej dokumentacji.

A kiedy już z „projektodawcy” staniemy się rzeczywistym beneficjentem funduszy, powinniśmy – zanim otrzymamy pierwszą kwotę środków unijnych – pamiętać, iż od nowego roku zaszła zmiana w obszarze zasad dokonywania płatności na naszą rzecz. Modyfikacja widoczna jest szczególnie w przypadku tych programów operacyjnych, dla których samorząd województwa pełni rolę Instytucji Zarządzającej (RPO) bądź Pośredniczącej (PO KL). Dotychczas bowiem funkcję Instytucji Płatniczej sprawował jeden z departamentów Min. Finansów, natomiast od 1.01.2010r. dyspozycje płatności, wystawiane przez IZ lub IP w formie elektronicznej, przyjmuje i realizuje Bank Gospodarstwa Krajowego (Departament Wspierania Rozwoju Regionalnego). Dla samych beneficjentów ma to jednakże znaczenie drugorzędne, jako iż zgodnie z zasadą „pacta sund servanta” ostateczne płatności na rzecz realizatorów unijnych projektów nadal przekazywane będą przez samorządy terytorialne (bądź jednostki im podległe), w szczególności w ramach już podpisanych umów oraz wydanych decyzji o dofinansowaniu. Dlatego też wprowadzone zmiany obejmują głównie wewnętrzny system funkcjonowania administracji w toku wdrażania programów operacyjnych…ale to już nieco inna bajka.

Marta Konstancja Olesińska

Podobne artykuły:

• Beneficjent – kategoria pojemna i zróżnicowana – czyli kto może liczyć na unijne środki?
• Firmy z Opola nie chcą unijnych pieniędzy.
• Ku źródłom rzeki unijnych funduszy – czyli skąd się właściwie wzięła polityka strukturalna?
• PO IG Działanie 6.1: Etap pierwszy – nadzieja, etap drugi – rozczarowanie?
• Dotacja unijna dla rankomat.pl
• Fundusze unijne.
• Mazowieckie reklamuje fundusze europejskie.

Duże projekty o znacznej wartości mogą być realizowane w aktualnym okresie przede wszystkim z największego pod względem alokacji finansowej programu operacyjnego w naszym kraju, jakim jest PO Infrastruktura i Środowisko. Program ten w większości wesprze sektor transportu, do którego ma szansę trafić ponad 70% środków. Blisko 20% dofinansuje inwestycje w sferze ochrony środowiska, ok. 6% w sektorze energetyki, natomiast niewielki odsetek trafi na projekty związane z kulturą, nauką i zdrowiem. PO IŚ stanowi przedmiot zainteresowania najszerszej rzeszy samorządów w naszym kraju, zaś zapowiedź, iż dofinansowanie otrzyma znacznie więcej projektów aniżeli w okresie 2004-2006, spowodowała istną lawinę samorządowych pomysłów, przy czym szczególnie kreatywne okazały się gminy. Z uwagi na przyjęty na lata 2007-2013 nowy sposób selekcji projektów (tzw. projekty indywidualne, wskazywane przez instytucję zarządzającą PO, czyli Min. Rozwoju Regionalnego) wiele miast i wsi zgłaszało swoje koncepcje jeszcze przed rokiem 2007. Na podstawie tych propozycji MRR stworzyło listy projektów indywidualnych, które otrzymają możliwość uzyskania finansowania z 2 największych programów dla Polski – oprócz PO IŚ będzie to również Innowacyjna Gospodarka. Dla wszystkich pomysłów, jakie trafiły do zestawienia, zarezerwowane zostały środki we wspomnianych programach, finansowanych z puli EFRR. Listę zaktualizowano następnie w 2008r. w związku z koniecznością weryfikacji stanu gotowości projektów oraz potrzebą ich dostosowania do programów operacyjnych, które w międzyczasie zaakceptowane zostały przez Komisję. Podobne procedury sprawdzające realizowane są co pół roku.

Wspomniane zestawienie zwie się „listą indykatywną” i jest w istocie nowym mechanizmem selekcji projektów do realizacji w ramach funduszy UE. Ten sposób wyboru stanowi rozszerzenie reguły, do realizacji której zobligowała nas Komisja – otóż w ramach składanej wstępnej wersji programu operacyjnego każde państwo musiało tym razem zaprezentować wykaz planowanych do dofinansowania projektów „dużych”, umieszczając go jako załącznik danego PO. Ex definitione są to przedsięwzięcia, których wartość przekracza 50 mln EUR, zaś 25 mln EUR dla projektów z dziedziny ochrony środowiska. Ze względu na szczególnie obszerne zestawienie tego typu propozycji w naszym kraju podjęto starania, by lista indykatywna stanowiła podstawę udzielenia wsparcia projektodawcy – udało się wynegocjować klauzulę, zgodnie z którą umieszczenie projektu na liście równoznaczne będzie z zarezerwowaniem nań określonej kwoty dofinansowania. Aby jednak wsparcie to otrzymać, wnioskujący w zdefiniowanym terminie musi przygotować projekt, do czego zobowiązuje się w specjalnej umowie. Naruszenie jej warunków oznacza usunięcie projektu z listy oraz przeznaczenie wcześniej zablokowanych nań środków na wsparcie przedsięwzięcia z wykazu rezerwowego bądź przesunięcie ich na konkurs w danym sektorze.

Taki sposób selekcji przedsięwzięć ma jednak również wyraźne wady. Przede wszystkim w tych priorytetach, w których zdecydowano się sporządzić listy indykatywne, znacznemu uszczupleniu uległa pula środków przeznaczona na projekty wybierane w trybie konkursowym. Dlatego zanim spróbujemy pozyskać dofinansowanie z danego działania, warto sprawdzić czy w jego obrębie nie funkcjonuje wykaz projektów kluczowych, dający wyraźne preferencje projektom doń wpisanym.

Programy regionalne co do zasady finansują na niższym szczeblu inwestycje w podobnych sektorach, jak PO IŚ oraz PO IG. Trzeba jednak zaznaczyć, iż zdarzają się wypadki, kiedy w ramach RPO istnieje też możliwość dofinansowania większych przedsięwzięć o znaczeniu ponadregionalnym czy subregionalnym. Te ostatnie są specyficzne dla tych województw, w których występuje kilka równorzędnych ośrodków miejskich. W większości programów regionalnych największa pula środków wędruje do sektora transportu – zarówno na cele budowy i modernizacji dróg, jak też transportu publicznego. Spore kwoty pozyskać można na cele związane z ochroną środowiska oraz infrastrukturą społeczną, związaną ze sferą służby zdrowia oraz edukacji. Z założenia z funduszy RPO korzystać mogą wszystkie samorządy, natomiast w ramach PO IŚ występują pewne obostrzenia dotyczące możliwości finansowania projektów, np. dla metropolii czy miast na prawach powiatu. Z kolei w PO IG wprowadzono kategorie finansowania dla samorządów, podejmujących wysiłki w zakresie tworzenia parków technologicznych czy stref przemysłowych. Najczęściej tego rodzaju inwestycje realizują zresztą nie tyle samorządy, co specjalnie dla tego celu utworzone spółki komunalne.

W latach 2007-2013 również tradycyjnie eurosceptyczni polscy rolnicy powinni ostatecznie przestać utyskiwać na Unię, gdyż spodziewać się można, iż sporo unijnych projektów pojawi się właśnie na naszych wsiach. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich to jednak nie tylko inwestycje związane z sektorem rolniczym, ale również przedsięwzięcia związane z obiektami kulturalnymi, sportowymi i rekreacyjnymi. Już w poprzednim okresie dzięki wsparciu ze środków podobnego programu sporo niewielkich polskich gmin odnawiało centra swoich wsi – remontowało zabytki, porządkowało przestrzeń… Tym razem możemy dodatkowo pozyskać środki na promocję lokalnej tożsamości, a tym samym finansować projekty, które zwiększą atrakcyjność turystyczną i inwestycyjną obszarów wiejskich. Istnieje tylko jeden warunek wstępny – przedsięwzięcia muszą być bowiem realizowane na terenie miejscowości liczących do 5000 mieszkańców, które posiadają status prawny wsi. Na tychże terenach można również realizować projekty w ramach RPO.

Swojej szansy na odmianę warunków życia upatrywać również mogą mieszkańcy terenów przybrzeżnych, gdyż szansę ich odnowy daje program „Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich”. W ramach osi priorytetowej nr 4 o dofinansowanie mogą się starać projektodawcy, którzy chcieliby stworzyć tzw. Lokalną Grupę Działania – jej zadaniem miałoby być opracowanie, przy współpracy wszystkich zainteresowanych stron, spójnej koncepcji rozwoju danego obszaru i zagospodarowania jego naturalnych walorów. W programie tym, inaczej niż w PROW, nie ma ograniczenia co do wielkości miejscowości, w której projekt może być realizowany, toteż Grupy organizować można równie dobrze w nadmorskich miasteczkach, które chciałyby np. wypromować swe unikatowe przymioty turystyczne.

Jeśli w bieżącym okresie efektywnie zagospodarujemy pozyskane środki unijne, mamy również szansę na budowę sprawnej i przyjaznej petentom sfery administracji publicznej, z wysoko wykwalifikowanymi kadrami. Spora kwota zostanie bowiem przeznaczona na szkolenia pracowników tych instytucji. Dotychczas swoje kwalifikacje podnosić oni mogli jedynie w ramach programów przedakcesyjnych, natomiast w poprzednim okresie programowania w ograniczonym stopniu można było pozyskać na ten cel środki ze ZPORR oraz Inicjatyw Wspólnotowych. Teraz samorządy wykazać mogą swoją zaradność w ramach Priorytetu V PO KL „Dobre rządzenie”, który ma zadanie zmienić w Polsce urzędową rzeczywistość. W perspektywie długookresowej będą to bardzo ważne przedsięwzięcia, jednak na krótką metę trudno będzie zauważyć pewnie ich efekty, gdyż stosowne szkolenia kształtują wysokiej jakości kapitał ludzki zdolny do wprowadzania w życie nowatorskich projektów, który jest na wagę złota w wielu polskich gminach.

Organizacje pozarządowe nie otrzymają tak znaczącej puli unijnych środków jak samorządy, jednak pozyskiwać mogą dotacje na podobne zadania. Jakkolwiek pod względem wartości możliwych do realizacji projektów sektor pozarządowy nie zajmuje wysokiej lokaty, jak też dotychczas nie przeprowadzał on przedsięwzięć na szeroką skalę, to jednak bez niego wiele koncepcji po prostu by się nie udało. Zgodnie z definicją organizacje pozarządowe to „niebędące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki nie posiadające osobowości prawnej, utworzone na podstawie przepisów odrębnych ustaw, w tym fundacje lub stowarzyszenia, z wyłączeniem: partii politycznych, samorządów zawodowych, fundacji utworzonych przez partie polityczną, klubów sportowych niedziałających w formie prawnej stowarzyszenia. Są nimi również podmioty określone w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, czyli: osoby prawne i jednostki organizacyjne, działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego, ponadto zaś stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego. Zaznaczyć trzeba jednak, iż te ostatnie, nawet jeśli ex definitione kwalifikują się do sektora pozarządowego, to – jako związki komunalne – mają co do zasady takie same możliwości uzyskania dofinansowania jak samorządy.

Tzw. „NGO” mają przed wszystkim możliwość kształtowania „pozarządowego kapitału ludzkiego” – prawdopodobne jest, iż podobnie jak w poprzednim okresie programowania, wspomniane organizacje zainteresowane będą przede wszystkim pozyskaniem środków z EFS. Tym razem fundusz ten finansuje tylko jeden program, co zapewne uprości korzystanie z szeroko dostępnej informacji. Jednak inaczej niż to miało miejsce poprzednio, tym razem w PO KL zarysowana została wyraźna linia demarkacyjna, rozdzielająca projekty systemowe oraz wyłaniane w trybie konkursowym. Definicje obydwu sposobów selekcji projektów zapisano w ustawie o zasadach prowadzenia polityki rozwoju i według jej przepisów projekty systemowe polegają na „realizacji zadań publicznych przed podmioty działające na podstawie odrębnych przepisów, zgodnie z prawodawstwem krajowym i dokumentami programowymi przyjętymi przez Radę Ministrów”. Chcąc starać się o dofinansowanie z danego programu, trzeba więc zwrócić uwagę na zapisy jego uszczegółowienia oraz systemu realizacji, bowiem w tych dokumentach enumeratywnie wymienione są podmioty, które mogą ubiegać się o pozyskanie środków. W przypadku projektów systemowych mogą w nich również partycypować organizacje pozarządowe, jednak tylko w roli odbiorców działań realizowanych w ich ramach, a niekiedy również na zasadzie wykonawców zadań zleconych przed jednostki sektora finansów publicznych.

Organizacje pozarządowe są często wymienianym potencjalnym beneficjentem w ramach RPO, właściwie w przypadku większości dostępnych źródeł finansowania. To efekt coraz szerszego ich udziału w realizacji projektów – nie tylko samodzielnie, ale i we współpracy z polskimi gminami. Trzeba jednak zwrócić uwagę na zmianę w porównaniu do poprzedniego okresu programowania – tym razem NGO traktowane będą na równi z pozostałymi potencjalnymi beneficjentami. Są jednak i takie przedsięwzięcia, w których organizacji pozarządowych zabraknąć nie może, a mowa tu o tzw. „partnerstwie społecznym”, które w poprzedniej perspektywie prowadzone było w inicjatywach Urban, Leader oraz Equal. Obecnie również mamy możliwość dofinansowania takich projektów, których formuła opiera się na idei partnerstwa sektorów publicznego i prywatnego oraz społecznego (pozarządowego), a dotyczyć one mogą m.in. integracji społecznej, rozwoju obszarów wiejskich i zależnych od rybactwa oraz innowacyjnych metod przeciwdziałania bezrobociu.

Marta Konstancja Olesińska

Podobne artykuły:

• Jeszcze o beneficjentach – czyli jakie możliwości wsparcia są w dyspozycji przedsiębiorców?
• W zgodzie z zasadami – czyli na czym opiera się filozofia polityki spójności?
• PO IG Działanie 6.1: Etap pierwszy – nadzieja, etap drugi – rozczarowanie?
• Rozpoczęcie rekrutacji do projektu Priorytety VII- Promocja integracji społecznej w województwie łódzkim
• Program Innowacyjna Gospodarka szansą dla polskich przedsiębiorstw.
• Dotacje unijne, a podatki.
• Warszawa straci miliardy?

Taką nadrzędną dewizą, przyświecającą realizacji polityki regionalnej, na której oparto jej reformę w 1988r., była zasada solidarności pomiędzy bogatymi i biednymi krajami Wspólnoty. Jej przestrzeganie wiązało się ze zwiększonym uczestnictwem krajów wysoko rozwiniętych gospodarczo w powiększających się wydatkach na politykę regionalną. Ogólnie zasady generalne definiują rolę i sposób funkcjonowania Komisji Europejskiej w zakresie polityki regionalnej oraz determinują istotę i filozofię wspólnotowej polityki zmniejszania regionalnych dysproporcji w rozwoju. Są to przede wszystkim: subsydiarność, koordynacja i elastyczność. Drugą grupę stanowią zasady organizacji tejże polityki, w skład których wchodzą wytyczne dotyczące: programowania, partnerstwa, kompatybilności oraz spójności. Poza nimi funkcjonują także zasady finansowania oraz oceny realizacji programów, przy czym do tej pierwszej grupy zalicza się zasady: koncentracji, dodatkowości i komplementarności, natomiast do drugiej należą zasady: monitorowania, oceny oraz kontroli finansowania.

W kontekście unijnej polityki najczęściej bodaj wspominana jest zasada subsydiarności (dodatkowości), zapisana oficjalnie w Traktacie z Maastricht w wyniku presji regionów niemieckich i belgijskich, które – ze względu na federacyjny charakter tych państw – dążyły do traktatowego zagwarantowania zakresu kompetencji i autonomii regionów we Wspólnocie. W rezultacie stosowania tej zasady organy wspólnotowe ingerują w problemy rozwoju regionalnego jedynie w sytuacji i w zakresie, w jakim cele proponowanych działań nie mogą być skutecznie zrealizowane na poziomie danego państwa. Unia zajmuje się więc danym problemem jedynie pod warunkiem zaistnienia takiej konieczności, czyli w sytuacji, gdy określone działania mogą zostać lepiej zrealizowane na poziomie Wspólnoty.

Koordynacja wydaje się słowem prostym i zrozumiałym, ale dotycząca jej zasada obejmuje aż 3 grupy zagadnień. Pierwsza kwestia dotyczy zintegrowanego wykorzystania wszystkich dostępnych instrumentów finansowych, np. funduszy strukturalnych czy pożyczek z europejskiego Banku Inwestycyjnego – w taki sposób, by środki pozyskane z różnych mechanizmów wspierały się wzajemnie i uzupełniały, a nie dublowały tych samych działań. Druga sprawa dotyczy koordynowania przez Komisję na poziomie ponadnarodowym poszczególnych polityk regionalnych krajów członkowskich. Ma ona na celu przeciwdziałanie zniekształcaniu warunków konkurencji na obszarze Wspólnoty i uniknięcie rywalizacji w zakresie poziomu subwencji regionalnych przyznawanych inwestorom. Trzecia grupa zagadnień objętych zasadą koordynacji ma związek z dążeniem do harmonijnego rozwoju przestrzeni europejskiej.

Elastyczność dotyczy głównie respektowania przez Wspólnotę zróżnicowania rzeczywistości regionalnej w poszczególnych krajach, a tym samym wzięcia pod uwagę rodzimych tradycji w zakresie prowadzenia polityki rozwoju regionów. Komisja stara się więc nie wpływać na specyfikę organizacyjną i instytucjonalną państw, tym samym respektując ich narodową tożsamość. Nasi eurosceptycy tym bardziej winni być świadomi istnienia owej zasady, bowiem wiedząc o niej, nie powinni twierdzić, iż „Unia zabiera nam suwerenność”…

Pośród zasad organizacji polityki regionalnej jedną z kluczowych jest zasada programowania, mająca zagwarantować wieloletnią stabilność celów tej polityki oraz środków jej realizacji. W związku z implementacją owej zasady istnieje możliwość finansowego wspierania tylko takich projektów, które zawarte są w kompleksowych i zintegrowanych programach rozwojowych tworzonych na wiele lat. Stąd też podstawowym narzędziem realizacji polityki rozwoju są właśnie osławione programy operacyjne, których uregulowania prawne zawarte zostały w stosownej ustawie. Obok wytycznych dot. programowania rozwoju funkcjonuje również zasada partnerstwa precyzująca, iż interwencje na poziomie Wspólnoty uzupełniają lub wspierają odpowiednie działania krajowe. Partnerstwo dotyczy przy tym wszystkich etapów przygotowania i wdrażania wsparcia w ramach polityki strukturalnej, a więc opracowania dokumentów strategicznych, współfinansowania, zarządzania przepływami finansowymi, monitoringu oraz ewaluacji. W oparciu o tę zasadę działa także Komitet Regionów, który jako organ doradczy i opiniodawczy reprezentuje regiony oraz jednostki terytorialne szczebla krajowego, współpracując z Komisją Europejską. Partnerami w ramach Komitetu są zresztą nie tylko reprezentanci władz regionalnych, ale również przedstawiciele organizacji pracowników i pracodawców.

Następnym elementem w tej grupie zasad jest kompatybilność (zgodność). Narzuca ona korelację polityki regionalnej z innymi politykami europejskimi, przede wszystkim zaś z polityką ochrony konkurencji oraz wytycznymi w zakresie ochrony środowiska. Reguła ta gwarantuje także zgodność omawianej polityki z zapisami traktatowymi. Ostatnią z najważniejszych norm jest zasada spójności, której celem jest zapewnienie odpowiedniej komplementarności polityki regionalnej z polityką gospodarczą, zarówno na szczeblu wspólnotowym jak i na poziomie poszczególnych państw, tak aby działania realizowane na tych dwóch obszarach wspólnie przyczyniały się do zniwelowania różnic rozwojowych.

Przejdźmy teraz krótko do kwestii finansowania polityki rozwoju – istotną rolę w tym obszarze odgrywa zasada koncentracji, zaś główną przyczyną jej implementacji była (i jest) ograniczona kwota środków finansowych przeznaczanych na realizację polityki regionalnej. Kolejne rozszerzenia Wspólnoty oraz związane z tym pojawiające się nowe problemy strukturalne spowodowały, że Komisja Europejska kieruje największy strumień finansowy na zwalczanie zacofania regionalnego i walkę z bezrobociem w regionach szczególnie opóźnionych w rozwoju. Równie ważną rolę spełnia zasada dodatkowości, która ma zapewnić, iż środki pochodzące z funduszy strukturalnych nie będą zastępowały krajowego wkładu w finansowanie rozwoju regionalnego, ale tylko go uzupełniały. Dla władz krajowych czy regionalnych mogłaby bowiem zaistnieć pokusa, aby ograniczać zaangażowanie środków własnych na omawiane cele, natomiast na szeroką skalę posługiwać się funduszami unijnymi. Działania Unii w żaden sposób nie powinny wypierać ani zastępować działań na szczeblu krajowym i regionalnym, lecz je wzbogacać i wzmacniać.

W nawiązaniu do zasady dodatkowości zauważyć trzeba, iż dotacja, jaką otrzymać możemy jako przedsiębiorca, gmina, szkoła, organizacja pozarządowa itp. (ogólnie – beneficjent) nie pochodzi w całości ze środków Unii, lecz częściowo finansowana jest krajowych środków publicznych. W praktyce realizacja powyższej wytycznej oznacza, iż władze krajowe muszą wydać rocznie około 1% PKB na współfinansowanie 3,5-4 proc. PKB pochodzących z Unii (czyli na każdą złotówkę dotacji wydaną przez władze krajowe przypadają 4 PLN otrzymane z UE). W tym zakresie limity współfinansowania i konieczność zapewniania wkładu własnego również uległy zmianie w aktualnym okresie programowania. Z punktu widzenia pojedynczego projektu, środki unijne w latach 2004-2006 stanowić mogły 75% wartości przedsięwzięcia, podczas gdy obecnie próg ten podniesiony został do 85%. Warto przywołać jeden tylko fakt z historii – omawiana zasada wprowadzona została w 1988r. w odpowiedzi na działania Francji i Wielkiej Brytanii, które bezpardonowo refinansowały sobie krajowe wydatki na politykę regionalną właśnie z europejskich funduszy.

W sferze finansowania funkcjonuje również zasada komplementarności, która stanowi rozwinięcie dodatkowości i partnerstwa, bowiem oznacza „uzupełnianie się działań podejmowanych przez kraje członkowskie oraz Wspólnotę”. Dla jej realizacji ustanowione zostały procedury uzgodnień, negocjacji i ścisłej współpracy pomiędzy Komisją, krajem członkowskim oraz wyznaczonymi przezeń władzami na różnych szczeblach.

Z kolei w grupie norm, służących do realizacji programów europejskich, wyróżniamy zasady monitoringu i oceny. Pierwsza z nich polega na systematycznym zbieraniu oraz analizowaniu ilościowych i jakościowych informacji, dotyczących wdrażanego projektu. Ukierunkowana jest ona na zapewnienie zgodności realizacji projektów i programów z horyzontalnymi wytycznymi polityki regionalnej, natomiast przy jej realizacji wykorzystuje się 3 rodzaje monitoringu: ocenę wstępną (ex ante), ocenę w połowie okresu (interim) oraz ocenę końcową (ex post). Pierwszy typ monitoringu uwzględnia analizę SWOT regionu, diagnozę jego silnych i słabych stron, jak też oszacowanie zgodności strategii i celów z regionalną specyfiką. W połowie okresu realizacji polityki przeprowadzana jest ocena pierwszych rezultatów podjętych działań, w porównaniu do ewaluacji ex ante. Natomiast ocena ex post zawiera wnioski dotyczące poprawy spójności ekonomicznej i społecznej, a w szczególności stanowi werdykt, co do efektywności wykorzystania środków, skuteczności podjętych działań oraz ich zgodności z diagnozą ex ante.

Na koniec słowo na temat zasady proporcjonalności, odnoszącej się do kontroli finansów oraz ewaluacji, wprowadzonej w okresie programowania 2007-2013. Nacisk położono tu na kwestię podziału odpowiedzialności pomiędzy Komisją a władzami krajowymi. Zakres udziału danego państwa w kontroli realizacji projektu uzależniony jest od wielkości udziału środków wspólnotowych w danym programie.

Podsumowując, należy stwierdzić, iż przyjęte cele i zasady europejskiej polityki regionalnej wzajemnie się uzupełniają, przyczyniając się tym samym do skuteczniejszej realizacji postanowień zawartych w art. 158 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Oczywiście ktoś stwierdzić może, iż potencjalny beneficjent, pragnący pozyskać środki na dofinansowanie swej działalności, nie musi doskonale orientować się w teoretycznych meandrach polityki regionalnej, bowiem wystarczy mieć dobry pomysł, wypełnić starannie wniosek, sporządzić stos stosownej (sic!) dokumentacji… No właśnie „wystarczy” – jednak warto wziąć pod uwagę, iż sięgając po środki z funduszy strukturalnych, a następnie realizując już nasz pojedynczy projekt (choćby nawet skromny) nie tylko „wyciskamy Brukselę”, ale przede wszystkim wpisujemy się w szeroki nurt realizacji pewnych szczytnych celów i zasad na poziomie Wspólnoty. W końcu jesteśmy jej pełnoprawnymi obywatelami.

Marta Konstancja Olesińska

Podobne artykuły:

• Beneficjent – kategoria pojemna i zróżnicowana – czyli kto może liczyć na unijne środki?
• Przez meandry procedur ku celom – czyli czemu ma służyć polityka strukturalna?
• Regionalizm w mainstreamie, czyli jak wczoraj tworzono dzisiejszy kształt funduszy?
• Program Innowacyjna Gospodarka szansą dla polskich przedsiębiorstw.
• Dotacje unijne, a podatki.
• Jeszcze o beneficjentach – czyli jakie możliwości wsparcia są w dyspozycji przedsiębiorców?
• Ku źródłom rzeki unijnych funduszy – czyli skąd się właściwie wzięła polityka strukturalna?

• nabycie umiejętności w poszukiwaniu odpowiednich programów unijnych,
• nabycie umiejętności poszukiwania dokumentów oraz materiałów programowych,
• umiejętność poprawnego:
  • napisania i zaplanowania projektu,
  • zaplanowania harmonogramu oraz wypełnienia wniosku,
  • rozliczenia i ewaluacji.

Metody pracy:

Szkolenie ma charakter teoretyczno-praktyczny, podstawowe treści przekazywane są w formie prezentacji, następnie uczestnicy wykonują warsztaty i pracują w grupach projektowych. Konsultacja z trenerem, pozwala na weryfikację wypracowanych projektów oraz identyfikację słabych i mocnych stron planowanych przedsięwzięć.

Szkolenie szczególnie polecamy dla:

Szkolenie skierowane jest do osób zajmujących się zarządzaniem projektami dofinansowanymi ze środków UE, zamierzających zdobyć lub poszerzyć swoją wiedzę i umiejętności w tym zakresie. Szkolenie adresowane jest do pracowników administracji publicznej, przedsiębiorstw, organizacji pozarządowych oraz osób indywidualnie zainteresowanych podnoszeniem swoich kwalifikacji i wszystkich przedsiębiorców planujących aplikowanie o środki unijne.

Program szkolenia:

1. Źródła finansowania projektów – programy operacyjne:
   • omówienie POKL,
   • RPO,
   • IG.
2. Etapy i formy aplikacji:
   • krok po kroku – jak przygotować się do aplikacji
3. Kwalifikowanie kosztów:
   • omówienie szczegółowych zasad kosztów,
   • jakie można a jakich nie powinno się finansować w ramach projektów.
4. Przygotowanie projektu a zarządzanie projektem:
   • ustalenie poziomu dofinansowania projektu z funduszy UE,
   • poziom dofinansowania dla projektów podlegającym i nie podlegającym zasadom pomocy publicznej.
5. Zamówienia publiczne – kiedy, gdzie i dla kogo?
6. System finansowy, wnioski o płatność
   • omówienie i próbne przygotowanie wniosku o płatność.
7. Charakterystyka projektu, jako przedsięwzięcia organizacyjnego:
   • Metodyka zarządzania projektem
   • Uruchomienie projektu- monitoring
   • Realizacja i zamknięcie projektu
   • Ewaluacja projektu
8. Warsztat od pomysłu do projektu:
   • grupowe przygotowanie projektu oraz wniosku i jego omówienie.
9. Konsultacje z trenerem i omówienie opracowanych projektów i wniosków.

Wskazówki metodyczne i metodologiczne ułatwiające aplikowanie o fundusze unijne.

Podobne artykuły:

• Rentowność przedsiębiorstwa
• Ogromne zainteresowanie drzwiami otwartymi
• Realizacja biznesplanów – niektóre aspekty praktyczne
• Nastąpiła zmiana terminu naboru wniosków do Działania 2.2 w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko
• Business Angels – alternatywne źródła pozyskiwania kapitału na innowacyjne projekty
• Leszno walczy o 50 milionów.
• 3 dotacje dla Chmielna.

Program przygotowuje uczestników do:

• analizy sytuacji wewnętrznej i zewnętrznej przedsiębiorstwa w kontekście potrzeb  biznes planu,
• określania celów oraz projektowania procesu i struktury biznes planu,
• włączenia elementów strategii w plany operacyjne,
• oceny jakości planu,
• rozumienia zasad i tworzenia mechanizmów służących efektywnej kontroli realizacji planu.

Metody pracy:

Zajęcia są prowadzone metodą warsztatową aktywizującą uczestników szkolenia poprzez pracę w małych grupach, dyskusje na forum grupy oraz testy i ćwiczenia.

Szkolenie szczególnie polecamy dla:

Szkolenie przeznaczone jest dla kadry kierowniczej średnich i dużych przedsiębiorstw, właścicieli i wspólników małych i średnich firm oraz osób związanych z planowaniem. Program szkolenia jest każdorazowo dostosowywany do profilu grupy uczestników.

Program szkolenia:

1. Planowanie
   • zewnętrzne uwarunkowania planowania
   • rola i korzyści planowania,  funkcje związane z planowaniem
   • proces planowania, etapy planowania
2. Struktura biznes planu
   • struktura biznes planu, kolejność działań, określanie celów
   • realizacja i kontrola
3. Plan marketingowy
   • ewolucja orientacji przedsiębiorstwa
   • koncepcja marketingu, marketing społeczny
   • segmentacja rynku
   • budżet marketingowy
4. Plan produkcji / operacyjny
   • organizacja firmy i procesów
   • kierownictwo i pracownicy
5. Plan finansowy
   • podstawowe narzędzia
   • etapy przygotowania planu finansowego
   • wskaźniki operacyjne i finansowe, ocena opłacalności przedsięwzięcia
   • statyczne i dynamiczne metody oceny projektów (PB, DPB, ARR, NPV, IRR)
6. Kontrola wykonania planu

Podobne artykuły:

• Kto zgarnął najwięcej?
• Plan rozwoju firmy w 7 krokach
• Zabezpieczenia udzielanych kredytów.
• Najlepsi dostaną darmową reklamę
• Interpretacja marketingu.
• Gnomedex 2007 – Guy Kawasaki o ewangelizacji rynku
• Nabór wniosków w ramach Działania 6.1 oraz 6.2 w województwie świętokrzyskim

Po szkoleniu uczestnicy zdobędą wiedze i podstawowe umiejętności o postępowaniu podczas negocjacji nastawionych na współpracę oraz negocjacji pozycyjnych.

Korzyści dla uczestników:

• Znajomość procesu negocjacji i zasad skutecznego negocjowania.
• Poznanie własnego stylu i nastawienia w negocjacjach.
• Umiejętność wybrania odpowiedniego stylu w zależności od rodzaju negocjacji.
• Praktyczna umiejętność przeprowadzenia całego procesu negocjacji.
• Radzenie sobie z emocjami podczas negocjacji.
• Prawidłowe przygotowanie się  do negocjacji biznesowych.

Metody pracy:

Szkolenie jest prowadzone metodą warsztatową i wykładową. Uczestnicy będą analizowali sytuacje ze swojego życia zawodowego i łączyli je z wiedzą o negocjacjach. Będą mieli też ćwiczyć, jak skutecznie radzić sobie z różnymi sytuacjami negocjacyjnymi, z którymi się spotykają. Podczas drugiego dnia szkolenia uczestnicy przez cały dzień negocjują w grupach.

Szkolenie szczególnie polecamy dla:

Handlowców, menedżerów każdego szczebla zarządzania oraz kandydatów do objęcia stanowisk kierowniczych, którzy chcą nauczyć się praktycznego prowadzenia negocjacji biznesowych.

Program szkolenia:

1. Rozpoczęcie szkolenia.
   • Przedstawienie się trenera i uczestników.
   • Przedstawienie programu, kontrakt z grupą.
   • Informacje o programie.
2. Dwa rodzaje negocjacji
   • Ćwiczenie negocjacyjne pokazujące dwa odmienne nastawienia do negocjacji
3. Podstawowe pojęcia
   • Negocjacje pozycyjne i negocjacje nastawione na współpracę.
   • Dylemat negocjatora.
   • Warunki brzegowe.
   • Obszar porozumienia.
   • Kiedy jest sens negocjować pozycyjnie?
   • Jak w praktyce wyglądają negocjacje nastawione na współpracę?.
4. Siła w negocjacjach
   • Metody budowania własnej siły  negocjacyjnej.
   • Bezpieczne sposoby na pokazywanie siły podczas negocjacji
5. Emocje w negocjacjach
   • Znaczenie celów emocjonalnych.
   • Pięć powodów pojawienia się emocji w negocjacjach.
   • Radzenie sobie z emocjami swoimi oraz partnera negocjacyjnego.
   • Utrudnienia negocjacji powodowane przez emocje.
6. Style negocjowania
   • Analiza własnego dominującego stylu negocjowania – test.
   • Pięć stylów negocjowania.
   • Identyfikacja sytuacji, w których należy przyjąć poszczególne style.
7. Manipulacje w negocjacjach pozycyjnych i problemowych
   • Definicja manipulacji.
   • Manipulacje w negocjacjach.
   • Omówienie najczęściej stosowanych technik manipulacyjnych.
   • Odkrywanie manipulacji i sposoby obrony przed nimi.
8. Przygotowanie do negocjacji
   • Elementy przygotowania w negocjacjach.
   • Cele negocjacyjne.
   • Argumenty w negocjacjach.
   • Warunki brzegowe.
   • BATNA  – ocena alternatywnych rozwiązań.
   • Narzędzia w przygotowaniu do negocjacji.
   • Zespół negocjacyjny.
9. Warsztaty negocjacyjne
   • Uczestnicy szkolenia zostaną podzieleni na 2-3 osobowe zespoły. Następnie będą negocjować przygotowane opisy przypadków. Po zakończeniu procesu negocjacyjnego otrzymają informacje zwrotne od grupy oraz trenera.
10. Psychologia w negocjacjach
    • Ten temat nie będzie osobnym modułem, ponieważ uczestnicy nie przyswoiliby go skutecznie. Przez cały czas dwóch dni trener będzie pokazywał tę stronę negocjacji korzystając z sytuacji pojawiających się podczas ćwiczeń i warsztatu.
11. Autoanaliza – moje mocne i słabe strony jako negocjatora
12. Zakończenie szkolenia
    • Co jest dla mnie najważniejsze do mojej pracy na stanowisku menedżera?
    • Co zmienię w swoim sposobie kierowania podwładnymi?

Podobne artykuły:

• Kto może starać się o otrzymanie dotacji z Urzędu Pracy?
• Ogromne zainteresowanie drzwiami otwartymi
• Grudziądz odczuwa kryzys
• Euroobligacje, czyli instrument finansowania specyficzny, ale i wygodny na globalnym rynku kapitałowym
• Dotacje w sektorze usług nowoczesnych.
• Zarządzanie przez komunikację
• Obligacje od podstaw, czyli słów kilka o długoterminowych papierach dłużnych i ich charakterystyce

Cele powinny być postrzegane, jako odrębne instrumenty europejskiej polityki regionalnej, funkcjonujące równolegle do jej narzędzi finansowych. Zostały one klarownie zdefiniowane podczas reformy, która miała miejsce w 1988r., natomiast we wcześniejszym okresie cele i zasady w polityce regionalnej również występowały, lecz nie były jasno sprecyzowane ani też zapisane w unijnej legislacji. Obecnie wspomniane priorytety stanowią główny wyznacznik przyznawania pomocy finansowej, przy czym dzielą się one na regionalne i horyzontalne. W ramach tych pierwszych pomoc przyznawana jest wybranym regionom, spełniającym kryteria zakwalifikowania, natomiast o środki w ramach celów horyzontalnych można ubiegać się na całym terytorium Wspólnoty, na poziomie danego kraju. W związku z faktem, iż w latach 1988-1993, a następnie 1993-1999, kryteria przyznawania wsparcia sformułowane były w taki sposób, iż do jego uzyskania kwalifikowało się ponad 50% ludności Wspólnoty Europejskiej, a więc bardzo obszerna grupa, zdecydowano się w kolejnym okresie programowania zdefiniować cele w odmienny sposób, ograniczając tym samym wielkość populacji, uprawnionej do korzystania z subwencji strukturalnych. Ostatecznie począwszy od 2000r. liczbę celów polityki strukturalnej ograniczono z 6 do 3. Opracowując koncepcję tejże polityki na okres 2007-2013, wyznaczono ich tyle samo, jednak zmieniono ich treść, znacznie też upraszczając określenia celów, które do tej pory były długie, zawiłe i sformułowane w sposób dość ogólnikowy. Obecnie mamy więc 3 następujące cele:

• konwergencja (spójność) – to przede wszystkim pomoc na rzecz rozwoju infrastruktury oraz potencjału gospodarczego i kapitału ludzkiego w regionach najmniej zamożnych (na ów cel przeznaczane jest ponad 80% wydatków w ramach funduszy strukturalnych),
• wzrost konkurencyjności regionów i zatrudnienia – w ramach celu nr 2 Unia wspiera innowacje oraz badania naukowe, zrównoważony rozwój, jak również szkolenia zawodowe w regionach słabiej rozwiniętych (ok. 16% środków funduszy strukturalnych),
• europejska współpraca terytorialna – czyli dofinansowanie, promocja i wdrażanie wspólnych projektów o charakterze transnarodowym, międzyregionalnym oraz ponadgranicznym na terytorium całej Unii.

Tak zwięźle sformułowane cele zostały dodatkowo przedstawione w sposób bardziej opisowy. Zatem cel nr 1 realizowany ma być poprzez „poprawę warunków wzrostu i zatrudnienia, dzięki zwiększaniu ilości i podniesieniu jakości inwestycji w kapitał rzeczowy i ludzki, rozwojowi innowacyjności i społeczeństwa opartego na wiedzy, zwiększeniu zdolności adaptacyjnych do zmian gospodarczych i społecznych, ochronie i poprawie jakości środowiska naturalnego oraz zwiększaniu wydajności administracji”. Założenie to realizowane jest przy wykorzystaniu środków EFRR, EFS i Funduszu Spójności. Cel nr 2 natomiast ukierunkowany jest na „zwiększenie konkurencyjności oraz atrakcyjności regionów, a także zatrudnienia za pomocą przewidywania zmian gospodarczych i społecznych, ponadto zaś zwiększenie i poprawę jakości inwestycji w kapitał ludzki, innowacyjność i promowanie społeczeństwa opartego na wiedzy, przedsiębiorczość, ochronę i poprawę jakości środowiska naturalnego oraz zwiększenie zdolności adaptacyjnych pracowników i podmiotów gospodarczych, a także rozwój rynków pracy, sprzyjających integracji społecznej”. Działania mieszczące się w tym obszarze finansowane są ze środków EFRR oraz EFS. Z kolei cel nr 3 urzeczywistniony ma być poprzez dość ogólnikowo określone „umacnianie współpracy”, zaś finansuje go tylko jeden fundusz – EFRR. Wszystkie wspomniane cele określone na lata 2007-2013 zgodne są ze Strategią Lizbońską, przyjętą na szczycie Rady Europejskiej w 2000r.. Omawiana komplementarność z lizbońskim dokumentem widoczna jest szczególnie w treści celu 2, gdzie zastąpiono dotychczasową działalność na rzecz restrukturyzacji regionalnej „konkurencyjnością regionalną” – ma to związek z zapisami Strategii Lizbońskiej, zgodnie z którą Unia Europejska do 2010r. stać się miała najbardziej konkurencyjną gospodarką świata.

Jeśli chodzi o kryteria przyznawania wsparcia, to do otrzymania pomocy w ramach celu 1, podobnie jak w poprzednim okresie programowania, uprawnione są regiony odpowiadające poziomowi 2 wspólnej klasyfikacji jednostek terytorialnych (tzw. NUTS-2, czyli makroregiony, którymi w Polsce są województwa), w przypadku których PKB per capita nie przekracza 75% średniego PKB UE-25. Beneficjantami pomocy uczyniono także regiony dawnej UE-15, które kwalifikowałyby się do pomocy w ramach celu „konwergencja”, gdyby próg kwalifikowalności pozostał na poziomie 75% średniego PKB 15 państw członkowskich UE, ale które tracą status kwalifikowalności, ponieważ ich PKB per capita przekroczy 75 % średniego PKB w UE-25. Regiony te będą uzyskiwać pomoc przejściową, stopniowo ograniczaną.

W przypadku celu 2 regionami kwalifikującymi się do finansowania z funduszy strukturalnych są jednostki statystyczne NUTS-1 (grupujące kilka polskich województw – jednostek tego typu jest w Polsce 6) lub NUTS-2, nieobjęte celem „Konwergencja”. W odróżnieniu od celu nr 1, w ramach którego do wsparcia zaliczają się zarówno wszystkie nowe kraje członkowskie, jak również byłe państwa kohezyjne oraz regiony objęte tzw. „efektem statystycznym”, w przypadku celu 2 (zorientowanego na rozwój przedsiębiorczości) dofinansowanie udzielane jest przede wszystkim regionom, należącym do „starych” krajów członkowskich. Wydaje się, że zaproponowana tym samym forma dywersyfikacji polityki regionalnej może przynieść skutek odwrotny, czyli pogłębienie zróżnicowania poziomu rozwoju gospodarczego.

Natomiast regionami, kwalifikującymi się do finansowania w ramach celu 3, są jednostki typu NUTS-3, czyli tzw. podregiony, będące zgrupowaniami kilku powiatów, których w Polsce jest łącznie 45. Przy czym do współpracy transgranicznej kwalifikują się obszary zlokalizowane wzdłuż wewnętrznych i niektórych zewnętrznych granic lądowych oraz morskich Unii, w przypadku gdy jednostki te dzieli odległość do 150 km. Wsparcie w ramach współpracy ponadnarodowej otrzymać mogą regiony z całego terytorium Wspólnoty, przy czym Komisja Europejska podzieliła w tym przypadku obszar Unii na 13 „jednostek współpracy międzynarodowej”. Podobnie całe terytorium UE uprawnione jest do otrzymania środków pomocowych w zakresie kooperacji międzyregionalnej, tworzenia sieci współpracy oraz wymiany doświadczeń.

Podsumowując przemiany w sferze celów polityki regionalnej, począwszy od 1989r., kiedy po raz pierwszy weszły one w życie, zauważyć trzeba, iż we wszystkich okresach programowania tylko cel 1 pozostawał w praktycznie niezmienionej formie. Jego treść zawsze dotyczyła pomocy regionom najuboższym, natomiast kryterium, wedle którego były przyznawane środki, wyznaczał próg 75% średniego PKB Wspólnoty. Również od końca lat 80-tych udział tego celu w całości środków alokowanych w ramach funduszy strukturalnych przekraczał zawsze 60%, stanowiąc tym samym priorytetowe źródło wydatków w ramach polityki spójności. Świadczy to o tym, iż pomimo wielu zmian w realizacji polityki regionalnej, a tym samym modyfikacjom samych celów na przestrzeni kilku okresów programowania, zasadnicza idea, która przyświecała wspólnotowej polityce regionalnej (przynajmniej w teoretycznych przesłankach) nie została zmieniona. Nadal więc działania z zakresu tejże polityki stawiają sobie za zadanie przede wszystkim wyrównanie poziomu rozwoju ekonomicznego we wszystkich regionach Unii, w szczególności zaś zniwelowanie zacofania najsłabiej rozwiniętych obszarów i likwidację „wysp”, takich jak regiony słabo zaludnione, zależne w dużym stopniu od rolnictwa czy schyłkowych gałęzi przemysłu.

Marta Konstancja Olesińska

Podobne artykuły:

• Regionalizm w mainstreamie, czyli jak wczoraj tworzono dzisiejszy kształt funduszy?
• W zgodzie z zasadami – czyli na czym opiera się filozofia polityki spójności?
• Ku źródłom rzeki unijnych funduszy – czyli skąd się właściwie wzięła polityka strukturalna?
• Fundusze strukturalne – blaski i cienie
• Jeszcze o beneficjentach – czyli jakie możliwości wsparcia są w dyspozycji przedsiębiorców?
• Beneficjent – kategoria pojemna i zróżnicowana – czyli kto może liczyć na unijne środki?
• Przez meandry funduszy do właściwego celu – czyli jakie źródła finansowania są dla nas dostępne?