A Fine Imbalance

प्रेम म्हणजे प्रेम म्हणजे प्रेम असतं?

asuph — Wed, 25 Feb 2026 11:03:27 +0000

प्रेम म्हणजे प्रेम म्हणजे प्रेम असतं,
पण तुमचं आणि त्यांच अजिबात सेम नसतं

काय म्हणता ?
या ओळी वादग्रस्त वाटतात?
विनाकारण ‘वोक’ वाटतात ?
असल्या तर असू देत,
वाटल्या तर वाटू देत !
तरीसुद्धा
तरीसुद्धा,
प्रेम म्हणजे प्रेम म्हणजे प्रेम असेल हो,
पण तुमचं आणि त्यांच अजिबात ‘सेम’ नसतं!

मराठीतून इश्श म्हणून
प्रेम करता येतं;
उर्दुमधे इश्क म्हणून
प्रेम करता येत;
व्याकरणात चुकलात तरी
प्रेम करता येतं;
कोन्वेंटमधे शिकलात तरी
प्रेम करता येतं !
पण हिंदू मुलीला मुस्लिम मुलाशी कुठ करता येतं?

सोळा वर्ष सरली की
अंगात फुलं फुलू लागतात,
जागेपणी स्वप्नांचे
झोपाळे झुलू लागतात !
पण जरा सिरीयस झाले प्रेम
की मग जात आठवते,
“बाबांना चालणार नाही” मधे येते
मोठा भाऊ बरोबर फिरू लागतो
आणि नाहीच ऐकले तरीही
तर मग मुलाला उचलून गाडीत घालून
प्रेम कायमचे अजरामर केलं जातं …

तरीही झालेच चुकून
आणि आई बाबा भेटायला तयार झाले
तर मग पत्रिकेत मंगळ निघतो
किंवा मग मुलीचा पगार जास्त निघतो
मुलीला स्वतंत्र रहायचे असते,
सासूला अचानक हृदयरोग होतो
किंवा मग “आमची पुरोगामी फ्यामिली”
हुंडा बाय एनी आदर नेम मागते
आणि एरवी सगळ्या विषयांवर मत टाकणारा आपला वर
अचानक मूग गिळून गप्प बसतो

तरीही होते प्रेम
होत रहाते
पण मग “मुलगी नॉन व्हेज खाते?“
“आपल्याकडे नाही चालत“
“शेवटी मुलीच्याच जातीला पडत घ्यावं लागतं”

तरीही होते प्रेम
होत रहाते
लग्नेही होतात
दोघे नोकरी करून घरी येतात
पण मुलगीच जेवण करते
कट्ट्यावर मन हलकं करायला
'तो‘च जातो, ती नाही
बदलावे तिलाच लागते

खरे आहे
शेवटी प्रेम म्हणजे प्रेम म्हणजे प्रेम असतं,
काही बाबतीत सगळ्यांचच अगदी सेम सेम असत

There Are No Red Lines

asuph — Thu, 24 Oct 2024 18:08:53 +0000

There are no red lines 
Gazan blood is not red
it's violet
it can be violated 
without a second thought

it's blue
like the poison 
of humanity rejected ...
it can be shed
at the altar of the myths 

it's black
like those denied freedom
it can be harnessed
in the service of occupation,
and painted over
again, and again

it's not the color of valor
of passion, of love, of holy war
it's white
like the flag of surrender
everyone wants them to wave
to be done with this gnawing guilt

it's a pale dirty grey
of unwashed masses
of misery, of lifelessness,
of death,
of the burnt remains 
of a not quite fully life 
for it can't compete with a myth

it's not liquid
it's not allowed to boil, 
not allowed to dry out 
without water to replenish it

and above all
it's not permanent
god no, please,
it can't, 
it won't be allowed to,
it better not,
leave unwashable marks
on our walls
for posterity to remember
our sins
in our neatly stacked
sepia-tainted memories

The Silent Majority

asuph — Tue, 30 Jan 2024 05:33:05 +0000

Don’t talk to me
of the conscience
of the silent majority

Silence isn’t a virtue
silence is complicity
silence is acquiescence
silence is
the loveless embrace
of oppression

Silence is not
mourning the blood
of the innocents
silence is a license given
to the oppressors to spill more
in your name

Revolution is never silent
guilt and shame is
surrender is
revolution is loud and raucous
unashamed and proud
not hiding in the shadows

I’ve had enough
of that silence
I’ve seen all that it hides
the mass hate
the cowardice mistaken as
civility, or open-mindedness

I’ve seen the celebrations
of the silent
ugly to the core
I’ve seen the biases
the bigotry
the supremacy
hidden behind the thin veneer of silence

I’ve seen the ugly soul of silence
the slithering snakepit
I’ve heard the blood-curdling hiss
of the silent oppressive majority

Don’t talk to me
of the conscience
of the silent majority
there is none.

शहंशाह का शामियाना

asuph — Sun, 04 Jun 2023 11:10:28 +0000

लाशोंके ढेर बाद में भी साफ़ कर लेंगे
शहंशाह का शामियाना पहेले बना दो
शहंशाह को धुप में घूमने के बाद
थोड़ा आराम मिलना चाहिए
उनके काले कपडोंवाले
झेड प्लस प्लस सेक्युरिटीको
पहले शहंशाह की सुरक्षा का
इंतेज़ाम करने दो, भाई.
जख्मी लोग कितने खुशकिस्मत है
की शहंशाह खुद आये है
थोड़ी और तक़लीफ़ तो सह ही लेंगे
शहंशाह का नाम ही देश की इज़्ज़त होता हैं
सवाल शहेंशाह से नहीं
उनके खिलाफ षड़यंत्र रचनेवालों से पूछो
और याद रहे
शहंशाह के इंतज़ाम में कोई कमी न रहे
अगर वोह हैं, तो दुनिया हैं
छोटे मोठे हादसे तो होते रहते हैं
कुछ कुत्ते के पिल्लै आ जाते हैं गाडी के नीचे
शहेंशाह तो तब भी दुखी होते हैं
तो आज सोचो उनके मन पे क्या बीत रही होगी
बंद करो ये राजकारण
ये लोकतंत्र की खोकली बातें
शहंशाह का नाम देखो गूँज रहा हैं
लाशों के बीच भी
तुम हो कौन शहंशाह को सवाल करेने वाले?

We Are Never Whole

asuph — Sun, 28 Aug 2022 03:17:04 +0000

We are never whole
we're born incomplete --
naive, suspicious, trusting, selfish, hungry, afraid
dependent on the mercies of others
being made everyday
in their multiple shapes and shadows, 
a loosely knotted ball of
myriad prejudices, anxieties, mixed memories
and learning to call it our "selves"

We spend our middle years
trying to be whole 'again'
chasing a delusion
of constructed realities
unrequited desires
abandoned dreams
gather memories, 
as if they'll last us a lifetime
memories that start changing
the moment they're born
like us

The wisdom that we think
we get, as we grow old
is a piecemeal, primal understanding
of our incompleteness
our bone deep acceptance
that we are a constantly changing part
of a mythical whole -- 
      not just a larger whole of another
      evolving incompleteness, 
      we call humanity, 
      fractured into teeny tiny shards
but a whole that we are
in what we leave behind
on the merciless canvas of time --
as we shed memories
lose faculties and people
integral to our
very idea of ourself

We're lucky
if we can feel whole
looking back at the million holes
in our tattered devolving self
ready to be one
with the larger void 
of completeness ...

Which one are you?

asuph — Thu, 11 Aug 2022 14:17:22 +0000

Only a few speak up, now
many choosing to stay silent
while most justify
and some speak, just to go silent

A time will come
when those staying silent
will join those who justify,
those who justify
will turn into killers,
while the killers
giddy with joy
will dance on the dead bodies,
and will finish off those
who burst into tears
after witnessing it –
cry in horror, or
shiver in terror –
and will occupy 
all of the spaces

That is why 
the tribe of those who speak up
should never shrink
and of those who stay silent 
should never grow

Which one are you?
You decide.


(A loose translation of Vishnu Nagar's poem - Kinme ho Tum? )

Words, Interrupted

asuph — Tue, 21 Jun 2022 14:30:33 +0000

I’ve lost my words
like one loses a lover
neglected

love is not immortal, 
or endlessly resilient
or self-sustaining
it needs to be nurtured
pampered

of course I know this
I have known this, forever

just as I have known,
forever, that words
also need to be
cajoled 
enthusiastically serenaded
somwhat disingenously reassured
while believing it, sincerely
that they alone are 
treasured

that’s how
love survives
human
or literary ...

of course,
I have known this
forever

An NRI in Bharat : A Love Story

asuph — Fri, 11 Mar 2022 07:26:37 +0000

So did I tell you about my last visit to Bharat? No? Let me tell you! It was an amazing trip. My god so much has changed in the country since I was there last time, a year back, when I came down to visit my younger brother, after our parents died of COVID due to lack of oxygen. I mean, my god! What a difference nine months make. I could see no queues in the hospitals this time. Except for one public hospital I had to pass by where the treatment is free, but you know, in the lane where my parents used to stay … It’s a gated community, you know, just like where I live in LA, oh my god, property rates in LA are so bad. I tell you, I had to sell a kidney to buy a small one acre house, so I decided I’ll shift to Android for a while.

Anyways, what was I saying? Yes, the gated community where my brother stays, not a single person has needed to visit one of those terrible socialist hospitals. I mean, honestly, that’s the old India. But in Bharat, there are these amazing five-star hotels that provide such a great service. What’s that? Did I say hotel? No hospitals, dear. Too bad, my parents did not get a bed there last year, but I got plastic surgery done so cheap, And dental, OMG! Like, in America, no one does dental anymore, they just can’t afford it. It’s dental or iPhone, you know. And you gotta have an iPhone.

Yes, nine months, oh my god, what a difference. The country was called India then. All that Nehruvian legacy, leading to that terrible system which killed millions, despite everything that the great government was doing, and all the money NRIs like me kept sending! And look at it now!

I was traveling in Uber driven by a B-Tech in Computer Science from IIT Bombay, who quit his job in a multinational (no one in India wants to work for multinationals anymore, he told me) to drive Uber, and the lakhs of rupees he earns per month, he triples it with options trading, he was continuously on an app while he was driving, giving voice commands to execute trades. He told me, every Uber driver in the city is into futures and options these days. And crypto. I was so ashamed of my American counterparts.

I was traveling to Gwalior, where I had to sell some land my father had bought as an investment. I couldn’t get business class booking. They told me, the airlines, that everybody wants to travel in business class now, so seats are not available. Last time I traveled, the business class was empty. India! But in Bharat, it’s impossible to get business class tickets on domestic airlines. I even tried to offer twice the fare, to a nineteen year old guy with business class seat, as I waited in the lounge, but he said he had to take a meeting with clients – his gomutra beer idea got funded via Shark Tank India, and his company, Sanskari Beers is going public soon – first thing after landing, and he could not spend two hours in cattle class (you know, cattle, gomutra, reminds him of business too much), before that, so sorry! In India, a year back, I could have got an old businessman in the business class to trade a seat for a couple of twenty dollar bills on the ticket price, I tell you. But not in Bharat!

And OMG, have you seen the mental health scene here? I mean back in India, everyone was stressed. No one would celebrate anything, they were so busy with earning money in a socialist India. But now, everyone is celebrating all the festivals. And that’s why India has no mental health problem! I talked to so many people from the gated community, and no one has ever visited a therapist, forget a psychiatrist. They told me that family functions and meditation cures all mental issues, and in India no one needs therapists. I talked to a couple of therapists, they were ready to talk for hours. Not like in the US where they just show you the clock when your time’s up. They had no business!

When I go back – and I don’t want to, I mean who’d want to leave such a great place, with IIT Bombay B-techs driving Uber, and cooks who have done a PhD in microbiology? But unfortunately, I have to be in the US to be able to send dollars back home – I’m going to connect everyone struggling with mental health there with Sadguru. I mean how cool is he? Dancing and riding motorcycles, and curing depression with a laugh! Only possible in Bharat!

And did I tell you, there is no house-help in Bharat? Everyone just uses apps and someone comes and takes care of everything. Daily new cook (masters in microbiology, minimum), new driver (who is into F&O), new house-cleaner (those few unfortunate who couldn’t win Shark Tank funding), new nanny (child psychology major), you can even book a person by the minute, to load a dishwasher, or to change diapers of a baby! Unlike India, where house-help needed to be paid a fixed sum, it’s pay-per-use. No use, no pay! And all of these service personnel are into F&O in their spare time, to it’s not like they would prefer a steady job with a fixed pay! My brother’s kid’s app nanny taught the kid how to trade! Now he has a portfolio better than mine. And he’s six!

I’m really proud of all my NRI counterparts who are staying outside Bharat (shouldn’t we be called NRBs, like Non Resident Bhartiyas?), missing on all the great things Bharat has to offer. You stay in terrible homes, without all the apps for taking care of your things, and no celebrations, so that you can send money back to the motherland! Such selfless service. But you should go back to Bharat more often to enjoy all the great things on offer thanks to your money! And write threads about it so that more of us know what they are missing. JSR!

Picture Credit (Featured Image): Pranshu Sharma on Unsplash

(Marathi) Ur-fascism

asuph — Tue, 01 Feb 2022 12:12:18 +0000

उंबेर्तो इको आणि ur-fascism (व्यवच्छेदक फॅसिझम)

इटलीचे प्रसिद्ध लेखक, उंबेर्तो इको, हे त्यांच्या मध्ययुगीन रहस्यकथांसाठी ओळखले जातात. पण मुळात ते प्राध्यापक. युनिव्हर्सिटी ऑफ बोलोंगा इथे सिमियॉटिकस् अशा एका काहीश्या obscure विषयाचे अभ्यासक आणि प्राध्यापक म्हणून त्यांची बहुतांशी कारकीर्द झाली, आणि त्यांचे बरेच लिखाण खरे तर त्याच विषयावर आहे. त्यांची “फोकालट्स पेन्डूलम” किंवा “द नेम ऑफ द रोझ” अशी गाजलेली पुस्तकेही एका अर्थाने सिमियॉटिकस् वर आधारित.

तर हे सिमियॉटिकस् म्हणजे नेमेके काय? मराठी मध्ये खरे तर मला शब्द नाही सापडला. पण आपण त्याला प्रतीकांचे किंवा चिन्हांचे विज्ञान म्हणूया. किंवा अभ्यास.

उंबेर्तो इको जन्माला आले तेंव्हा इटली मध्ये फॅसिझम (परत याला एक शब्द नाही मराठी मध्ये: आक्रमक राष्ट्रवाद, हुकूमशाही, अधिकारवाद, वगैरे सगळंच आले यात) फोफावत होता. त्यांनी तो खूप जवळून बघितला. बऱ्याच नंतर त्यांनी या विषयावर एक लेख लिहिला: “ur-fascism”. अर्थात – “व्यवच्छेदक फॅसिझम”. मला वाटते की हा लेखपण इको यांच्या सिमियॉटिकस्च्या अभ्यासातून आलेला असावा. कारण इथे प्रा. इको हे फॅसिझमची १४ लक्षणे किंवा खरे तर चिन्हे देतात, जेणेकरून ज्यांना फॅसिझमच्या इतिहासाची फारशी माहिती नाही त्यांनाही फॅसिझमची एक आगाऊ सावध लागावी. हा लेख मराठी मध्ये प्रसिद्ध झाला का हे मला माहीत नाही. पण आपल्या देशात आजकाल जे काही चालू आहे, ते बघता, हा लेख प्रत्येक भारतीय भाषे मध्ये भाषांतरीत करून व्हाट्सअप वर तरी किंबहुना पसरवला पाहिजे, असे माझे वैयक्तिक (आणि अल्पसंख्याकं) मत आहे. त्यासाठीच हा प्रयास.

तर ही कोणती चिन्हे आहेत फॅसिझमची प्रो. इको यांच्या मते?

१. परंपरावाद / परंपरेची पूजा: “प्रत्येक फॅसिस्ट चळवळीमध्ये परंपरावादी लेखक कायम अग्रेसर असतात”

२. आधुनिकतावादाचा बहिष्कार: “आधुनिकतावाद (आणि युरोपिअन enlightenment) हा एक तर्हेची ऱ्हासाची सुरुवात मानली जाणे. प्रत्येक फॅसिस्ट चळवळ ही तर्कवादाच्या विरुद्ध असते आणि व्यवच्छेदक फॅसिझम म्हणजे अतर्क्यवाद असे म्हणणे चुकीचे नाही होणार.”

३. काहीतरी करण्यासाठी करणे: “सिद्धांतवादाचे खोडीकरण कसे करणार? तर कार्य — मग ते काहीही असो, कसेही असो, त्याचा विचारही ना करता — कसे श्रेष्ठ, आणि सुंदर असा गैरप्रचार, आणि अर्थात ‘विचार कसे नपुंसक’ अशी त्याची दुसरी बाजू आलीच”

४. मतभेद म्हणजे देशद्रोह: “सारासार विचार म्हणजे फरक करता येणे, आणि फरक करता येणे हे एक तर्हेने आधुनिकतावादाचे प्रतीक. आधुनिक समाजात शास्त्रज्ञ समुदाय हा कायम मतभेदांकडे ज्ञान वाढवण्याचा मार्ग म्हणून सकारात्मकतेने बघतो. फॅसिस्ट्स आणि आधुनिकतावाद यांचा एकंदरीतच ३६ चा आकडा असतो.”

५. विविधतेची भीती: “फॅसिस्ट किंवा अगदीच नवं-फॅसिस्ट चळवळ सगळ्यात आधी ‘बाहेरच्यांच्या’ विरोधी आवाहन चालू करते. आपण विरुद्ध ते. व्यवच्छेदक फॅसिझम हे अगदी मुळापासूनच भेदभावी आहे (रंगभेद, जातीभेद, धर्मभेद)”

६. सामाजिक नैराश्याला आवाहन: “ऐतिहासिक फॅसिझम चे एक अगदी खास वैशिष्ट म्हणजे मध्यमवर्गीयांच्या नैराश्याचा वापर – त्या वर्गाच्या आर्थिक संकटाचा, किंवा राजकीय अवहेलनाचा, आणि ‘खालील’ समाजाच्या दबावाच्या भितीचा फायदा घेणे”

७. राजकीय कटाच्या कल्पनेने पछाडलेले असणे: “व्यवच्छेदक फॅसिझमच्या मानशास्त्राच्या मुळाशी एक ‘राजकीय कटाचे’ obsession असते. त्यात पण ‘आंतरराष्ट्रीय कट’. व्यवच्छेदक फॅसिझमच्या समर्थनकांमध्ये कायम एक तर्हेचा ‘वेढले गेल्याची’ भावना रुजवलेली असावी लागते.”

८. शत्रू हा ताकतवर आणि कमकुवत दोन्ही असतो: “प्रभावी वक्तृत्वाचा वापर करून लोकांचे लक्ष बदलवत राहून, शत्रू कधी खूप ताकतवर असतो तर कधी खूप कमकुवत!”

९. शांततावाद म्हणजे शत्रू बरोबर तह/करार: “व्यवच्छेदक फॅसिझममध्ये आयुश्यात संघर्ष नसून संघर्ष हेच आयुष्य असते”

१०. कमजोर लोकांचा तिरस्कार: “कुठल्याही प्रतिगामी चळवळीमध्ये एक तर्हेने उच्चभ्रूंचे महत्वाचे स्थान असते”

११. प्रत्येक व्यक्तीला वीर बनवण्यासाठी प्रशिक्षण: “व्यवच्छेदक फॅसिझममध्ये वीरत्व हे प्रमाण असते. आणि विरत्व म्हणजे इथे बलिदान. मरणपंत”

१२. पौरुषत्व आणि शस्त्रपूजा: “पौरुषत्व म्हणजे स्त्रियांना खाली लेखणे, कुठल्याही चाकोरीबाहेरील लैंगिक क्रिया/सवयी/अभिव्यक्तीबद्दल असहिष्णुता आणि त्यांचा जाहीर धिक्कार — मग ती समलैंगिकता असो किंवा अविवाहीत राहणे असो”

१३. निवडक पॉप्युलिसम: “आपल्या भविष्यात काही निवडक लोकांच्या भावनिक प्रतिक्रिया दूरदर्शन किंवा इंटरनेट या माध्यमातून ‘प्रातिनिधिक’ बनवल्या जातील, आणि ‘लोकप्रिय’ ठरवल्या जातील.”

१४. व्यवच्छेदक फॅसिझम शासकीय, संदिग्ध भाषेत संवाद साधते: “नाझी/फॅसिस्ट शालेय पुस्तकांमध्ये कायम अतिशय संकुचित शब्दकोश, मर्यादित आणि अगदी बाळभोध भाषाशैली वापरली गेली आहे, जेणेकरून मुले चिकित्सामक विचार करायला शिकू नयेत”

प्रा. इको यांनी हा लेख १९९५ मध्ये लिहिला. त्यामुळे “भारत विरोधी” असा (मुद्दा नं ४) यावर थेट आरोप तरी नाही करता येणार. आता या १४ लक्षणांतील किती तुम्हाला सध्या दिसत आहे हा तुमच्या वैयक्तिक अनुभव आणि वाचनाचा भाग. पण व्यवच्छेदक फॅसिझमच्या खुणा म्हणा किंवा लक्षणे म्हणा, किंवा अगदी प्रतीके म्हणा, प्रा. इको ह्यांचा हा प्रांत — शेवटी ते एक सिमियॉटिकस् या क्षेत्रातील दिग्गज. त्या खुणांकडे बघायचे की नाही, हा ज्याचा त्याचा प्रश्ण. पण त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करून फॅसिझमचे येणे लांबणार मुळीच नाही, किंवा आलेले फॅसिझम थांबणार मुळीच नाही. उलटे त्याला खतपाणीच मिळेल. आणि त्याला जो तो वैयक्तिक रित्या वेगवेगळ्या पातळीवर जबाबदार असेल. इतकंच झालं!

माझे मराठी आता इतकेही चांगले नाही आहे. पण हा माझा प्रयत्न. तुम्हाला इंग्रजी मध्ये वाचायचे असेल तर मग हा पूर्ण लेखच वाचा:

Click to access eco_ur-fascism.pdf

किंवा मग openculture वरील हे सार वाचा — ज्याचा मी भाषांतरासाठी वापर केला आहे.

Umberto Eco Makes a List of the 14 Common Features of Fascism

आणि आवडले, किंवा महत्वाचे वाटले, तर करा फॉरवर्ड व्हाट्सऍप वरती.

Translation: Lohe Ka Swad (The Taste of Iron)

asuph — Mon, 10 Jan 2022 05:17:42 +0000

The Taste of Iron 
by Hussain Haidry

(A loose translation)

A blacksmith after reading 
Sudama Pandey “Dhoomil’s” poem
"The taste of Iron"
went straight to a stable,
and started asking the horses
"what's the taste of iron?"

Some, neighing, said:
a bit bland
a bit hot
a bit bitter

some, tapping their feet, said:
like spit
like blood
like pus

Some, pulling on the bridle, said:
of enslavement
of helplessness
of anger

The horses started shouting
over one another
causing a ruckus in the stable

The blacksmith picked up a hammer
hit a horse on the head
and asked,
in the ensuing silence:

“OK, now tell me,
in soft voice,
in clear language,
peacefully, and lovingly,
in one voice,
what's the taste of iron”

--

Hussain Haidry is a well known poet, lyricist, and a prominent voice on Twitter. Please follow him on Twitter(@hussainhaidry) if you don't already. 

Hussain's original hindi poem can be found at the link below, and I'd urge you to read it, if you know Hindi. I'm, at best, an amateur at translation, and the poem reads much better in Hindi. 

The poem title is based on these lines from Dhoomil’s eponymous poem: 

लोहे का स्वाद लोहार से मत पूछो, 
उस घोड़े से पूछो जिसके मुंह में लगाम है

“Don’t ask the blacksmith the taste of iron 
ask the horse who carries the bridle in its mouth”

https://rajkamalbooks.wordpress.com/2020/07/15/hussainhaidrypoems/